Skip to main content

Full text of "Yidishe gramaṭiḳ"

See other formats


34 א 46ׂ,)ׂ,.),.158/;,60 





דע;אהעאון ח׀זתשוןך עתז:נטס1נש ישא טמעעעזע׀ יונ 917 
טף2כ2 6 


118 זאזג/ ג) מת׀וט1׊ 





1522606 211 


6םססן 111006 1005 /0סט 11115 {ס 1ו56100110סזק גד סדוחנו 10 
1 11641010 4116 ט01110004ג) |ווח5 /וט 
.11111110 110 051טן ז11161 זסן ,/וװוס61| 6110 ווחהזסן ,1ס1116/ס זווס {ס זסווסו/ מן 


2 


תע נאם) 6שסט 8כוטסו׊ 1 אט דע 
55 א , 4517 1 זא א 
סטאס. אע דאטסאססטע׀1ססו1דץ. שש חע 


תתזאתס 8008 154םסז׊ זא אסזדג א 
5 0166 455 זא , 1131 ג, 
6 15116(8181124ססנ1׊ | 250-4900 413 


8×¢228.0×¢8871×¢191:180086סס1׊ ׊י׊לטץ 


8 204 סאנסאטע מסן(84}א 
׊ם;, 1188 8×€1ס׀מנ׊ ,/1611ם 921818286 אע׊ט1×€ 


:!׊ם סמסז׊סם8×¢ 9 ×¢×¥ 


11 0186:) .ם 1106 
141 ווטס0זס) 148 6 4716/ 
/1617111 ווםנודט4זב) זווסנש56 סו1 
10111164641071 1ז111/50110 .8 8זסטזחם 8114 100014 
/161605/0 2024 
06 4ז6ש140 
1ו100041148110 12678018 1101100115 
1 .םס /146 
//01115ז10 חסם 6014 ו/םז58 
1 זסט1ז1/61 160116116 6116 /וזזםגז 
מז עס ׀סמאמז8×¢ סאג 245מזא/זא סאו 
66167) 8000 1184618/1 81חזסו?םזאן 


{סטהמץ׀ 11801110021 8 15 ,680004קן ת0146×§2 זס ,006×§ 2014606 סת 1 
ותסז} 000068 מסװק0010 זטס ז0} תסזוק׀ת1 6 1 ./16ט016201 146150} }0 
-151261 ,6151 01 1ת11202 600161} 2105 64סת סח) עס ח7ק4651 8 


1125 /סזסקסעק 14611606121 806 +הקג׊ץעקסס 06 1696065 ז6/ת6:) אסס8 ת14415} 21ת142600 סתיך 
ת400021 0110טק סת) ת1 זסח/61 15 6416 ×€1ת) ,160426טשטסתא זטס 04 0654 06) 10 .׀אססס זטס תו - 
-14600860 06 תג0 001067 1204זעקסס זתס1זטס סת הסנתטט זס} א1סעט תגהקזס תג 15 16 זס 
-- 6068 סחטט ששסתא טסץ /1 זס - אזסטז 415 ס) 126ז׊עקסס 6ט200 תג 1016 טסץ /1 
-60018067.07ת018056ס 8 600211 ץט זס ,4101 413-256-4900 21 סתסתק עס 5ט 0001 16256קן 


סוחסזם 1סחזסוח! 6ח} עט 060וסום 
׀א ו׀ טע ט, יי 0 יא 
0620 91 = 010 0600 1912 


006 בוח8זססמ׀וסוץ/׀֌װו061/סזס. סשוחסז8.שטשטט//;קז1ח 


הו 
יי 
ידע 


יו 


קלע ׊ קי 


אי דיא 
לע ליא 














-/00411ח014 181526, --6641ז24 א 









3 - = סמ/ו10 ,1601 .8 *11669416/ .סעשט,, 14 אגזס 2 


= עך 


ה ק ד מ'ה 


גךאַמאַטיק אין די לעךע װועגן ׀א֞ךמעס ׀ון ש׀֌ךאַך (׀א֞ךמעס 
א ׀ון װא֞ךט,. ׀ון װעךטעך-ב֌אַהע׀ט, ׀ון ׀ךאַזע). אין אידעאל דאַךף אַ 
| = קוךס ׀ון גךאַמאַט-×§ ׀אַךשטעלן מיט זיך אַ סיסטעמאַטישע ךשימה ׀ון 
- = אַל֌ע - (װיכֿטיקסטע) ש׀֌ךאַכֿלעכֿע ׀א֞ךמעס. אין גךאַמאַטיק איז, אויף 
= אַזאַ או׀ן, ׀אַךאַן שוויי מא֞מענטן: מאַטעךיאַל (ש׀֌ךאַכלעכע ׀א֞ךמעס) 





: 
=" 
א 
יק 
א 
לכ 
יא 
א 
8 
=" 
הק 
ו1= 
א 
6 


- און. סיסטעם, ווייל געגעב֌ענע ׀אַקטן ב֌אַקומען נא֞ך דאַן אַ װיסנשאַ׀֌ט- 
- לעכֿן װעךט, װען זײי װעךן אױיסגעטייטשט, װען זיי װעךן גךו׀֌יךט 
עב "לוט אַ ב֌אַשטימטעך סיסטעם. 

= מאַטעךיאַל ׀אַך דעך גךאַמאַטיק הא֞ב֌ איך געשע׀֌ט ׀ון דעך לעי 
= ב֌עדיקעך און ליטעךאַךישעך ש׀֌ךאַן. איך הא֞ב֌ אין אַ געװיסעך מא֞ס 
= אויסגענו׊ט אויך די יידישע גךאַמאַטישע ליטעךאַטוך. קיין סיסטעם 


א 
יו 


: א֞ב֌עך, קיין א֞ננעמב֌אַךע, אַנטהאַלט די דא֞זיקע ליטעךאַטוך נישט. די סיס. 
טעם הא֞ב֌ איך איב֌עךגענומען דעך עיקך ב֌יי די מא֞דעךנע ךוסישע, 

טיילװוייז ב֌יי ‏ די מעךב-אײךא֞׀֌עישע, גךאַמאַטיסטן, איך שליס זיך א־ן 
- שו דעך ךוסישעך ׀א֞ךמאַלעך ׹יכטונג (ב֌ולאַכֿא֞ווסקי, דו׹נ א֞װא֞, ׀֌עש- 
קא֞ווסקי א"אַ). ׀א֞ךמע איז ׀אַך מי׹ אַ ׊װייזייטיקע דעךשיינונג: ׀א֞ך. 
מאַלעך סימן (קלאַנג) ׀֌לוס ׀א֞ךמאַלעך ב֌אַטײט. איך װאַךף אֶ׀֌ דעם 
יקינדיש-לינקן ׀א֞ךמאַליזם, װא֞ס זעט איין אין ׀א֞ךמע נא֞ך אַ ׀א֞ךמאַלן 
- - סימן, און ב֌אַטײט דעךלא֞זט עך אין ב֌עסטן ׀אַל אַלס אַ ,׊וגא֞ב֌". דעך 
 | :‏ אונטעךשייד ׊וישן דעך נייעך גךאַמאַטיק און דעך אַלטעך ב֌אַשטײט 
| נישט אין דעם, אַז מי׹ זא־לן אינגאַנ׊ן א֞׀֌װאַך׀ן דעם מא֞מענט ׀ון 
-ב֌אַטייט (דעמא֞לט װעט ב֌לייב֌ן א֞נשטא֞ט גךאַמאַטיק -- ׀א֞נעטיק, גךאַ- 
מען-טעא֞ךיע), נא֞ך אין דעם, אַז מי׹ זא־לן דעם ׀א֞ךמאַלן ב֌אַטייט א֞׀֌י 
-גךענע׊ן ׀ונעם מאַטעךיעלן ב֌אַטייט. 














יע אכ םת 


די דא֞זיקע נייע גךאַמאַטישע סיסטעם הא֞ב֌ איך זיך ׀֌אַמיט אויס- 
שונושן ׀אַך יידיש. כ'הא֞ב֌ א֞ב֌עך געזען ב֌שום או׀ן נישט מק׹יב זיין 
די לעב֌עדיקע ש׀֌ךאַך-׀אַקטן ׀אַך דעך אַ׀֌ךיא֞ךישעך סכֿעמע און אין 
קיין ׀אַל נישט אַךײנש׀֌אַךן די יידישע ש׀֌ךאַך אין דעך ׀א֞ךמאַלעך 
סכֿעמע, װעלכע איז געשאַ׀ן געװא֞ךן ׀אַך ךוסיש (אין קעגנזאַץ שו 
דעך אַלטעך גךאַמאַטיק, לעךנט דא־ך דעך ׀א֞ךמאַליזם גו׀א, אַז יעדע׊ 
ש׀֌ךאַך הא־ט אי׹ גךאַמאַטיק, אי׹ ׀א֞ךמאַליזם). מיין סיסטעם איז נישט 
קיין קא֞׀֌יע ׀ון דעך א֞דעך יענעך ךוסישעך סיסטעם, נא֞ך אַן איב֌עךי 
אַךב֌עטונג, אַ ׊ו׀֌אַסונג ׀ונעם ךוסישן ׀א֞ךמאַליזם שו די ׀אַקְטן ׀ון דעך 
יידישעך ש׀֌ךאַך. 

׀א֞ךמאַלע גךאַמאַטיק, אַנדעךש געךעדט -- װיסנשאַ׀֌טלעכֿע גךאַמאַ- 
טיק, איז נישט אַזױ ג׹ינג שו ב֌אַנעמען. זי איז אין ע׊ם נישט גךינגעך 
׀ון אַנדעךע ׀א֞ךמאַלע װיסנשאַ׀טן (מאַטעמאַטיק). זי װעךט נא־ך א֞ב֌עך 
׀אַךשװועךיקט דו׹ך דעם, װא֞ם דעך ליענעך איז געװוֹינט שו אַ ׀אַל- 
שעך סיסטעם. מיט ךעכֿט זא־גט דעך ׀֌ךאַנ׊ויזישעך ש׀֌ךאַכלעך ב֌ךיונא֞ב 
(3/8001): ,דא֞ס שוועךע אין נישט אַנאייגענען דעט נייעם מעטא֞ד, נא֞ך 
זיך א֞׀֌לעךנען ׀ונעם אַלט?. דעךְ זעלב֌יקעך ויסנשאַ׀֌טלעך האַלט, 
אַז ;דעך עךשטעך כ֌לל, װא֞ס די לעךעךס דאַך׀ן זיך אַנאײגענען, איד 
אַכֿטן די ךעאַלע ש׀֌ךאַך, דעם אמת ׀ון דעך ש׀֌ךאַך. אַנדעךש קעך 
מען עס ׀א֞ךמוליךן אַזױ: מע דאַךף ׀אַךגעסן, אַז מע הא־ט אַמא֞ל 
געלעךנט ,גךאַמאַטיק" אַלס סיסטעם, און הא֞ב֌ן אין אויג נא֞ך די ש׀֌ךאַך 
אַליין. 

ווען כיװא־לט געב֌ויט אַ שטךענג-װיסגשאַ׀טלעכן קוךס, װא־לט איף ‏ 
איגנא־׹י׹ט אינגאַנ׊ן די אַלטע סיסטעם, נישט דעךמא֞נט זי מיט קיין איי 
װא֞ךט, ׀אַךגעסן אַלע איךע קלאַסי׀יקאַ׊יעס און ׀א֞ךמוליךונגען, איך װא־לט 
׊וגעגאַנגען שו דעך ש׀֌ךאַך וי אין ,ששת ימי ב֌ךאשית', וי כ'װוא־לט 
זי א֞קא֞ךשט אויסגע׀ונען, און -- עלעמענט נא־ך עלעמענט, דעךשיינונב 
נא־ך דעךשיינונג, א־ן קיין שום אַ׀֌ךיא֞ךי, ‏ װא־לט איך סיסטעמאַטיזיךט 
דא֞ס אַלץ, װא֞ס ס'איז ׀אַךאַן אין דעך ש׀֌ךאַך=). מיין שיל א֞ב֌עך איז שו 
שאַ׀ן אַ גךאַמאַטיק ׀אַךן מאַסן-לייענעך, הא֞ב֌ איך נישט געהאַלטן ׀אַך מעג- 
לעך שו איגנא־׹י׹ן דעם ׀אַקט, אַז דעך לײענעך קען די אַלטע גךאַ- 
מאַטיק און װעט זיך ׀ון אי׹ נישט אַב֌סטךאַהיךן, ב֌עת עך װעט נעמע 


*) ז, מיין אַךטיקל אין ד׹יטן ב֌אַנד ׀֌ילא֞לא֞גישע שךי׀טן ׀ון ידישן װיסנשאַ׀ֿטלעכך 


אינסטיטוט, 


= 





לייענען דעם דא־זיקן ב֌וך. דעךיב֌עך הא֞ב֌ איך געמוזט געב֌ן א֞ךט ׀אַך 
- דעך ק׹יטיק ׀ון דעך אַלטעך סיסטעם. 

אין דעך טעךמינא֞לא֞גיע ט׹א־ג איך אַךיין אייניקע נייעסן, ׀אַך. 
ב֌ונדן מיט דעך נײיעך סיסטעם. אױב֌ ׊. ב֌. כ'גע׀ין ׀אַך נייטיק אויס. 
טיילן די ׀֌א֞ךמע ,מענטשנס, זךחס, אַךב֌עטעךס? ׀ון ׊װישן די ב֌ויג. 
׀אַלן און ב֌אַטךאַכֿטן זי אַלס אַן אײַגנאַךטיקע ׀א֞ךמע, ב֌ייט איך שוין 
אויך אי׹ נא֞מען ,גענעטיוו" אויף ,׀֌א֞סעסיוו". ׀֌אַך יענעם לײענעך, 
װא֞ס װײיסט נישט ׀ון קיין ,גענעטיו", װעט דא֞ס כ֌לל קיין שװעך. 
קייטן נישט שאַ׀ן; ׀אַך יענעם א֞ב֌עך, װא֞ס איז געװוֹינט, כ֌מעט שין 
ימעכֿאַניש, שו ,נא֞מינאַטיוו--גענעטיוו--דאַטיוו--אַקו֌זאַטיוו", איז טאַקע ני- 
טיק דעך טעךמינא֞לא֞גישעך אומב֌ייט אַלס מיטל שו ׀אַך׀עסטיקן דעם 
אומב֌ייט ׀ון דעך סיסטעם, 

׀א֞ךמע איז, װי כֿ'הא֞ב֌ געזא֞גט, שװייזייטיק: קלאַנג און ב֌אַטײט. 
ס'עקזיסטיךט א֞ב֌עך נישט קיין ׀ולקומע אַנטש׀֌ךע׀ֿונג ׊װישן זיי: דעך 
זעלב֌יקעך ,קלאַנג" הא־ט ׀אַךשידענע ב֌אַטײיטן (אימ׀֌עךאַטיוו ב֌אַטײט אַ 
׀ֿא֞דעךונג, א ב֌אַדינג); דעך זעלב֌יקעך ב֌אַטײט וועךט אויסגעדךיקט דו׹ך 
׀ֿאַךשידענע ,קלאַנגען" (׀א֞דעךונג וועךט אויסגעדךיקט דו׹ך אימ׀֌עךאַ 
טיוו, דיךעקטן מא֞דוס). דעךיב֌עך קומט אס אויס׊ושטעלן דעם מאַ- 
טעךיאַל א֞דעך לוט די ׀א֞ךמאַלע סימנים (:ֿון ךעדן װעגן דעם זעל. 
ב֌יקן ב֌אַטײט אין ׀אַךשידענע עךטעך), א֞דעך לוט די ׀א֞ךמאַלע בֹ֌אַ 
טייטן (און ךעדן װעגן דעם זעלב֌יקן ׀א֞ךמאַלן סימן אין ׀אַךשידענע 
עךטעך), א֞דעך לסוף--ב֌ויען די גךאַמאַטיק װי אַ מין ׊וייענדיקן לעק- 
סיקא֞ן: ׀ךיעך קלאַנג--ב֌אַטײט, דעךנא֞ך ב֌אַטײט--קלאַנג. טעא֞ךעטיש 
איז דעך ב֌עסטעך ועג--דעך דךיטעך. א֞ב֌עך כ'הא֞ב֌ נא־ך נישט געהאַט 
קיין מעגלעכקייט אים שו ׀אַךװיךקלעכֿן, הא֞ב֌ איך דא־ א֞נגענומען, וי 
ב֌יי די ךוסישע ׀א֞ךמאַליסטן, דעם עךשטן ועג. ב֌לויז אייניקע ׀֌אַךאַ. 
גךאַ׀ן איז ׀֌ךאַקטיש ב֌אַקװעמעך אויס׊ושטעלן לױיטן ב֌אַטײיט (אַשטײי 
געך, אַלע מעך׊א֞ל-סו׀יקסן גיב֌ איך ׊אַמען) 

אין איין ׀֌ונקט הא֞ב֌ איך ב֌אַװו֌סטזיניק א֞׀֌געטךעטן ׀ון דעך א֞נ- 
גענומענעך טךאַדי׊יע ׀ונעם ׀א֞ךמאַליום. כֿ'ב֌אַטךאַכֿט ׀אַךשידענע ׀֌ךע- 
י׀יקסן, סו׀יקסן אדג"ל נישט אין זייעך לעב֌עדיקעך ׀א֞נעטישעך גע- 
שטאַלט, נא֞ך אין זייעך גךאַ׀ישעך געשטאַלט (כֿדעד װעגן ׀֌ךע׀יקס 
גע--, נישט,--01, װעגן סו׀יקס--עך אדג"ל) ׀אַך אַזאַ װיכֿטיקן שךיט מוז 
איך זיך ׀אַךענט׀עךן. אין יידיש איז נישטא֞ קין איינהייטלעכעך 










ליטעךאַךישעך אױסש׀֌ךאַך. אױב֌ מען זא־ל זא־גן, אַז ליטעךאַךיש ךע 7 
הײסט ךעדן לױט דעך שךי׀ט, װעט עס הייסן ׀֌שוט ,׀֌ךא֞יע׊יךן', - 
אַךיב֌עךטךא֞גן די שךי׀ט אין דעך ׀֌לאַך ׀ון לעב֌עדיקעך ךײד, און עס / 
װעט קיין ׀֌ךינ׊י׀֌יעלעך אונטעךשיד נישט זיין ׊װישן געשךיב֌ענעם ‏ 
׀֌ךע׀יקס גע -- און געךעדטן גע--. אוב א֞ב֌עךְ זיך ׀אַךנעמען מיט ‏ 
די ׀֌אַקטיש געךעדטע דיאַלעקטן, . איגנא־׹י׹נדיק סיי די שךי׀ט, סֵי" ‏ 
דעם דעךווייל געװו֌נטשענעם, נא֞ך נישט ׀אַךאַנענעם ,ליטעךאַישן אויס- / 
ש׀֌ךאַך"/ װעט מען דאַך׀ן אַזױ קא֞מ׀֌לי׊יךן דעם קוךס ׀ון גךאַמאַטיק, . 
אַז עך װעט ב֌שום או׀ן נישט זיין קיין ,׀֌ךאַקטישעך קוךס'. היינט / 
װו֌ נעמט מען דעם גאַנ׊ן נױיטיקן דיאַלעקטא֞לא֞גישן מאַטעךיאַל! ׀ון. ‏ / 
װיסנשאַ׀֌טלעלן שטאַנד׀֌ונקט איז--ב֌אַשךײב֌ן די ׀א֞ךמעס אין זײַעך גךאַ- 3 
׀ישעך געשטאַלט א֞נשטא֞ט ׀א֞נעטישעך הייסט נישט -- טון שלעכט הי ×€' 
אַךב֌עט, נא֞ך ב֌לויז טון אַ האַלב֌ע אַךב֌עט. װען ס'ועלן זיין די נויט- 0 
×§×¢ דיאַלעקטא֞לא֞גישע אױסװ׀ֿונגען,. װעט א֞ט די א֞׀֌געטוענע האַלב֌׊ / 
אַךב֌עט קענען דעךגאַנ׊ט וועךן כ֌מעט מעכֿאַניש. (אין די ׀אַלן, װו֌ דעך :יו 
אויסלייג גייט זיך ׀ונאַנדעך מיט אַלע דיאַלעקטן ((זא־גט" א֞נשט. / 
2086)-- הא֞ב֌ איך אוי׀ן אונטעךשיד ׀ון ׹יי׹ און שךי׀ט אוי׀מעךק" ‏ / 
זאַם געמאַכֿט.) א 
די גךאַמאַטיק איז ב֌אַשטימט אין דעך עךשטעך ׹יי א֞ב֌עך נישט ‏ 
אזיסשליסלעך) ׀אַך לעךעךס און סטודענטן ׀ון ׀֌עדאַגא֞נישע = + : 
דעךמיט דעךקלעךט זיך אי׹ א א֞׀֌נייג, 
די גךאַמאַטיק ׀אַךמא֞גט אויך אַ געוויסן לינגװא֞טעכנישן א֞׀נייג.. 
(לינגװא֞טע׀ֿניק--ב֌אַװו֌סטזיניקע ב֌אַאַךב֌עטונג ׀ון דעך ש׀֌ךאַך) 5 
קיין געשי׀ֿטלעכֿן מאַטעךיאַל גיב֌ איך נישט, קיין דיאַלעקטא֞לא֞- ‏ 
גישן גיב֌ איך אויך כ֌מעט נישט; אין עטלעכע ׀אַלן מעךק איך א֞ / 
מיינע ׀֌ךא֞װינ׊יאַליומען (׀֌ינסק). : 
טעךמינא֞לא֞גישע א־נװייזן גיב֌ איך נישט קיין סאַך. 2 
ב֌אַנעמענדיק גךאַמאַטיק אַלס לעךע װעגן ׀א֞ךמע, קען מען, ׀אַה- ‏ / 
שטייט זיך, ׀א֞נעטיק נישט ב֌אטךאַכֿטן אַלס טייל ׀ון גךאַמאַטיק. דא֞ס זעל- 2 
ב֌ע איז אויך ב֌נוגע שו א֞ךטא֞גךאַ׀֌יע, אויף ווי׀ל ס'האַנדלט זיך װעגן גךאַמאַ- 
טיק ׀ון דעך לעב֌עדיקעך (געךעדטעך) ש׀֌ךאַך. נעמענדיק א֞ב֌עך אין ב֌אַי / 
טךאַ׀ֿט, אַז גךאַמאַטיק אַ׀֌עליךט א֞׀֌טמא֞ל שו ׀א֞נעטישע ב֌אַגךי׀ן און דעך-- 

















׀֌אַךאַגךאַ׀ן ׀אַך ךאשי;׀֌ךקים ׀ון ׀א֞נעטיק און ׀אַך א֞ךטא֞גךאַ׀ישע א־ג. 


ווייזן. (כ'נוץ אויס די געלעגנהייט א֞נ׊ו֌ווייזן יענע לייענעךס, װא֞ס דעך 


׀א֞נעטישעך און א֞ךטא֞גךאַ׀ישעך טייל ׀ונעם דא־זיקן ב֌וך װעט ׀אַך זי 
זיין שו. װייניק, אויף ךייזענס ,גךאַמאַטיק ׀ון דעך יידישעך ש׀֌ךאַך, 
װא֞ס אַנטהאַלט טאַקע ב֌לויז ׀א֞נעטיק און א֞ךטא֞גךאַ׀יע, א֞ב֌עך אין אַ 
דעטאַלעך ב֌אַאַךב֌עטונג.) 

איך א֞נעךקען ׀אַך אַ ׀עלעך ׀ון מיין ב֌וך דא֞ס, װא֞ס איך הא֞ב֌ 


נישט געקענט א֞נװענדן דעם סטאַטיסטישן מעטא֞ד (ב֌אַשטעטיקן מיט 


לע ׊י׀עךן די א֞׀֌טקײט ׀ון דעם א֞דעך יענעם גךאַמאַטישן טי׀): ס'הא־ט 


מי׹ קיין שייט נישט געקלעקט. ׊וליב֌ דעך זעלב֌יקעך סיב֌ה ט׹א־גן די 
ב֌ייש׀֌ילן א֞׀֌טמא֞ל אַ ׊ו׀עליקן כֿאַךאַקטעך. , 

איך ב֌ין מעך מק׀֌יד אויף דעך ׀יל׊א֞ליקייט ׀ון דעךשיינונגען, 
איידעך אויף זייעך אילוסטךיךונג דו׹ך מוסטעךן. (דעך׀ון איז א֞בֶ֌עך 
כ֌לל נישט געדךונגען, אַז אין הינזיכֿט ׀ון ׀יל׊א֞ליקייט זא־ל די גךאַ. 
מאַטיק זיין אױיסשע׀֌יק, א֞דעך אַ׀ילו נא֞ענט דעך׊ו.) ׀ֿיהא֞ב֌ געשטךעב֌ט 
שו געב֌ן דעם לעךעך אַ סכעמע אויף שו דעךלעךנען די ש׀֌ךאַך, קלאַ. 
סי׀י׊יךן און ךוב֌ךי׊יךן די ש׀֌ךאַך-דעךשײנונגען. ׀אַקטן ׀ון דעך 
ש׀֌ךאַך הא־ט יעדעךעך גענוג ב֌יי זיך און אַךום זיך. אויסלעךנען דוךכֿ. 
׊וטךאַכטן די ש׀֌ךאַך-׀אַקטן, איינשליסן זיי אין אַ סיסטעם -- א֞ט שו 
װא֞ס ס'שטךעב֌ט אַ קוךס ׀ון גךאַמאַטיק. 

אַמא֞ל גיב֌ איך ב֌ייש׀֌ילן א֞נשטא֞ט דע׀יני׊יעס, אַמא֞ל ׀אַךכאַ׀֌ן 
די ב֌יײיש׀֌ילן מעך, װי די ׀א֞ךמוליךונג. דא֞ס װעךט געטון ׀ון קו׹ש. 
ק֌ייט וועגן. 

ש׀֌ךאַכלעכן ש׀֌אַס ב֌אַטךאַכֿט איך אַלס אינטעךעסאַנטן אילוסט. 
׹י׹-מאַטעךיאַל ׀אַך אַזאַ ,טךוקענעך" ויסנשאַ׀ט, וי גךאַמאַטיק. 

׊וליב֌ עקא֞נא֞מיע אין א֞ךט הא֞ב֌ איך אויך נישט געגעבן קיין 
אַלגעמײנע איב֌עךזיכטן ׀ון דעךשיינונגען, װא֞ס װעךן, ׊וליב֌ סיסטעם. 
׊װאַנג, ב֌אַטךאַכט טיילנווייז אין ׀אַךשידענע עךטעך (׊ ב֌. די דעך. 
שיינונג ׀וֹן א֞׀֌וװונדעךונג). דא־ װעט דעך לײענעך מון א֞נקומען שום 
זוכ׊עטל, וועלכעך דאַךף דינען נישט נא֞ך ׊וֹליב֌ ס׀֌ךאַװקעס, נא֞ך טאַ. 
×§×¢ ׀אַך אַ ׀אַךב֌ײט ׀ון די נייטיקע כ֌וללדיקע איב֌עךזיכֿטן 

די גךאַמאַטיק איז געדךוקט אין שויי שךי׀טן. די קלענעךע 
שךי׀ט איז ב֌אַשטימט ׀אַך ׀אַךטי׀עךטן שטודיום. דא־ ב֌ין איך נישט 


- מק׀֌יד אויס׊ומיידן אַזעלכֿע טעךמינען א֞דעך דעךשיינונגען, װא֞ס 





טג 


זענען נא־ך נישט דע׀יניךט געװא֞ךן. 

ב֌יים לייענען ב֌לױיז די גךעסעךע שךי׀ט װעט זיך קיין שום 
אומגאַנ׊קײט נישט ׀ילן, (די טאַב֌עלעס געהעךן שום טייל מיט גךע- 
סעךעך שךי׀ט; זיי זענען געדךוקט מיט קליינעך שךי׀ט איב֌עך טעכֿ- 
נישע ׀א֞דעךונגען.) 

כֿיךוף די לייענעךס ׀ון דעך גךאַמאַטיק, ב֌׀ךט די לעךעךס און 
סטודענטן, מי׹ מיטהעל׀ן שו זאַמלען גךאַמאַטישע מאַטעךיאַלן. (די 
נייטיקע א־נװוייזן וועל איך געב֌ן לוט א֞נ׀֌ךאַגע.) ש׀֌ךאַכֿלעכֿע, מעטא֞. 
דישע א"אַ קךיטישע א־נװייזן װעל איך א֞ננעמען מיט דאַנק ׀ון 
אַלעמען, ועך ס'אינטעךעסיךט זיך מיט דעם געב֌יט*) 

אין דעך א֞ךטא֞גךאַ׀יע ׀ו֌נעם ב֌וך, אַלס אַן אויסעךלעכן מא֞מענט, 
הא֞ב֌ איך געלא֞זן די דעה דעם ׀אַךלאַג. 

א. זאַךע׊קי 


מא֞סקװע, סענטיאַב֌עך 1928. 


*) אַ דו ×¢ ס: מא֞סקװע, ׊ענטךאַל.׀֌א֞סט, קעסטל 781, א. זאַךע׊קי. 





׀אַךקיך׊ונגען: 


--אֲבֹ֌ך. -- אַב֌ךאַמא֞װיטש 
--א֞׀֌. --- א֞׀֌אַטא֞שו 
--ב֌עךג. -- ב֌עךגעלסא֞ן 
--גא־ד. --- גא֞דינעך 
--ג׹א־דז. -- גךא֞דזענסקי 
--דא֞ב֌ך. -- דא֞ב֌ךו֌שין 
--הא֞׀. -- הא֞׀שטיין 
--לייוו, -- לייוויק 
--נאַד. -- נאַדיך 

--נס. -- נסתך 

--׀ַך. -- ׀֌ךץ 

--קאַ׊. -- קאַ׊יזנע 
--׹ייז. --. ךייזען 
--ש"ע -- שלום-עליכֿם 


* 


ב֌עךנשטיין -- ב֌עךנשטיין, יידישע ש׀֌ךיכֿװעךטעך., 
׀ון ׹ייד -- ׀ךאַזע, געהעךט אין לעב֌עדיקע ׹ייד. 
׀ךגלי. --. ׀אַךגלייך. 


מיין לאַטײנישׂע טךאַנסקךי׀׊יע : 


זע 2 םע 6126 436 6 = 
=יק יי הינ ×€ ׊ 7דטמטש+ 8 )א 


יש אי 6ם 4 808 + 2 
׀֌ 


0 
יש ז כ ×° ו ט ש ס ך ×€ א֞ ג מ 





אלגעמיינע׊ך טייל 


קלאַנג און ב֌אַטייט 


4 א֞׀ט זא־גט מען: ׹יד ב֌אַשטײט ׀ון קלאַנגען דא֞ס איז ניש 
׀֌ינקטלעך. אַב֌י-װא֞סעךע קלאַנגען זענען נישט קיין ׹ייד. ס'איז נייטיק 














זיך אַסא֞׊י֞ךן מיט געװיסע ׀֌א֞ךשטעלונגען אַז זי זא־לן דינען 
׀אַך סימב֌א֞לן (׊ייכנס) ׀ון ׀א֞ךשטעלונגען. א֞ט די דא֞זיקע ׀ונק׊ 
׀ון די ש׀֌ךאַך-קלאַנגען הייסט-- ב֌אַטײט, ךײד ב֌אַשטײט אַלזא֞. 


,׀֌אַ׀֌יך" איז אַ װא֞ךט, ,׀֌׀֌אַך" איז נישט קיין װא֞ךט, װיל מ 
,׀֌י׀֌אַך" אַסא֞׊ייַךט זיך נישט קיין ׀א֞ךשטעלונג (אַחוץ ׹יין-קלאַנגלעכֿ׀ . 
׀א֞ךשטעלונגען). ימי איז אויף ׀ךאַנ׊ויזיש אַ װא֞ךט, אױף יידיש-- . 


סיסטעם) -- גךאַ׀יק א 2 : 
3 אײניקע ב֌אַמעךקונגען װעגן ב֌אַטײט ׀ון װא֞ךם: 1) א װא֞ךט / 
זיך אַסא֞׊ייךן נישם נא֞ך מים אַ ׀א֞ךשטעלתג, נא֞ך אױך מט֌ים 6 נאַ 


(דא֞ס איז שײךך שו אַב֌סטךאַקטע ב֌אַגךי׀ן א֞דעך שו אַזעלב֌ע ב֌אַנךי׀ן,. 
װא֞ס ׀א֞ךשטעלן זיך זײ איז שװעך: הא֞׀ענונג, אַטא֞ם, מיליא־ן װיא־׹מט). 
43 אינטעךיעק׊יעס (אױיסךו׀װעךטעך) ד׹יקן אױם א֞׀טמא֞ל אן עמא֞׊יע 
אַ׀֌עקט, 4) ׀֌אַךאַן װעךטעך, װא֞ס ב֌אַ׊ײכענען געװיסע בא׊יונגען ׊װיש 
עלעמענטן ׀ון געךאַנק ( 28). 2 הו 

4 די ב֌אַ׊יו֌נג ׊װישן 2 און אי איז ב֌כֿלל אַאַ יו 


0 
4 
= 
= 


4 


אע יי 





ב֌אַטײטן װעךן אויסגעדךיקט דו׹ך ׀אַךשידענע קלאַנגען- קא֞מ׀֌לעקסן 
(זטיש" איז נישט /שטול"). א֞ב֌עך די דא֞זיקע איינדייטיקע אַנט= 
ש׀֌ךעכונג ׊װישן קלאַנג און ב֌אַטײט הא־ט אַסאַן אױסנאַמען' 

{) איינע און די זעלב֌יקע קלאַנגען הא֞ב֌ן ׀אַךשידענע ב֌אַטײיטן: 
אַכֿט (אַכטונג)--אַכֿט(8), א֞נקומען (אין שול),--א֞נקומען (שו עמע׊ן}. אַזעל- 
כֿע ׀אַךשידענע װעךטעך, װא֞ס הא֞ב֌ן די זעלב֌יקע קלאַנגען, הייסן 
הא֞מא֞נימען, 

אוי׀ן ב֌אַנוץ ׀ון הא֞מא֞נימען זענען געגךינדט אײניקע װעךטעך" 
ש׀֌ילן (קאַלאמב֌וךן),, ׊. ב֌. װא֞ס ׀אךקוי׀ט א קךעמעך אױף ק׹ן? 
(-אַ ב֌עזים); ׀ֿאַךװא֞ס קוי׀ט אַ גלח אַ שטעקן מיט אַ זילב֌עךן הענטל? 
(--׀אַך געלט); ב֌עסעך א֞נקומען שו ,עלינו', אײדעך שום ב֌עסטן מענטשן. 
- אַועלכע ש׀֌אַסן זענען ׀ון דעך ש׀֌ךאַכלעכעך זײט אינטעךעסאַנט דעךמים, 
װא֞ס זײ װײזן, װי ׀עסט זענען ב֌ײ אונז די אַסא֞׊יאַ׊יעס ׀ון קלאַנג מיטן 
ב֌אַטײט, אַז װען מי׹ נעמען אויף אַ קלאַנגען-קא֞מ׀֌לעקס מיט אײן ב֌אַטײם 
(׊. ב. אויף ק׹ן-א־ן ׹יווח), איז שױן אונז שװעך דענקען דעם זעלביקן 
קלאַנג-קא֞מ׀֌לעקס מיט אַן אַנדעך ב֌אַטײט (אויף קעךן-שום אויסקעךן), אוך 
דעך ענט׀עך אויף דעך ש׀֌אַס:׀֌ךאַגע, א֞דעך די ׀אַךענדיקונג ׀ונם ש׀֌אַס, 
ךאַשט אונז איב֌עך, װי אן אומדעךװאךטע, און דא־ך א נישט א֞׀֌לײקנב֌אַךעו 
! אַסא֞׊יאַ׊יע . 

גךאַמאַטישע הא֞מא֞נימען: קומט (קומט, איך ב֌עם אײך)-קומט (קומט 
עך ׊וֹ גײ)--הא֞מא֞נימישע ׀א֞ךמעס הא֞מא֞נימישע סו׀יקסן). 

2) ׀אַךשידענע קלאַנגען הא֞ב֌ן די זעלב֌יקע ב֌אַטײטן: 

8) זין--ב֌נים. אַזעלכֿע װעךטעך, װא֞ס הא֞ב֌ן ענלעכע ב֌אַטײיטן: 
זיך אונטעךשיידנדיק אין דעך עמא֞׊יא֞נאַלעך א֞׀֌׀אַךב֌ונג א֞דעך אין אַן 
אַנדעךן ׀֌ךט, הייסן סינא֞נימען. 

0) װאַךטן--האַךן, יע--יא־, דעמא֞לט--דענסטמא֞ל. דא֞ס זענען װועך- 
טעך ׀ון ׀אַךשידענע דיאַלעקטן, ס'קומט א֞ב֌עך ׀א֞ך, אַז זיי װעךן ב֌אַ- 
נושט ׀ון איין און דעם זעלב֌יקן ךיידעך. 

6) ׀א֞ךמע-׀א֞ךם=׀א֞נעטישע ,דאַךיאַנטן" ׀ון אײן װא֞ךט. 

4) ׀אַך׀ליכט--׀אַך׀ליכטעט--׀א֞נעטישע ,װאַךיאַנטן' ׀ון אײן סו׀יקס- 





שעך קן 0 


2 נלידעךוננ ׀ון ךייף 


8 איינעך ׀ון די עלעמענטן ׀ון ׀א֞נעטיק איז די ךיטמיש- 
מעלא֞דישע זייט ׀ון ׹ייד (,אינטא֞נאַ׊יע"), אַהעך געהעךט די העכע- 
׹ונג און זינקונג ׀ון קוֹל. די ׀אַךשטאַךקונג און א֞׀֌שװאַכֿונג, די ׀אַך- 
גיכעךונג און ׀אַךלאַנגזאַמעךונג, די ׀֌ויזעס. 

6 מע שיידט-אונטעך אינטא֞נאַ׊יע ׀ון ׀֌ונקט, ׀ון קא֞מע, ׀ון 
׀֌ךאַגע אאַזיוו (לויט די אַנטש׀֌ךעכֿיקע א֞׀֌שטעל-׊ײכֿנס). דעךב֌יי דאַךף 
מען א֞ב֌עך געדענקען, אַז װי די שךי׀ט ב֌כֿלל, אַזױ איז אויך די ׀֌ונק. 
טואַ׊יע (ב֌אַנוץ ׀ון א֞׀֌שטעל-׊ײכֿנס) נישט ׀א֞נעטיש, ד. ה. אַנטש׀֌ךעכֿט 
נישט איינדייטיק דעך אינטאַנאַ׊יע . 

7 די אינטא֞נאַ׊יעס ׀ון ׀֌ונקט, ׀ךאַגע אאַז"װו זענען יעדעךן 
ב֌אַקאַנט, א֞ב֌עך שוועך שו ב֌אַשךײב֌ן, דעךיב֌עך האַלט איך ׀אַך מעג- 
לעך גלייך שו ב֌אַזיךן זיך אויף זיי, כ֌די איינ׊ו׀יךן דעם ב֌אַגךיף ׀ון 
ךיידגלידעךונג. א שטיק ׹ייד, ׀ון אַ ׀֌ונקט-׀֌ױזע (א֞דעך ׀ון אַן א֞נ 
הױב֌ ׹ייד) ב֌יז דעך נעענטסטעך ׀֌ונקט.׀֌ױזע (א֞דעך ב֌יו אַ סוף ׹ייד) 
הייסט ׀ךאַזע, א ׀ךעג-׀֌ויזע, אַן אויסךוף׀֌ויזע (און אין געוויסע ׀אַלן 
אַ ׀יל׀֌ונקט-׀֌ױזע) ש׀֌ילן, ב֌נונע דעך גלידעךונג, די ךא֞ליע ׀ון אַ 
׀֌ונקט-׀֌ױזע. ב֌ייש׀֌יל: 

סאיז האַלב֌עך טא־ג. ס'איז מיד דא֞ס֌ אויג ׀ון שיין. דעך 
מוח--א֞נגעזעט מיט ׀ינקלען (הא֞׀.) דא־ איז 3 ׀ךאַזעס. אַז מי׹ן עס 
לייענען אַזױ: סאיז האַלב֌עך טא־ג, ס'איז מיד דא֞ס אויג ׀ון שיין, דעך 
מוח א֞נגעזעט מיט ׀ינקלען,--װעט עס זיין איין ׀ךאַזע. ׀אַךשטײט זיך, 
אַז דא֞ס װעט הייסן--לייענען נישט אַזױ, װי דעך אַװטא֞ך הא־ט געמיינט. 

8 אַ ׀ךאַזע טיילט זיך (דא֞ס ׹וב) ווייטעך אויף טיילן איינע 


:׀ון די סטאַדיעס ׀ון גלידעךונג ׀ון אַ ׀ךאַזע איז דא֞ס, װא֞ס מע ךו׀ט + 


װא֞ךט, דעם טעךמין װא֞ךט ב֌אַנו׊ט מען כֿא֞טש סאיז נישטא֞ קיין 
גוטע ב֌אַשטימונג ׀ונעם דא־זיקן ב֌אַגךיף. 

מע קען נישט זא־נן, אַז װא֞ךט איו אַואַ טײל ךײד, װא֞ס הא־ט א 
ב֌אַזונדעך ב֌אַמײם; עךשטנם, זענען ׀אַךאַן וועךטעך (אויף, און), ביי ועל. 
בע מע קען נישט ׀עסטשטעלן קײן ,ב֌אַזונדעךקײימײ ׀ון ב֌אַטײט, שווייטנם, 


קען מען איינזען אין איין װאַךט מעךעךע ב֌אַטײטן: אין ,טישל" ב֌אַטײט 


טיש אַ געווים מעב֌לשטיק און ל--קלענעךקייט ׀ון דעך נאַךמע,. מע קען 
נישם זא־נן, אַז װא֞ךט איו אַואַ טײל ךײיך, װא֞ס װעךם אַךױסנעךעךט 





-יבן = 


ב֌אַזונדעך ; מי׹ ךײדן, אַדךב֌א, שו עטלעכע װעךמעך נא֞כאַנאַנד (סיזהאַלב֌עך 
טא־ג, סיזמיד דא֞סױג...). מע קען נישט זא־ג, אַז װא֞ךם איז אַזאַ טײל ךײד, 
װא֞ס מע קען אךױסךײדן ב֌אַזונדעך} די װעךמעך אױף, און - קומען ב֌אַ. 
זונדעך נישט ׀א֞ך, און די טײלן ׀ון װא֞ךם עךדאַךב֌עם קומען דװקא 
׀֌א֞ך ב֌אַזונדעך אויך ‏ מע קען נישם ג׹ינדן די דע׀ני׊יע ׀ון ,װא֞ךם* 
אויף דעך שךי׀ם װא֞ךט -װא֞ס מע שךײב֌ט א֞׀֌געטײלט ׀ון אַךומיקן 
טעקסט): עךשטנס, איז די שךי׀ט אַ שו קא֞נװענ׊יא֞נעלע (א֞׀֌געךעדטע) 
זאך, זי קען געענדעךט װעךן דו׹ך א דעקךעט א֞דעך דו׹ך אן א֞׀֌מאך, 
ב֌עת די ש׀֌ךאַך איז ׀יל ,;אַטיךלעכעך" (גע׀ינט זיך װײניקעך אין 
מענטשנס ךשות), ׊װײטנס, ב֌אַזיךט זיך ב֌כלל (אַחוץ אױסנאַמען) די ש׀֌ךאך 
גישט אויף דעך שךי׀ט (נא֞ך ׀אַךקעךט). 

! ׀ון אַל֌עךלײ דע׀יני׊יעס ׀ון װא֞ךט האַלט איך ׀אך אַ מעױ 
׀֌אַסיקעך אַזאַ ב֌אַשטימונג ; 

װא֞ךט איז אַ טייל ׹ייד,. װא֞ס לא־זט זיך א֞׀֌ךײסן ׀ון די אַךי 
מיקע טיילן און לא־זט זיך נישט ׊עךייסן. (אױב֌ עס לא־זט זיך ׊עךייסן 
-- איז עס מעך וי אַ װא֞ךט, אױב֌ עס לא־זט זיך נישט א֞׀֌ךײיסן -- איז 
עס וייניקעך װי אַ װא֞ךט. ׊עךייסן מיינט מען -- איב֌עךשטעלן די 
טיילן א֞דעך אַךײנשטעלן ׊װישן זיי אַנדעךע װעךטעךך) 

ב֌יײיש׀֌יל: ׀ונב֌ךיסקעךבו֌נב֌יאַלעךב֌ינהא֞טיךאַוודאיגעהעךט. 

,׀ון" לא־זט זיך א֞׀֌ךײסן ׀ון ,ב֌ךיסקעךב" (׊. ב֌. ׀ון דעם 
ב֌ךיסקעך...), ׀ו--ן א֞דעך ×€--ון לא־וט זיך נישט ׊עךייסן, הייסט עס, 
,׀ון" איז אַ װא֞ךט. 

,ב֌ךיסקעך" לא־זט זיך א֞׀֌ךײיסן (׊. ב֌. ׀ון ב֌ךיסקעך גךויסן ׹ב), 
ב֌ךיס--קעך, ב֌ךיסק--עך אאַז"וו לא־זט זיך נישט ׊עךייסן, איז ,ב֌ךיס* 
קעך" אַ װא֞ךט. (אמת, מע קען ב֌ויען אַ ׀ךאַזע: ,׀ון ב֌ךיסק איז עך 
געקומען", א֞ב֌עך דעך ;עך" װא֞ס דא־, איז גא־׹ אַן אַנדעך זאַך, וי 
דעך ,עך" אין דעך ׀֌ךאַזע ,׀ון ב֌ךיסקעך ׹ב,.") 

, ׹ב" לא־זט זיך א֞׀֌ךײיסן (׊. ב֌. ׀ון ב֌ךיסקעך גךויסן ׹ב, װועל- 
כֿעך...) און--לא־זט זיך נישט ׊עךייסן, אין עס אַ װא֞ךט. 

און אַזױ ווייטעך. | 

אַ שוועךקייט קען ׀א֞ךקומען ב֌יי ,הא־טי׹": ׊װישן הא־ט און אי׹ . 
קען מען, ווייזט אויס, קיין אַנדעךע װעךטעך נישט אַךײינשטעל. מע 
קען זי א֞ב֌עך איב֌עךשטעלן: אי׹ הא־ט געהעךט, אַלזא֞, אין ,הא־ט 
אי׹" -- שוויי וועךטעך. 

9 נא־ך ב֌ייש׀֌ילן : ,יונגעך מאַן" -- שוויי וועךטעך (אַ מאַן, װא֞ס 


טל עי 


איז יונג), ,יונגעךמאַן"---איין װא֞ךט; ,גוטעך ׀ךיינט"--שוויי װעךטעך (אַ. / 


׀ךיינט, װא֞ס איז גוט), ;גוסעך -׀ךיינט"--איין װא֞ךט (או֌מא֞׀֌הענגיק לט 
נעם א֞נגענומענעם אויסלייג). 
לוים דעם קךיטעךי ׀ון װא֞ךט איז דךײ הונדעךט ׀עך׊יק אַכט- 


אײן. װא֞ךט. מנחם-מענדל--אין װא֞ךט. דא֞ס הײסט נישט, אַז מע דאַךף עס 
נעמען שךײב֌ן אַנדעךש, װי מע שךײב֌ט ב֌יז אַהעך; ׀֌ונקט װי נךאַמאַטיק ‏ 


׀ךעגט זיך נישט א־ן ב֌ײ א֞ךמא֞גךאַ׀יע, װא֞ס זא־ל זי האַלטן ׀אַך אײן 
װא֞ךט און װא֞ס נישט, אַזױ ׀ךעגט זיך א֞ךמא֞גךאַ׀יע נישט שמענדיק א־ן 
בי גךאַמאַטיק, װא֞ס זא־ל זי שךײב֌ן ׊װאַמען און װא֞ס באַזונדעך. מע 
דא־לט געקענט אינ׀יךן טעךמינעןת גדאַמאַטישעך װא֞ךט, א֞ךטא֞גךאַ׀֌ישעך 
װא֞ךט, נא֞ך מי׹ שײנט עס איב֌עךיק. 

0 וװעךטעך טילן מי׹ אויף ב֌אַטײטיק? און ב֌אַהיל׀יקע. 


די עךשטע הא֞ב֌ן אַ ;ממשותדיקן" באַטײט טעוו | זיך מיט אַ ׀א֞ך. - 


שטעלונג א֞דעך ב֌אַגךיף, א֞דעך זי ׀אַךטךעטן אַ ׀א֞ךשטעלונג, אַב֌אַ. 
גךיף), די ׊ווייטע ב֌אַ׊ײכֿענען נא֞ך אַ ב֌אַ׊יו֌נג (׊װישן שװיי עלעמענטן 
׀ון געדאַנק א֞דעך ׊װישן דעם ךעדעך מיטן געדאַנק) ב֌ייש׀֌.: געקױ 
מען איז אַ טא־ג מיט ׀ייעךדיק! ב֌ליק און אַלעמען זי א֞׀֌געלא֞זט די 
ליישן (הא֞׀.), ב֌אַהיל׀יק זענען דא־: איז (ב֌אַ׊יו֌נג ׊װישן דעם א־נקו 
מען ׀ונם טא־ג און דעם מא֞מענט ׀ון ׹ייד)), אַ (ב֌אַ׊יו֌נג ׊װישן דעם 
טא־ג און דעם ׊והעךעך--דעך טא֞נ איז דעם ׊והעךעך אומב֌אַקאַנט), 
מיט (ב֌אַ׊יו֌נג ׊װישן דעם טא־ג און דעם ב֌ליק), און (ב֌אַ׊יו֌נג ׊ווישן דעם 
קומען און דעם א֞׀֌לא֞זן), די (ב֌אַ׊יו֌נג ׊װישן די ליישן און דעם שו 
העךעך--די ליישן װעךן ׀א֞ךגעשטעלט אַלס ע׀֌עס ׀ון זיך אַליין ׀אַה֌ 
שטענדיקס ׀אַךן ׊והעךעך). 


ס'זענען שייך ס׀קות ב֌יי דעך איינטיילונג ׀ון װעךטעך -- דא֞ס ‏ 


שטעךט א֞ב֌עך נישט ׀֌ךינ׊י׀֌יעל די קלאַסי׀יקאַ׊יע. 

מע דאַךף נישט ׀אַךגעסן װעגן הא֞מא֞נימען: אין , איך הא֞ב֌ גע. 
נומען? איז , הא֞ב֌" ב֌אַהיל׀יק, אין ‏ איך הא֞ב֌ געלט"--ב֌אַטײטיק. דא֞ס 
זענען שוויי הא֞מא֞נימישע װעךטעך, ׀֌ונקט װי אַכֿט (אַכֿטונג) און אַכֿט ‏ 
(אַ שא־ל). 


1 ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ב֌אַטײיטיקע װעךטעך: אונטן. אַזאַ, איין, אים, 3 
אישט, גיין, גייסט, דאַךף, מוז, מע, מען, מענטש, מענטשן, עך, קוים, שוין. / 


ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך: אַ. אונטעך, איז, אַן, אוי׀ן, 
(אוי׀ן טיש), װעט, זשע, מיט, נישט. 


, 
ב׹ 
= 


×€Öž×™×™ 


אע ך יי א 






= 
= 


64 





ך == ×™×€×¢ = 


ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ב֌אַטייטיקע--ב֌אַהיל׀יקע הא֞מא֞נימען: די (די װעלט 
זא־גט--ב֌אַהיל׀יק, די װעלט איז איך אַ װעלט -- ב֌אַטײטיק), הא֞ב֌ (ז. 
אויבן), זיך (עס טךע׀ט זיך--ב֌אַהיל׀יק, עך ךעדט שו זיך אַלין -- 
ב֌אַטייטיק), 

2. װא֞ךט איז נא־ך נישט די לע׊טע סטאַדיע אין ׹ייד-גלידע. 
׹ונג. א֞׀ט ב֌אַשטײט אַ װא֞ךט אויך ׀ון טיילן, דא־ ךעדן מי׹ נישט 
׀ון יענע טיילן, װא֞ס הייסן טךאַף און קלאַנג: ,שךייב֌עך" אַלס װא֞ךט 
(װא֞ךט איז אַן עלעמענט ׀ון ש׀֌ךאַך, און ש׀֌ךאַך װא֞ט דא־ך אי א ׀א֞. 
נעטישע אי אַ סעמאַנטישע זייט) בַ֌אַשטײיט נישט ׀ון שךיי | ב֌עך, וא־- 

- ׹ים אַ שךייב֌עך איז נישט קין ב֌עך, װא֞ס שךייט. טישל אַלס װא֞ךט 
ב֌אַשטײט נישט ׀ון טי - של, װא־׹ים נישט ,טי", נישט ,של" ב֌אַטײטן 
נישט קיין עלעמענטן ׀ונעם ב֌אַגךיף ,טישל". שךייב֌עך ב֌אַשטײט ש׀֌ךאַכֿ. 
לעך, ד. ה. ׀א֞נעטיש-סעמאַנטיש, ׀ון שךייב֌ | עך (,שךייב֌' ב֌אַטײט אַ 
געוויסע חאַנדלונג, ,עך" ב֌אַטייט אַ ׀֌ךא֞׀֌עסיא֞נאַל א֞דעך קענעך ׀ון אַן 
אַךב֌עט: זינגעך--דעך װא֞ס זינגט, לעךעך-דעך װא֞ס לעךנט, שוימעך. 
דעך װא֞ס שווימט); טישל ב֌אַשטײט ׀ון טיש |-"ל (טיש -- אַ געװויס 
מעב֌לשטיק, ל--קלענעךקייט ׀ון דעך נא֞ךמאַלעך גךייס), 

די טילונג ׀ון שךײב֌עך אויף שךײ.ב֌עך, און װײטעך אױף שיךיאין - 
ב-×¢-ך איז 8 ךײן ׀א֞נעטישע טמײלונג, א־ן סעמאנטישע מא֞מענטן, און איז 
דעךיב֌עך נישט קא֞ךעלאַטיװ מיט דעך טײלונג ׀ון דעך ׀֌ךאַזע אויף װעךי 
טעך, ד. ה. אױיב֌ מע זא־נט: א ׀ךאוע ב֌אֿשמײם ׀ון װעךטעך, און אַ 
װא֞ךט ׀ון מךאַ׀ן, נײט מען נישט מים א גלײכעך, נא֞ך מיט אַ געב֌ךא֞. 
בענעך ליניע. 

3. ווען מי׹ טיילן שךיײב֌עך אויף שךייב֌--עך, הייסט עס, מי׹ 
טיילן דא֞ס װא֞ךט אויף ׀א֞נעטיש-סעמאַנטישע עלעמענטן, ד. ה. אויף 
טיילן, װא֞ס די סומע ׀ון זייעךע קלאַנגען ב֌ילדעט די קלאַנגען ׀ונעם 

װא֞ךט, און די סומע ׀ון זייעךע ב֌אַטײטן ב֌ילדעט דעם ב֌אַטייט ׀ון 
װא֞ךט, דעךביי זענען עס אַזעלכע טיילן, װא֞ס לא־זן זיך שוין וייטעך 
נישט טײלן (עלעמענטן. 

׀א֞נעטיש-סעמאַנטישע עלעמענטן ׀ון װא֞ךט הייסן מא֞ך׀עמעס. 

4. ׀ונװאַנען ווייסן מי׹, אַז שךײב֌עך ב֌אַשטײט דװקא ׀ון די 
מא֞ך׀עמעס שךייב֌--עך און טישל ׀ון טיש--ל? טילװיין ׀יךט אונז 

= אַךױף אויף דעם געדאַנק שוין דא֞ס, װא֞ס ׀אַךאַן אַ װא֞ךט שךייב֌ א־ן 
- = געך") און אַ װא֞ךט טיש (א־ן ,ל"). א֞ב֌עך דעך ׀אַךגלייך ׀ון שךייב֌עך 


אב 





און שךייב֌ איז נא־ך װייניק. ׀אַקטיש קומט ׀א֞ך ב֌יי אונז (אומבאַװו֌סט- 
זיניק, אין דעך שייט, וען מי׹ לעךנען זיך, קינדוייז, ךעדן) אַ ׀אַך- 
גלייך ׀ון אַ גאַנ׊עך ׹יי װעךטעך, און--דא֞ס ׹וב--אין שוויי ךיכֿטונגען,. 
דהיינו ; 

שךײב֌עך שךייב֌ן שךײיב֌סט שךייב֌עךיי. 

גייעך גיין גייסט גייעךיי.. 

שניידעך שניידן שניידסט שניידעךיייי 
א֞דעך: טישל טיש טישן. 

מענטשל מענטש מענטשן.. 

׀֌אַ׀֌יךל ׀֌אַ׀֌יך ‏ ׀֌אַ׀֌יךן... 


| = 15 = = = = = 


דא־ ווייזט זיך אַךױס, אַז אַלע װעךטעך, װא֞ס שטייען אין דעך 
טאַב֌עלע אין איין (הא֞ךיזא֞נטאַלעך) שוךה, הא֞ב֌ן ע׀֌עס שות֌׀ותדיקס אין 
ב֌אַטיײט (אין דעך עךשטעך שוךה האַנדלט זיך אַלץ וועגן שךייב֌ן, איך 
דעך ׊ווייטעך שוךה ועגן גיין אאז"ו), און אינשייטיק -- ע׀֌עס 
שות֌׀ותדיקס אין די קלאַנגען (אין דעך עךשטעך שוךה אומעדום שךייב֌*), 
אין דעך ׊ווייטעך--אומעדום גיי, אאז"וו). און אַלע וועךטעך, װא֞ס שטייען 


אין איין (װעךטיקאַלן) זײלכֿל, הא֞ב֌ן אויך ע׀֌עס שות֌׀ותדיקס אין ב֌אַײ. 


טייט (אין עךשטן זײַלכֿל--אומעדום אַ מענטש, װא֞ס ׀אַךנעמט זיך מיט 
געוויסעך אַךב֌עט, אין שווייטן--אומעדום אַ נא֞מען ׀ון אַן אַךב֌עט, אין 
ד׹יטן--אַן אַךב֌עט, װא֞ס סשוט יענעך, שו װעלכֿן סאיז געװענדט די 
׹ייד, אאז"וו), און ע׀֌עס שות֌׀ותדיקס אין די קלאַנגען (אין עךשטן 
זיילכל--אומעדום--עך, אין שװייטן אומעדום--ן*+) אאז"וו). דא֞ס ׀יךט. 
דעך׊ו, אַז מי׹ אַסא֞׊יי֞ךן דעם ב֌אַגךיף ׀ון שךײב֌ן מיט די קלאַנגען 
שךייב֌ און דעם ב֌אַגךיף ׀ון ׀֌ךא֞׀֌עסיא֞נאַל--מיט די קלאַנגען--עך. אַז- 
אַךום גע׀ינען מי׹, אַז דא֞ס װא֞ךט שךײב֌עך הא־ט אייגנטלעך אַ שוי 
נוי׀געזע׊טן ב֌אַטײט: עמע׊עך װא֞ס שךײיב֌ט. דעך ב֌אַטײיט ׀ון שךי- 
ב֌ונג גו׀א, ד, ה. דעך שות֌׀ותדיקעך ב֌אַטייט ׀ון שךײב֌עך, שךייב֌ן, 
שךײיב֌סט... הייסט מאַטעךיעלעך ב֌אַטײט ׀ונעם װא֞ךט, און דעך 


*) אין שךייב֌סט העךט זיך , שךיי׀" (014), א֞׊֌עך מי׹ לייגן קיין אַכט נישט דעךויף+ 
-- די סעמאַנטישע אַנאַלא֞גיע ווייזט זיך אַךױס שטאַךקעך, װי די ׀ֿא֞נעטישע נישט-ענלע׀ֿקײט. 
**) אין , שךייב֌ן? העךט זיך ם' (914). ׀ֿךגל' די ׀ֿךיעךדיקע א֞נמעךקונג. 


2 אט 
יט אט 


אט 
ך 
: 


=+ ןיי 


ב֌אַטײט ;עמע׊עך װא֞ס טוט", ד.ה. דעך שת֌׀ותדיקעך ב֌אַטיט ׀ון 
שךייב֌עך, גייעך, שניידעך.. -- ׀א֞ךמאַלעך ב֌אטייט. 

5 די ׊עלייגונג ׀ון אַ װא֞ךט אויף מא֞ך׀עמעס מיט דעך הילף 
׀ון אַנאַלא֞גיע-ךײיען קען ׀א֞ךקומען ב֌הדךגה (אױיב֌ דא֞ס װא֞ךט ב֌אַשטײט 
מעך װי ׀ון שויי מא֞ך׀עמעס). ׊.ב. דא֞ס װא֞ךט שניידעךקעס ׀עך. 
גלייכֿן מי׹ ׀ךיעך אַו: 

שניידעךקעס -- שניידעךקע 

שוסטעךקעס -- שוסטעךקע 

/לעךעךינס -- לעךעךין 

מאַשינעס -- מאַשינע 


און גע׀ינען אויס, אַז שניידעךקעס= שניידעךקע { ס; {;שגי- 
דעךקע" גיט דעם מאַטעךיעלן ב֌אַטײט, און--;ס"--דעם ׀א֞ךמאַלן (מעך. 
׊א֞ליקײיט). ווייטעך ווייזט זיך א֞ב֌עך אַךױס, אַז ,שניידעךקע" גוכא 
װעךט ׀אַךגליכֿן אַזױ: 

שניידעךקע -- שניידעך 

שוסטעךקע -- שו׀טעך 

סא֞לדאַטקע -- סא֞לדאַט 


== = == יי =-, די = --=, 


און מי׹ ב֌אַקומען שניידעךקע == שניידעך -+ ×§×¢. דעם מאַטעךיעלן 
ב֌אַטײיט גיט שוין דא־ ,שניידעך" און ,.-×§×¢" גיט אַ שוייטן ׀א֞ךמאַלן 
ב֌אַטייט (ווייב֌לעכקייט). לסוף ב֌אַקומען מי׹ שניידעך = שנייד |- עך. 

6. ווען מי׹ ׊עלייגן אַ װא֞ךט נישט ב֌יז די עלעמענטן, שב. 
שניידעךקעס == שניידעךקע | ס, ךו׀ן מי׹ דעם מאַטעךיעלן טייל -- 
טעמע, איין װא֞ךט קען אַלזא֞ הא֞ב֌ן אין זיך מעךעךע טעמעס, אינע 
אין דעך אַנדעךעך: אין שניידעךקעס איז דא־ אַ טעמע שנידעךקע, 
און ווייטעך -- שניידעך, און וייטעך -- שנייד. די קלענסטע (נישט 
׊עלײגב֌אַךע) טעמע הייסט װאַ֞ך׊ל. 

מע מא־׹ נישם ׀֌לא֞נטעךן דעם מעךמין ;װא־׹של' ׀ון סטאַטישעך 
גךאַמאַטיק מיטן טעךמין ,װא־׹של" ׀ון היסטא֞ךישעך גךאַמאַטיק. 

7. די װא֞ךטטײילן, װא֞ס ט׹א־גן דעם ׀א֞ךמאַלן ב֌אַטײט, הייסן 
אַ׀יקסן. אַן אַ׀יקס, װא֞ס שטייט ׀אַךן װא־׹של, הייסט ׀֌ךע׀יקט. 
נא֞כֿן װא־׹של -- סו׀יקס, 


יידישע גךאַמאַטיק (62 


= 18 == : 4 : זי 


קײן אונטעךשיך ׊װישן ,סו׀יקס' און ,׀לעקסיע*? מאַך איך נישט. 
,ענדונג" קומט-אוים אַמא֞ל שו ב֌אַנו׊ן אַלס אַ ׀א֞נעטישן ב֌אַגךיף. 
׀אַךאַן װעךטעך אֶן װא֞ך׊לען (׀ון, אויף), ד.ה. א־ן מאטעךיעלע בא - 
טײטן-ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך, | | 


2 ׀א֞ךמע ׀ון ווא־׹ט 


8 מי׹ הא֞ב֌ן געזען, אַז אַ װא֞ךט קען א֞׀֌טמא֞ל הא֞ב֌ן אַ מאַטעך- 
יעלן און ׀א֞ךמאַלן ב֌אַטײַט, דעם מאַטעךיעלן ב֌אַטייט נעמען מי׹ אויף ‏ 
אַלס דעם הױ׀֌טב֌אַטײט ׀ון װא֞ךט, און דעם ׀א֞ךמאַלן אַלס אַן עני 
דעךונג א֞דעך ניאַנסיךונג ׀ונעם מאַטעךיעלן ב֌אַטײט, 

דעך ב֌אַנדיף מאַטעךיעל--׀֌א֞ךמאַל איז ךעלאַטיו. אײן ב֌אַטײט קען 
זײן מעך א֞דעך װײניקעך ׀א֞ךמאַל װי אַ ׊װײטעך. דהינו, אין ,׀לעגסט 
בײַן? איז דעך ב֌אַטײם, װא֞ס איז אױסגעדךיקט אין די קלאַנגען נײ - 8 
מאַטעךיעלעך, דעך ב֌אַטײט ׀ון ׀לעג || - ׀א֞ךמאַל, דעך באטײט ׀ון 
סט-נא־ך ׀א֞ךמאַלעך. דעך ב֌אַטײם ׀ון ,ב֎֌ין" איז ׀א֞ךמאַל אין איך ב֌ין 
אַן אַךב֌עטעך" און נא־ך ׀א֞ךמאַלעך-אין , איך ב֌ין געקומעף. קײן ךע:. 
׀יני׊יע ׀ן ׀א֞ךמאַלן און מאַטעךיעלן ב֌אַטײם ׀֌אַךמא֞ג איך נא־ך 
נישט. : 

9. אַחוץ אַ׀יקסן, זענען ׀אַךאַן נא־ך מיטלען אויס׊ודךיקן ׀א֞ך. - 
מאַלע ב֌אַטייטן : אינװוייניקסטע ב֌ײיגונג (923) אַזױ הייסט די אַנט:. 
ש׀֌ךעכונג ׀ון ׀אַךשידענע קלאַנגען אין איין און דעם זעלב֌יקן װא־׹של 
אין ׀אַךשידענע װעךטעך: זינגען--געזונגען, ב֌ךודעך--ב֌ךידעך, זישן-- 
געזעסן, לאַנג--לענג אאַז"וו *) און איב֌עךאַק׊ענטיךונג (אַזוי הייסט 
דעך איב֌עךטךא֞ג ׀ון אַק׊ענט ׀ון איין טךאַף אױיף אַ שװייטן אין 
׀אַךשידענע װעךטעך מיט איין װא־׹של: סטא֞ליעך--סטא֞ליעךעס, שב֌ת - 
שב֌תים, נאַך--נאַךא֞נים). אינװײיניקסטע בייגונג און איב֌עךאַק׊ענטיךונג 
זענען נישט. קיין מא֞ך׀עמעס, א֞ב֌עך טךעגעךס ׀ון ׀א֞ךמאַלע ב֌אַטײטן 
זענען זיי, דעךיב֌עך הייסן זי (װוי אויך אַ׀יקסן)--׀א֞ךמאלע סימנים. ‏ 

0 א֞נשטא֞ט ,אַ װא֞ךט הא־ט אַ ׀א֞ךמאַלן סימן" זא־גט מען א֞׀֌ט. 
;אַ װא֞ךט הא־ט אַ ׀א֞ךמע". דעךב֌יי גיט מען דעך ׀א֞ךמע אַ נא֞מען לויטן 

*) דעךיב֌עך איז ׀ֿאַלש די ב֌אַהױ׀֌טונג ׀ֿון דעך אַלטעך גךאַמאַטיק, אַז װא־׹של אי / 
דעך אומ׀ֿאַךענדעךלע׀ֿעַך טײל ׀ון װא֞ךט 





= יל = 


ב֌׊ַטייט ׀ונעם ׀א֞ךמאַלן סימן, ׊. ב֌. ,טישן" הא־ט אַ ׀א֞ךמע ׀ון מע" 
שא־ל (ד.ה. אַנטהאַלט אין זיך אַן אַ׀יקס, װעלכעך דינט דעך׊ו, אַז 
;טישן? זא־ל ב֌אַטייטן אַ מעך׊א֞ל), ,גייסט" הא־ט אַ ׀א֞ךמע ׀ון אַ שוייי 
-טעך ׀֌עךזא֞ן (ד.ה אַנטהאַלט אַן אַ׀יקס, װא֞ס אַדאַנק אים ב֌אַטײט 
דא֞ס װא֞ךט ;גייסט* נישט נא֞ך, אַז ס'האַנדלט זיך וװועגן אַ גאַנג, נא֞ך 
אויך, אַז דעך גאַנג װעךט אויסגע׀יךט ׀ון דעם, שו װעמען די ךײיד 
איז געװענדט); ,שגיידעךקעס" הא־ט ד׹יי ׀א֞ךמעס -- ׀א֞ךמע ׀ון מעך. 
שא־ל (סו׀יקס--ס), ׀א֞ךמע ׀ון ,װײב֌לעכֿן מין ׀ון סוב֌סטאַנטיוו" (--×§×¢, 
אַ ׀א֞ךמע ׀ון ׀֌ךא֞׀֌עסיא֞נאַל-נא֞מען (--עך); ,ב֌ךידעך" הא־ט אַ ׀א֞ךמע 
י׀ון מעך׊א֞ל, געשאַ׀ן דו׹ך אינװייניקסטעך ב֌ייגונג, ׀ךגלי ב֌ךודעך *, 
;,שב֌תים" הא־ט איין ׀א֞ךמע (׀ון מעך׊א֞ל), געשאַ׀ן דו׹ך ד׹יי סימנים: 
סו׀יקס (--ים), אינװוייניקסטע ב֌ייגונג (׀ךגלי שב֌ת), איב֌עךאַק׊ענטיךונג. 

1. ׀אַךאַן אַ ׀אַל, ווען ס'איז נישטא֞ קיין ׀א֞ךמאַלעך סימן, א֞ב֌עך 
י׀אַךאַן אַ כ֌א֞ךמע (נול-׀א֞ךמע. 47). 

2. ווען מי׹ ב֌אַטךאַכֿטן די ׀ךאַזע: ב֌יי דעם שטעטל שטײט 


אַ שטיב֌ל מיט אַ גךינעם דאַך, ב֌אַמעךקן מי׹: די ׀א֞ךמע ׀ון ,שטייט" 


איז א֞׀֌הענגיק ׀ון דעם װא֞ךט ,שטיב֌ל"-- װוען סזא֞ל זיין ,שטיב֌לעך", 
װא־לט מען געמווט זא־גן ,שטייען; די ׀א֞ךמע ׀ון ,גךינעם" אין א֞׀ֿי 
הענגיק ׀ון ,דאך"--װוען ס'זא־ל זיין ,טי׹', װא־לט מען געמוזט זא־גן 
סגךינעך". די ׀א֞ךמעס ׀ון ,שטעטל", , שטיב֌ל? זענען נישט א֞׀֌הענגיק 
׀ון קיין אַנדעךע װעךטעך אין דעך ׀֌ךאַזע. ;שטייט" און עשטייען" 
ב֌אַטײיטן איינס און דא֞ס זעלב֌ע, נא֞ך אין א֞׀֌האַנג ׀ון אַ שװייט װא֞ךט 


דאַךף קומען אַמא֞ל ,שטייט" אַמא֞ל , שטיען//, דא֞ס זעלב֌ע ,גךינעם" 


- און ,גךינעך". א֞ב֌עך ,שטא֞ט" און ,שטעטל? זענען גא־׹ שויי ׀אַךשי- 





דענע זאַכֿן, אַזױ אויך , שטוב֌" און ,שטיב֌ל". דעךיב֌עך טיילט מען די 
׀א֞ךמעס ׀ון װעךטעך אויף שוויי סא֞ךטן: סינטאַקסישע (שטייט, ג׹י. 


-נעם) און נישט-סינטאַקסישע (שטעטל, שטיב֌ל). 


3. נישט.סינטאַקסישע ׀א֞ךמעס, א֞דעך, װי מען ךו׀ט זיי א֞׀ט, 


׀א֞ךמעס ׀ון װא֞ךטב֌ילדונג, ש׀֌ילן אין אונזעך ש׀֌ךאַך אַן אומגעהייעךע 


ךא֞ליע. זיי גיב֌ן די מעגלעכֿקײט מיט וייניק ש׀֌ךאַכֿלעכֿע מיטלען 


*) אין יענעם דיאַלעקט, װו֌ ‏ ב֌ךודעך" און ב֌ךידעך" קלינגען אַל׊אײנס, הא־ט 


, ב֌ךידעך" נישט קײן ׀ֿא֞ךמאַלן סימן ׀ון מעך׊א֞ל, ׀֌ונקט װי אין דעך ליטעדאַךישעך ש׀֌ךאַך 
-.ע׀֌ל, שטיװל?* א"א (יעדעך דיאַלעקט הא־ט זיין גךאַמאַטיק), 


- 930 = 


קא֞מב֌יניךנדיק דעם זעלב֌יקן װא֞ך׊? מיט ׀אַךשידענע א׀יקסן א"א ׀א֞ךך 
מאַלע סימנים, אויס׊ודךיקן אַסאַך ׀אַךשידענע ב֌אַגךי׀ן, אַשטײגעך! 
געב֌ן, געגעב֌ן, ׀אַךגעב֌ן, גא־ב, געב֌עך, געב֌נדיק, אאז"ו 

4. װא֞ךטב֌ילדונג קומט ׀א֞ך אויף ׀אַךשידענע או׀נים. קודם+ 
כ֌ל שיידן מי׹ אונטעך אַ װא֞ךט מיט איץ װא־׹של (טיש, שךיב֌ן, אַך- 
ב֌עטן) און מיט מעךעךע װא֞ך׊לען (שךײיב֌טיש, מעטאַל-אַךב֌עטעך), א֞דעך 
איינ׀אַכע װועךטעך און ׊ו֌נוי׀זאַ׊ן, אַן איינ׀אַך װא֞ךט קא־ן ב֌אַ- 
שטיין נא֞ך ׀ון אַ װא־׹של (טיש, טךא֞ט, לאַנג, לענג) א֞דעך ׀ון א 
װא־׹של מיט אַ׀יקסן (טישל, טישן) 

8. וי ב֌יי גאַנ׊ע װעךטעך, אַזױ איז אויך ב֌יי ׀א֞ךמעס קין 
איינדייטיקע אַנטש׀֌ךעכֿונג ׊װישן קלאַנג און ב֌אַטייט נישטא֞, ד.ה. 
נישטא֞, אַז יעדעך ׀א֞ךמאַלעך סימן זא־ל הא֞ב֌ן נא֞ך איין ב֌אַטייט און 
יעדעך ׀א֞ךמאַלעך ב֌אַטײט זא־ל אויסגעדךיקט װעךן נא֞ך דו׹ך איין 
סימן. א֞ט הא֞ב֌ן מי׹: טיש--טישן, ׀עלד--׀עלדעך, ב֌גד--ב֌גךים, ב֌יכֿל-- 
ב֌יכלעך אאז"וו -- ׀אַךשידענע אַ׀יקסן ׀אַך איין ב֌אַטייט , מעך׊א֞ל. 
און װידעך הא֞ב֌ן מי׹: קא֞מוניסט--אַן א֞נהענגעך ׀ון קא־מוניזם, מאַשַי- 
ניסט--אַ ב֌אַשע׀טיקטעך ב֌יי אַ מאַשין, ׊עקיסט--אַ מיטגליד ׀ון ׊עקאַ-- 
איין אַ׀יקס (יסט) מיט ׀אַךשידענע ב֌אַטײיטן; טי׀סטעך--העכֿסטע גךאַך 
טי׀קייט, ׊װא֞נ׊יקסטעך --נומעך שװא־נשיק -- איין אַ׀יקס (סט) מיט 
׀אַךשידענע ב֌אַטײיטן. נא־ך מעך: אין איין װא֞ךט הא־ט א֞׀֌טמא֞ל איין 
אַ׀יקס ׀אַךשידענע ב֌אַטײטן, קומען אַךױס הא֞מא֞נימען: אידישיסט" 
ב֌אַטײיט אין די יידישע ׀֌אַליטישע ק׹ייזן אַן א֞נהענגעך ׀ון יידיש, 
אין ש׀֌ךאַכֿװיסנשאַ׀֌טלעכע ק׹ייון -- אַ שטודיךעך א֞דעך אַ קענעך ׀ון 
יידיש; מענטשלעך איז אַן אַדװעךב֌ און אַ מעך׊א֞ל ׀ון אַ ׀אַךקלענעך- 
סוב֌סטאַנטיו. 

6. די ש׀֌ךאַך האַלט זיך אין אײן ענדעךן. ,אוי׹ינגל" איז געװעך 
אַמא֞ל אַ ׊ונוי׀זאַץ (אויעך-׹ינגל), הײנט איז עס אַן אײנ׀אַך װא֞ךט; ,ני׀ט" 
איז געװען אַמא֞ל אַ סו׀יקסיךטם װא֞ךט (×’×™×€-|-ט, × ×™×€--ניב֌, ני׀ט - דא֞ס 
װא֞ס מע גיט.אײן, ד. ה. א ך׀ואה), היינט איז עס אַ װא֞ך׊לדיקעך װא־׹טך 
אין ,׀יזיא֞לא֞גיע, געא֞לא֞ניע" אאַז"װו אי שױן - לא֞ניע כ֌מעט אַ סו׀יקס. 
(לכת֌הילה איז עס געװען אַ װא־׹של), אאַז"×° 

ב֌ײ אַזאַ דינאַמישקײט ׀ון דעך ש׀֌ךאַך מון מען שטענדיק שטךענב. 
אונטעךשייךן, שי װעךט די ש׀֌ךאַך ב֌אַטךאַכט ׀ון היסטא֞ךישן שטאַנך׀ונקמ. 
א֞דעך אין אי׹ הײנטיקן ׊ושטאַנד. אין דעך הײנטיקעך ש׀֌ךאַך איה 





2 


אוי׹ינגל נישם קין ׊ונוי׀זאַץ, גי׀ט נישם קײן ׀א֞ךמעדיק װא֞ךט, 

7. שטענדיק ב֌לײב֌ט א֞ב֌עך א֞ךט ׀אַך ס׀קות, ׀אַך סוב֌יעקטי. 
:ויזם. דעך ש׀֌ךאַך-חוש װענדט זיך א֞׀֌ט א־ן דעם סכום און א־ן דעך 
ילעב֌עדיקײט ׀ון די ש׀֌ךאַכלעכע אַסא֞׊יאַ׊יעס, װא֞ס דעך א֞דעך יענעך 
ש׀֌ךאַךד-אוי׀נעמעך ׀אַךמא֞גט. אױב֌ אין אײן קלאַס װעט אַ שילעך דװקא 
:װעלן דעךנענטעלן ,שךי׀ט" און ,, שךײב֌' (די נא֞ענטקײם אין קלאנג און 
;אין ב֌אַמים װעם ׀אַך אים אַךױסטךעטן שו שאַךף, עך זא־ל זײ קענען 
איגנא־׹י׹ן) און אַ ׊װײמטעך װעט זײ נישט דעךנענטעך, - זענען זײ ב֌ײ. 
;דע געךעכט. יעדעךעך ב֌אַשךײב֌ט זײן ש׀֌ךאַך-אױ׀נעמנג, און יעדעךעך 
א֮יז ׀֌אַך זיך געךעכט. א֞ב֌יעקמיװו איז געךעכם דעך עךשטעך, א֞ב֌עך 
׀א֞ךסיךן די גךאַמאַטישע. אַסא֞׊יאַ׊יעס דאַךף מען מים ׀א֞ךזיכטיקײט.) 

8. װא֞ס טי׀֌עך מי׹ן זיך אַךײנלא֞זץ אין די ש׀֌ךאך-אַטא֞׊יאַ׊יעס 
און װא֞ס ב֌ךײטעך מי׹ן זיך ׀אַךמעסטן, אַלץ מעך װעלן מי׹ א֞׀֌שײלן 
דעם אוךאַלטן װא־׹של ׀ון די א֞נגעװאַקסענע, זיך מיט אים ׊תױי׀געגא֞. 
סענע אַ׀֌יקסן. ,ב֌ךײמעך זיך ׀אַךמעסטן" מײן איך - ׊ו׊יען שום ׀אַך. 
:גלײך אויך אַנדעךע ש׀֌ךאַכן, דעמא֞לט װעלן מי׹ דעךנענטעךן ,געװיס" 
;און ,װיסן', ,מאכל" און ,אכלען. א֞ב֌עך דא־ טךעטן מי׹ שוין אַךײן אין 
גבול ׀ון ׀אַךגלײכיקעך גךאַמאַטיק ׀ון אינדא־-אײךא֞׀֌עישע (און סעמימי. 
שע) ש׀֌ךאַכן. כ'הא֞ב֌ עס דעךמא֞נט נא֞ך, כ֌די שו װײן, אַז מען דאךף 
נישט זײן שטךענג אין דע׀יני׊יע ׀ון ,װא־׹של'. װא־׹של איז (׀֌ךאַקטיש) 
נישם יענעך אוךאַלטעך אינדאַ-אײךא֞׀֌עישעך װא־׹של, װא֞ס װעךם אױם. 
געדעקט עךשט דו׹ך סקךו׀ולעזע לאַנגיא֞ךיקע אוישוכונגען. נא֞ך ס֌'איז 
׀֌שום דעך װא֞ךט-טײל, װא֞ס מ׹א־גט ‏ דעם מאַטעךיעלן ב֌אַטײם ׀ון 
װא־׹ט. י 

9 אין אײן װא֞ךם קענען, װי ב֌אַװו֌סט, זײן מעךעךע ׀א֞ךמאַלע 
:סימנים. אין אַזא ׀אַל קא־ן מען אונטעךשײדן ׀אַךשידענע סטאַדיעס אין 
דעך אױיסב֌ילדונג ׀ון אַזאַ װא֞ךט: ,שנײדעךקעס' װעךט געשאַ׀ן אַלֶם 
:מעך׊א֞ל שו ,שנײדעךקע', ,שנײידעךקע' - אַלס א װײב֌לעכעך נא֞מען שו 
,שנייךעך", , שנײדעך" -- אַלס אַ ׀֌ךא֞׀֌עסיא֞נאַל-נא֞מען שו שנײד(). א װא֞ךט 
יקען אין אַלע זײנע סטאַדיעס ב֌לײב֌ן אין אײן גךאַמאַטישן װעךטעךקלאַס, 
א֞דעך קען אַךיב֌עךגײן ׀ון אײן קלאס אין ׊װײטן: העלד אייז אַ סוב. 
סטאַנטיח, ,העלדיש" אַן אדװעךב֌, ,העלדישקיט" װידעך א סוב֌סטאַנטיה. 
,אײינ(עך)' איז אן אדיעקטיװ, ,אײנהײשט'-אַ סוב֌סטאַנמיװ, ,, אײנהײטלעך"-װי. 
עדעך אן אַדיעקטי (אַדװעךב֌), ,אײנהײטלעכקײם'- שו׹יק אַ סוב֌סטאַנטי 


יט 





(׊װישן , איינהייט' און ,אײינהײיטלעכקיט' איז שוין טאַקע דעך אונטעך- / 


שיד א֞׀֌טמא֞ל אַ קוים ב֌אַמעךקב֌אַךעך, װי איך ׊װישן ,עקשנות' און 
,עקשנותדיקייט'). ,גךעסעך" איז אַן אַדװעךב֌, ,׀֌אַךגךעסעךן" אַ װעךב֌, ,׀֌אַך- 
גךעסעךם"--װידעך אַן אַדװעךב֌, ,יךושה" איז אַ סוב֌סטאַנטיװ, ,יךושהדיק"- 
אן אַדװעךב֌, ,יךושהדיקייט"-אַ. סוב֌סטאַנטיו, װא֞ס ב֌אַטײט שוין ע׀֌עם אַנ- 
דעךש װי גיךושה". ׀ךגל' נא־ך: סיסטעם-סיסטעמאַטיש-סיסטעמאַטישקײט, 
דיס׊י׀֌לין--דיס׊י׀֌ליניךט--דיס׊י׀֌ליניךטקײט. 

0. אזעלבע געניטונגען שטעלן ׀֌א֞ך א מעטא֞דישן אינטעךעס. אינ= 
טעךעסאַנט איז דעךב֌ײ אויך אונטעך׊ושײדן די געהעךיקײט ׀ון אַ׀יקסן 
שו ׀אַךשידענע סטאַדיעס אין װא֞ךטב֌ילדונג; אינעם סוב֌סטאַנטיו ,׀אַךזעע+ 
ניש" איז דעך סוב֌סטאַנטיוישעך אַ׀יקס ב֌לױז-עניש, דעך ׀֌ךע׀יקם 
׀֌אַך- איז, אַזױ שו זא־גן, נישט דעם סוב֌סטאַנטיװס, נא֞ך דעם װעךב֌ס, ׀ון 
װעלכן דעך סוב֌סטאַנטיװו איז געב֌ילדעט. א֞נ׀אל' איז, אַלס סוב֌סטאַנ- 
טיװ, ׀֌א֞ךמעלא֞זיק (׀ךנל' ,׀אל", דעך ,א֞נ-" געהעךט שום װעךב֌ א֞נ- 
׀֌אַלןי, אין ,׀אַךגךעסעךתן)" איז ׀֌אַך-אַ װעךב֌.-׀֌ךע׀יקס,.-עך-א ׀ךעמדעך 
סו׀יקס, אַ סו׀יקס ׀ונעם קא֞מ׀֌אַךאַטיװ ,גךעסעך". 

1 װי איז געב֌ילדעט , אומגליקלעך"? אַז מע װיל, איז עס אומ|- 
גליקלעך, ד. ה. אומ-איז דא־ אן אַדװעךב֌-׀ךע׀יקס, אַז מע װיל, איז עם 
אומגליק-ן-לעך, ד., ה. ב֌לויז-לעך'איז דא־ אַן אַדװעךב֌-סו׀יקס און אומ- / 
אַ סוב֌סטאַנטיװ-׀֌ךע׀יקס. די מעשה איז, װא֞ס אומ- (מיטן ב֌אַטײט ׀וף 
קעגנזאץ) װעךט ב֌אַנו׊ט אי ב֌ײ סוב֌סטאַנטיון (אומגליק), אי ב֌ײ אדװעךבף 
(אומ׹יין),. מעג מען אַנאַליזיךן ,אומגליקלעך", װי מע װיל. 

9, װי אַזױ איז געב֌ילךעט ,אַטעיסט'? די ענדונג--יסט ,׀א֞דעךט" 
א֞נגענומען שו װעךן ׀אַך אַ סו׀יקס (װי אין מאַטעךיאַליסט, ׀֌א֞ךמאַליסט, 
מאַשיניסט), כא֞טש קײן װא֞ךט אַטע איז נישטא֞, א֞ב֌עך אַטעיזם איז דא־ך 
׀אַךאַן? און דא־. הא֞ב֌ן מי׹ אַן ענדונג -יזם, װעלכע ׀֌א֞דעךט איך א֞נגע- 
נומען שו װעךן ׀אַך אַ סו׀יקס (װי אין מאַטעךיאַליזם, מאַךקסיזם, ײדי- 
שׂיזם). די ׀֌ךאַגע, שי נעמט זיך ,אַטעיסט" ׀ון ,אַטעיזם" א֞דעך ׀אַךקעךט, 
װא־לט געװען א סכא֞לאַסטישע ׀֌ךאַגע: ס'װעט זיך גא֞ךנישט ענדעךן אין 
אונזעך ש׀֌ךאַך-אוי׀נעמונג און ש׀֌ךאַך-שאַ׀ו֌נג דעך׀ון, װא֞ס מי׹ן זי לעון 
אַזױ א֞דעך אַנדעךש, קא֞נסטאַטיךן מי׹ ׀שום אַ ׀אַקט: ׀אַךאן א װעךטעך- 
׀֌א֞ך אַטעיזם--אַטעיסט, מיט אַזעלכע און אַזעלכע ב֌אַטײטן (אידעע-א֞נהענ- 
געך ׀ון דעך אידעע), װא֞ס הא֞ב֌ן אַ שות֌׀ותדיקן װא־׹של אַטע--, װעלכעך 
קומם איזא֞ליךטעךהײם נישם ׀א֞ך, און אַ סו׀יקסן׀֌א֞ך -יזם, -יסט. אין 





אַזאַ ׀ֿאַל קען מען ךײדן װעגן א ,נישט:זעלב֌שטענדיקעך טעמע' אטע- 
ב֌ײיש׀֌, ; אַלמךױזם--אַלטךױסט, א֞׀֌טימיזם -א֞׀֌טימיסט, מא־ניזם- מא֞ניסט, 
עגא֞יזם--עגא֞יסט, קא־מוניזם--קא֞מוניסט, ענטוזיאַזם--ענטוזיאסט; גךאַמאַטיק- 
גךאַמאַטיש (גךאַמא֞ט--נישט-זעלב֌שטענךיקע טעמע)), לא־גיק--לא֞ניש, מאַטעמאַ. 
טיק--מאַטעמטטיש, ׀֌א֞ליטיק--׀֌א֞ליטיש, ×€×™×–×™×§--׀יזישן אינטעליגענט--אינמעלי. 
גענץ (אינטעליג--נישט-זעלב֌שטענךיקע טעמע), טא֞לעךאַנט-טא֞לעךאַנץ, קא֞: 
ךעט׀֌א֞נדענט--קא֞ךעס׀֌א֞נדענץ (׀אַךאן קא֞ךעס׀֌אַנדיךן, א֞ב֌עך נישטא֞ קא֞. 
ךעס׀֌אַנד). ו: 

3. העכֿסט כֿטיק איז די איינטיילונג ׀ון ׀א֞ךמאַלע סימנים 
אויף לעב֌עדיקע (׀֌ךא֞דוקטיווע) און טױיטע (נישט ׀֌ךא֞דוקטיוע). וען 
מי׹ ׀אַךגלײכֿן די סו׀יקסן -- זאַם (איינזאַם, לאַנגזאַם) און -- ו֌נג (א֞׀֌. 
שװאַכֿונג, ׀אַךטיידיקונג, ךעכענונג, זעען מי׹, אַז דעם שוייטן קענען 
מי׹ ׀ךיי ׊וגעב֌ן שו ׀אַךשידענע טעמעס און ב֌ילדן נייע ועךטעך, 
ב֌עת דעם עךשטן איז שװועך שו ב֌אַנו׊ן אויף שו שאַ׀ן װועךטעך. ׀אַך 
דעך ש׀֌ךאַך-שאַ׀ונג הא֞ב֌ן, ׀אַךשטײט זיך, די לעב֌עדיקע ׀א֞ךמאַלע 
סימנים דעם גךעסטן וועךט. דעך ׊װעק ׀ון דעך ש׀֌ךאַך-לעךנונג (אין 
שול ׊.ב֌.) איז נישט נא֞ך א֞נאייגענען זיך דעם סכֿום װעךטעך, װא֞ס 
זענען ׀אַךאַן ב֌יי היינטיקן טא־ג אין דעך ש׀֌ךאַך, און נישט נא֞ך ב֌אַ 
. נעמען יענע ׀א֞ךמעס, װא֞ס הא֞ב֌ן אַ ב֌אַנךענע׊טן א֞נװענד-ק׹ייז, נא֞ך 
אויך, און א׀שך דעך עיקך, שו ב֌אַקומען די מעגלעכֿקײט שו שאַ׀ן 
ווייטעך, שו ב֌אַךײכֿעךן און ב֌אַנײיען די ש׀֌ךאַך. 

4. דא֞ס ׹וב װעךטעך נעמען מי׹ איב֌עך קינדויין ׀ון די 
אַךומיקע און ב֌אַנו׊ן זיי אַזױ, נישט סינטעזיךנדיק זיי ׀ון ב֌אַזונדעךע 
מא֞ך׀עמעס, א֞דעך מי׹ הא֞ב֌ן זיי שוין אַמא֞ל, קינדווייז,. סינטעזיךט, און 
ב֌אַנו׊ן זיי שוין אישט אַלס איינגעחזךטע גאַנ׊הײטן. ס'קומען א֞ב֌עך 
׀א֞ך ׀אַלן (און ב֌אַזונדעךס ב֌יי יענע, װא֞ס ב֌אַ׊יען זיך מיט אַ געװ 
סעך זא֞ךגזאַמקײט שו זייעך סטיל--ךעדנעךס, שךייב֌עךס), ווען מי׹ סינטע: 
זי׹ן אַ װא֞ךט אין מא֞מענט ׀ון ךעדן (שךייב֌ן), ׀ון איינ׊לנע מא֞ך׀עמעס. 

5 א׀יקסן לעב֌ן אין דעך ש׀֌ךאַך זעלטן איא֞ליךטעךהײט. װען 
׀יך ב֌ילדן, אַשטײגעך, אַ װא֞ךט ,דאַטשעװע", נעמען מי׹ נישט דעם 
װא־׹של דאַמש(×¢), דעם סו׀יקס - ×¢×°×¢ - און לײנן ׊ונויף, נא֞ך מי׹ לען 
אַ. מין ׀֌ךא֞׀֌א֞ךץ: ב֌ונט: ב֌ונטעװע (א֞דעך לץ: ל׊עװע אדג"ל)=-דאַטשע: 4*) 


-) .ב֌ונט" ׀ֿאַךדאַלט זיך שו , ב֌ונטעװוע', וי ,דאַטשע" שום געו׀ֿטן װא֞ךט (װי 
אין מאַטעמאַטיק 8 :0 = 8: 6, 


= טי 


דעך׀ון ב֌אַקומט זיך ׊=-דאַטשעװע. װען מי׹ בילדן א װא֞ךם שאקען 
(שךײען שאַ), מאַכן מי׹ נישט קײן ,חיב֌וך' שאַ | ×§×¢, נא֞ך מי׹ לעזן 8 
׀֌ךא֞׀֌א֞ךץ; מע: מעקען (א֞דעך מו: מוקען האַװ: האַװקען אדג"ל)--שא: 
׊, דעך׀ון איז ׊--שאקען. דא֞ס ךו׀ט זיך ב֌ילדונג לוים אַנאַ. 
לא֞ניע. א֞ב֌עך ׀ון אײנ׀אַכקײט װעגן ךעד איך װעגן ב֌ילדונג ׀ון װעך. 
מעך דו׹ך אַ׀יקסן, ׀֌נקטם װי די א׀יקסן װא־לטן עקזיסמיךט אלײן 
׀אֵך זיך. 

אַ ב֌ײש׀֌יל ׀ון זעלטענע אַ׀יקסן, װא֞ס עקיסטיךן מאַקע אַלײן 
׀אַך זיך, איז - יום: ס'לא־זט זיך זא־גן, אַשטײגעך (אמת, מיט אַ ש׀֌׊ַם. 
ניואַנס) ; שיוניזם, אױטא֞נא֞מיזם און אַנדעךע איזמען. 

6. ביים ב֌ילדן נײע װעךטעך ׀ון די ׀אךאנענע עלעמענטן (מא־׹. 
׀עמעס), שטויסט מען זיך א֞׀֌טמא֞ל א־ן אױף שװעךיקײטן (און מע דאַךף 
זײ קענען גוב׹ זײן): עךשטנס, װי שױן געזא֞גט, איז נישׂם יעדעך אַ׀יקס 
אין הײינטיקעך שים ׀֌ךא֞דוקטיו. װײטעך, לא־וט זיך נישט שאַ׀ן אאַ 
װא֞ךט, װא֞ס װא־לט געװען הא֞מא֞נימיש מיט אֵן אַנדעךן, שױן ׀אַךאַנענעם. 
מען זא־נט ׊.ב֌. שךײב֌עך, שנײדעך, זינגעך. דעך סו׀יקס - עך איז ב֌כלל 
אַ ׀֌ךא֞דוקטיװעך. מען קא־ן א֞ב֌עך נישט ׀אַךטײיטשן נחסזװ?6ש7--א ליב֌עך (א֞דעך 
מען קא־ן עס נא֞ך אין אַ געװיסן קא֞נטעקסט), װײל ;ליב֌עך' הא־ט אַן אַנ- 
דעך ב֌אַטײט (אַדיעקטיו). װעלן מי׹ א׀שך אא־גן אַ ליב֌נעך (לױט ךעד. 
נעך, מילנעך), א֞דעך נא־ך װי נישם איז אַנדעךש. דךימנס, לא־זט זיך 
א֞׀טמא֞ל נישט ׀אַךאיניקן א ,הײימישע' (ײךישע) טעמע מיט אַ ׀ךעמדן 
(הױי׀֌טזאַכלעך אינטעךנאַ׊יא֞גאַלן) אַ׀֌יקס: טי׹ זא־גן קוךסאַנט, א֞ב֌עך 
ס'לא־זט זיך נישט זא־גן שולאַנט (שילעך). דא־ך זענען ׀אַךאַן אינטעךנאַ- 
׊יא֞נאַלע סו׀יקסן (--יזם, -יסם, -זא׊יע), װא֞ס ב֌אַהע׀טן זיך דװקא 
ג׹ינג מיט אַלעךלײ מעמעס: ידישיזם, ב֌ונדיסט. 

7. ׀אַךאן נא־ך אַ װא֞ךטב֌ילדונג-מיט? - א֞׀֌װאַך׀ן אַ׀֌יקסן; ,שול: 
דיקן" א֞נשטא֞ט , ב֌אַשולדיקן", ,אויסלײג" א֞נשטא֞ט ,אױסלײגונג". 

8. אישט ועגן ׊ונוי׀ואַ׊ן. כ֌מעט יעדעך ׊נוי׀ואץ ׀אֲך" 
שטא֞ךט מיט זיך ע׀֌עס אַ היל׀װא֞ךט שי א׀ילו אַ ב֌אַטייטיקן 
װא֞ךט: לעדעך-אַךב֌עטעך -- אַךב֌עטעך הַ֌יי לעדעך. נײימאַשין -- מאַשין 
שום נייען, דךיי׀וס - כַ֌לי מיט ד׹יי ׀יס, טאַטע:מאַמע -- טאַטע 
און מאַמע, הימלב֌לוי -- ב֌לוי װי דעך הימל, זינג׀ויגל -- ׀ויגל װואס 
זינגט, ווינטשנסוועךט -- וועךט עֵַן וינטשן אאַז"ו. (׊ונוי׀זאַ׊ן א־ן 
׀אַךש׀֌א֞ךונג: טונקלג׹ין == טונקלג׹ין, יא֞ךהונדעךט'= הונדעךט יא־׹ 


== שי 2 


אדג"ל.) א֞ב֌עך די ׀אַךש׀֌א֞ךונג איז נישט שטךענג ב֌אַשטימט, וי סאיז 
שו זעען ׀ון די ב֌יײיש׀֌ילן, אויסטייטשן און ׊ונוי׀שטעלן ׊ונוי׀זאַ׊ן 
איו איינע ׀ון די ויכטיקסטע גךאַמאַטישע אַךב֌עטן אין שול. אויס. 
טייטשן -- ׊.ב֌. װא֞ס הייסט קינדעךהיים? -- א היים ׀אַך קינדעך. שו 
נוי׀שטעלן -- ׊.ב֌. וי הייסט אַן אייזן שום ךייב֌ן? == ׹יבאילון 

אין אַ ׊ונוי׀זאַץ איז א֞׀ט איין טייל אַ הוי׀טטײיל און אײנעך 
(א֞דעך מעך) א ב֌אַשטימטיײל, ,קא֞׀֌מענטש? איז אַ מענטש אַזאַ (נישט 
| אַ קא֞׀֌ אַזאַ) -- איז , מענטש" דעך הױ׀֌טטײלן ב֌ת-מלכ֌ה" איד. א ,ךתי 
(אַ טא֞כטעך), נישט קיין מלכ֌ה -- איז ,ב֌ת" דעך הוױ׀֌טטײל, 

9. נאַדיך זַא֞גט װעגן אײנעמס לידעך: ,דא֞ס זענען נישט קײן 
ליב֌עס-לידעך, נא֞ך לידעך.ליב֌עס, ליב֌עס װא֞ס װעךן גע׀יךט ס׀ע׊יעל 
׊וליב֌ דעם, אַז מזא־ל זײ קענען אויסדךיקן אין לידעך'. דא־ הא֞ב֌ן מי׹ 
אַ ש׀֌יל ׀ון הױ׀֌טמײל און ב֌אַשטימטײל. 

װי מי׹ זעען, איז אין אַ ׊ווי׀זאַץ װיכטיק דעך סדך ׀ון די בֹ֌אַ. 
שטאַנדמײלן. 

0 אַ ב֌אַזונדעך וויכטיקייט הא֞ב֌ן ב֌אַקומען די לע׊טע שייט שוי 
נוי׀זאַ׊ן ׀ון אינטעךנאַ׊יא֞נאַלע טעמעס (דא֞ס ׹וב לאַטיינישע און ג׹י. 
כישע), װא֞ס װעךן ב֌אַנו׊ט אין ויסנשאַ׀ט, טעכניק א"א. טיילוויין 
שטייען זיי אוי׀ן גךענעץ ׀ון ׊ונוי׀זאַ׊ן און וועךטעך מיט אַ׀יקסן 
אַן אינטעךעסאַנטע געניטונג אין שול איז (׀אַך די העכֿעךע שטו׀עס-- 
אויס׊וזוכֿן די ב֌אַטײטן ׀ון די ב֌אַשטאַנדטײלן ׀ון אַזעלכֿע ׊וני׀זאַ׊ן, 
׊. ב֌. טעלע׀א֞ן, ׀אַךגלייכנדיק מיט טעלעגךאַף, טעלעסקא֞׀֌, טעלע׀֌אַט 
א"א גע׀ינען מי׹ טעלע -- װײט; ׀אַךגלײיכנדיק מיט גךאַמא֞׀א֞ן, ׀אַ= 
נעטיק א"א גע׀ינען מי׹ ׀א֞נ = קלאַנג (198) 

1. ׀ךעמדוועךטעך קענען ׀אךב֌ונדן װעךן אין איין װא֞ךט (יוםטוב 
--׀ון שוויי וועךטעך, א֞דעקא֞לא֞ן--׀ון ד׹יי וועךטעך) א֞ב֌עך נישט ׊ע. 
ש׀֌א֞לטן װעךן (ב֌ת֌נאי װעךט איף יידיש נישט קיין שוויי וועךטעךף 

2. נא֞ענט שו װא֞ךטב֌ילדונג שמײט די ב֌ילדונג ׀ון אנא ליטמי. 
שע ׀א֞ךמעס. אַזױ הײסט א גךו׀֌ע װעךטעך, װא֞ס ׀ן זײ איז אײנע 
אַ ב֌אַטײמיקע, און װא֞ס ניב֌ן ׊װאַמען אײן ב֌אַטײם און װעךן ב֌אַ. 
טךאַכט אַלס אַ ׀א֞ךמע ׀ון דעם ב֌אַטײטיקן װא֞ךט. ׀ךגל' ב֌ין געקומען 
אין ײדיש װעךט די ׀אַךגאַנגענהײט געב֌ילדעט אנאַ ליטיש, אין געװיסע 
אַנדעךע ש׀֌ךאכן סינטע טיש, ד.ה. דו׹ך אן אַ׀יקס, נישם דו׹ך א 
היל׀֌װא֞ךט. ׀ךגל' דעך גךויסעך -- הגדול: די ײדישע ׀א֞ךמע איז (ב֌נוגע 


= 96 -- 


שום אַךטיקל) אַנאַלימיש, די ׀ון העב֌ךעיש ב֌אַקומענע - סינטעטיש. אין 
אַלטן ײדיש איז געװען װאַך (--איז געװען), ד. ה. אַ סינטעטישע ׀אַך. 
גאַנגענהײט-׀֌א֞ךמע. ײדיש, װי אויך אַסאך אַנדעךע ש׀֌ךאַכן, מאַכט דוךף 
דעם װעג ׀ון סינטעמישע ׀א֞ךמעס שו אַנאַלימישע, אין דעך זעלב֌יקעך 
׊ײט א֞ב֌עך מעךקן זיך קעגנגעזע׊טע טענדענ׊ן. ׀אַךגלײכנדיק ׀֌אַךשי- 
דענע ש׀֌ךאַכן, קא־ן מען א֞׀֌טמא֞ל ׀עסטשטעלן, אַז אײנע איז אַנאַליטײ 
שעך א֞דעך סינטעטישעך װי די אַנדעךע. ײדיש ׊. ב֌. איןז אַנאַליטישעך 


װי ךוסיש, ד. ה, ײדיש ׀֌א֞דעךט ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך א֞׀֌טעך, און הא֞ט֌ 


װא֞ךט׀א֞ךמעט װײניקעך, װי ךוסיש. דא֞ס לא־זם זיך ג׹ינג ב֌אַמעךקן, 
װען מע נעמט עטלעכע ׊ו׀עליקע ׀֌ךאַזעס אױף ךוסיש און מע ׀אַך. 
טײטשט אױף ידיש א֞דעך ׀אַךקעךט. אוי׀שמעלן אױף ידיש מעך- 
װײניקעך לאַנגע ׀ךאַזעם א־ן ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך איז שװעך. דעךיב֌עך 
קען מען אין ײדישן גךאַמאַטישן לימוד כ֌טעט נישט אױסנו׊ן דעם אײנ- 
׀אַל ׀ון דעם ךוסישן מעטא֞דיקעך ׀֌עשקא֞װסקי, זיך שו ב֌אַגךענע׊ן די 
עךשטע ׊ײם נא֞ך מיט ב֌אַטײטיקע װעךטעך און נא֞ך זײ ךו׀ן 
װעךטעך". *) 

שו װא֞ךטב֌ילדונג ‏ קען מען ׊וךעכענען אױך ,איב֌עךטךא֞גתג" 
׀ון אין גךאַמאַטישן קלאַס אין דעם אַנדעךן א־ן קײנע אױסעךלעכע מיט- 
לען (אַחוץ אַסא֞׊יאַ׊יע). ,הײנט" איז אַן אינװאַךיאַנט, ,דעך הײנט' - 


אַ סוב֌סטאַנטיװ (סוב֌סטאַנטיװיךונג), ,לעךעך"-אַ סוב֌סטאַנטיו, ,,איך לעךעך" 


(אַסא֞׊. מיט דו לעךעךסט, עך לעךעךט) - אַ װעךב֌. ,דעך ךוחת װײסט 
װעך' איז א גאַנ׊ע ׀ךאזע, א ,דעך.׹וח-װײסט.װעך' איז א סוב֌סטאַ:נטי׹ 
(אַ ׀ךאַזע איז ׊ונוי׀געדךיקט ב֎֌יז אײן װא֞ךם). 

3 לסוף דאַךף דעךמא֞נט װעךן אַלס אַ װא֞ךטב֌ילדונג-מיטל 
וועךטעך-׀אַךקיך׊ונג (אױטא֞ ׀ון אױטא֞מא֞ב֌יל, ׊עקאַ ׀ון ׊ענטךאַל- 
קאַמיטעט א"אַ). 

4 נא־ך דעם אַלץ, װא֞ס ס'איז געזא֞גט, איז ׀אַךשטאַנדיק, אַז די 
װא֞ךטב֌ילדונג-׀֌א֞ךמעס (דא֞ס זעלב֌ע איז שייך אויך שו װא֞ךטענדעךונג.׀֌א֞ךמעם 
און שו ׀֌א֞ךמעס ׀ון ׀ךאזעס) הא֞ב֌ן זיך נישט אױסגעב֌ילדעט ,ב֌זמן מן הזמנים", 
אין ע׀֌עס אַ געװיסעך ע׀֌א֞כע, װעלכע איז געװען אַ שאַ׀נג-ע׀֌א֞כע ׀אַך 
דעך ש׀֌ךאַך. די ש׀֌ךאַך שאַ׀֌ט זיך כ֌סדך; יעךעך מא֞מענט אין לעבן 


*) זע ס׀֌יװאַקס און יאַ׊֌ךא֞ווס לעךנב֌יכֿעך ׀ון גךאַמאַטיק די מחב֌ךים הא־ט זיך יט 
איינגעגעב֌ן שו ב֌אַגיין זיך א־ן ב֌אַהיל׀ֿיקע װעךטעך אַ׀ֿילו שוין אין עךשטן ׀֌אַךאַגךאַף. 





׀ון דעך ש׀֌ךאַך איז אַן איב֌עךגאַנג:מא֞מענט; שטענדיק שאַ׀ן זיך נײע 
׀ֿא֞ךמעס, שטאַךב֌ןא֞׀֌ אַלטע, ׊וגעװײנען זיך שו ב֌אַמעךקן אט די 
ש׀֌ךאַכלעכע שאַ׀ונג-׀֌ךא֞׊עסן, װא֞ס קומע׀א֞ך אין אונזעךע טעג, ׀אַך 
אונז אין די אױגן, א׀שך (גיכעך, געװיס) ב֌ײ אונזעך אײנטײל -- דא֞ס איז 
װיכטיק ׀אַך יעדן, װעך ס'ב֌אַ׊יט זיך ב֌אַװו֌סשזניק שום דא־זיקן א֞ךגאַניי 
זי׹-מיטל. ב֌אַזונדעךס איז דא֞ס װיכטיק ׀אַך א לעךעך, ׀אך אַ שךײב֌עך. 


4. גךאַמאַטישע קלאַסי׀יקאַ׊יע ׀ון וועךטעך 


5 מי׹ הא֞ב֌ן געזען (29), אַז ס'זענען ׀אַךאַן ׀א֞ךמעס ׀ון אַי 
װא֞ךט, װא֞ס זענען א֞׀֌הענגיק ׀זן אַ שווייטן װא֞ךט אין ׀ךאַזע. לא־מי׹ 
ב֌אַטךאַכטן די ׀ךאַזע: 

אין חד׹ גיי איך נישט, לעךנען לעךן איך נישט, דאַװנען דאַװן 
איך נישט, זינגען זינג איך נישט, ׀֌טוך ׀ון אַל׊דינג (ש"×¢? 

ווען מי׹ ׀אַךב֌ייטן דא־ דא֞ס װא֞ךט איך אויף עך, װעט אַךױס- 
קומען: 

אין חד׹ גייט עך נישט, לעךנען ,לעךנט עך נישט, דאַװנען 
דאַװנט עך נישט, זינגען זינגט עך נישט׀֌טוך ׀ון אַל׊דינג. 

ד.ה. א֞נשט. ,גיי" קומט ,גייט", א֞נשט. ,לעךן"--,לעךנט", אַנשט 
;דאַװן" -- ,דאַװונט", א֞נשט, זינגען" -- ;זינגט". װען מע זא־ל ׀אַך- 
ב֌ייטן איך אויף מי׹, װועט אַךוסקומען: 

אין חד׹ גייען מי׹ נישט, לעךנען לעךנען מי׹ נישט, דאַװנען 
דאַװנען מי׹ נישט, זינגען זינגען מי׹ נישט, ׀֌טוך ׀ון אַל׊דינג. 

ד.ה. אַנשט. ;גיי" -- ,גייען? א֞נשט. ,לעךן" -- ,לעךנען אאז"ו. 

נא־ך אַ ב֌ייש׀֌יל: מי׹ ׀א֞ךן קיין אַמעךיקע -- עך ׀א֞ךט קייך 
אַמעךיקע -- דו ׀א֞ךסט קיין אַמעךיקע אאז"ו. 

מי׹ ב֌אַמעךקן, אַז דא֞ס װא֞ךט ,גיי", אַשטײגעך, הא־ט די דא־ז. 
×§×¢ ׀א֞ךמעס, װא֞ס זענען א֞׀֌הענגיק ׀ון אַ שװוייטן װא֞ךט ׀ון ׹ייד: 

(ד) גייסט, 

(עך, אי׹, עמע׊עך, אַ מענטש) גייט, 

(מי׹, זיי, מענטשן) גײיען 

אַזעלכֿע ׀א֞ךמעס טךע׀ן מי׹ אויך ב֌יי די װעךטעך ׀א֞ך, זינג, 
דאַװון אאז"וו (זיי זענען א֞ב֌עך נישטא֞, אַשטײגעך, ב֌יים װא֞ךט 

,5טו׹"); 


ג: 


מע 


די דא֞זיקע ׀א֞ךמעס הייסן ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס, און אַ װא֞ךט, 
װא֞ס הא־ט ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס הייסט ׀֌עךזאַנװא֞ךט, 

6. די ׀֌עךאַנ׀א֞ךמעס ב֌ילדן א סיסטעם, דד.ה. װען בי אַ 
װא֞ךט איז ׀אַךאַן איינע ׀ון די ׀א֞ךמעס, זענען ׀אַךאַן אויך די איב. 
ךיקע ׀א֞ךמעס: אױב֌ ס'איז ׀אַךאַן אַ װא֞ךט זעסט, איז ׀אַךאַן אַ װא֞ךט 
זעט און אַ װא֞ךט זעעף | 

7, דעך װא֞ךט ,גיי" (איך גיי), ,׀א֞ך" (איך ׀א֞ך) אדג"ל הא־ט 
אייגנטלעך נישט קיין ׀א֞ךמע -- עך הא־ט נישט קיין שום ׀א֞ךמאַלן 
סימן. ווייל א֞ב֌עך עך שליסט זיך א־ן דעך סיסטעם ׀֌עךזאַנ׀א֞ךמעס 
(ד.ה. ווען ס'איז ׀אַךאַן אַ װא֞ךט (דו) עזעסט?, איז אויך ׀אַךאַן אַ 
װא֞ךט (איך) ;זע", װען ס'איז ׀אַךאַן ,דאַך׀סט", איז ׀אַךאַן אויך ,דאַךף? 
אאז"וו), האַלט מען עס איך ׀ֿאַך אַ ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמע. אַזאַ ׀א֞ךמע, װא֞ס 
;הא־ט נישט קיין ׀א֞ךמאַלן סימן און שאַ׀ט זיך נא֞ך דו׹ך אַסא֞׊יאַ׊יע 
מיט אַנדעךע ׀א֞ךמעס, הייסט נול-׀אךמע, 

8, ווי׀ל ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס איז ׀אַךאַן ? ס'קען אויסווייון, אַז ׀יך 
{(׊וזאַמען מיט דעך נול.׀א֞ךמע): 

(איך) גיי, 

(דו) גייסט, 

נעך, אי׹) גייט, 

ומיה,. זיי. גייעף 

נעמען מי׹ א֞ב֌עך אַזאַ ׀֌עךזא֞נװאַךט, װי ,דאַךף!, טךע׀ן מי׹ 
ע׀֌עס אַנדעךש: ' 

(איך, עך) דאַךף 

(דו) דאַך׀֌סט, 

(אי׹) דאַך׀ט, 

(מי׹, זיי) דאַך׀ן, 

כ֌די אויס׊וגלײכֿן ב֌יידע סיסטעמען, נעמט מען א־ן, אַז א(עך) 
גייט" און /(אי׹) גייט" זענען שוויי ׀אַךשידענע ׀א֞ךמעס, דא֞ס אייגענע 
איך) דאַךף? און ,(עך) דאַךף"; ב֌אַקומט זיך אַ סיסטעם ׀ון ×€×™× ×£ 
׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס : 

(איך) גיי, דאַךף, 

(דו) גייסט, דאַך׀סט, 

נעך) גייט, דאַךף, 

(מי׹, זיי) גייען, דאַך׀ן, 


= 9 == 


(אי׹) גייט, דאַך׀ט. 

ש׀֌עטעך װעלן מי׹ טךע׀ן נא־ך ׀֌א֞ךמען: גײסטו (437), ס'גײט, 
ס'גײען (730). 

9 סאיז ג׹ינג איינ׊וזען, אַז די ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס װייזן, שי 
דעך ךעדעך טךא֞גטא֞׀֌ דעם אינהאַלט (דעם מאַטעךיעלן ב֌אַטייט) 
׀ונעם װא֞ךט שו זיך אַלין, א֞דעך שו דעם, שו װעמען עך ךעדט 
(שום אַדךעסאַט ׀ון ׹ייד) א֞דעך שו עמע׊ן אַנדעךש: /אין חד׹' 
גי איך נישט" -- דעך ךעדעך, מא־טל דעם חונס, גייט נישט אין 
חד׹; , אין חד׹ גייסטו (גייסט דו) נישט" -- יענעך שו װעמען דא֞ס 
איז געזא֞גט; , אין חד׹ גייט עך נישט' -- עמע׊עך אַנדעךש, נישט 
,איך" און נישט ,דו". אַחוץ דעם, וייזן די ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס אויך די" 
שא־ל ךעדעךס, אַדךעסאַטן א֞דעך אַנדעךע ׀֌עךזא֞נען (די שא־ל הייסט-- 
שי איינעך, שי מעך װי איינעך), /יאיך גיי" זא־גט װעגן זיך איינעך, 
,מי׹ גייען" זא־גט װעגן זיך אַ גךו׀֌ע (א֞דעך איינעך אין נא֞מען 
׀ון אַ גךו׀֌ע). 

יעךע ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמע הא־ט אלזא־ ‏ אינ׊ײטיק ׊װײ ׀א֞ךמאַלע 
ב֌אַטײטן ׀֌עךזא֞ן, שא־ל), װא֞ס װעךן אויסגעדךיקט ׊װאַמען דו׹ך אײף 
סו׀יקס. 

0 די ׀֌עךזאַנ׀א֞ךמעס ךו׀ט מען: 

(איך) גיײי -- עךשטע ׀֌עךזא֞ן איינשא־ל, 

(דו) גייסט -- ׊ווייטע ׀֌עךזא֞ן איינשא־ל, 

(עך) גייט -- דךיטע ׀֌עךזא֞ן איינשא־ל, 

(מי׹, זיי) גייען -- עךשט;?-דךיטע ׀֌עךזא֞ן מעך׊א֞ל, 
(אי׹) גייט -- ׊ווייטע ׀֌עךזא֞ן מעך׊א֞ל. 

1 די װעךטעך בין, ב֌יסט, איז, זייט, זענען, געהעךן נישט' 
שו איין װא־׹של, אַזױ אַז זיי זענען אייגנטלעך נישט קין ׀א֞ךמעס 
׀֌ון איין װא֞ךט; א֞ב֌עך ווייל די ב֌אַהע׀טונג ׀ון די דא֞זיקע װעךטעך 
אין ׹יד איז ענלעך שו דעך ב֌אַהע׀טונג ׀ון ׀֌עךזא֞נװעךטעך (׀ךגל' 
איך ב֌ין -- איך גיי, דו ב֌יסט -- דו גײיסט, עך איז -- עך גײט, 
אאַז"וו), ב֌אַטךאַכֿט מע זיי אויך ׀אַך ׀֌עךזא֞נװעךטעך (און מע ךו׀ט זי 
אומךעגלמאַסיקע); סאיז, לויטן ב֌אַטײט, אַ ב֌אַהיל׀יקעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. 

9 ׀אַךאַן ׀א֞ךמעס, װא֞ס קא֞נען געב֌ילדעט װעךן ׀ון יעדעך 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט-טעמע (אַחוץ אױיסנאַמען) און הא֞ב֌ן אַ גךויסע סינטאַקסישע 
נא֞ענטקײט מיט ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. אַזעלכֿע זענען: 


-= אט ייט 


אימ׀֌עךאַטיון ; ךוף! ךו׀ט! ול-׀א֞ךמע און סו׀יקס:ט). 
באַטײיט דעם ךעדעךס א ׀אַךלאַנג וועגן דעם אַדךעסאַטס אַ טוונג (ךוף! 
=איך וויל דו זא֞לסט ךו׀ן) 

2) אינ׀יניטיון: ךו׀ן. סו׀יקס:ן (907) ב֌אַטײט אַ טװנג א־ן 
יקא֞נסטאַטיךונג, א־ן א֞׀֌טךא֞גונג שו אַ טועך. 

63 ׀֌אַךטי׊י׀֌; געךו׀ן, געמאַכֿט, געקלונגען אאז"ו. 

4) געךו֌נדיו֌ם ; ךו׀נדיק, זעענדיק, גייענדיק. סו׀יקס--נדיק(907). 

אימ׀֌עךאַטיו, אינ׀יניטיוו, ׀֌אַךטי׊י׀֌, געךונדיום זענען נישט 
-קיין ׀֌עךזאַנװעךטעך. 

אנדעךע ךו׀ן דעם געךתדיום ,עךשטעך ׀֌אַךטי׊י׀֌', און דעם 
׀אךטי׊י׀ , ׊װײמעך ׀אךטי׊י׀". דא֞ס איז א֞ב֌עך אַן אומב֌אַקװעמע טעך. 
מינא֞לא֞גיע. 

אַ ס׀֌ע׊יעלעך נא֞מען ׀אַךן געךונדיום (װעלכעך איז אײגנטלעך אן 
אדװעךב֌), א֞דעך יעדנ׀אַלס אַ ס׀ע׊יעל א֞ךט, איז נײטיק דעך׀אַך, װא֞ס 
ודעך געךונדיו֌ם שטעלט ׀א֞ך געװיסע ב֌אַזונדעךהײטן. 

3. די קלאַסן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, אימ׀֌עךאַטיו, אינ׀יניסיוו, ׀֌אַךט- 
׊י׀֌, געךונדיום ׀אַךאייניקט מען אין איין קלאַס וועךף ׊ײטװא֞ךט, 
אַזױ אַז ךוף, ךו׀סט, ךו׀ט, ךו׀ן, ךוף!, ךו׀ט, ךו׀ן (אינ׀יניטיו), גע- 
ךו׀ן, ךו׀נדיק -- איז אַלץ איין װעךב֌. 

4 װעךב֌ ב֌אַטײט, ב֌כלל, אַ מונג (מיט א֞ךעך א־ן קא֞נסטאַטיךונג. 
׀אךטן א֞ב֌עך אויך נישט.װעךב֌ן, װא֞ס ב֌אַטײטן טונגען גאַנג, קלתג. 
׀אַךװא֞ס ׀אַךאײניקן מי׹ געװיטע קלאַסן אונטעך אײן נא֞מען װעךבן 
הוי׀֌טזאכלעך ׊וליב֌ זײעךע סינטאקסישע אַנא֞לא֞גיעם (אין סוב֌א֞ךדיניךונג 
׀ון אקוזאַטיז, ׀ון אַדװעךב). 

סס. זייעך א֞׀ט קומען.׀א֞ך ב֌אַהע׀טונגען ׀ון אַ היל׀׀֌עךזאַנװא֞ךט 
(הא֞ב֌, ב֌ין, ׀לעג, װעל, װא־לט. אאז"וו) מיט אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌ א֞דעך אינ׀י. 
ניטיוו (הא֞ב֌ געזען, ב֌ין געקומען, ׀לעג ךו׀ן, װעל אַךב֌עטן, װא־לט 
שךייב֌ן, װא־לט געשךיב֌ן), אַזעלכֿע ב֌אַהעטטונגען הא֞ב֌ן דא֞ס ׹וב ׊ֹואַי 
מען איין ב֌אַטײט, װעלכֿעך שטעלט מיט זיך נישט ׀א֞ך קיין סומע 
׀אַך די ב֌אַטײטן ׀ון ב֌יידעץ װעךטעך: ;הא֞ב֌ געזען" הײיסט נישט 
הא֞ב֌ | געזען (װי ,איך הא֞ב֌ געלט"-- הא֞ב֌ | געלט, ב֌ין געקומען" 
הייסט נישט ב֌ין | געקומען (װי , ב֌ין א קיעל" 
יקומט כ֌לל נישט ׀א֞ך א־ן אַן אינ׀יטיוו, אאז"ה. 

אַועלכע ב֌אַהע׀טונגען ךו׀ט מען ׊ונוי׀געזע׊טע װעךב- 


ייא 
:0 


= א ך" ישי 
×™Ö¹ÖŒ יי × ? 
יע 
: 
41 י, ;יו 





א- עג 
1 


: = 5 = 
׀א֞ךמעס, און מע שליסט זיי איין אין דעם סיסטעם ׀ון װעךב֌. 

׀אַךאַן נא־ך מעך קא֞מ׀֌לי׊יךטע ׀֌א֞ךמעס--×°×¢? הא֞ב֌ן געךו׀ן אדג"ל. 

דעם אויסדךיק ;הא֞ב֌ געגעב֌ן" קען מען אַנאַליזיךן אַז: ,הא־ב" 
אַליין ׀אַך זיך איז אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט (עך הא־ט, אמת, ב֌לויז אַ נול.׀א֞ךמע, 
א֞ב֌עך שליסט זיך איין אין דעך סיסטעם ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס: איך הא֞ב֌, 
דו הא֞סט אאז"וו), ,געגעב֌ן" אַלײן ׀אַך זיך איז אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌ (שום אינ. 
׀יניטיוו געב֌ן, שום ׀֌עךזא֞נװא֞ךט גיב֌-גיסט-גיט-גיב֌ן). דעך ב֌אַהיל׀יקעך 
-׀֌עךזא֞נװא֞ךט ,הא֞ב֌" ׊וזאַמען מיטן ׀֌אַךטי׊י׀֌ ,געגעב֌ן" ב֌ילדעט אַ שוי 
נוי׀געזע׊טע װעךב֌אַלע ׀א֞ךמע (שום אינ׀יניטיוו געב֌ן און שום ׀֌עך. 
זא־נװא־׹ט גיב֌-גיסט:גיט-גיב֌ן. 

6. וען מע ויל א֞נךו׀ן אַ גאַנ׊ע װעךב֌אַלע גךו׀֌ע ׀ון אַ װעל. 
כֿעַך ס'איז טעמע, ךו׀ט מען א־ן דעם אינ׀יניטיוו; דהיינו, אַז מע 
זא־גט דעך װעךב֌ ,געב֌ן", מיינט מען דעךמיט די גאַנ׊ע סיסטעם ועך. 
טעך: גיב֌ -- גיסט -- גיט -- גיב֌ן -- הא֞ב֌ געגעב֌ן -- הא֞סט געגעב֌ן -- 
הא־ט געגעב֌ן -- הא֞ב֌ן געגעב֌ן -- װעל געב֌ן -- װא־לט געב֌ן -- זא־ל גע- 
װען געב֌ן -- הא֞סט געזא֞לט געב֌ן אאז"וו. מע דאַךף אַלזא֞ אונטעך. 
שיידן ,דעך אינ׀יניטיוו געב֌ן" (ב֌לויז איין װא֞ךט) און ,דעך װעךב֌ 
געב֌ן? (אַ גאַנ׊ע סיסטעם װעךטעך) 

7. נא־ך אַ סא֞ךט ׀א֞ךמעס, װא֞ס זענען א֞׀֌הענגיק ׀ון אַ שוייטן 
װא֞ךט אין ׀ךאַזע: 

עס זעט זיך א גךינעך װאַלד, 
עס זעט זיך אַ גךינע לא֞נקע, 
עס זעס זיך אַ ג׹ין ׀עלד, 
איך זע אַ גךינעם װאַלד. 

אַזעלכע ׀א֞ךמעס (ש׀֌עטעך װעלן מי׹ גע׀ינען נאַך ׀א֞ךמעס) 
הייסן אדיעקטיוו-׀א֞ךמעס, און אַ װא֞ךט, װא֞ס הא־ט אַן אדיעקטיו- 
׀֌א֞ךמע, הייסט דעקליניךלעכעך אדיעקטיון ‏ דעקליניךלעכֿעך אייגג. 
שאַ׀֌טװא֞ךט). (דעקליניךן הייסט, אין דעם ׀אֵל, ב֌ילדן די אַדיעקטיו- 
׀א֞ךמעס.) 

דא־ זעען מי׹ אויך, װי ב֌יי ׀֌עךזאַנ׀א֞ךמעס, איינע אַ נו֌ל-׀א֞ך. 
מע אַ ג׹ין ׀עלד, 

א֞נשטא֞ט ,דעקליניךלעכעך אַדיעקטיוו" װעל איך ב֌יז 9 75 א־גן 
מאַדיעקטיוו". 

8. װא֞ס איז ,ג׹ין" - אן טדױעקטיװ שי א ׀֌עךזא֞נװא֞ךט? ס'װענדט 


- 39 -- 


זיך א־ן דעם, מיט װא֞סעך סיסטעם ׀֌א֞ךמעס סאַסא֞׊יי֞ךט זיך. הען מי׹' 
זא־גן;: איך ג׹ין, אַסא֞׊יי֞ךט זיך עס מים דו גךינסט, דעך ב֌ױם ג׹ינט, 
די ב֌יימעך גךינען, ך.ה, מיט ׀֌עךזאַנװעךטעך - איה עס די נול-׀א֞ךמע 
׀ון אַ ׀֌עךזא֞נגװא֞ךט { װען מי׹ זא־גן א֞בעך: אַ ג׹ין ׀עלד, אַסא֞׊ײַךט א א 
עס מיט אַ נךינעך ב֌ױם, נךינע ׀עלדעך, אויף אַ גךינעם ׀עלד, דוה 
מיט אַדיעקטיװן - איז עס די נול.. ׀֌א֞ךמע ׀ון אן אַדיעקטיו. אַזעלכע שוי 
זאַמענ׀֌אַלן שטעךן נישט, אַז ׀֌עךזא֞נװעךטעך און אדיעקטיװן זא־לן זײַן 
׊װײ ׀אַךשׂידענע ×°×¢ ך טעך-קל א סן, און לוים דעך ׀א֞ךמע א֞דעך לױמ 
דעך אַסא֞׊יאַ׊יע קען מען שטענדיק דעךקענען, שי איז א װעלכס ס'איד 
װא֞ךם אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, א֞דעך אן אַדיעקטיו, א֞ךעך ע׀֌עס אַנדעךש., 

9 אַ װא֞ךט, שו װעלכֿן ס'איז ב֌אַהע׀ט א֞דעך ס'יקא־ן זיין ב֌אַ- 
הע׀ט אַן אַדיעקטיו, הייסט סו֌ב֌סטאַנטין װאַכװא֞ךט,. הייסט עס, אַזֹ 
די אַדיעקטיווישע ׀אַךמע איז א֞׀֌הענגיק ׀ון סוב֌סטאַנטיו, מיט וועלכן 
דעך אַדיעקטיוו איז ב֌אַהע׀ט, אַנ֌דעךש ד׹יקט מען עס איס: דעך 
סוב֌סטאַנטיוו ,׀֌א֞דעךט" ׀ונעם אַדיעקטיוו אַ געוויסע אַדיעקטיווישע 
׀א֞ךמע. 

0. ווי׀ל און וועלכע אַדיעקטיווישע ׀א֞ךמעס זענען ׀אַךאַן? 

1) גךינעך: ס'זעט זיך אַ גךינעך װאַלד, 
איך גיי אויף אַ גךינעך לא֞נקע. 
9) גךינע: סזעט זיך אַ גךינע לאַנקע, 
ס'זעען זיך גךינע וועלדעך, לא֞נקעס, ׀עלדעך. 
ס'זעט זיך דא֞ס גךינע ׀עלך. 
3) גךינעס: סזעט זיך אַ גךינעס ׀עלד: 
44 ג׹ין: סיזעט זיך אַ ג׹ין ׀עלד. 
5) גךינעם: כֿזע אַ גךינעם װאַלד, 
כ'גײי אין גךינעם װאַלד, 
כֿנײ אין גךינעם ׀עלד. 
׀אַךאַן נא־ך אַנדעךע ׀א֞ךמעס (717. 

1. וי הענגען א֎׀֌ די אַדיעקטיווע ׀א֞ךמעס ׀ונעם סוב֌סטאַנטיו֌? 

קודם-כ֌ל ב֌אַמעךקן מי׹, אַז ׊װישן ,גךינעס" און עגךין? אי 
נישטא֞ קיין אונטעךשיד נישט אין ב֌אַהע׀טונג (׀֌ונקט אין דעך זעלב֌י- 
קעך ׀ךאַזע קען קומען אי ,גךינעס" אי ,ג׹ין'), נישט א'ן ב֌אַטייט- 
דעךיב֌עך ועלן מי׹ עס ךעכֿענען ׀אַך איין ׀א֞ךמע ומיט שוויי ׀א֞נע- 
טישע ,װאַךיאַנטןש. 


= אב יה 


2. ווייטעך. די אַדיעקטיווישע ׀א֞ךמעס זענען א֞׀֌הענגיק, 
עךשטנס, ׀ון ,שא־ל" (איינשא־ל א֞דעך מעך׊א֞ל) ׀ון סוב֌סטאנטיוו. וועגן 
שא־ל ׀ון סוב֌סטאנטיוו--ש׀֌עטעך, א֞ב֌עך דא־ קען מען אינקו׹שן דעך. 
קלעךן, אַז ,שא־ל" איז אַזאַ ׀א֞ךמע ׀ון סוב֌סטאנטיוו, װא֞ס וייזט, שי 
עך ב֌אַטייט איין געגנשטאַנד א֞דעך מעך וי איינעם (װאַלד--װעלדעך, 
מענטש--מענטשן). ׀ון די ב֌אַהע׀טן אַ גךינעך װאַלד--גךינע וועלדעך 
איז שו זען, אַז די אַדיעקטיו-׀א֞ךמע אין א֞׀֌הענגיק ׀ון דעך ,שא־ל" 
׀ון סוב֌סטאנטיוו (;מיטשטימונג אין שא־ל"). 

3. ב֌יי מעך׊א֞ל ׀ון סוב֌סטאנטיוו קומט שטענדיק איין אַדיעק. 
טיווישע ׀֌א֞ךמע -- מיטן סו׀יקס--×¢ (גךינע). ב֌יי איינשא־ל א֞ב֌עך איז 
נא־ך דא־ אַ ווייטעךדיקעך א֞׀֌האַנג, און דעך׊ו נא־ך אַ ׊ווייענדיקעך: 

) ׀ון דעך ךא֞ליע ׀ון סוב֌סטאַנטיוו אין דעך ׀ךאַזע: 

סיזעט זיך אַ גךינעך װאַלד, 

כיזע א גךינעם װאַלד, 

אין עךשטן ׀אַל איז דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט ב֌אַהע׀ט שום ׀֌וב֌סטאַנ: 
טיוו (דעך סוב֌סטאַנטיוו איז, וי מי׹ן עס ש׀֌עטעך א֞נךו׀ן, אַ סוב 
יעקט), קומט ב֌יים סוב֌סטאַנטיוו דעך אַדיעקטיוו ,גךינעך". אין שווייטן ׀אַל 
איז, ׀אַךקעךט, דעך סוב֌סטאַנטיו ב֌אַהע׀ט שום ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, (עך איז 
אַן א֞ב֌יעקט), קומט שוין ב֌יים סוב֌סטאַנטיוו דעך אַדיעקטיו ,גךינעם". 
נא־ך אַ ב֌יײיש׀֌יל: 

ס'זעט זיך אַ גךינע לא֞נקע, 

כֿגײ אויף אַ גךינעך לא֞נקע. 

ב֌יים סוב֌סטאַנטיו, װא֞ס ב֌אַהע׀ט שו זיך דעם ׀֌עךזא֞נװא֞ךט 
(ב֌יים סוב֌יעקט), קומט עגךינע", און ב֌יים סוב֌סטאַנטישו, װא֞ס אין ב֌אַ. 
הע׀֌ט שום ׀֌עךזאַנװא֞ךט (ב֌יים א֞ב֌יעקט), קומט ,גךינעך". יעדנ׀אַלס, 
זעען מי׹, אַז דעך אַדיעקטיוו ש׀֌יגלט א֞׀֌ מיט זיין ׀א֞ךמע די ךא֞ליע 
׀ון סוב֌סטאַנטיוו אין ׀ךאַזע. א֞ט די ׀עיקייט ׀ון סוב֌סטאַנטיוו שו ׀ֹאַ. 
| דעךן ׀ון אַדיעקטיוו די א֞דעך יענע ׀א֞ךמע אין א֞׀֌האַנג ׀ון זיין, 
דעם סוב֌סטאַנטיווס, ךא֞ליע אין ׀֌ךאַזע, הײיסט בוֹינ׀אל ׀ון סוב- 
סטאנטיוו (נישט ,ב֌ויג׀אַל-׀א֞ךמע"--,װאַלד, לא֞נקע? הא֞ב֌ן דא־ך נישט 
קיין ׀֌א֞ךמעס). און יענע אַדיעקטיווישע ׀א֞ךמע, װא֞ס איז א֞׀֌הענגיק 
׀ון סוב֌סטאַנטיווס ךא֞ליע און ׀ךאַזע, הייסט אַ֞דיעקטיווישׂע ב֌ויג׀אל- 
׀א֞ךמע. 

4. ×§) ׀אַךגלייכן מי׹ א֞ב֌עך : 


יידישע ג -אַמאַטיק (3) 


ונק א׹יו אט 


ס'זעט זיך אַ גךינעך װאַלד, 

סזעט זיך א גךינע לא֞נקע, 

ס'זעט זיך אַ ג׹ינ(עס) ׀עלד. 
א֞דעך: כֿזע אַ גךינעם װאַלד, 

כ5ֿזע אַגךינע לא֞נקע, 

כזע 8 ג׹ינ(עס) ׀עלד. 
א֞דעך: כ'גיי אין גךינעם װאַלד, 

כ'גײי אויף דעך גךינעך לא֞נקע, 

כ'גיי אין גךינעם ׀עלד- 
זעען מי׹, אַז ב֌יי איין און דעך זעלב֌יקעך ךא֞ליע ׀ונעם סוב֌סטאַנטיו 
אין ׀ךאַזע (ב֌יי איין און דעם זעלב֌יקן אב֌ויג׀אַל") הא־ט דעך אַדיעק. 
טיוו ׀אַךשידענע ׀א֞ךמעס, אין א֞׀֌האַנג -- ׀ון װא֞ס? ׀֌שוט ׀ונעם סוב֌- ‏ 
סטאַנטיוו גו׀א. ווען דא֞ס װא֞ךט ,װאַלד" ב֌אַהע׀ט שו זיך אַ ׀֌עךזא֞נ- 
װא֞ךט, ׀אַדעךט עך די אַדיעקטיו-׀֌א֞ךמע ,גךינעך", און ווען דא֞ס װא֞ךט 
;לא֞נקע* ב֌אַהע׀ט שו זיך אַ ׀֌עךזאַנװא֞ךט, ׀א֞דעךט עך די אַדיעקטיו- 
׀א֞ךמע ,גךינע?, און , ׀עלד"--, גךינןעס)". 

א֞ט די ׀עיקייט ׀ונעם סוב֌סטאַנטיוו אין דעך אינשא־ל שו ׀אַ. 
ידעךן ׀ונעם אדיעקטיוו די א֞דעך יענע ׀א֞ךמע ב֌יי אײין און דעם זעל. 
ב֌יקן ב֌ויג׀אַל (אַנדעךש געךעדט: אומא֞׀֌הענגיק ׀ונעם ב֌ויג׀אַל) הייסט 
מין ׀ון סוב֌סטאַנטין (נישט עמין.׀א֞ךמע" -- ;װאַלד, לא֞נקע, ׀עלד" 
שיידן זיך נישט אונטעך אין זייעך ׀א֞ךמע) און יענע אַדיעקטיװי׀א֞ך. 
מע, װא֞ס איז א֞׀֌הענגיק ׀ונעם סוב֌סטאַנטיוו גו׀א (אין דעך איינשא־ל), 
נישט ׀ון זיין ב֌ויג׀אַל, הייסט אַדיעקטיווישׂע מין-׀א֞ךמע. 

ס. װען מי׹ ׀אַךגלײכן; ,אַ גךיננעס) ׀עלד' און ;דא֞ס גךינע 
׀עלד', טךע׀ן מי׹ נא־ך אַ ׀עךטע קאַטעגא֞ךיע אַדיעקטיוישע ׀֌א֞ךמעס.- 
א֞׀֌הענגיק ׀ונעם ב֌אַשטימיקן א֞דעך אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל, כ֌די נישט 
שו קא֞מ׀֌לי׊יךן, נעם איך זי נישם אךײן אין חשב֌ון | 

6 זעען מי׹, אַז אַן אַדיעקטיוישע ׀א֞ךמע, װא֞ס װעךט גע-. 
שאַ׀ן דו׹ך איין סו׀יקס, וועךט ׊עש׀֌א֞לטן אויף גאַנ׊ע ד׹יי ׀א֞ךמעס: 
שא־ל.׀֌א֞ךמע (איינשא־ל--מעך׊א֞ל), אין איינשא־ל ב֌וינ׀אַל׀א֞ךמע און מינ׀א֞ךמע. 
ווי׀ל זשע אין ׀אַךאַן ב֌ויג׀אַל׀א֞ךמעס און מינ׀א֞ךמעס? ׀ון די בַ֌יל. 
ש׀֌ילן 64 8 ׀יךן מי׹ אויס, אַז מינ׀א֞ךמעס אין ׀אַךאַן נישט װייני- 
קעך וי ד׹יי. די וייטעךדיקע דעךלעךנונג ׀ון דעך ש׀֌ךאַך װייזט, 
אַז אויך נישט מעך װי ד׹יי. די ד׹יי מינים וועלן מי׹ ךו׀ן עךשטעך 


מין (װאַלד), ׊ווייטעך מין (לא֞נקע), דךיטעך מין (׀עלד). ׀אַך אַ 
סימן קען דינען: 

ס'זעט זיך אַ גךינעך װאַלד, אַ גךינע לא֞נקע, אַ ג׹ינ (עס) ׀עלד, 
א֞דעך מיטן א֞׀ט ב֌אַנו׊לעכֿן אַדיעקטיוו דעך (,ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל?): 

סזעט זיך דעך װאַלד, די לא֞נקע, דא֞ס ׀עלד*). 

7. געװײנטלעך ךו׀ט מען די מינים ,מאַנלעכעך, װײב֌לעכעך, 
נײמךאַלעך'. איך װאַךףא֞׀֌ די נעמען, כ֌די שו ב֌אַקעמ׀ן דעם געװײנלעך 
העךשנדיקן ׀֌לא֞נטעך ׊װישן גךאַמאַטישן מין און ב֌יא֞לא֞גישן געשלעכט, 
װא֞ס לא֞זש נישט דעךקא֞נען די ש׀֌ךאַכלעכע נאמו׹ ׀ון דעך דא֞זיקעך 
דעךשיינונג, 

8. ב֌אַשטימען די שא־ל ב֌ויג׀אַלן ועט זיין אַב֌יסל שװעךעך. 
דא־ װעלן מי׹ דאך׀ן א֞נקומען שום זעלב֌יקן גאַנג, װי ב֌יי דעך ב֌אַ. 
שטימונג ׀ון דעך שא־ל ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס (48), וו֌ מי׹ הא֞ב֌ן ׀אַךגליכן 
שוויל ׀֌עךזא֞נװעךטעך און דו׹ך דעם געקומען שו דעך מסקנא, אַז מע 
דאַךף איין ׀א֞ךמע ש׀֌אַלטן אויף שוויי. ווען מי׹ נעמען א סוב֌סטאַנ. 
טיוו ׀ון איין מין, ׊.ב֌. ׀ון עךשטן (װאַלד), און מי׹ זוכֿן זיינע ב֌ויג- 
!׀אַלן, גע׀ינען מי׹: 

סזעט זיך א גךינעך ואַלד + . . . . ×”ÖžÖŒ 

כזע אַ גךינעם װאַלד .. + . . ."×¢ 

כשי אין גךינעם ואלדי. יט . 2 
ב֌לויז שוויי ב֌ויג׀אַלן: ,גךינעך" -- וען דעך סוב֌סטאַנטיוו ב֌אַהע׀ט 
שו זיך אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, ,גךינעם? -- װען דעך סוב֌סטאַנטיו איז ב֌אַ- 
הע׀ט שו אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. נעמען מי׹ אַ סוב֌סטאַנטיוו ׀ון שווייטן מין 
(לא֞נקע), טךע׀ן מי׹ אויך ב֌לויז שוויי ב֌ויג׀אַלן ; 

סזעט זיך אַ גךינע לא־נקש + , -. + ה 

כוע אךךינע לאנקש ו׹ .מע .יק 

קניי אױף 8 גךינעך לאַנקט). 2 . ש. 66 
א֞ב֌עך דא֞ס, װא֞ס די ׀ךאַזע ?×§ געהעךט ב֌יי ,װאַלד" שום שוייטן ב֌ויג- 
׀אַל און בַ֌יי לא֞נקע? שום עךשטן, שװוינגט אונז א֞נ׊ונעמען ד׹יי 
:ב֌ויג׀אַלן : 

) סזעט זיך אַ גךינעך װאַלד, אַ גךינע לא֞נקע -- נא־מינאטיו 

9) כזע = יעב װאַלד, אַ גךינע לא֞נקע -- אקוזאטיוו, 


*) דעך אַךטיקל , דעך", װי אויך די ׀֌ךא֞נא֞מען , װועלכעך, יענעך" א"א זענען אַדיעקטיוון. 


א׀ א א 


3) כֿיגײ אין גךינעם װאַלד,אויף אַ גךינעך לא֞נקע -- דאטיוו, 

דעך דךיטעך מין װעט אונז קיין נייע ב֌ויג׀אַלן נישט אַךויס- 
ווייזן. 

9 א׀שך ב֌עסעך א֎זאַ טעךמינא֞לא֞גיע: סוב֌יעקט.ב֌ויג׀אַל, דיךעק-+ 
טעך ב֌ױג׀֌אַל, אומדיךעקטעך ב֌ויג׀אל, -- װעגן ,גענעטיװ' - ש׀֌עטעך. 

0 א֞ט זענען אַלע אַדיעקטיווישע ׀א֞ךמעס ׀ונעם אַדיעקטיוך֌ 





,דעך": 
אײינ׊א֞ל | מעך׊א֞ל 
=. ...252 עעייענ י טי טי טע טאנ 
1 מין | מין | ווע מין 
נא֞מינאַטי . . . דעך די דא֞ס די 
אַקװזאַטי' . . . דעם 1 | דא֞ס הי 
| | 
באטש .. .2 דעם דעך 2 העם די 
| 
| 





1. אייניקע סוב֌סטאַנטיוון הא֞ב֌ן ׀אַךמעס ׀ון ב֌ויג׀אַלן: ס'גייס 
׹חל -- כֿ'זע ךחלען, ס'גײט דעך טאַטע -- כזע דעם טאַטן 4441 

. דעך בױג׀אַל ׀ון סוב֌סטאַנטי איז ענג ׊וזאַמענגע׀לא֞כטן מיט 
דעך אדיעקטיװישעך מיטשטימנג. מע קען נישט דע׀יניךן דעם ב֌ױג׀אַל 
(נעמענדיק אין ב֌אַטךאַכט נישט-דעקליניךלעכע סוב֌סטאַנטיװן), נישט באַ. 
׹י׹נדיק -די אַדיעקמיװוישע מיטשטימונגן; מע קען א֞ב֌עך אויך נישט בֹ֌אַ. 
שטימען אדיעקטיװישע מיטשטימונג (אין ב֌וױג׀אַל), נישט ךעדנדיק װעגן 
ב֌ױינ׀אַל ׀ון סוב֌סטאנמיװ. אױסװעגן ׀ון דעם דא־זיקן ,׀אַךכ֌ישו׀טן קךײן" 
זענען מעגלעך, אױב֌ נישם ךעכענען אַ ךײן דא֞גמאַטישע אױ׀֌ב֌ױונג, דאכט 
זיך נא֞ך ׊װײ: א֞דעך אינ׀יךן (לא־ז זײן ׊ײטװײליק) א֞נשטא֞ט ,סוב֌סטאַנ: 
מיװ" ׊װ ײ װעךטעך.קלאַסן, דהײנו ,ךעקלינאַטיו' (משה, ׹חל, מאַטע..) 
און אינדעקלינאַב֌לע סוב֌סטאַנטיװן, - ךעם װעג נעם איך דא־ נישט אֶן 
װײל עך ׀יךט שו װײט ׀ון דעך טךאַדי׊יא֞געלעך קלאַסי׀יקאַ׊יע, און 
איך װיל דא־ נישט איב֌עךיק ׀אַךשװעךיקן, א֞דעך מע זא־ל דע׀יניךן דעם 


בע 


סוב֌סטאַנטיװישן ב֌ױנ׀אַל נישט אַלס ׀א֞ךמע, נא֞ך אַלס ׀׀עיקײט שו 
׀֌א֞דעךן ׀א֞ךמעס ׀ונעם אדיעקטיװו (װי דא֞ס װעךט געטון - און מיט 
ךעכט - ב֌נונע דעם מין ׀ון סוב֌סטאַנטיו), און װען מי׹ן קומען שו דעך 
קליינעך גךו׀֌ע דעקליניךלעכע סוב֌סטאַנטיװן, װעלן מי׹ א־גן, אַז זײ 
הא֞ב֌ן - אין קעגנזאַץ שו אנדעךע - אויך א ב֌וינ׀אַל-×€ א֞ךטע. א֞ט דעם 
׊װײיטן או׀ן ׀֌ךו֌ו איך דא־ דוךכ׀֌יךן. איך ךעכן אַז אױך אין שול קען 
מען, מים די נויטיקע ׀אַךאינ׀אכונגען, זיך שמעלן אױף דעם װעג, ד"יה 
אײַנזען אין ,כ'זע א טיש" נישט קײן ג;ב֌וינ׀אל" ׀ון ,טיש'", נא֞ך ב֌לוױז אַ 
׀֌א֞טענ׊יעלן ב֌ױג׀אַל ׀ון אַן אַדיעקטיו, װא֞ס װא־לט געקא֞נט קומען ב֌ײם 
װא֞ךט טיש (כ'זע ד עם טיש, כ'זע אַ שׂװאַ ׹שן טיש) 

3 אַן אַדיעקטיוו האַ ב֌אַטייטיקעך) ב֌אַ׊ײכֿנט אַ סיכן, א֞׀֌גע- 
שךא֞גן שו אַ זאַך (׊וגעְשךיב֌ן שו אַ זאַך, אַ סימן מיט אַן א־נוייז אויף 
זיין געהעךיקייט שו א זאַך). 

74. אַ סוב֌סטאַנטיוו ב֌אַטייט אַ געגנשטאַנד אַלס אַ סימן-טךעגעך, 
ד"ה ע׀֌עס אַזױנס, װא֞ס איז א֞דעך אַ קא֞נקךעטע ב֌אַזונדעךע זאך א֞דעך 
וועךט געדענקט װי אַ ב֌אַזונדעךע זאַך. 

5 ווען מי׹ ׀אַךגלײכֿן אַזעלכע ב֌אַהע׀טן: 

אַ ךוסישעך ךעװא֞לו׊יא֞נעך (זיגט) -- אַ ךוסישן ךעװא֞לו׊יאַנעך 
קקען איך) -- אַ ךוסישע ךעװא֞לו׊יא֞נעךקע -- אַ ךוסיש דא֞ךף -- אַ ךע- 
װא֞לו׊יא֞נעך אַ ךוסישעך, אאַז"ו. 

און: אַ ךוסלענדעך ךעװא֞לו׊יא֞נעך (זיגט) -- אַ ךוסלענדעך ךע- 
! װא֞לו׊יא֞נעך (קען איך) -- אַ ךוסלענדעך ךעװא֞לו׊יא֞נעךקע -- א ךוסלענ. 
דעך דא֞ךף -- א ךעװא֞לו׊יא֞נעך אַ ךוסלענדעך, אאַזיוו -- 

ב֌אַמעךקן מי׹ שוויי זאַכן: 1) עךוסישעך" און קךוסלענדעך" זע- 
נען ענלעך לויט דעך ךא֞לע אין ב֌אַהע׀ט, דהיינו לויטן גךאַמאַטישן 
ב֌אַטײט (סימן, א֞׀֌געטךא֞גן שו אַ זאַך), לויטן וועךטעך.סדך און אינטא־. 
נאַ׊יע, 2} גךוסישעך" און ,ךוסלענדעך" זענען נישט ענלעך לױיט די 
׀א֞ךמעס; ,ךוסישעך? הא־ט אַדיעקטיווישע סינטאַקסישע ׀א֞ךמעס, ,ךוס 
×§?ענדעך" -- נישט. ,ךוסישעך" איז אַ דעקליניךלעכֿעך אַדיעקטיוו, ,ךוס" 
לענדעך" -- נישט, 

ס'איז ב֌אַקוועם אויס׊וטיילן אַזעלכֿע װעךטעך, װא֞ס ש׀֌ילן דיי 
ךא֞ליע ׀ון אַדיעקטיו, א֞ב֌עך האַב֌ן נישט קיין אַדיעקטיוישע סינטאַק 
סישע ׀א֞ךמעס, אין אַ ב֌אַזונדעך קלא֞ס. מע קען זי ךו׀ן נישט-דעק- 
ליניךלעכע אדיעקטיוון, ב֌ייש׀֌ילן : 


די טסייה 


) ךוסלענדעך, אַמעךיקאַנעך, מא֞סקװעך, ׀ֿאַךקאַװעך,.. 

2) װא֞ס ׀אַך א, אַזאַ, אאַז"ו. 

3) אַהעך קען מען אויך א֞׀֌טךא֞גן די ׊א֞לנעמען: שװיי, ד׹יי... 
(א֞ב֌עך , איינעך" איז אַ דעקליניךלעכֿעך אַדיעקטיו), 

6 מע קען ׀אַךאייניקן די דעקליניךלעכֿע און נישט דעקל- 
ניךלעכֿע אַדיעקטיוון אין איין קלאַס אדיעקטיוון איגנשאַ׀֌טװעךטעך)- 

7. ווען מי׹ ׀אַךגלײכֿן אַזעלכֿע אויסדךיקן : 


אַ גךינעך ב֌וים דעך ב֌וים איז ג׹ין 
אַ גךינע לא֞נקע די לא֞נקע איז ג׹ין 
אַ ג׹ין ׀עלד דא֞ס ׀עלד איז ג׹ין 


ב֌אַמעךקן מי׹, אַז אין די אויסדךיקן ךעכֿטס הא֞ב֌ן מי׹ ׀אַך זיך אַןך 
אַדיעקטיוו (איינע ׀ון זיינע ׀א֞ךמעס איז אַ נול-׀א֞ךמע). אין די אויס- 
ד׹יקן לינקס הא֞ב֌ן מי׹ דא֞ס װא֞ךט ג׹ין, װא֞ס אין ׀א֞נעטיש ענלעף 
שו דעך נול.׀א֞ךמע ׀ון אַדיעקטיוו. שי איז עס אַן אַדיעקטיוו? אַדיעק- 
טיוו ךו׀ן מי׹ אַ װא֞ךט, װא֞ס אין א֞׀֌האַנג ׀ון אַן אַנדעך װא֞ךט איך 
׀ךאַזע (סוב֌סטאַנטיוו) נעמט עך א־ן איינע ׀ון די אַדיעקטיוישע ׀א֞ך. 
מעס. דא־ זעען מי׹ עס נישט. אין אַלע ד׹יי ׀֌ךאַזעס: דעך ב֌ױים 
איז.., די לא֞נקע איז.., דא֞ס ׀עלד איה.. קומט די זעלב֌יקע ׀א֞ךמע 
(נול-׀א֞ךמע) ,ג׹ין". איז עס נישט קיין אַדיעקטיו -- ס'איז ע׀֌עס אַנ- 
דעךש. נא־ך ב֌ייש׀֌.: איך ׀אַךב֌ ג׹ין, איך זינג שין, איך לײיען 
ליגנדיק. | 

8 אַ װא֞ךט, װא֞ס איז ׀א֞נעטיש ענלעך שו דעך נול-׀א֞ךמע ׀ון 
אַן אַדיעקטיו (אַנדעךש געךעדט: אַ װא֞ךט, װא֞ס אַנטהאַלט אַ ב֌לויזע 
אַדיעקטיו-טעמע), א֞ב֌עך שליסט זיך נישט איין אין דעך אַדיעקטיו- 
סיס֌טעם (ענדעךט נישט זיין ׀א֞ךמע אין א֞׀֌האַנג ׀ון אַן אַנדעך װא֞ךט 
אין ׹ייד), הייסט אדוועךב֌, (אַהעך געהעךן, אגב, די געךונדיומע.) 

9. אַן אַדװעךב֌ ב֌אַטײיט אַ סימן, א֞׀֌געטךא֞גן שו אַ טוונג, ׊ו֌ 
אַ סימן, שו אַ זאַך. 

0 אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌ קען א֞׀֌ט ב֌אַקומען אַדיעקטיוישע ׀אַךמעש (אַ 
גקךו׀֌ענעך מענטש, אַ געךו׀ענעם מענטשן, אַ געךו׀ענע ׀ךוי),. אין אַואַ 
׀אַל איז דעך ׀֌אַךטי׊י׀֌ אַלײן ׀אַך זיך -- אַן אַדװעךב֌ (אױב נא֞ך עס 
איז נישט קיין נול= ׀֌א֞ךמע ׀ון דעם אַדיעקטיװו: אַ געךו׀ן קינה). א 


׀֌אַךטי׊י׀֌ א֞ב֌עך, װא֞ס גײט אַךײן אין ב֌אַשטאַנד ׀ון א ׊נוי׀געזע׊טעך 
װעךב֌׀א֞ךמע (און אין אײניקע אנדעךע ׀א֞לן), איז נישט קײן אַדװעךב֌; 
עך אַסא֞׊ײיךט זיך נישט מיט קײן אַדיעקטיה. 

1 אוב מי׹ זא־לן א֞נךו׀ן אַלע װעךטעך, װא֞ס געהעךן נישט 
שו קיין איינעם ׀ון די ב֌יז-אַהעךיקע קלאַסן, אינװאַךיאַנט (אומ׀֌אַך. 
ענדעךלעכֿע), װעלן מי׹ ב֌אַקומען אַואַ קלאַסי׀יקאַ׊יע ׀ון װעךטעך: 

׀֌עךזא֞נװא֞ךט 

אימ׀֌עךאַטיוו 

אינ׀יניטיוו 

׀֌אַךטי׊י׀֌ 

אַדיעקטיו 

סוב֌סטאַנטיו 

אַדװעךב֌ 

אינװאַךיאַנט. 

2. די קלאַסי׀֌יקא׊יע שמעלט׀֌א֞ך אַ ךײ שװעךיקײטן: 

4) אמא־ל קען אײן װא֞ךט געהעךן אײנ׊ײטיק שו ׊װײ קלאַסן: 
געמאַכט' קא־ן זײן א ׀אַךטי׊י׀֌ און אַן אַדװעךב֌ ,געלאַכט' אין אַ 
׀֌אַךמי׊י׀֌, נישט קײן אַדװעךב֌); אין ,דעך אַלטעך' איז ,אַלטעך' אײנ. 
׊ײטיק אַדיעקמיװ און סוב֌סטאַנטיז (סוב֌סטאַנטיװיךטעך אַדיעקטיה, אין 
;דא֞ס שײנע זינגען" איז ,זינגען" אײנ׊ײטיק אֵן אינ׀יניטיװ און אַ סוב֌סטאַנטיח 
(סוב֌סטאנמיװיךמעך אינ׀ינימיח). 

9) ס'קענען זײן ס׀קות װעגן דעך געהעךיקײם ׀ון אַ װא֞ךט, ׊. ב֌. 
אַ ךחמנות -- סוב֌סטאַנטי שי אינװאַךיאַנט? 

3) אַמא֞ל איז ניימיק איב֌עךגךו׀֌יךן די װעךטעך אַנדעךש, ׊. ב֌, 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט, אימ׀֌עךאַמיז, אינ׀ינימיה, ׀֌אַךטי׊י׀֌ און אַ טײל אדװעךב֌ן 
(געךונדיום) הא֞ב֌ן מי׹ ׀֌אַךאײניקט אין אײן קלאַס - װעךב; ׀ון 
אינװאַךיאַגט װעלן מי׹ נא־ך אױיסטײלן אַ גאַנ׊ע ךײ קלאַסן 

3 נישט געקוקט אױיף די שװעךיקייטן ׀ון דעך דא֞זיקעך 
קלאַסי׀יקאַ׊יע, קען זי א֞נגענומען װעךן ׀אַך אַן א֞ךיענטיך-קלאַסי- 
׀יקאַ׊ַיע. זי איז געב֌ויט לט ׀אַךשידענע ׀֌ךינ׊י׀֌ן, יעדע קלאַסֵי 
׀יקאַ׊יע, װא֞ס זא־ל זיין געב֌ויט לויט איין ׀֌ךינ׊י׀֌ (לא֞ניש), װא־לט 
׀֌ךאַקטיש געווען שו שװעך. ׀אַקטיש קא־ן מען נישט קלאַסי׀י׊יךן די 
װעךטעך ׀ון דעך ש׀֌ךאַך ב֌לויז לויט איין ׀֌ךינ׊י׀֌, סיידן מע זא־ל 
אַךױסלא֞זן ׀ון אויג אַ גאַנ׊ע מאַסע ש׀֌יאַכֿלעכע דעךשיינונגען. ׀ין אַ 


יס4 2 


קלאַסי׀יקאַ׊יע ׀ון װעךטעך ׀א֞דעךט זיך נא֞ך, זי זא־ל געב֌ן די מעג. 
לעכקייט אוי׀׊וב֌ויען אַ סיסטעם ׀ון גךאַמאַטיק, 

די אַזױ געךו׀עַנע ׀֌ךא֞נא֞מען (איך, דו, דעך, װא֞ס, וועלכעך..) 
טיילן מי׹ דעךווייל נישט אויס אין קיין ב֌אַזונדעךע קלאַס (392), 


5 ׀א֞ךמע ׀ון ב֌אַהע׀ט 


4 מי׹ הא֞ב֌ן געזען, אז סזענען ׀אַךאַן װעךטעך ב֌אַטײיטיקע 
און ב֌אַהיל׀יקע. א֞׀֌טמא֞ל שיט זיך (געהעךט, איז שייך) אַ ב֌אַהיל׀יי 
קעך װא֞ךט שו אַ ב֌אַטײטיקן (ב֌אַדינט אים, אַזױי שו זא־גן),. ׊.ב֌. װי 
קליינע וועל׀עלעך זיך ש׀֌ילן מיינע קינדעך (הא֞׀.), דא־ שיט זיך ;ול" 
שו ,וועל׀עלעך", ,זיך" שו ,ש׀֌ילן". דעך טאַטע הא־ט א֞׀֌געךיכֿט די 
דייטע סעו֌דה (הא֞׀), ,דעך" שיט זיך שו ,טאַטע" ,הא־ט? שו 6א֞׀֌נע. 
׹יכט", ,די" שו ,סעודה". 

8 ב֌אַהיל׀יק װא֞ךם קען זיך ׊יען איך שו א גאַנ׊עך װעךטעך 
גךו׀֌ע: ,און ענג איז מײן װעלטל'" (הא֞׀֌.) -- ;און" שים זיך שו ,עג אי 
מײן װעלטל". 

5. אַ ב֌אַטיײיטיק װא֞ךט, ׊וזאַמען מיט זיינע ב֌אַהיל׀יקע (אױב֌ 
אַזעלכע זענען ׀אַךאַן), הייסט, אַלס אַ טייל ׀ון אַ ׀ךאַזע. סינטאגמע 
(׀ךאַזעגליד), 

6. אין אַ ׀ךאַזע ׊ֵיען ז֮יך א֞׀ט די סינטאַגמעס איינע שו דעך 
אַנדעךעך. ב֌ייש׀֌יל: וי קליינע וועל׀עלעך זיך ש׀֌ילן מיינע קינדעך. 
דא־ איז 8 סינטאגמעס: װי וועל׀עלעך -- קליינע -- זיך ש׀֌ילן -- מיי. 
× ×¢ -- קינדעך. ס'׊יען זיך: וי קליינע וועל׀עלעך, וי וועל׀עלעך זיך 
ש׀֌ילן, זיך ש׀֌ילן קינדעך, מיינע קינדעך; ס׊יען זיך נישט: קליינע 
זיך ש׀֌ילן, װי ועל׀עלעך מיינע, זיך ש׀֌ילן מיינע אאַז"ך. 

אַ גךאַמאַטישן קךיטעךי ׀ון סינטאַגמעס-׊יו֌נג קען מען נישט 
שטענדיק געבן. א֞ב֌עך אױב֌ מע ׀אַךשטייט ךיכֿטיק די ׀ךאַזע -- נעמט 
מען אויף די סינטאַגמעס.שיונג. אַ שטךייט א֞דעך אַ ס׀ק וװעגן שיונג 
׀ון סינטאַגמעס איז א֞׀֌טמא֞ל אַ שטךייט א֞דעך אַ ס׀ק װעגן דעם מיין. 
׀ון דעך ׀֌ךאַזע. 

7 נא־ך אַ ב֌ייש׀֌יל: אַ גאַנ׊ן טא־ג אין ךשות ׀ון ועגן זיין 
(הא֞׀֌.), דא־ איז 6 סינטאַנמעס: א טא־ג, גאַנ׊ן, אין ךשות, ׀ון ועגן, 
זיין, זיי ׊יען זיך אַזױ: אַ גאַנ׊ן טא־ג, אַ טא־ג זיין (׀ךגל' איך ויל 


אבא וישע 


כֿא֞טש אַ טא־ג זיין אין ךשות ׀ון װעגן, אין ךשות ׀ון װעג, אין 
ךשות זיין; עס ׊יען זיך א֞ב֌עך נישט: אַ טא־ג אין ךשות, אַ טא־ג ׀ון 
וועגן, ׀ון ועגן זיין אדג"ל, 
8 שוויי סינטאַגמעס, װא֞ס ׊יען זיך איינע שו דעך אַנדעךעך, 
ב֌ילדן אַן עלעמענטאַךן ב֌אַהע׀ט. | 
מי׹ זעען, אַז אַן עלעמענטאַךעך ב֌אַהע׀ט ב֌ילדט זיך נישט 
דװקא ׀ון שכֿנישע סינטאַגמעס. 
9. וען מי׹ ׀אַךגלײכֿן די ׀ךאַזעס: 
עך גייט זיי לעךנען, 
עך גייט, זיי לעךנען 
-- זעען מי׹, אַז אין דעך עךשטעך ׀ךאַזע ׊יען זיך אַלע סינטאַגמעס 
איינע שו דעך אַנדעךעך: 
| עך -- גייט 
גייט -- לעךנען 
זי -- לעךנען, 
אין דעך ׊װוייטעך -- נישט: 
עך -- גייט 
זיי לעךנען. 
אַזאַ אונטעךשיד װעלן מי׹ ב֌אַ׊ײכֿענען דו׹ך דעם, װא֞ס מי׹ן 
זא־גן, אַז די עךשטע ׀ךאַזע אַנטהאַלט איין וועךטעך-ב֌אהע׀ט, און, 
די אַנדעךע אַװיי וועךטעך-ב֌אהע׀טן, 
0 וועךטעך-באהע׀ט (קיך׊עך, ב֌אהע:ט) ךו׀ן מי׹ אַאַי 
טייל ׹ייד (קען זיין אַ ׀ךאַזע און קען זיין װײיניקעך װי אַ ׀ךאַזע) 
×°×±ÖŒ אַלע סינטאַגמעס קייטלען זיך דו׹ך גךאַמאַטישעך ב֌אַהע׀טונג. (קא֞. 
ךעקטיוון -- ש׀֌עטעך.) נא־ך ב֌ייש׀֌ילן : 
) אַלעמענס אויגן קוקן אוי׀ן גאַסט, און דעך גאַסט קוקט 
אַךא֞׀֌ אויף דעך עךד (ש"×¢. עלעמענטאַךע ב֌אַהע׀טן: 
' אַלעמענס אויגן 
אויגן קוקן 
קוקן אוי׀ן גאַסט 
דעך גאַסט קוקט 
קוקט אַךא֞׀֌ 
קוקט אויף דעך עךד. 
נישט שװעך שו ב֌אַמעךקן אַז די ׀ךאַזע ב֌אַשטײיט ׀ון שװיי ב֌אַהע׀טן. 
א ׀אַךב֌ינדונג ׊װישן ב֌ײדע ב֌אַהע׀טן איז יא־ ׀אַךאן (זי װעךט 


- 49 - 


׀אַךװיךקלעכט אין דעם ׀אַל דו׹כן װא֞ךט ;און'), א֞ב֌עך ס'איז א ׀אַך- 
ב֌ינדונג ׊װישן ׊װײ גאַנ׊ע ב֌אַהע׀טן, נישט ׊װישן אײנ׊לנע סינטאגמעס. 
2) אַזױ זא־ג איך שו מיין ב֌ךודעך אלי' און כאַ׀֌ ׀ון אים א 
געשמאַקן ׀֌אַטש מיט דעך לינקעך האַנט אין דעך ךעכטעך ב֌אַק אַךײן 
(ש"×¢). עלעמענטאַךע ב֌אַהע׀טן: 
אַזױ זא־ג 
זא־ג איך 
זא־ג שו ב֌ךודעך =) 
שו מיין ב֌ךודעך 
שו ב֌ךודעך אלי, 
זא־ג און כֹאַם֌ 
כֿאַ׀֌ ׀ון אים 
כאַ׀֌ אַ ׀֌אַטש 
אַ געשמאַקן ׀֌אַטש 
אַ ׀֌אַטש מיט דעך האַנט 
מיט דעך לינקעך האַנט 
אַ ׀֌אַטש אין בֹ֌אַק אַךיין 
אין דעך ךעכטעך ב֌אַק אַךיין. 
אַ סימן, אַז די גאַנ׊ע ׀ךאַזע איז איין ב֌אַהע׀ט. 

1 ׀ון די ב֌ײש׀֌ילן זעען מי׹, אַז דעך אנטעךשׂיד ׊װישן א 
׀ךאַזע, װא֞ס ב֌אַשמײם ׀ון אײן ב֌אַהע׀ט, און אַ ׀ךאַזע ׀ון מעךעךע ב֌אַ* + 
הע׀טן װעךט נישט שטענדיק א֞׀֌געש׀֌יגלט אין דעך אינטא֞נאַ׊יע: אין 
,עך גײט זײ לעךנען" װײזט טאַקע די קא֞מע, שי דא־ איז אײן ב֌אַהע׀ט, 
א֞דעך ׊װײ, א֞ב֌עך אין לע׊טן ב֌יש׀֌יל איז אַ קא֞מע (אין דעך אינטא־. 
נאַ׊יע) ׀אַךאַן (אין שךי׀ט װעךט זי נישט ב֌אַ׊ײכנט), און דא־ך איז עס 
אײן ב֌אַה֌ע׀ט, 

2. הא֞ב֌ן מי׹ שוין אויף אַזאַ או׀ן 8 שטו׀עס ׀ון ךײד-גלידעךונג; 
די ךײד ב֌אַשטײם ׀ון ׀ךאזעס, אַ ׀֌ךאַזע ׀ון ב֌אַהע׀ט, אַ ב֌אַהע׀ט ׀ון 
סינטאַגמעס, אַ סינטאַגמע ׀ון װעךטעך, אַ װא֞ךט ׀ון מא֞ך׀עמעם. אַ גאַנ׊ע 
ךײד קען אַטא֞ל אַנטהאַלטן אײן ׀ךאַזע, אַ גאַנ׊ע ׀ךאַזע אײן ב֌אַהע׀ט, 


א) מע זא־גט נישט ,זא־ג שו בךודעך', נא֞ך ,זא־ג שום (שו דעם) ב֌ךודעך', א֞ב֌עך דא־ 
איז דעך אַךטיקל ,דעם* ׊וליב֌ אַ געװיסעך אוךזאַך נישטא֞, און מי׹ דאַך׀ן אַנאַליזיךן נא֞ך 
דא֞ס, װא֞ס ס'איז געגעב֌ן אין טעקסט, 


א 


אַ גאַנ׊עך ב֌אַהע׀֌ט אײן סינטאגמע, אַ גאַנ׊ע סינטאגמע אײן װא֞ךט, 58 
גאַנ׊עך װא֞ךט אײן מא֞ך׀עמע. די ׊װײ לע׊טע ׀אַלן קומען ׀א֞ך ב֌א- 
זונדעךס. א֞׀ט. 

3, דעך או׀ן, װי אַזױ די סינטאַגמעס זענען ב֌אַהע׀ט און ×°×€ 
אַזױ זיי ׊יען זיך איינע שו דעך אַנדעךעך, ב֌ילדט די ׀א֞ךמע ׀ון 
ב֌אהע׀ט. ב֌ייש׀֌. : 

ס'גייט אַ ב֌אַקאַנטעך לעךעך, 

סװאַקסט אַ הױכֿעך ב֌וים. 

ב֌ידע ב֌אַהע׀טן הא֞ב֌ן די זעלב֌יקע ׀א֞ךמע: 

) אין ב֌יידע איז ׀אַךאַן א ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, װא֞ס הענגט א֞׀֌ ׀ון אַ 
סוב֌סטאַנטיוו, אין ב֌יידע איז ׀אַךאַן אַן אַדיעקטיו, װא֞ס הענגט א֞׀֌ ׀ון 
אַ סוב֌סטאַנטיוו, אין ב֌יידע איז ׀אַךאַן אַ סוב֌סטאַנטיו (אַ נא֞מינאַטיו), 
2) אין ב֌יידע ׀ךאַזעס שטייען די װעךטעך אין זעלב֌יקן סדך: ׀֌עך. 
זא־גװא־׹ט -- אַ--אַדיעקטיוו -- סוב֌סטאַנטיוו, 3) ב֌יידע ׀֌ךאַזעס װעךן 
אַךױסגעךעדט מיט דעך זעלב֌יקעך אינטא֞נאַ׊יע. 

4 א֞ט זענען ב֌אַהע׀טן מיט ׀אַךשידענע ׀א֞ךמעס: 

ס'גייט אַ ב֌אַקאַנטעך לעך עך (נישט קיין שוסטעך), 

ס'גייט אַ ב֌אַקאַנטעך לעךעך (נישט קיין אומב֌אַקאַנטעך). 

די שוויי ב֌אַהע׀טן שיידן זיך אונטעך אין דעך אינטא֞נאַ׊יע+ 

אַ ב֌אַקאַנטעך לעךעך גייט. 

אַ ב֌אַקאַנטעך לעךעך גײיט;-- 

שיידן זיי זיך אונטעך אין דעך אינטא֞נאַ׊יע. 

אַ ב֌אַקאַנטעך לעךעך גייט, 

אַ לעךעך אַ ב֌אַקאַנטעך גייט-- 

שיידן זיך אונטעך אין וועךטעך-סדך (און מיט אַן איב֌עךיקן ,אַ"). 
5. די דא֞זיקע ב֌אַהע׀טן זענען גךו׀֌יךט לויט די ׀֌א֞ךמעס: 

{) הויך ש׀֌ךינגען, גיך לוי׀ן, שיין שךײב֌ן, ׀לייסיק אַקעךן. 

9) הויך געש׀֌ךונגען, גיך געלא֞׀ן, שיין געשךיב֌ן 

3) ש׀֌ךינגסט הויך, לוי׀סט גיך, אַקעךסט ׀לייסיק, 

4) אַ הױכֿעך ש׀֌ךונג, אַ ווייסע װאַנט, אַ ׀אַךגעסענעך שךייב֌עך, 

5) אַ שטא֞ט מיט מענטשן, אַ טיש מיט אַ שו׀֌לא֞ד, אַ שטוב֌ מיט 

אַ דאַך. 

6. מי׹ זעען, אַז די ׀א֞ךמע (׀א֞ךמאַלעך ב֌אַטיײיט) און דעך 

אינהאַלט (מאַטעךיעלעך ב֌אַטייט) ׀ון אַ ב֌אַהע׀ט זענען נישט ׀אַךב֌ונדן: 


בע ןאג 
אי יי א א 
7 א 

, 


,1 וי 


דעם זעלב֌יקן אינהאַלט קען מען אויסדךיקן אין ׀אַךשידענע ׀א֞ךמעס, 
און די זעלב֌יקע ׀א֞ךמע (׊.ב֌.׀֌עךזא֞נװא֞ךט |אַדיעקטיו -|- סוב֌סטאַנטיו-- 
נא֞מינאַטיוו) קען ב֌אַדינען ׀֌אַךשידענע אינהאַלטן, 
7. װען מי׹ הא֞ב֌ן דךײי װעךטעך ;,שךײב֌עך, שךײב֌ן, גײעך', קען 
מען זײ ׊עשטעלן אין אַזאַ סדך: 
מאטעךיעל ענלעך 


ךענאק גטךעך׊טעטן- "׀ענךע מעו׊מישאומע::×¢::,,- 


׀א֞ךמאַל שךײב֌עך שךײב֌ן 

ענלעך נײעך + 
און מען קען גע׀ינען א ׀עךטן װא֞ךט, װא֞ס זא־ל הא֞ב֌ן דעם ׀֌א֞ךמאַלן 
ב֌אַמײם ׀ון שךײב֌ן און דעם מאַטעךיעלן ב֌אַטײט ׀ון גײַעך (אַזֹי שו 
זא־גן, אַ ׀עךמע ׀֌ךא֞׀֌א֞ך׊יא֞נאַלע שו דעך ׀֌ךא֞׀֌א֞ךץ שךײב֌עך: גײעך=- 
שךײב֌ן: ׊) - דא֞ס װעם זײן ;נײן. ׀֌ינקט אַזױ קען זײן מים נאַנ׊ע בֹאַ. 
הע׀טן: 

׀אס׀עהועל ענלעךף 


235: 


׀א֞ךמאַל | אַ לעךעך גײם אַ לעךעךס גאַנג 
ענלעך 1 אַ ב֌וים װאַקסט א 
,׀עךטע ׀֌ךא֞׀֌א֞ך׊יא֞נאַלע" -- א ב֌וימס װו֌קס. 

8. אין די װועךטעך ;שךײב֌עך, שךיין" אאַזיוו זענען ׀֌אַךאַן 
ס׀֌ע׊יעלע קלאַנגען -- טךעגעךס ׀ון דעך ׀א֞ךמע. דא֞ס זענען די סױ 
׀יקסן --עך, --ן אאַז"וו. װעך זשע זענען די טךעגעךס ׀ון דעך 
׀א֞ךמע אין ב֌אַהע׀טן? אױב֌ מי׹ן נעמען די ב֌אַהע׀טן: דעך גךינעך 
ב֌וים, דעך ב֌וים ג׹ינט, און מי׹ן אויסטיילן די קלאַנגען ג׹ין, ב֌וים, 
אַלס טךעגעךס ׀ון די מאַטעךיעלע ב֌אַטײיטן (,אינהאַלט'), װעט ב֌לײב֌ן; 

) דעך (ג׹ינ)עך (ב֌וים) 

2) דעך (ב֌וים) (ג׹יג)ט 


ד"ה ב֌אהיל׀יקע וועךטעך דעך), א׀יקסן ׀ן ב֌אַזונדעךע װעך- 
טעך ועך, ט) און דעך סדך ׀ון די וועךטעך (אין דעך עךשטעך ׀ךאַזע 
׀ךיעך ,ג׹ינ(עך)" דעךנא֞ך ,ב֌וים", אין דעך ׊װײַטעך ׀אַךקעךט) אַ 
׀עךטעך טךעגעך ׀ונעם ׀א֞ךמאַלן ב֌אַטייט ׀ון אַ ב֌אַהע׀ט איז אינטא־- 
גאַ׊יע. 

9. ׀אַךאַן נא־ך אַ ,נול-׀א֞ךמע". לא־מי׹ ׀אַךגלײכֿן : 


יע אי 


איך ךוף אים עסן, - 

איך ׀֌ךו֌וו אים איינךעדן. 
ס'קען אויסווייזן, אַז ב֌יידע ב֌אַהע׀טן זענען געב֌ויט אַנאַלא֞גיש -- ס'איז֌ 
א֞ב֌עך אַ טעות. דעך עךשטעך ב֌אַהע׀ט אַנטהאַלט די עלעמענטאַךע 


ב֌אַהע׀טן : 
איך -- ךוף 
ךוף -- אים 
ךוף -- עסן, 
דעך ׊ווייטעך: 
איך -- ׀֌ךו֌װו 


׀֌ךו֌וו איינךעדן 

אים איינךעדן. 
אין עךשטן שיט זיף ,אים" שו ,ךוף", אין שוייטן -- נישט שו ,׀֌ךו֌ון" 
(װא֞ס ׀אַךנעמט דא־ דעם א֞ךט ׀ון ,ךוף"), נא֞ך שו ,אײינךעדן. 

0. ׊װוישן ,דעך גךינעך ב֌וים" און ,דעך ב֌וים ג׹ינט" איז 

דא־ אַ װיכטיקעך ׀א֞ךמאַלעך אונטעךשיד. אין שווייטן ב֌אַהע׀ט איז ׀אַ- 
ךאַן א ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, אין עךשטן נישט. דעך ׊ווייטעך ד׹יקט דעךיב֌עך 
אויס אַ געדאַנק, דעך עךשטעך ב֌אַ׊ײכֿנט נא֞ך אַ זאַך א ׊וזאַמען 
מיט אַ סימן, א֞ב֌עך א־ן קא֞נסטאַטיךונג). אַ ב֌אַהע׀ט א־ן אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט 
ךוף איך א֞׀ענעך ב֌אהע׀ט, מיט אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט -- געשלא֞סענעך 
ב֌אהע׀ט א֞דעך זאץ, 


1 די לעךע װעגן אַ ש׀֌ךאַך קען מען איינטיילן אויף ׀א֞נע- 
טיק (לעךע װעגן די קלאַנגען און קלאַנגלעכֿע ׀֌ךא֞׊עסן אַלײין ׀אַך 
זיך) און סעמאנטיק א֞דעך סעמאַסיא֞לא֞גיע (לעךע װעגן די ב֌אַטײטן 
אַלײין ׀אַך זיך). 

2. ווען מע דעךלעךנט א֞ב֌עך די קלאַנגען ׊ואַמען מיט זיי 
עךע ב֌אַטיטן, ב֌אַקומען מי׹ אַזאַ ׊ע׊ווייגונג ׀ון ש׀֌ךאַכֿלעךע: 


יש .יע שי דיסע וד׹+×¥ א שי י׹יי )אי א 1 











= 46 -- 
לעךע װעגן 
לעךע װעגן | . שות֌׀ותדי. 
װעךטעך. 
װעךטעך קעך נא֞מען 
גךו׀֌יךונגען 
לעךע װעג 6 
4 א לעקסיקא֞. ׀֌ךאזעא֞. (סעמאַסיא֞. 
מאַטעךיעלע 
לא֞ניע לא֞גיע לא֞גיע) 
ב֌אַטײטן 
לעךע װעג 
2 ׀ן מא֞ך׀֌א֞לא֞גיע | סינמאַקס גךאַמאַטיק 
׀֌א֞ךמעס 








3, מאַטעךיעלעך ב֌אַטייט ׀ון װא֞ךט א֞דעך וועךטעךגךו׀֌ע הייסט 
אויך לעקסישעך, ׀א֞ךמאַלעך ב֌אַטײט הייסט אויך גךאַמאטישעך. 

4. ׀אַךאַן ס׀קי׀אַלן ׊װישן מא֞ך׀֌א֞לא֞גיע און סינטאַקס. סינ. 
טאַקסישע ׀א֞ךמעס (22) זענען ׀א֞ךמעס ׀ון װעךטעך, געהעךן דעך" 
ב֌עך שו מא֞ך׀א֞לא֞גיע; זיי זענען א֞ב֌עך אין דעך זעלב֌יקעך שייט מיט. 
לען ׀ון ב֌אַהע׀ט-׀א֞ךמעס (98), געהעךן זיי אויך שו סינטאַקס. 

5 געװײנלעך דעךלעךנט מען אין מא֞ך׀֌א֞לא֞גיע די ;ב֌ילדתג" 
׀ון אזעלכע ׀א֞ךמעס (ד.ה. זײעך קלאַנגלעכע זײם) און אין סינטאַקס - 
זײעך /ב֌אַנוץ' א֞דעך ,ב֌אַטײט" (זײעך סעמאַנטישע זײם). אַזאַ ׊עטײלתג 
איז קינסטלעך און נישם ב֌אַךעכטיקט: מע קען נישם ךעדן װעגן ב֌יל- 
דונג ׀ון ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמע אדג"ל, נישט װיסנדיק, װא֞ס איו עס ׀אַך אַ ׀א֞ך. 
מע, ד.ה. אין װא֞ס ב֌אַשטײט אי׹ ׀ונק׊יע. | 

6. די טעךמינען מא֞ך׀֌א֞לא֞ניע, סינטאַקס, גךאַמאַטיק זענען װײם 
׀ון גענױיקײט. ,מא֞ך׀א֞לא֞גיע' ב֌אַטײט ב֌ונשטעב֌לעך ,׀֌א֞ךמענלעךע', אַזױ 
אַז דא֞ס װא־לט געװען דעך ׀֌אַסיקעך נא֞מען ׀אַך גךאַמאַטיק ב֌בכלל. ,סינ. 
טאַקס' ב֌אַטײט ׀אַךאניקונג, ׀אַךבינדונג, ד.ה, די לעךע װעגן ׀אַךב֌יג. 
דונג ׀ון װעךטעך און ךײד, אַ ׀֌ךאַזע קען א֞ב֌עך ב֌אַשטײן ׀ון אײן װא֞ךם 
(זעסט, קום, חײם!), און אַזאַ ׀ךאַזע װעךט ׀ונדעסטװעגן אויך דעךלעךנט 
אין סינטאַקס, ענךאמאטיק" ב֌אַטײט ב֌וכשטאַב֌ן. א֞דעך שךי׀ט-לעךע, ה.ה, 
די קונסט ׀֌װאַנדעך׊וקלויב֌ן אַלטע שךי׀֌ט-דענקמעלעך. דעך נא֞מען נעמט 
זיך ׀ון דעך ךא֞לע ׀ון גךאַמאַטיק אין אַלטן גךיכנלאַנד, װו֌ זי איו גע. 
װען א הילף.מיטל ב֌ײם לײענען אלטע ׀֌א֞עטן. הײנט איז א֞נגענומען דװקא 








= א 2 


שךי׀֌טלעךע נישט א֞׀֌׊וטךא֞גן שו גךאַמאַטיק, נא֞ך איס׊ומײלן אין א ב֌אַ. 
זונדעך דיס׊י׀לין -- א֞ךטא֞גךאַ׀֌יע. 

7, אַזױ װי גךאַמאַטיק און לעקטיק איז נישט דא֞ס אײגענע, אזי 
איז גךאַמאַטישע ׹יכמיקיט און לעקסישע ךיכמיקײט ׀ון ךײד אױך נישט 
די זעלב֌יקע זאַך. ;איך׹ זא־לט מי׹ ׀֌ךיגא֞טא֞װען די שטשא֞טעס אין ׀ַ֌א֞ל. 
נעם ׀֌א֞ךיאַדא֞קי (ש"×¢) -- איז גךאַמאַטיש ׹יבטיק, ב֌עת לעקסיש שטימט 
עס נישט מים דעך ליטעךאךישעך ש׀֌ךך (735). 

8 ס'זענען ׀֌אַךאן ב֌אַךיך-׀֌ונקטן ׊װישן גךאַמאַטיק און לעקסיק; 
אימ׀֌עךאַטיװ-׀א֞ךמע (,נעם') װעךט דעךלעךנט אין גךאַמאַמיק, און די 
װעךטעך װיל (,איך װיל זא֞לסט נעמען'), מעג (,מעגסט נעמען') אדג"ל -- 
אין לעקסיק, הגם זײ ב֌אַטײטן דא֞ס אײגענע, װא֞ס אימ׀֌עךאַטיו. ׀אַךקלע. 
געך-סו׀יקס (שטיב֌ל) -- איז גךאַמאַטיק, ,קליין" (8 קליינע שמוב֌)--לעקסיק. 

9. גךאַמאַטיק איז א לעךע װעגן ׀א֞ךמעס, ד.ה. זי איז אַ ׀א֞ך. 
מאַלע װיסנשאַ׀֌ט. מים די מאַטעךיעלע ב֌אַטֵייטן ׀ון װעךטעך און ׀ךאַ. 
זעס הא־ט זי נישם שו ׀ון. די ׀ךאַזעס ;אײזן אין דו׹כזיכטיק', ,׊װײ 
מא־ל ׊װײ איז אַ סטעאךין-ליכט", ,שלא֞ף גיכעך, מע דאַךף דא֞ס קיש" 
אדג"ל זענען גךאַמאַטיש ׹יכטיק. שי אײזן איז טאַקע דו׹כזיכטיק און שי 
׊װײ מא־ל ׊װײ איז טאַקע אַ סטעאַךין-ליכט - דא֞ס זענען ׀ךאגעס ׀ון . 
×€×™×–×™×§ און מאַטעמאַטיק, נישט ׀ון גךאַמאַטיק. גךאַמאַטיק דעךלעךנט גע. 
װיסע ש׀֌ךאַכלעכע ךעסוךסן, אומא֞׀֌הענגיק, שי די ךעסוךסן װעךן אוים. 
געני׊ם אויף איב֌עך׊וגעב֌ן א ׀אַקט א֞דעך א ליגן א֞דעך אן אַב֌סוךד. 

א 0. אַ ש׀֌ךאַך קען דעךלעךנט װועךן אויף ׊וייעךליי או׀נים: 

דעך ׊ושטאַנד ׀ון דעך ש׀֌ךאַך אין איין ב֌אַשטימטן מא֞מענט (סיטע- 
מאַטיזיךיקע ש׀֌ךאַכֿלעךע) און די אַנטװיקלונג ׀ון דעך ש׀֌ךאַך (היסי 
טא֞ךישע ש׀֌ךאַכֿלעךע). ׀ון שטאַנד׀֌ונקט ׀ון היסטא֞ךישעך ש׀֌ךאַכֿלעךע 
איז די סיסטעמאַטיזיךיקע ב֌לויז אַ ׊וגךײיטאַךב֌עט. זי הא־ט א֞ב֌עך אַ 
׀֌ךאַקטישן און טעא֞ךעטישן ווַעְךט אַלײן ׀אַך זיך אויך. 

1, לעקסיקא֞לא֞גיע, דעךלעךנט ׀ון היסטא֞ךישן שטאַנד׀֌ונקט, הײסט 
עטימא֞לא֞גיע. דא֞ס איז אַלוא֞ די לעךע װעגן א֞׀֌שטאַמונג און געשיבטע 
׀ון אײינ׊לנע װעךטעך. אויך די א֞׀֌שמאַמונג גו׀א ׀ון אַ װא֞ךט ךו׀ט מען 
,עטימא֞לא֞גיע". ׊.ב֌. ,די עטימא֞לא֞גיע ׀ון ,דאַװנען" איז נישט ׀עסטגע. 
שמעלט', ד.ה. ס'איז נישט גענוי ב֌אַװו֌סט, ׀ונװאנען שטאַמט א֞ט דא֞ס װא֞ךם. 

אין דעך אַלטעך שולגךאַמאַטיק ׀לעגט מען ׀א֞נעטיק ׊וזאַמען 
מיט מא֞ך׀א֞לא֞גיע ךו׀ן ,עטימא֞לא֞גיע?. דעך טעךמין איז נישט ב֌אַ- 
קוועם, וייל עך הא־ט אין דעך ויסנשאַ׀ט אַן אַנדעך ב֌אַטײט, 


ג ׹ וג ט ט ייל 
ווא־׹ט 


; ב֌ילדונג ׀ון סוב֌סטאַנטיוו 


2. לויט די ׀א֞ךמאַלע סימנים ׀ון װא֞ךטב֌ילדונג קען מען 
איינטיילן סוב֌סטאַנטיון אַזױ: 

) אייגנטלעכע סוב֌סטאנטיווןן און סוב֌סטאנטיוויךונגעןג 
סוב֌סטאַנטיװוױךו֌נגען הייסן נישט-סוב֌סטאַנטיװון, װא֞ס ועךן ׀אַךװאַנדלט 
אין סוב֌סטאַנטיוון ב֌לױז דוךכֿן קא֞נטעקסט, נישט דו׹ך ס׀֌ע׊יעלע 
סימנים, ׊.ב֌. היינט (אינװואַךיאַנט) -- דעך היינט (סוב֌סטאַנטיוויךס). טיש, 
מענטש, לעךעך, לעךעךקע, לעךעךס, דא֞ך׀לעךעך זענען אײגנטלעכֿץ 
סוב֌סטאַנטיוון, | 

2) אייגנטלעכע סוב֌סטאַנטיוון טיילן זיך אויף איינ׀אכש (מיט 
איין װא־׹של) און ׊ינוי׀געעז׊טע (מעך װי איין װא־׹של) ; ,דא֞ך׀לעךעך"* 
איז ׊ונוי׀געזע׊ט, 

3) איינ׀אַכֿע טיילן זיך אויף װא֞ך׊לדיקע א־ן אַ׀יקסן) און 
אויף אַזעלכֿע, װא֞ס ׀אַךמא֞גן א׀יקסן. 

4) װא֞ך׊לדיקע זענען א֞דעך א־ן שׁו֌ם סימנים (טיש, מענטש) 
א֞דעך מיט אינװייניקסטעך ב֌ייגונג אַלס ׀א֞ךמאַלן סימן (טךא֞ט, 
׀ךגל' טךעטן). 

8) ווייטעך טיילן זיך נא־ך די ׀א֞ךמעדיקע (דיה. די, װא֞ס 
׀אַךמא֞גן אינװייניקסטע ב֌ייגונג א֞דעך אַ׀יקסן) אויף ב֌אַזונדעךע גךו׀֌עס 
לויטן אַ׀֌יקס א֞דעך אַנדעך סימן ; אויך די ׊ונוי׀נעזע׊טע טיילן זיך אויף 
גךו׀֌עס לויטן או׀ן און טי׀֌ ׀ון ׊ונוי׀זאַץ. 

3. די וכֿטיקסטע סו׀יקסן, װא֞ס דינען אויף שו ב֌ילדן סוב 
סטאַנטיוון (אַחוץ די סו׀יקסן ׀ון ווייב֌לעכע נעמען, ׀אַךקלענעך-נעמען. 


יע אע 


׀אַך׊ויגענע נעמען, ׀אַךאַכֿט-נעמען און מעך׊א֞ל, װא֞ס װעלן דעךלעךנט 
װעךן ב֌אַזונדעך), זענען געגעב֌ן אין דעך דא֞זיקעך =׊מ27,, (זעץ טאַ* 
ב֌עלע אויף די זייטן 850--89.) 

4 זעלטענעךע סו׀יקסן: 

-אַט: אַדךעסאַט, מאַטךיאַךכאַט, סעקךעטא֞ךיאַט, ׀֌אַטךיאַךכאַט, 
׀֌ךא֞לעטאַךיאַט. 

-אַק (א֞׀֌ט מים ׀אַךװײכונג ׀ון ׀ךיעךדיקן קא֞נסא֞נאַנט; אױך - 
ניאַק) ‏ טךײ׀֌ניאַק, ׀֌אַסקודניאַק, ׀֌ױליאק, ׊בו֌עאַק, קלויזניאק (הא־ט א סוב֌. 
- יעקמיװן ב֌אטײט ׀ון ׀אךאכטונג). | 

-יאַדע (װעךט ׀אךש׀֌ךײט די לע׊טע ׊ײם אין ליטעךאךישעך 
ש׀֌ךאך אלס ׀אךטייטש ׀ון ךוסישן גוװש--): א֞ב֌לא֞מא֞װיאדע, ׀֌עטלוךיאךע, קאַ- 
ךאַמאזא֞יאדע. 

--לינג; אויסויך׀לינג (ש"×¢), ב֌לא֞נדשזלינג, דעך׊וגלינג, היש. 
לינג, ליב֌לינג, שװוילינג, ׀ינ׀טלינג, זעקסטלינג, ׊ענדלינג (׊ענדליק); װעךט 
א֞נגעװענדם אין נײב֌ילדונגען. 

--נם ; אויסנעמענס, ב֌אַדעקנס, ׀אךמעגנס. 

-ות: (העב֌ךעישע סוב֌סטאנטיװן מיטם טךא׀יקן × '): ב֌דחנת, 
חזנות, למדנות֌, שדכנות, 

-׊יע /-אַ׊יע, --ו׊יע, --י׊יע) : עװא֞לו֌׊יע, עמאנסי׀֌א׊יע, שיחיליזא. 
׊יע, קא֞לעק׊יע, קאנאליזא׊יע, קא֞נסטךוק׊יע, ךעדאק׊יע, ךעװא֞לו׊יע, 
ךעזא֞לו׊יע. 

אוי׀ן גךענעץ ׀ון סו׀יקסן שטײען -- גךא׀יע, --לא֞ניע אאז"×°. 

8. ׀֌ךע׀יקסן. ׀֌ךע׀יקס גע-- קומט מיט אַ װעךב֌אַלעך טעמע, א֞׀֌טמא֞ל 
מיט אינװייניקסטעך ב֌ייגונג, ב֌אַטײיטנדיק דא֞ס ׹וב אַ טו֌ונג. די סוב֌. 
סטאַנטיוון געהעךן דא֞ס ׹וב שום ד׹יטן מין. ב֌ייש׀֌.: געב֌יי, געב֌י. 
זעך, געב֌עק, געב֌ךויך, געדאַנק, געהילך, געוויין, געװעש, געזאַנג, גע- 
יעג, געלויף, גע׀יל, געשלעג, געשךי. 

׀֌ךע׀יקס אומ-- ב֌אַטיט געגנזאַץ: אומגליק, אומחן, אומכ֌בוד. 

6. ׀אַך ׀֌ךע׀יקסן קען מען ךעכֿענען אויך: או׹--, עלטעך-- 
שטי׀--, -- ב֌אַטייטן קךובהשאַ׀ט : אוךעלטעךן, או׹אייניקל, עלטעךזיידע, 
שטי׀קינד ; אױיב֌עך--, אונטעך--, אַךכֿי--, ווי׊ע--, עקס--, -- ב֌אַטײיטן 
׀אַךשידענע היעךאַךכֿישע ב֌אַ׊יונגען ׊וישן אַ׀י׊יעלע ׀֌עךזא֞נען: אוי. 
ב֌עךהאַך, אונטעושמש, אַךכיע׀֌יסקא֞׀֌ (אַךכיב֌ישא֞ף) װי׊ע-סעקךעטאַך, 


יידישע גךאמאַטיק (4) 


סו׀יקס 6 ׀ון װא֞ס ׀אַך אַ טעמע 





א֞׀טסטעך ב֌אַטייט 


א === אע א 





--אַטא֞ך ׀ון װעךב֌ מים סי 
׀יקס --ין"-= 

--הייט ׀ון אַדװעךב֌ און ׀ון 
סוב֌סטאנטיוװ 

-- 221 ׀ון װעךב 

--װא׹ג ׀ון אַדװעךב און ׀ון 
סוב֌סטאַנטיו 


--טום ׀ון אַדװעךב֌ און ׀ון 
סוב֌סטאַנטיו אין דעך 
מעך׊א֞ל 


אײנעך, װא֞ס ׀אַךנעמט זיך 
מיט ע׀֌עס א֞דעך איו ×€×¢×™×§ 
שו ע׀֌עס; אַ׀֌אַךאַט. 


אײגנשאַ׀ט (׀ךײהײם); אַ 
זאַך, װא֞ס ב֌אַזי׊ט אַן איגני 
שאַ׀ט (שינהײט--אַ שײנע ׀֌עך. 
זא־ן, אַ שײן ב֌ילד); אױיסשע׀֌ײ 
קעך קא֞לעקטיו (מענטשהײט - 
אַלע מענטשן. 


מוונג; ךעװלטאַט ׀ו֌ן אַ 
טונג; אײן װא֞ךט קען הא֞ב֌ן. 
׀֌אַךש. ב֌אַטײטן (׀אַךאײניקונג-- 
די אַק׊יע ׀ון ׀אַךאײניקן און 
די א֞ךגאַניזאַ׊יע, װא֞ס ב֌יל֌דט 
זיך אַלס ךעװלטאַם ׀ון אאַ 
אַק׊יע), 


אַ זאַמלונג זאַכן א֞דעך ׀֌עך. 
זא֞גען, כאךאַקטעךיזיךט דו׹ך 
אַ סימן, 


זאַך כאַךאַקטעךיזיךט דו׹ך 
אַ סימן (הײליקטום-דא֞ס, װא֞ס 
הײליק); אױסשע׀֌יקעך קא֞לעק. 
טיװ (ײדנטום-אַלע ײַדן) 


81 -- 


א֞נמעךקונגען | ב֌ײיש׀֌ילן 


א עי יי יע 1 יי יע יע וע 


אַק׊ענטיךט; דעך סו. איני׊יאַטא֞ך, א֞׀֌עךאַטא֞ך, א־׹גאני. 
׀יקס -י׹-׀אַלט א֞׀֌ן | זאטא־׹, דיקטאטא־׹, ליקײידאטא֞ך, סע. 
׀א֞לקסטימלעך קלינגם | ׀אךאטא֞ך, ׀֌ולװעךיזאטא֞ך, קא֞א֞׀֌ע. 
אַמא֞ל-אַטעך, ךאטא֞ך, 


גא֞טהײט, גאנ׊הײט, גלייכהייט 
(מאטעמ. טעךמין), געװײנהײט, געזונט. 
הײט, טךײיהײט, מענטשהײט, ׀ךיהיט, 
קינדהײים, שינהײםט. 


אײנעך ׀ון די לע'. 
ב֌עדיקסטע סו׀יקסן; ב֌ײ 
מךאַ׀יקן × -- קא֞מ׀֌ענסיך 
--×¢ (8 0905: ךעבן--ךעכע. 
נונג, 


איב֌עךקעךונג, אנמװיקלונג, א֞׀֌י 
׀אךב֌ונג, א֞׀֌שװאכונג, א֞׀֌ש׀יגלתג, 
אךויסטךעטונג, גלײיכונג, געזע׊געב֌ונג, 
האנדלונג, הא֞׀ענוננ, הײלונג, זוכונג, 
זעו֌נג, ׀ו֌ונג, מײנונג, ׀אךטײדיקנג, 
׀אךאייניקונג, ׀ינאנסיךונג, שי׹ונג, קליי. 
דונג, ךעכעננונג, שוכונג; ׀עסטונג (׀ון 
אדװעךב֌). די 





אלטווא׹ג, ב֌ךא֞כװאךג, גא־׹מנװא׹ג, 
ג׹ינװא׹ג, יונגווא׹ג, עסנוואךג, ׊וקעך. 
ווא׹ג, קליינווא׹ג, ׹ויוא׹ג. דא֞ס 


אייגנטום, ב֌על-גו׀נטום, הײליקטום, 
ײדנטום, סוחךימטום, קךיסטנטום, 
׹ייכמום, דא֞ס 





יי יי 





סו׀יקס 


| -טל,-סטל ׀ון אַ ׊א֞לנא֞מען 


--יזם ׀ון סוב֌סטאַנטיוװן 
(א֞׀֌ט ׀ון אײגןינעמען), 
א 6 


׀ון אַדװעךב֌ן, ׀ון נישט. 
זעלב֌שטענדיקע טעמעס 


׀ון סוב֌סטאַנטיו מיט 
-עך (דא֞ס ׹וב ׀ון אַ 
װעךב֌אַלן סוב֌סטאַנטיו 
מיטן סו׀֌יקס -עך) 





--יסט ׀ון סוב֌סטאַנטיװ (א֞׀֌ט 
װעךב֌ן, ׀ון נישט.זעלב֌. 


שטענדיקע מעמעס 


= 


׀ון װא֞ס ׀אַך אַ טעמע 


ק׹ב שטעט אע עקעט עשיקעב ןש עך אי ךעטאעט היוטטט ךיע הי = 


א֞׀טסטעך ב֌אַטײט 


ב֌ךא֞כ׊א֞ל 
לעךע, געעלשאַ׀֌טלעכע 
ב֌אַװעגונג, געזעלשאַ׀טלעכע 


סטךוקטוך, כאַךאַקטעךשטךיך 


מלאכה, 
מוונג, 


לאַנגדױעךנדיקע 
אונטעךנעמונג 





א֞נהענגעך ׀ון אַ לעךע, בֹ֌אַי 
טײליקעך ׀ון א געזעלשאַ׀֌ט:. 
לעכעך ב֌אַװעגונג, מימגליד ׀ון 
אַן א֞ךגאַניזאַ׊יע, ׀֌ךא֞׀֌עסיא֞נאַל, 
ב֌אַזי׊עך ׀ון אַ כאַךאַקטעך. 
שטךיך 











א֞נמעךקונגען 


אינװײניקסטע ב֌ײגנג 
װי ב֌ײ ב֌ילדונג ׀ון נו 
מעך-אַדיעקטיװן (ד׹יטל, 
׀עךטל), מעך׊א֞ל מיט 


-ען. 

אַק׊ענטיךם { אַנט. 
ש׀֌ךעכנג סמיט -יסט 
( 32). 

אַק׊ענטיךט; אַמא֞ל 
איז שװעך אונטעךשײדן 
-עך - ײ ׀ון -עךײ 
(ז. װײמעך). 

אַק׊ענטיךט, ‏ אַנם. 
ש׀֌ךעבונג מיט --יזם 
(9 32 


יאַליסט, מא֞ניסט, 


8 2 יי 


ב֌ײיש׀֌ילן 








׊װײטל (קינסטלעך, אלס 
מאַטישעך אויסדךיק, א֞נשט, העל׀ם) 
ד׹יטל, ׀עךטל, ׊װא֞נ׊יקסט?, ׊װא֞נ. 
שיק-׊װײטל. 


מאַטע* 


אַטעיזם, אַנאַךכיזם, א֞׀֌טימיזם, 
ב֌א֞לשעװיזם, דאַךװיניזם, העךא֞יזם, יי 
דאַיזם, ידישיזם, לעניניזם, מאַךקסיזם, 
עגאַיום, ׀֌אַנאַטיזם, ׀א֞ךמאַליזם, 


ב֌עקעךײ, דא֞קטא֞ךײ, װעב֌עךײ, װעי 


שעךײי, טישלעךײ, חזיךײ, לעךעךײ, 
מאַלעךײ, מא֞לעךײ, מעקלעךײ, מעך. 
דעךײי, נאַשעךײ, סמא֞לעךײ, ׀אַךב֌ע. 


ךײ, קא֞נדיטעךײ, קונדײסעךײ, שוסטע. 
דיי שװינדלעךײ, שטי׀עךי, שלא֞סע: 
ךײ,, שמידעךײ, שנא֞ךעךײ, שנײידעךיײ. 

אַמעיסט, אידעאַליסט, אַלטךױסט, 
א׀עךיסם, אַךטיסט, ב֌וךיסט, ב֌ונדיסט, 
דאַךװיניסט, העב֌ךעיסט, ת֌למודיסט, 
טשעקיסט, יוךיסט, ידישיסט, מאַטעך. 
סאַדיסט, סא֞ליסט, 
טעלע׀א֞ניסט, ס׀֌ע׊יאַליסט, עװא֞לױ 
׊יא֞ניסט, עס׀֌עךאַנטיסט, ׀ינאַנסיסט, 
׊יוניסט, ׊עקיסט, קא֞נטךאב֌אַנדיסט, 
קאַ׀֌יטאַליסט, קאַךיעךיסט, קוךסיסט, 
ךעאַליסט, שאַכמאַטיסט. 


געמנמדקה עו עאינושקנכאמאט. 
הו 
ךא֞ס 
דעך 
ו 


סו׀יקס | ׀ון װא֞ס ׀אַך אַ טעמע א֞׀טסטעך ב֌אַטייט 





-5 (טךאַ. ׀ון װעךב֌ אַ׀֌אַךאַט שו אַ געװיסעך 


׀יקעך) טו֌ונג 

=ניק ׀ון סוב֌סטאַנמיװן ׀֌עךזא֞ן; דא֞ס ׹וב מים אַ 
און אינװאַךיאַנטן, ב֌אַזות. | ׀אַךאַכט. א֞דעך ב֌יטול:ניואַנס 
דעךם ׀ון סעמיטיומען (סא֞װעטישע נײב֌ילדונג זונטיק. 


ניק, שב֌תניק--נישט געלנגען) 


שעך יע ׀ון נישט:זעלב֌שטעני ׀אַךשידענע באַטײטן, דא֞ס 
ךדיקע טעמעס ׹וב, ׀֌שוטע סוב֌סטאַנטיװקײטן 
געא֞גךאַ׀ישע נעמען 


--עכץ ׀ון װעךב֌ מו֌ונג (אַמא֞ל מיט ׀אַךאַכם. 
ו ניואַנס); ךעזולטאַם ׀ון טו֌נג 








א֞נמעךקונגען 


טךאַ׀֌יקעך ל; מעך. 
שא־ל מיט -ען 


דעך גנ װעךט אַךױס. 
געךעדם װײך; אַנטש׀֌ךע. 
כונג מיט -ני׊ע (8 32). 


אַמא֞ל איז דעך -×¢ 
געװען אויך אין ,ב֌לום, 
שול' א"אַ, װא֞ס זענען 
שוין הײנט װא־׹שלדיק. 


ב֌ײש׀֌ילן 


דךײדל, הײב֌ל, ׀י׀ל, ׀ליגל, 
שטיסל, של֎יס?, ש׀֌ינדל, 


עולם-הזהניק, את֌ה-ב֌חךת֌ניק, אֵל. 
׹ייטניק, אסוך-ל׹חמניק, ב֌על-העזהניק, 
ב֌על-ת֌שובהניק, ב֌עסחך׀֌הניק, גענאַך. 
ניק, הא־נא־׹ניק, װא֞כעךניק, ימחשמוניק, 
ישובניק, למד-װא־װניק, מ׹ה-שחוךהניק, 
כ֌ל-ב֌וניק, קלויזניק, שלימזלניק. 


ב֌א֞ב֌ע, ב֌אַנדע, דךאַמע, טעלע. 
גךאַמע), כמאַךע , לאַנע, ליבע, 
לעךע, מא֞ךע, מאַמע, מאַסע, מאַ. 
שינ(×¢), מומע, ׀֌וב֌ליקע, ׀֌ךעסע, 
׀א֞ננע), קאַװע, כ֌וסע (כ֌ום) , 
שטימ(×¢), שטי׊ע, שײמע; אַמעךיקע, 
װאַךשע, װילנע, מא֞סקװע, זײדע, 
טאַטען ב֌וךזשואַזיע, נאַ׊יע, ׀֌א֞עזיע, 
׀֌ךא֞גךעסיע (מאַטעמ. טעךמין), ךע. 
ליניע, ךע׀ךעסיע;: איטאַליע, תא֞ך. 
װעגיע, ׀֌א֞לעסיע. 


גײעכץ, װעב֌עכץ, טועכץ, ש׀֌ײי 
עכץ, ש׀֌ילעבץ. 


מין 


׀אַךש. 


דעך 


די 


די 


בע טענאד יכ׹ב שעעמויקדךעלאיעא ךעק ׹י׹ יב׹ בע ך וב בעךע על ׹יד עך ךענ" ׹וד טאךקאמעד דניז ךענדעך נסעויק:יע קך זע אד י׹מאמ . 


סו׀יקס / ׀ון װא֞ס ׀אַך אַ טעמע א֞׀֌טסטעך ב֌אַטײט 


ןא 


איה ה-י 


--(×¢) ניש ׀ון װעךב֌ טו֌ונג (׀ךגל!' -עךיי); ךעזו֌ל. 





טאַט ׀ון טונג 
--עך ׀ון װעךב֌, ׀ון שא־לי ׀ֿךא֞׀֌עסיא֞נאַל; אַ׀֌אַךאַטן 
נא֞מען, ׀ון סוב֌סטאַנטיהװ געלט, -סומע א֞דעך געלט-׊ײכן 





א֞נמעךקונגען 


טךאַ׀֌יקעך ×  װעךםט 
א֞׀֌נעװא֞ך׀ן ; ב֌אַנעגעניש 
א֞נשט. ב֌אַגעגנעניש, גע. 
זעגעניש א֞נשׂט. געועג. 
נעניש; אַמא֞ל אינװײניק. 
סטע בײגונג (ב֌אַהעלטע. 
ניש, א֞ב֌עך האַלטעניש) 


אַמא֞ל קומט -לעך 
א֞דעך --נעך א֞נשט.--עך; 
אַמא֞ל אינװײניקסטע בײ. 
גונג (גלא־ז - גלעזעך); 
׀ךנל' -עךײי 


ב֌ײש׀֌ילן 





איב֌עךקעךעניש, אײלעניש, א֞נשׂ 
קעניש, א֞׀֌קומעניש, ב֌אַגעגעניש, ב֌אַ. 
דעך׀עניש, ב֌אַהעלטעניש, געדעבעניש, 
געהײמעניש, גע׀ענקעניש, געךעטעניש, 


דעךקלעךעניש, װיסטעניש, זובעניש, 
זעעניש, טךיקעניש, ׀אַךליב֌עניש, ×€×™× ×™ 
סטעךניש. ,ס'א־ל. די׹ א֞נכאַ׀֌ן 


ךב֌ונו-של-עולם, 8 שטעכעניש און אַ 
ב֌ךעכעניש, א ךײסעניש און אַ ב֌ײיסע. 
ניש, אַ מךיקעניש, אַ ׀אַךטךיקעניש, 
אַן אויסטךיקעניש, אַן אײנטךיקעניש, 
אַ דאַךעניש, אַ ׀אַךדאַךעניש, אַן אינ. 
דאַךעניש, אַ שךימ׀֌עניש, אַן איינשךימ. 
׀֌עניש, ליב֌עך גא־ט! האַך׊יקעך ׀א֞. 
טעך געטךײעך!Öž" (ש"×¢). 


אַכלעך, אַךב֌עמעך (׀֌א֞לקסטימלעך 
מיט אַ ׀ֿאַךטא֞׀֌לטן סו׀֌יקס-אַךב֌עטא֞. 
ךעך), ב֌עדעך, ב֌עךשטעך, ב֌ךענעך, 
גלעזעך, געךטנעך, דענקעך, האַלטעך, 
הענדלעך, װיסנשאַ׀֌טלעך, װעקעך, זא־י 
געך, זע׊עך, טועך, טישלעך, לײםב. 
טעך, לײענשטיב֌לעך, לעךנעך, לע. 
ךעך, מא֞לעך, מילנעך, נעמעך, ׀֌יק. 
לעך, ׀י׀לעך, קימ׀֌עטא֞ךין (׀ךנל' 
אַךב֌עטעך--אַךב֌עטא֞ךין), קךיטיקעך, 
קךעמעך, ךײטעך, ךעדנעך, שנײדעךן 
דךײעך, ׀יךעך, ׀ינ׀עך, יודעך יו׹ 
=10), טאַקעך (ת֌'×§-=500); טינטעך 
(׀ון , מינטהא־׹ן"). 


די 


= טי -י 


סו׀יקס ׀ון װא֞ס ׀אַך א טעמע א֞׀טסטעך ב֌אַטייט 


טע א 





--עךײַ ׀ון װעךב֌ טו֌ונג (לאַנגדױעךנדיקע, א֞׀֌ט 
׀֌ון אַסאַך טועךס); מלאכה 


׀ון ׀֌אַךטי׊י׀֌) 


| 


| 
--שש׀ט ׀ון אַדװעךב֌ און ׀ון אײגנשאַ׀ט 
סוב֌סטאנטית 


יי יה 





׀9טס'-= 
מע גנע :גנא׹ מע :טענ :טאג ךטע עך 7 :גא׹ ;ךעי׀ עי שוג בכ ינממ קניס ומ דע׀ המוק ךיע ךנ 
א֞נמעךקונגען ב֌ײש׀֌ילן מין 


.22 5,,5,1,55י ייית-ת֞ת֞הַ-, 





אַמא֞ל נא־ך מיט אַ (גע)זינגעךײ, (געויא֞געךײ, (געאַי 
׀֌ךע׀֌יקס × ×¢-, אַמא֞ל | ךעךײ, (גע)׀ילדעךײ, (גע׀׀א֞ךעךײ, 
מימם אינװײניקסטעך ב֌ײ. | (גע)׀ײ׀עךײ, (גע)קלינגעךײ, (גע)ךעדע. 
גונג (שלא֞גן-געשלעגע. | ךײ, (גע)ךײטעךײ, (גע)שװישטשעךײ, 
׹יי); שײדט זיך נישט | זױ׀עךײ, טאַנ׊עךײ, ׀֌אַטשעךײ, ׀ליי 
שטאַךק אונטעך ׀ון | עךײ, קװיטשעךײ, קלאַ׀֌עךײ, קךיגע' 
--ענישן אַמא֞ל קומט אין | ךײ, שיסעךײ, שנײדעךײ; אַ ׀ליעניש, 
אײן טעקסט סוױב֌סטאַנ. | אַ זוזשעניש, אַ געזינגעךײ, אַ געשװיש. 
מיװװן מיט -עניש און | טשעךײ אומעטום אַב֌ך.), אַ דךײעניש, 
מיט -עךײ (ז. ב֌ײש׀֌ילן) | אַ לוי׀עניש, אַ גע׀֌א֞ךעךײ, אַ געךע. 
--שי נישט ׊וליב֌ ׹יטמי. | דעךײ, אַ געש׀֌אַךעךײ (ש'×¢); שטותע: 
שע ב֌אַדינגען? ךײ, שװײנעךײ-נישט ׀ון װעךב֌ן 


אויסגעהאַלטנקײט, אונטעךטעניקײט, 
אוי׀֌מעךקזאַמקײט, אײדלקײט, עות. 
קײט, א֞׀֌געזוגדעךטקײט, א֞׀֌געלא֞זנקײט, 
א֞׀֌י׊יעלקײט, א֞ךעמקײט, גוטסקײט, 
(׀ךגלי ס'א גוטקײט, 8 390), גלײכגיל. 
טיקײט, גע׀אַלנקײט, דךײסטקײט, 


אײנעך ׀ון די לע. 
הײליקײט, מענטשלעכקיײט, ׀אַךשטאַנ. 


ב֌עדיקסטע סו׀יקסן 


דיקײט, ׀֌לינקײט, קלײנקײט (מיט 
אן אנדעך ב֌אַטײט--קלײניקײט). 7 


אײגנשאַ׀֌ט, ב֌ךיהשאַ׀֌ט, העך. 
שאַ׀ט, װיסנשאַ׀֌ט, װיךטשאַ׀֌ט, ליב. 
שאַ׀֌ט, לײדנשאַ׀ט, מחת֌נותשאַ׀֌ט, 
׀אַךליב֌טשאַ׀֌ט, ׀ךײנטשאַ׀֌ט, קללג. 
שאַ׀֌ט, קךובהשאַ׀ט. די 





ייט 


עקס-מיניסטעך; אַנטי--, קא֞נטך--, ב֌אַטײיטן קעגנעךשאַ׀ט: אַנטי׊יוניסט 
קא֞נטךךעװא֞לו׊יע, 
7ו. אינװייניקסטע ב֌ייגו֌נג 

׀ון אַ װעךב֌אלעך טעמע. א־ן קיין שום אַ׀יקס, אַמא֞ל מיטן װא֞- 
קאַל ׀ון אינ׀יניטיוו, אַמא֞ל -- ׀ון ׀֌אַךטי׊י׀֌, זעלטן מיט אַן אַנדעך 
װא֞קאַל. ב֌אַטײיטן דא֞ס ׹וב אַ טו֌ונג (אַמא֞ל -- אַן איינמא֞ליקע און קו׹ש. 
דויעךנדיקע), געהעךן (אַחוץ ,דא֞ס ש׀֌יל") שום עךשטן מין. ב֌ייש׀֌.: 
אויסלייג, אױיסש׀֌ךא֞ך (קיין װעךב֌ ;אױיסש׀֌ךעכֿן" איז נישטא֞, א֞ב֌עך 
װא־לט געקא֞נט זיין), א־נזא־ג, א֞׀֌האַנג, ב֌אַװײז, ב֌אַזױך, ב֌אַשלוס, גךא֞ב֌ 
(אַ גךא֞ב֌ טון), גאַנג, גא֞ס, גוס (-ךעגן), דאַנק, דעךשךעק, ד׹יי, האַנדל, 
הוסט, װו֌קס, טומל, חלום, חשב֌ון, מון, מיין, ׀אַךגלייך, ׀אַךדךא֞ס, 
׀א֞ך װו֌ךף, ׀אַךנעם, ×€×™×™×£, ׊ו׀אַל, קוש, קװויטש, קלאַנג, קלונג, ךוף, 
שא֞ס, ש׀֌יל. 

8. די לע׊טע שייט װעךט דעך דא֞זיקעך ב֌ילדונג-טי׀֌ ׀אַך. 
יש׀֌ךײט אוי׀ן חשב֌ון ׀ון סוב֌סטאַנטיוון מיט -ונג: אויסלייג (׀ךיעך 
׀לעגט מען שךייב֌ן אויסלייגונג), ׀אַךגלייך (׀אַךגלייכונג) אאַז"ו, די 
סענדענץ שו ׀אַךקיך׊ן איז (אַחוץ די זעלטענע ׀אַלן, װען זי קען 
י׀יךן שו שװועך-׀אַךשטאַנדיקײט) געוויס ׀֌ךאַגךעסי. 

9. אינװוייניקסטע ב֌ייגונג: ׀ון אַן אַדװעךב֌-טעמע. ב֌אַטײטן אַן 
אייגנשאַ׀ט (=-קייט), געהעךן שום שוייטן ין. ב֌ייש׀֌.: ב֌ךייט, גךייס 
(אינווייג. ב֌ייגונג קעגן מגךויס"), הייך (אינוו. ב֌ייגונג קעגן ,הויך"), 
היץ, װאַךעם, טיף, לענג, × ×¢×¥, ׀֌לעך, ׀ךיי, ק׹ום, ׹ייט (מא־׹גנ׹ייט, 
אינוו. ב֌ייגונג קעגן ,׹ויט"). 

0. ססיי-,דעך ‏ ד׹יי,. דעך האַנדל' אדג"ל, סײ ,די װאךעם, די 02 
אדג'ל דאַך׀ן נישט ׀֌אַךךעכנט װעךן שו סוב֌סטאַנטיװיךונגען, נא֞ך זענען 
אַנאַלא֞גיש מיםט אויסב֌ילדונגען דו׹ך אינװײניקסטעך ב֌יינוננ, װעלכע איז 
ג׹א־ד אין די װעךטעך נישט ׀א֞ךגעקומען. כ֌די נישט שו קא֞מ׀֌לי׊יךן, 
׀֌אַךךעכן איך זײ ׀֌שוט שום ב֌ילדונגטי׀ מיט אינװײניקסטעך ב֌ײננונג, 

1. א װײיב֌לעכעך נא֞מען, דיה דעך נא֞מען ׀ון אַ װעזן ׀ון ! 
װײיב֌לעכֿן געשלעכֿט, קען הא֞ב֌ן אַן אַנדעך װא־׹של װי דעך מאַנלעכעך 
נא֞מען: מאַן--׀ךוי, זון--טא֞כטעך, א֞קס--קו (ב֌המה) א'אַ. די דא֞זיקע 
שטעלן קיין גךאַמאַטישן אינטעךעס נישט ׀א֞ך. א֞׀֌טעך א֞ב֌עך ב֌ילדעט 
עך זיך ׀ונעם מאַנלעכן נא֞מען דו׹ך ׊וגא֞ב֌ ׀ון סו׀יקסן א֞דעך דו׹ך 
׀אַךב֌ייט ׀ון סו׀יקסן. 


יט 1 


99 אַמא֞ל ב֌אַטײט 8 װײב֌לעכעך נא֞מען ניטט דעם װײב֌לעכן 
געשלעכט ׀ון געהעךיקן װען, נא֞ך זײן װײב֌: ךב֌י׊ין - דעם ׹ב 
װײב, 

ב׀ די א֞׀טסטע װײיב֌לעכֿע סו׀יקסן זענען --ין און --×§×¢. ב֌ייש׀֌: 

אַךב֌עטעךין, אַךטיסטין, ב֌יךגעךין, הענדלעךין, ווי׹טין, װעש(עךגין, 
זא֞געךין, מאַשיניסטין, סא֞׊יאַליסטין, ענגלענדעךין, ׀אַךװאַלטעךין, ׀ךאַנ- 
שויזין, קימ׀֌עטא֞ךין (מאַנלעכֿעך מין, ׀אַךשטייט זיך, נישטא֞), קעכֿין. 
קךיסטין, ךוסין, ךעדנעךין, שוועגעךין, שטי׀עךין, שילעךין, שנײידעךיןנ 
אַךב֌עטעךקע (,וועקעך"), אַךטיסטקע, ב֌לאַנדינקע, דעלעגאַטקע, הענד. 
לעךקע, זינגעךקע, מא֞דיסטקע, מאַשיניסטקע, סא֞לדאַטקע, סא֞׊יאַליסטקע, 
שיין.דא֞קטא֞ךקע, קא֞מיוגיסטקע, שוסטעךקע, שטי׀עךקע, שניידעךקע. 

איין און דעך זעלב֌יקעך נא֞מען קען א֞׀֌טמא֞ל הא֞ב֌ן, װי מי׹ זעען, 
סיי דעם, סיי יענעם סו׀יקס (לעךעךין -- לעךעךקע), ׀אַךאַן א֞ב֌עך 
וועךטעך, װא֞ס ב֌אַהע׀טן זיך דווקא מיט איינעם ׀ון זיי (וי׹טין, 
שוועגעךין, סא֞לדאַטקע). 

4 גאַנץ א֞׀֌ט קומט אויך ׀֌א֞ך דעך סו׀יקס --טע (כ֌מעט נא֞ך 
ב֌יי סעמיטיזמען): 

עקשנטע, בחוךטע, ב֌אַלעב֌אַסטע, גנבטע, יחסנטע, ליגנעךטע, 
חבךטע, ׀֌ױעךטע, ׀֌ךי׊טע, קונהטע, כ֌לבטע (׀ון .כ֌לב'), שכֿנטע, 
{=-שכנה). 

. 198. זעלטענעךע סו׀יקסן: טא־׹ין (חב׹טא־׹ין), --יכע (ב֌עךיכֿע, 
ב֌ךעגמאַניכע). 

96 אייניקע װיײיב֌לעכע נעמען וועךן געב֌ילדעט דו׹ך דעם, װא֞ס 
דעך סוב֌סטאַנטיוו-ב֌ילדנדיקעך סו׀יקס ׀ון מאַנלעכן נא֞מען וועךט ׀אַך* 
ב֌יטן אויף אַן אַנדעך סו׀יקס: --ניק וװועךט ׀אַךב֌יטן אויף --ני׊ע; 
װא֞׀ֿעךני׊ע, כ֌ל-ב֌וני׊ע. 

7 א ׀אַךקלענעך-סוב֌סטאַנטיון (׀אַךקלענעך-נא֞מען) איז 
אַזא סוב֌סטאַנטיו, װא֞ס ב֌אַ׊ײיכנט דו׹ך זיין ׀א֞ךמע, שז - דעך נעגהך. 
שטאַנד איז קלענעך װי די געװיינלעכֿע גךייס: טישל (סו׀יקס ?)= 
אַ טיש קלענעך וי אַ געוויינלעכעך טיש. 

8. דעך א֞׀֌טסטעך ׀אַךקלענעך-סו׀יקס איז --ל (טךאַ׀יקעך), 
א֞׀֌טמא֞ל קומט דעךב֌יי װא֞קאַלישעך איב֌עךב֌ייט, ב֌ייש׀֌. ; 

אב׹הם--אב׹המל, ב֌חוך--ב֌חוךל, ב֌אַלעב֌א֞ס--ב֌אַלעב֌עסל, ב֌אַךשט--- 
ב֌עךשטל, ב֌ויד--ב֌יידל, ב֌ויך--ב֌ייכל, ב֌ךודעך--ב֌ךודעךל (ב֌ךידעךל), 


יי = 


ב֌ךויט--ב֌ךייטל, ב֌ךיוו.-ב֌ךיווֹל, גאַס--געסל, גךוב֌--גךיב֌ל, דא־קטא־׹--דא־ק- 
טא־׹ל, דא֞ךף--דעך׀ל, דעק--דעקל, הוט--היטל, הונט--הינטל, װאַסעך-- 
װאַסעךל (וועסעךל), זאַמד--זעמדל, זשוק--זשוקל, ת֌מך--ת֌מךל (נא֞מען), 
טוך--טיכֿל, יאַט--יאַטל, יונג--יינגל, חסיד--חסידל, לא֞שאַק--לא֞שאַקל, 
לֶעךעך--לעךעךל, מויז--מייזל, מויעך--מויעךל (מייעךל), סא֞ד--סעדל, 
סוחך--סוחךל, ׀֌נים--׀֌נימל, ׀֌ױעך--׀֌ױעךל (׀֌ייעךל), ׀֌שט--׀֌שטל, 
׀וס--׀יסל, ׀וך--׀יךל, קאַךב֌--קעךב֌ל, קייט--קייט?, קליז-קלייזל, 
קנא֞׀֌--קנע׀֌ל, ׹ב--׹בל, ךא֞ק--ךעקל, שטא֞ט--שטעטל, שטוב֌--שטיב֌ל. 

די אינװייניקסטע ב֌ייגונג ׀יךט אַמא֞ל שו הא֞מא֞נימען: עקעךב֌ל" 
׀ון ,קאַךב֌" און ׀ון ,קא֞ךב֌? ,ב֌עקל" -- ׀ון ,ב֌אַקי און ׀ון עב֌אַק", 
אדךב֌ה, דא֞ס װא֞ךט ,װא֞לף" הא־ט שוויי ׀אַךקלענעך.׀א֞ךמעס מיט --ל; 
וועל׀ל (חייה), וועלוול (נא֞מען. 

9. ווען דעך סוב֌סטאַנטיוו הא־ט די ענדונג --ן (נישט טךאַ: 
׀יקן), קומט אַלס אַ ׀אַךקלענעך-סו׀יקס --דל; װען דעך סוב֌סטאַנטיו 
הא־ט די ענדונג --ל (נישט-טךאַ׀יקן), קומט אַלס ׀אַךקלענעך.סו׀יקס 
--כֿל. ב֌ייש׀֌ } 

1) ב֌יין--ב֌יינדל, הא־ן--הענדל, הון--הינדל, זון--זינדל, חן--חנדל, 
׀֌דיון--׀֌דיונדל, ׀א֞ן--׀ענדל, קוימען--קוימענד?, שטיין--שטיינדל, אויך 
ב֌וים--ב֌וימדל. . 

2) מויל---מיילכל, ׀על---׀֌עלכֿל, קול--קעלכֿל, שא֞ל--שעלכֿל, שטאַל-- 
שטעלכֿל, שינעל--שינעלכֿל, אויך: ׀֌אַלטא֞--׀֌אַלטאַכל (ב֌עךג.), װא֞קזאַי 
לעכל, 

0, ווען דעך סוב֌סטאַנטיו הא־ט די ענדונג--טךאַ׀יקעך ן, קומט 
א֞דעך דעך ׀אַךקלענעך-סו׀יקס--דל, א֞דעך דעך--ן וועךט ׀אַךב֌יטן אויף 
--ל. ס'עקזיסטיךן אַמא֞ל ב֌יידע ׀א֞ךמעס: 

אייזן.--אייזנדל, גא־׹טן--געךטנדל, געךטל, װא־גן--וועגנדל, וועגל, 
װוא־לקן--װא־לקנדל, ניגון--ניגונדל, ׀֌לא֞קן--׀לעקל, קאַסטן--קאַסטנדל, 
קעסטל, קאַ׀֌טן--קאַ׀֌טנדל, קאַ׀טל, קעךן--קעךנדל, קעךל, ךעגן--ךעגנדל, 
שטעקן--שטעקל. 

1 ׀אַךאַן נא־ך א ק׊ווייטע ׀אַךקלענעךונג", מיט --עלע: טישעי 
לע (קלענעך װי טישל), אבךהמעלע, ב֌עךשטעלע, ב֌ךיוועלע אאַז"ו. א֞׀ט 
הא־ט די ׀א֞ךמע אַ ניאַנס ׀ון ׀אַך׊ויגנקייט (׊עךטלעכע ב֌אַ׊יונג). 

9, די דא֞זיקע סוב֌סטאַנטיון הא֞ב֌ן גא֞ךנישט קיין ׀אַךקלענעך- 
׀א֞ךמע מיט --ל: 


יי 


) די װא֞ס לא־זן זיך אַליײין אויס מיט טךאַ׀יקן --ל1 מאַנטל 


שבֿל, 

2) די װא֞ס לא־זן זיך אויס מיט --×¢ בב֌א֞ב֌ע, -- נישטא֞ ב֌א֞ב֌ל) 
אַחוץ: 

) ׀֌עךזא֞ן-נעמען: טױב֌ע -- טיײב֌ל, ×€×™×™×’×¢ -- ׀ייגל, שיינע-- 
שיינדל. 


×€) אייניקע אַנדעךע װעךטעך: קא֞׀֌טע--קא֞׀טל, קאַךטע--קאַךט?. 

3) אייניקע סוב֌סטאַנטיון, װא֞ס הא֞ב֌ן געהאַט אַ סו׀יקס --×¢ און 
׀֌אַךלויךן אים: ׀֌ענ(×¢), שטימ(×¢). א֞ב֌עך מאַשין--מאַשינדל, בַ֌לום--ב֌לימל. 

3 סוב֌סטאַנטיוון מיט --ל (טךאַ׀יקן) ב֌ילדן די ׀אַךקלענעך. 
׀א֞ךמע, ׀אַךב֌ייטנדיק --ל איף --עלע. ב֌ייש׀֌.: ׀ויגל -- ׀ייגעלע, 
׹חל--ךחלע, שליסל--שליסעלע. שי הא־ט זי דעם ב֌אַטײיט ׀ון עךשטעך 
׀אַךקלענעךונג (ווי ב֌ךיוול) א֞דעך ׀ון ׊וייטעך (װי ב֌ךיװועלע), איז 
מי׹ שעך שו זא־גן 

4 סוב֌סטאַנטיוון מיטן אַק׊ענט נישט אוי׀ן לע׊טן טךאַף ב֌ילדן 
נישט קיין ׊ווייטע ׀֌אַךקלענעךונג: ב֌ךודעך--ב֌ךודעךל, ,ב֌ךודעךעלע" נישטא֞ 
(אַחוץ סוב֌סטאַנטיװון מיט --ן, װא֞ס ׀אַךליךן אים אין דעך ׀אַךקלענעך. 
׀֌א֞ךמע: גא־׹טן -- געךטל -- געךטעלע, ניגון -- ניגונדל -- ניגעלע). 
׀ךגלי: ךעװא֞לװעך (אַק׊ענט אוי׀ן ×¢) -- ךעװא֞לװעךל -- ךעװא֞לװעךע. 
לע ךעװא֞לװעך (אַק׊ענט אוי׀ן א֞) -- ךעװא֞לװעךל, 

8. סוב֌סטאַנטיוון מיט --×¢ ב֌ילדן די ׀אַךקלענעך.׀א֞ךמע מיטן 
סו׀יקס --לע (אַנדעךש געךעדט: ׀אַךב֌ייטנדיק --×¢ אױיף --עלע): 
ב֌א֞ב֌ע -- ב֌א֞בעלע. 

6, אייניקע ׀אַךקלענעך-סוב֌סטאַנטיוון ‏ מיט --ל זענען שין 
סעמאַנטיש ווייט אַװעק ׀ון זייעךע ג׹ונט.סוב֌סטאַנטיון, א֞׀֌געךיסן ׀ון 
שוךש און ועךן אוי׀גענומען אַלס נישט-׀אַךקלענעךונגען (די דעךשי- 
נונג איז סוב֌יעקטיוו): ב֌אַנק -- ב֌ענקל (טאַב֌וךעט, שטול), דעק--דעקל, 
הוט--היטל, האַנט--הענטל (׀ון אַ ׀֌ענע), טוך--טיכֿל (נא֞זטיכֿל), ׀וס-- 
׀יסל (׀ון אַ טיש), קייט--קייטל. דעך׀ון איז מעגלעך זא־ל אַךויסקומען 
אַ װאַקלונג אין דעך מעך׊א֞ל-ב֌ילדונג און א׀ילו אַן אַךיב֌עךגאַנג ׀ון 
--עך שו --ען (היטלען) (169). 

7. ׀אַך׊ויגענע נעמען זענען סוב֌סטאַנטיון, װא֞ס ב֌אַ׊ײכֿענען 
מיט זייעך ׀א֞ךמע אַ ׊עךטלעכע, ליב֌לעכע ב֌אַ׊יונג ‏ ׀ונעם ךעדעך 


שום געגנשטאַנד (דא֞ס ׹וב ׀֌עךזא֞ן), װא֞ס עך ךו׀ט אֶן 
| 128 די א֞׀סטע ׀אַך׊ויגן-סו׀יקסן : 

--×§×¢: ב֌ת.יחידקע, ב֌ךודעךקע, משהקע, שךהקע. שװעסטעךקע. 

ךיװע איז שוין א ׊וךיקב֌ילדונג" ׀ון ׹בקה, ד, ה. דא֞ס ׀א֞לק 
הא־ט א֞נגענומען ׹בקה אלס ׀אַך׊ויגן . (א֞דעך ׀אַךקלענעךי) נא֞מען+ 
װי שׂךהקע, ב֌אַסקע אדג"ל און הא־ט געב֌ילדעט אַ נא֞מען ךיװע, אַלס 
גךונט׀א֞ךמע. 

--ינקע : אַ ב֌יסינקע, טאַטינקע, מאַמינקע, מומינקע. 

--עניו: אב׹המניו, ב֌א֞ב֌עניו, גא֞טעניו, זונעניו, זיידעניו, משהניו. 

--(×¢)שי :. זיידעשי, טאַטעשי, טא֞כֿטעךשי, מיידלשי. 

9,. ׀אַךאַכט-נעמען זענען סוב֌סטאַנטיון, װא֞ס ווייזן מיט זייעך 
׀א֞ךמע אַ ׀אַךאַכעלעכע ב֌אַ׊יונג ׀ונעם ךעדעך שו דעך זאַך, װא֞סם 
עך ךו׀ט אֶן. 

דעך כֿאַךאַקטעךיסטישסטעך סימן, א׀שך, ׀ון ׀אַךאַכט-׀א֞ךמעס איד 
דעך אַק׊ענט אוי׀ן סו׀יקס. 

0. קיין ׀אַךאַכט-סו׀יקס, װא֞ס זא־ל זיין אַזױ אייגנטימלעך אוף 
׀אַךש׀֌ךײט ׀אַך דעך ׀ונק׊יע, װי --ל ׀אַך ׀אַךקלענעךונג, קען איך 
נישט א־נווייזן. כ֌מעט יעדע עטלעכֿע סוב֌סטאַנטיון ב֌ילדן די ׀אַךאַכט- 
׀א֞ךמע אויף אַן אַנדעך או׀ן. ב֌ייש׀֌ : יונגאַטש, ׀עךדאַטש; ליגנוטש; 
חמולע; חזי׹וק, שניידעךוק ; מױדוךע; שניידעךיכע; ב֌חוךעץ. גויעץ, 
גנבעץ; מודךילע{; שװאַך׊יכֿע -- ׀ון אַן אַדװעךב֌. 

אינ׀֌יקסן (קלאנגען, אַךינגעשמעלט ׊װישן װא־׹של-קלאַנגען): אױגאַנעט,. 
שטיואלעס, שטיװײלע. 

91 נא֞ענט שו ׀אַךאַכט.׀֌א֞ךמעס זעגען איךאַניע-׀א֞ךמעס + מאַנעשיש' 
(מאַן), מע׊א֞׊ע (משיאה), 

2 אַ ׀אַךאַכט-ניאַנס איז ׀אַךאַן אין אַסאַך װועךטעך מיט--ניק. 

3 א ׀אַךאַכט-ניאַנס גייט א֞׀֌ט ׀֌אַךאַלעל מיטן ניאַנס ׀וך 
׀אַךגךעסעךונג (מוידךילע -- אַ גךויסע מויז), װי ׀אַך׊ויגנקייט גייט 
׀֌אַךאַלעל מיט ׀אַךקלענעךונג (מיידעלע). ' 


2 מעך׊א֞ל- בילדונג 


4 א סכ֌סטאנטיו, װא֞ס ב֌אַטײט מיט זיין ׀א֞ךמע מעךעךש" 


=- 65 = 


געגנשטאַנדן ׀ו֌ן איין מין, הייסט מעך׊א֞ל, אַ סוב֌סטאַנטיו, װא֞ס 
איז נישט קיין מעך׊א֞ל, הייסט איינשא־ל, ׀ון דעם גךעסטן טייל סוב֌. 
סטאַנטיוון-איינשא־לן קען מען ב֌ילדן מעך׊א֞ל. סב֌אַקומט זיך אַלזא֞ אַן 
אַנטש׀֌ךעכֿונג: איינשא־ל -- מענטש, מעך׊א֞ל -- מענטשף 

5. אין דעך שול-גךאמאַטיק נעמט מען אַךײן מעך׊א֞ל.ב֌ילדנג 
א֮ין דעך דעקלינא׊יע ׀ון סוב֌סטאַנטיװן, ׀֌ווקט מיטן זעלב֌יקן ךעכט װא־לט מען 
געקא֞נט אַךײננעמען אין דעקליאַ׊יע ב֌ילדונג ׀ון ׀אךקלענעך-נעמען 
װײב֌לעכע נעמען אאַז"ו. דא֞ס זענען אלץ נישט-סינטאַקסישע ׀א֞ךמעסם, 
װא֞ס שײדן זיך, לט זײעך ׀ונק׊יע, שטאַךק אונטעך ׀ון ב֌ױג׀אַלן -- 
סינטאקסישע ׀א֞ךמעם. 

6. לויט דעך מעך׊א֞לב֌ידונג קען מען אינטיילן אַלע סוב 
סטאַנטיוון (אײינ׊א֞לן) אויף 9 קלאַסן: 

1. מעך׊א֞ל מיט --ן (טךאַ׀֌יק), --ען 

{, מעך׊א֞ל מיט --ס, --עס. 

וו. מעך׊א֞ל מיט --עך. 

עַן, מעך׊א֞ל מיט --ים, --ם. 

×¢. מעך׊א֞ל מיט --ען, -די 

× ×¢. מעך׊א֞ל א־ן סו׀יקסן, ב֌לויז מיט װא֞קאַלישן איב֌עךב֌ייט (994). 

ווע, מעך׊א֞ל א־ן אַ ׀א֞ךמאַלן סימן. 

וווע. קא֞מ׀֌לי׊יךטע טי׀֌ן (,אומךעגלמא֞סיקע?. 

או. דע׀עקטיווע לגב֌י מעך׊א֞ל (ב֌ילדן גא־׹ קיין מעך׊א֞ל נישט). 

אין אייניקע ׀ון די קלאַסן קען נא־ך ׀א֞ךקומען אינװייניקסטע 
ב֌ייגונג און איב֌עךאַק׊ענטיךונג. 

7. ׊ונוי׀זאַ׊ן ב֌ילדן די מעך׊א֞ל, ב֌כלל, װי זייעך לע׊טעך 
ב֌אַשטאַנדטײל (נישט דװווקא דעך הו׀֌טטײל): שךיב֌טיש -- שךייב֌טישן 
(װי טיש -- טישן), בֹ֌ת-מלכ֌ה -- ב֌ת-מלכ֌הס (װי מלכ֌ה -- מלכ֌הס) (166). 


8 }, מעך׊א֞ל מיט --ן -ען (907) 


8. א־ן אינװייניקסטעך ב֌ייגונג 
) געב֌ילדעטע ׀ון אַ װעךב֌אַלעך טעמע א־ן אַ סו׀יקס (117). 
אױיסנאַמען : גאַנג, טאַנץ, ׀֌אַטש, קלאַ׀֌, שטא֞ך--לויטן קלאַס (×¢ (167,164). 
9) געב֌ילדעטע ׀ון אַן אַדװעךב֌-טעמע א־ן אַ סו׀יקס (119. 
3) אַסאַך װא֞ך׊לדיקע אינטךאַ׀֌יקע: אויג, אַקט, א֞קס, ב֌אַן, ב֌אַק, 
ב֌לום, ב֌ךית, גאַס, גליק, גט, ג׹ונט, דייטש, דינסט, הע׀ט, זייט, ים, 


יידישע ג-אַמאַטיק (65 


- 660 = 


יא־׹, חשד, סוף, ׀֌ונקס, ׀ליג, שווייג, ק׹ייז, ךוס, שעה, שול, שטךא֞ם, 
ש׀֌וך א"א. 

4 כ֌מעט אַלע מעךטךאַ׀יקע מיטן אַק׊ענט אוי׀ן לע׊טן טךאַף 
(הױ׀֌טזאַכֿלעך זענען עס ׀ךעמדװעךטעך און סעמיטיזמען. ב֌ייש׀֌.: 
א֞ב֌יעקט, אַגענט, אַדװאַקאַט, ב֌יוךא֞, געשע׀ט, דיאַגךאַם, דעלעגאַט, 
מאַשין, מינוט, מעת-לעת, משוגעת, כֹ֌תב.יד. 

5) אַלע מיט די סו׀יקסן א֞דעך ענדעךונגען --הייט, --ונג, --ות, 
טךאַ׀יקעך --ל (אַחוץ ׀אַךקלענעך-׀א֞ךמעס), --לינג, --(×¢)ניש, --קייט, 
--שאַ׀ט, 

6) אײיניקע אַנדעךע סוב֌סטאַנטיון: א֞דעך, אֶ֞װנט, אינדעקס, 
אלףב֌ית, ב֌אַזיס, געגנט, גךענעץ, טעות, טיעך, מש׀֌ט, נומעך, אמת, 
שמועס א"א. 


9 8, מיט אינװוייניקסטעך ב֌ייגונג 


) ׀ךעמדװעךטעך מיט נישטאַק׊ענטיךטעך ענדונג --עך. זי 
ב֌אַקומען אויך איב֌עךאַק׊ענטיךונג: אינס׀֌עקטא֞ך -- אינס׀֌עקטא֞ךן, גוי 
ב֌עךנאַטא֞ך -- גוב֌עךנאַטא֞ךן, דיךעקטא֞ך -- דיךעקטא֞ךן, מיניסטעך -- מֿי- 
ניסטא֞ךן, ׀֌ךא֞׀֌עסא֞ך -- ׀֌ךא֞׀֌עסא֞ךן. 

אי'ניקע נישט-׀ךעמדװעךטעך: אומשטאַנד -- אומשטענדן (סלא֞זט 
זיך אויך זא־גן אומשטאַנדן), איינד׹וק -- איינד׹יקן, קךאַ׀֌ט -- קךע׀טן. 

די דייטשמעךישע ׀א֞ךמע: אײנדךוק-אײנדךיקע, שוג - ׊ינע דאַךף 
געךעכנט װעךן ׀אך ׀אַלש: -×¢ אַלס מעך׊א֞ל-סו׀יקס איז אין ײַךיש 
נישטא֞. 


0 ז־ן, מעך׊א֞ל מיט -ס, -עס 


4 מיט -ס 

) מיט נישט-אַק׊ענטיךטן װאַקאַל װא֞ךט-אײס (אַחוץ ׀אַךקלענעך. 
׀א֞ךמעס מיט --עלע). אין גךעסטן טייל איזן דעך נישטאַק׊ענטיךטעך 
װא֞קאַל --×¢: זיידע, ליב֌ע, ךעװא֞לו׊יע און הונדעךטעך אַנד. 

אַנדעךע נישט:אַק׊ענטיךטע װא֞קאַלן אין סוף װא֞ךט קומען ׀א֞ך 
ב֌לױיז אין נישט גענוג ׀אךײךישטע װעךמעך: ךאַדיא֞-מעך׊. ךאַדיא֞ס 
(א֞ב֌עך אויך ךאדיע--ךאדיעס), קא֞מאַ (אויך קא֞מע)-מעך׊. קא֞מעס. אין 
מעך׊א֞ל ׀ילט זיך די נײמיקײט שו ׀אךידישן (ד.ה. שו ׀אַךב֌ײטן 
דעם װא֞קאַל אױף ×¢) דאַכט זיך, שטאַךקעך װי אין אײנ׊א֞ל. אין אײן 


= 67 += 


נומעך ׊ײטונג קען מען טךע׀ן {ךאַדיא֞' און ,ךטךיעס' 

אויסנאַמען: 8) אייניקע סעמיטיזמען : גב֌אי--גב֌אים, חולה--חולאים, 
שונא--שונאים, קונה--קונים, כ֌לי--כ֌לים, ךשע--ךשעים, ךב֌י--ךב֌יים 
{אויך .ךב֌עס, מיט אַן אַנדעך ב֌אַטײט). 

2) אייניקע דייטשמעךישע ׀א֞ךמעס: די אױ׀גאַב֌ע--אי׀גאַב֌ן 
אַנקעטע--אַנקעטן, געשיכטע--געשיכטן, גךו׀֌ע--גךו׀֌ן, דאַטע--דאַטן 
לעגענדע--לעגענדן, מאַסע--מאַסן, ׀ךאַגע--׀ךאַגן, קא֞לעגע--קא֞לעגן, 
שטונדע--שטונדן, שטו׀ע--שטו׀ן, שטעלע--שטעלן, איאַ. די דא֞זיקע 
׀א֞ךמעס ׀אַךשװינדן. ,אַנקעטן, געשיכֿטן" קומט שוין ׀א֞ך שו העךן 
זעלטן, ,׀ךאַגעס?" קא־נקו׹י׹ט גאַנץ עך׀א֞לגךייך מיט ,׀֌ךאַגן", אאַז". 
מע דאַךף ךעקא֞מענדיךן, װו֌ נא֞ך ס'לא־זט זיך א־ן אַ ש׀֌ךאַכֿלעכֿן גװאַלט. 
טאַט איב֌עך זיך, שו ב֌אַנו׊ן די יידישלעכע (ד.ה. נישט אױסנאַמיקע) 
׀֌א֞ךמע. (דא֞ס לא־זט זיך, ווייזט אויס, ב֌יי אַלע װעךטעך, אַחוץ מאַסע, 
װא֞ס די׀עךענ׊יךט: ,מאַסעס?--געװױכֿטן, ,מאַסן"--גךו׀֌עס מענטשן.) 

װא֞ס שייך ׀א֞ךמען, טעלעגךאַמען אדג"ל זענען עס נישט קײן 
אזיסנאַם ׀ונעם קלאַס |, נא֞ך ׀֌אַךאַלעלע ׀א֞ךמעס: טעלעגךאַם--טעלע. 
גךאַמען (לויט |), טעלעגךאַמע--טעלעגךאַמעס (לויט |)), ׀א֞ךט--׀֌א֞ךמען 
(לויט 4, ׀א֞ךמע--׀א֞ךמעס (לויט ) (190. 

,׀֌א֞ךם' איז נישט ײדישלעך, ממילא די מעך׊א֞ל ,׀֌א֞ךמען" אױך. 

2) מיט טךאַ׀יקן --ן. --ען, --ים, --עם: עולם, איידעם, אלמן, 
א֞ךעם, ב֌ויגן, ב֌ית-עולם, דין-וחשב֌ון, װא־גן (װא֞גנס, ועגנס), װא־לקן, 
טךא֞׀֌ן, לעב֌ן, מיטן, שייכן, קא֞סטן, ךעגן, שא֞טן, שטוךעם אאאַ. 

3) אייניקע מיט נישטאַק׊ענטיךטעך ענדונג --עך: ב֌על-דב׹, 
ב֌עכֿעך, דב׹-אח׹, האמעך, זכ׹, טעאַטעך, טעךמא֞מעטעך, חיב֌וך, 
(חיב֌וךס--מאַטעמאַטישע א֞׀֌עךאַ׊יע, חיב֌וךים--װעךק), מוטעך, מעסעך, 
׀א֞טעך, ׀עטעך, ׊ענטעך, קא֞לנעך א"אַ. 

טעאַטךען, ׊ענטךען זענען ךענלמא֞סיקע (קלא֞ס }) מעך׊א֞לן ׀ון 
די נישט-ידישלעכע אײנ׊א֞לן; מעאמך, ׊ענטך (910). 

4) אַסאַך מיטן סו׀יקס --עך: ב֌עקעך, זינגעך, יעגעך, לייענעך, 
לעךעך, שלע׀֌עך, שניידעך, שךייב֌עך, שךייעך אאַז"ו. אַמא֞ל ב֌ילדעט 
מען ׀ון אַזעלכע נעמען די מעך׊א֞ל לױטן קלאַס {ש (דעך לעךעך-- 
די לעךעך), א֞ב֌עך יידישלעך איו, דאַכט זיך, מיט --ס. (איב֌ךיקנס, די 
אַךב֌עטעךס קומט, דאַכט זיך, נישט ׀א֞ך.) | 

5) אַסאַך ׀֌עךזאַן-נעמען: די ב֌ךעגמאַנס (אויך ב֌ךעגמאַנעס), די 


= 2ם6 2 


ב֌א֞נטשע-שווייגס; עטלעכע שע׀֌סלען, עטלעכע אלעזך-משהס און עט- 
לעכע יא֞סעס (ש"×¢). ' 

6) אייניקע אַנדעךע סוב֌סטאַנטיון: אני-מאמין, הי׀֌וך, מגןדודש+ 
שטח אאא. : 


1 8, מיט -עס 

) מיט -אַק, --יק, --ניאַק, --ניק. 

9) אייניקע ׀֌עךזא֞ן -נעמען: ב֌ךעגמאַן -- די ב֌ךעגמאַנעס (אוי 
ב֌ךעגמאַנס), 

3) אייניקע סעמיטיזמען - זיי ב֌אַקומען א֞׀֌ט אינװייניקסטע בַ֌יי- 
גונג און איב֌עךאַק׊ענטיךונג: אות -- אותיות, עוף -- עו׀ות, ב֌זיון -- 
ב֌זיונות, גוזמא--גוזמאות (אויך גוזמות), גו׹? -- גוךלות, דו׹ -- דוךות. 
היזק--הזיקות, יסוד--יסודות, חגא--חגאות, חיל -- חילות, חוב -- חובות, 
חשב֌ון--חשב֌ונות, לשון--לשונות, מקום -- מקומות, משכ֌ון -- משכ֌נות, 
מדב֌ך--מדב֌ךיות, נסיון--נסיונות, נשחון--נ׊חונות, נ׀ש--נ׀שות, סוד-- 
סודות, ס׀ק--ס׀קות, קול--קולות (168), כ֌וס-- כ֌וסות, קךב֌ן -- קךב֌נות,. 
קךקע--קךקעות, ׹וח--ךוחות א"אַ. 

4) אייניקע ׀ךעמדװעךטעך מים נישט.טךאַ׀יקן -ן: ב֌ולא֞ן, װאַגא֞ןף 
זאַקא֞ן, עקזאַמען, ׀וךמאן (׀וךמאַנעס - מיט איב֌עךאַק׊ענטיךנג), שאַך- 
לאַטאַן. | 

8) אײניקע אַנדעךע סוב֌סטאַנטיון (דא֞ס ׹וב סלאַװישע) א֞׀֌ט מיט 
׀אַך׀עלונג ׀ון אַ ׀ךיעךדיקן װא֞קאַל;: דעמב֌ - דעמב֌עס (איך דעמב֌ן, 
װעךשא֞ק - װעךשקעם, משעךװא֞נעץ - טשעךװא֞נ׊עס, כא֞מעט, ׀֌יסק, ׀֌ען. 
(װײכעך |) קא֞ל׀֌׊ק, קוסט א"א. 

אין מײן דיאַלעקט איךא֞ניש ׀עךדעס (װעגן מענטשן). 

2 וַנו, מיט -עך און מיט װא֞קאַלישן איב֌עךב֌ייט) 

. איי,. אייגנטום (מעך׊. אייגנטימעך) א֞ךט, ב֌א֞ד, ב֌אַנד, ב֌וידעםי 
(ב֌יידעמעך, ב֌וידעמעך), ב֌ויך, ב֌וים (מעך׊. ב֌יימעך, מיט אינוויינ. ב֌יי- 
גונג, וועלכֿע ב֌לייב֌ט ׀אַךן ליטװישן דיאַלעקט אומב֌אַמעךקט), ב֌יין, 
ב֌ילד, ב֌לאַט, ב֌עזעם, ב֌ךויז, ב֌ךונעם, ב֌ךעט, גא־ט, גא־׹טן, גוט, גייסט, 
גלא־ז, גלא־ק (,קלינגען גלעקעך, קלינגען גלא־קן', גליד, געזיכֿט (אויך 
געזיכטן געלט, געשלעכט (אויך געשלעכֿטן?, גךוב֌, דאַך, דא־׹ן. 
-א֞ךף, האַלז, הא֞לץ, הא־ן, האַנטעך, הא־׹ן, האַךץ, הון, הונדעךט (מע"׊- 


שוסט = 


הונדעךטעך), הויז, הײיליקטום (מעך׊. הײליקטימעך), העמד, וװאַלד, 
װא֞ךט, ווייב֌, טא־ן, טויזנט (מעך׊. טױזנטעך), טוך, טישטעך, לא־ך, 
לאַנד. לאַנטעך, ליב֌, ליילעך, ליד, לעקעך, מאַן, מויל, נא־ז, סא֞ד (081, 
א֞ב֌עך סוד--סודות), ׀֌אַס (זװסחסגח, א֞ב֌עך ׀֌אַס--׀֌אַסן), ׀֌אַסטעך, ׀֌נים, 
׀֌לאַן, ׀֌לאַץ, ׀א֞לק, (׀א֞נעטיש 4010 מעך׊. +06186, ׀אַס, ׀אַךטעך, 
י׀לאַש, ׀עלד, שא־ן (׊יינעך, אויך שיין), שונג, ׊ען, קו? (קעלעך, קא־לן-- 
8ססוטז, קולות-- א וא), קאַלב֌, קא־׹ן, קינד, קלא֞ץ, קלייד, ק׹ן, ק׹י. 
יטעך, ׹א־ד, ׹וט, ךײכֿטום (מעך׊. ךייכטימעך), ךעטעך, שטוב֌, שטין, 
שטיק, שלא֞ס, ש׀֌א֞ן און אייניקע אַנדעךע. 


3. ש֎יו, מיט -ים אַדעך -ם 


אַהעך געהעךן סעמיטיזמען און אייניקע נישט-סעמיטיזמען עלי׀֌י 
אַנאַלא֞גיע. 

אינװייניקסטע ב֌ייגונג און איב֌עךאַק׊ענטיךונג זענען אין קלאַס 
שן שטאַךק ׀אַךש׀֌ךײט. 

4. לויט דעך ענדעךונג ׀ון אַק׊ענטיךטן װא֞קאַל און לט 
דעך איב֌עךאַק׊ענטיךונג טיילט זיך דעך קלאַס עַן אויף גךו׀֌עס: 

5. )) גךו׀֌ע א֞ מיט איב֌עךאַק׊ענטיךונג (ד.ה. אין מעך׊א֞ל אין 
דעך אַק׊ענטיךטעך װא֞קאַל א֞): עסק (עסקים), ענין, עקשן, ב֌דחן, ב֌טלן, 
ב֌עלן, ב֌נין, ב֌גד (ב֌גדים), גב֌אי, גזלן, גלח, גנב, גמילות-חסד, דיין, 
ד׹ך (דךכֿים), זכֿך (זכֿךים), יון (יונים), יחסן, חון, חכֿם, חודש, 
חולה (חלאים), חומש, למדן, לולב, לץ (לשנים), מלאך, משל, 
מאכֿל, מלך, מנהג, מנין, מסחך, מיוחס, מחות֌ן, מקח, משוגעים (אייג. 
שא־ל משוגענעך), משומד, סדך (סדךים), ס׀ך (ס׀ךים), סימן, אלף 
(אל׀ים), ׀֌חדן, שלם (שלמים), קב֌׊ן, קשב, קב׹ (קב׹ים), קיסך 
(קסךים, אויך קיסךים), קלעזמעך, כ֌לב (כ֌לבים), ׹ב (ךב֌נים), ךשע 
| (ךשעים), ׹ווח, שב֌ת, שדכֿן, שת֌דלן, שייגעץ (שק׊ים), שבט (שבטים), 
שקך (שקךים) א'אַ. 

נישט-סעמיטיזמען : טייוול (טייװא־לים, טײיװולא֞נים), נאַך (נאַךא֞י 
נים אויך נאַךן). 

א־ן איב֌עךאַק׊ענטיךונג: או׹ה (או׹חים), א׀֌יקוךס (אַ׀֌יקוךסים), 
ב֌ן (ב֌נים), ת֌נאי (ת֌נאים), יוךש יוךשים), מו׀ת (מו׀תים), סותך 


= 0סל "= 


(סוחךים), שונא, ׀֌ךט, שד (שדדים), כ֌לל, כ֌תב, שוחט (שוחטים), 
שומך (שומךים), שבחי 

6 2) גךו׀֌ע אַ מיט איב֌עךאַק׊ענטיךונג: או׀ן, עם-האךץ 
(עם-הא׹שים), ב֌אַלעב֌א֞ס (ב֌אַלעב֌אַטים), חתן (חתנים). | 

7 ) גךו׀֌ע וֹ מיט איב֌עךאַק׊ענטיךונג: גב֌וך (גב֌וךים), 
יום-טוב (זא־גט זיך יא֞נטעף, מעך׊. יום-טובים), יתום (יתומים), אביון 
(אביונים), ק׹וב (ק׹ובים). (׀ךגל' 151), | 

נישט-סעמיטיזמען: גילדן (גילדוינים, אויך גילדנס), דאַקטא֞ף 
(דא֞קטו֌יךים). 

8 4) גךו׀֌ע יי מיט איב֌עךאַק׊ענטיךונג: הס׀֌ד, הקדש, זקן 
(וקנים), ת֌כלית, שלית, ת֌ענית (ת֌עניתים), חב׹, חי׹, ממז׹, 
שכֿן (שכֿנים). 

נישט- סעמיטיזמען : קונדעס. 

א־ן איב֌עךאַק׊ענטיךונג: ג׹, לץ, מת, שד 

9. 8) גךו׀֌ע י מיט איב֌עךאַק׊ענטיךונג: ב֌ן"יחיד (ב֌ן-יחידים !). 
ת֌למיד, יחיד (יחידים), חסיד (חסידים), מזיק, משכ֌יל, מבין (מעװינים, 
מייווינים), + נגיד (נגידים),: נביא (נביאים), . ׀֌ויץ (׀֌הי׊ים) ׊1' / 
ךב֌י (ךב֌ייי֎ם). 

א־ן איב֌עךאַק׊ענטיךונג: נס -- נסים, 

0 6) גךו׀֌ע ו֌ מיט איב֌עךאַק׊ענטיךונג: בחו׹ (כב֌חוךים, אויך 
ב֌א֞כעךים), ב֌ילב֌ול, גילגול, דיב֌וך, הי׀֌וך (הי׀֌וכֿים, אויך היי׀֌עכס), 
ת֌ענוג, ת֌יךוץ (ת֌ךו׊ים), ישוב, חיב֌וך (חיב֌וךים), חידוש, לימוד, 
מלב֌וש, ניגון, סידוך, סיכֿסוך, ׀֌סוק (׀֌סוקים), ׀֌יךוש (׀֌יךושים), כ֌יב֌וד, 
קיב֌וץ, שידוך, שינוי, שיכ֌וך. 

1. 7) א־ן אינװײניקסטעך ב֌ײגונג און א־ן איב֌עךאַק׊ענטיךונג: 
גוי, גוף (גו׀ים, גו׀֌ן), גבי׹ (גבי׹ים, גבי׹ן), דץ, י֮הודי (יחו׹ים ( 
ים (ימים, ימען), חוש, לבוש (לבושים, לבושן), מין, סם (סמים, 
סמען), סוס, שיך, שקא֞ץ. 

נישט-סעמיטיזמען: ׀֌ױיעך (׀֌ויעךים, ׀֌וױעךן. 


2 ש֎. מיט -עך א֞דעך -ך 


די ׀אַךקלענעךינעמען מיט --ל ב֌אַקומען אין מעך׊א֞ל -×¢×£, / 
די ׀אַךקלענעך-נעמען מיט --עלע ב֌אַקומען -ך. 
די לע׊טע ׀א֞ךמוליךונג איז גילטיק נא֞ך אױיף װי׀ל? טי׹ איג:א־׹י׹ 


דעם קלאַנג . אונטעךשיד ׊װישן דעם לע׊טן ×¢ אין מישעלע איון 
דעם לע׊טן ×¢ אין טישעלעך; ׀אַקטיש איו עס נישט דעך זעלב֌יקעך 
קלאַנג, 

א֞ב֌עך סוב֌סטאַנטיוון מיט טךאַ׀יקן ל נישט קיין ׀אַךקלענעך-× ×¢. 
מען ב֌אַקומען אין מעך׊א֞ל --ען: הימל -- הימלעף 

אױיסנאַמען: אייניקל -- איניקלעך, קנידל -- קנידלעך 
(כא֞טש ׀֌א֞ךמאַל נישט קיין ׀אַךקלענעךונג), היטל -- היטלען (כֿא֞טש 
׀֌א֞ךמאַל אַ ׀אַךקלענעךונג). ,אוי׹ינגל" ב֌ילדעט די מעך׊א֞ל װי אַ ׀אַך. 
קלענעך-נאַמען. 

3 א֞׀ט ׀֌לא֞נטעךט מען די קלאַסן ש און|: קאַ׀֌יטלען -- 
קאַ׀֌יטלעך, ׊עטלען -- ׊עטלעך. 


4 זֹש. א־ן אַ סו֌׀יקס,. מיט װא֞קאַלישן איב֌עךב֌ייט 


ב֌אַנד (אויך ב֌ענדעך), ב֌אַנק (מעך׊. ב֌ענק), ב֌א֞ק, ב֌אַךג, ב֌א֞ךד, 
ב֌ךודעך, ב֌ךוסט, גאַנג (מעך׊. גענג, גאַנגען), גאַנז, גאַסט, האַנט, האַק, 
הונט, װא֞לף, װאַנט, װא֞ךעם, זאַק, זון (א֞ב֌עך די זון -- זונען), טא־ג, 
טא֞כֿטעך, טא֞׀֌, טאַנץ, טויז, לויז, מאַךק, מויז, נא־גל, נא־ז (אויך נעזעך), 
נאַכט, נא֞מען, ׀֌אַטש, ׀א֞דעם, ׀ויגל (׀ייגל, אויך ׀ויגלען), ׀וס, 
׀֌ךא֞סט, שא־ן (שיין, אויך ׊יינעך), ׊א֞׀֌, קא֞׀֌, קאַץ, קא֞ךב֌, קו (מעך׊. 
קי), קלאַ׀֌, קנא֞׀֌, קך׊ַנק, ק׹וג (אויך ק׹וגן), ךא֞ק, שוך, שטא֞ט, שטא֞ך, 
שלאַנג (שלענג, שלאַנגען), שנוך. 


5 ווטי, מעך׊א֞ל א־ן אַ ׀א֞ךמאַלן סימן 


ב֌יי אייניקע סוב֌סטאַנטיוון איז די מעך׊א֞ל ׀א֞נעטיש גלייך ׊וֹ 
דעך איינשא־ל, 

אײגנטלעך הײסט עס, אז זײ הא֞ב֌ן נישט קײן מעך׊א֞ל.׀א֞ךמע און 
ב֌אנו׊ן א֞נשטא֞ם אי׹ די אײנ׊א֞ל. זײ שײדן זיך אונטעך ׀ון דע׀֌עקטײ 
חע דעךמיט, װא֞ס דא־ הא־ט אײן ׀א֞ךמע ׊װײ ב֌אטײטן, ע׀֌ל--אײינעך-- 
מעךעך, אויגנוסט-איינעך (169). 

אַךב֌ל, ב֌ייגל, ב֌ךיוו, האַך, העכט, העךינג, װא־לקן (אויך װא֞לקנס), 
וויינשל, װעךק, ט׹יט, לי5ֿט, לע׀ל, עדות, עמעך, ע׀֌ל, ׀יינט, ×€×™× - 
געך, ׀ענ׊טעך, ׀עךד, ׀ךיינט, שיגל, ׊י׀עך (אויך ׊י׀עךן), כ֌ישוף, 
קלעזמעך (אויך קלעזמעךס און קלעזמא֞ךים), קנעכֿט, ךעכט, שװעסטעך, 
שטיוול, שטעךן, שטךיק. 


אַהעך געהעךן אויך איניקע מיט --עך: 

1) ׀ון װעךב֌אַלע טעמעס: דעך אַךב֌עטעך--די אַוב֌עטעך, דעך. 
שךייב֌עך--די שךײב֌עך; ב֌עסעך א֞ב֌עך, װו֌ סלא֞זט זיך, ב֌ילדן די מעך 
שא־ל מיט --ס (190). 

2) מיט --יקעך: דעך קךיטיקעך--די קךיטיקעך; אויך ב֌עסעך 
מיט --ס (די קךיטיקעךס). 

3) סוב֌סטאַנטיװױיךטע אַדיעקטיוון ׀ון געא֞גךאַ׀ישע נעמען: דעך 
אַמעךיקאַנעך--די אַמעךיקאַנעך. 


6 וַוֵשַׁ. או֌מךעגלמא֞סיקע 


1) איין װא֞ךט ב֌אַקומט שוויי מעך׊א֞ל-סימנים: 

2) סעמיטיזמען-׊ונוי׀זאַ׊ן: ב֌על-גוף -- ב֌עלי-גו׀ים, ב֌על-טובה-- 
ב֌עלי-טובהס, ב֌על-חי--ב֌עלי-חיים, ב֌ית-מדךש--ב֌ת֌י-מדךשים, דב׹-אח׹-- 
דב׹ים-אח׹ים (אויך דב׹-אחךס), ת֌למיד-חכֿם--ת֌למידי-חכמים, 

דעך טי׀֌ שטאךבט א֞׀֌, 

×§) ׊ונוי׀זאַ׊ן נישט-סעמיטיומען: א֞ךעמאַן--א֞ךעמעלײט, יונגעך- 
מאַן--יונגעלייט, יונגעךמאַנטשיקל--יונגעמאַנטשיקלעך, גוטעך:-ב֌ךודעך-- 
גוטע:ב֌ךידעך. 

0) ׀אַךקלענעך:נעמען (דא֞ס ׹וב ׀ון סעמיטיזמען): ב֌גדל--ב֌נדימ. 
לעך, ב֌ךודעךל -- ב֌ךידעךלעך, סידוךל -- סידוךימלעך, קינדעלע -- קינ 
דעךלעך. 

װײזט אױיס, אז דעך טי׀֌ שטאךב֌ט א֞׀֌; ס'קומט ׀א֞ך חױיךלעך 
אדנ"ל, 

2) ׀אַךאַכט-מעך׊א֞ל ב֌י דעך א֞׀֌װענהײט ׀ון ׀אךאכט.׀א֞ךמע אין 
דעך אײנ׊א֞ל: אויגאנעס, שמיוואלעס, שךײב֌אךעס, : 

3) ׊ונוי׀׀לע׀ֿטונג ׀ון טעמעס (די מעך׊א֞ל הא־ט אַן אַנדעך 
װא־׹של); איך--מי׹, דו--אי׹, עך--זיי, זי--זיי, עס--זיי, אישה--נשים. 


7. בַ֌יי ש׀֌ילן כון ׊װײיעךליײיַקעך מעך׊א֞לב֌ילדונג 


ב֌יוךא֞--ב֌יוךא֞ען, ב֌יוךא֞ס, ב֌ךעג--ב֌ךעגן, ב֌ךעגעס, גאַנג--גענג, 
גאַנגען, גלא־ק--גלא־קן, גלעקעך, טךע׀֌--טךע׀֌, טךע׀֌ן, לע׀ל--לע׀ל, 
לע׀לען, מינימום--מינימומס, מינימומען (אויך אַנדעךע מיט -ום), 
סידוךל--סידוךימלעך, סידוךלעך, ׀֌ױעך--׀֌וױעךים, ׀֌ױעךן, ׀֌לאַן--׀֌לאַ- 
נען, ׀֌לענעך, שא־ן--שיין, ׊יינעך, קוסט--קוסטן, קוסטעס. 


׹ גק 


קול--קולות (==טומל), קעלעך-קא־לן (׊.ב֌. זײ הא֞ב֌ן ׀אַךשידענע 
קעלעך, קא־לן, 

8. אייניקע סוב֌סטאַנטיון הא֞ב֌ן ׀אַךשידענע מעך׊א֞ל-׀א֞ךמעס 
מיט ׀אַךשידענע מאַטעךיעלע ב֌אַטײיטן: װיינשל -- װיינשל (מעךעך 
׀֌יךות), וויינשלען (מעךעך סא֞ךטן), זון--זין (קינדעך), זונען (קא֞סמי. 
שע קעך׀֌עך), מאַן--מאַנען (׀אַמיליע-ב֌אַ׊יונג), מענעך (מאַנ׊ב֌ילן), ׀וס 
---׀יס (קעך׀֌עךטײל), ׀וסן (מא֞ס) כ֌תב--כ֌תבן (שךייב֌-או׀ן), כ֌תבים 
{געשךי׀טן), שטעךן--שטעךן (קא֞סמישע קעך׀֌עךס), שטעךנס (׀֌נים' 
טייל), 

אינטעךעסאַנט, אַז שו דעך ׊ײמתנג ,שמעךף" איז די מעך׊א֞ל 
,שמעךנס" (גים מי׹ ׊װײ ,שטעךנס'), כא֞טש שמעךן מײנם דא־ אַ קא֞ס. 
מישן קעך׀֌עך, נישט קײן ׀֌נים-טײל. 


9. ז֞נֵן, דע׀עקטיווע לגב֌י מעך׊א֞ל 


די דא֞זיקע סא֞ךטן סוב֌סטאַנטיון הא֞ב֌ן א֞׀ט ב֌לויז אַן אײינ׊א֞ל: 

) אייג-נעמען (נעמען ׀ון ׀֌עךזא֞נען, לענדעך, געב֌יידעס, װעךק, 
חדשים אאז"וו): אױיגוסט, אב׹הם, אַמעךיקע, אשךי (אַ ת֌׀ילה), ווייסךוס. 
לאַנד, ׀֌סח, קאַװקאַז אאז"וו. 

2) שטא֞׀נעמען און אַב֌סטךאַקטנעמען: עגמתינ׀ש, עבך, עבךי, 
עשיךות, ב֌ךויט, גא־לד; הא֞לץ, װאַסעךשטא֞ף, זילב֌עך, יוגנט, חך׀֌ה, לע- 
דעך, מוסך, ׀֌וטעך, ׀֌לאַטינע, ךחמנות אאז"ו. 

3) נעמען ׀ון אױסשע׀֌יקע קא֞לעקטיוון: ב֌אַ׀֌עלקעךונג, יידנטום, 
ימענטשהייט, ׀֌ךא֞לעטאַךיאַט. 

4) אייניקע סוב֌סטאַנטיוויךונגען; סוב֌סטאַנטיוויךטע אינ׀יניטיוון : 
דא֞ס גיין ; סוב֌סטאַנטיװיךטע אַדיעקטיון ׀ון ד׹יטן מין: דא֞ס גוטע, 
דא֞ס גוטס. נעמען ׀ון ש׀֌ךאַכֿן -מיט --יש: יידיש. | 

8) אייניקע ׀֌ךא֞נא֞מען (399): מע, זיך זיי װעךן ב֌אַנו׊ט סי 
אַלס איינשא־ל, סיי אַלס מעך׊א֞ל), קיינעך, יעדעך. 

6) אײניקע אנדעךע סוב֌סטאַנטיװן, ב֌אַזונדעךס סעמימיזמען און בֹ֌אַ. 
זונדעךס סעמיטיזמען.׊ונוי׀וא׊ן: עונג, ׀֌סק, ךב֌ים *), שםן עולם. 
זמלואה, עת-ש׹ה, אשת.-חיל, חוש.ה׹יה. 

0. אַסאַך ׀ון די דע׀עקטיווע לגב֌י דעך מעך׊א֞ל קענען 


*) , ךב֌ים? איז איינ׊אַל (,ךב֌ים איז ב֌ילכע-", נישט , ךב֌ים זענען ב֌יל׀ֿעך"). 


יא־ הא֞ב֌ן אַ מעך׊א֞ל-׀א֞ךמע, נא֞ך זי ט׹א־גט אַ מעך-װוייניקעך קינסטלעכן 
כאַךאַקטעך, א֞דעך הא־ט אַ ס׀֌ע׊י׀ישן ב֌אַטייט: עטלעכע שע׀֌סלען; די 
מענטשהייטן ׀ון ׀אַךשידענע ׀֌לאַנעטן; אַלעךלײ ויינען (׀אַךשידענע 
סא֞ךטן); :די שוויי יידישן -- דעך ׀֌א֞דא֞ליעך מיט די ךוסישע װעך: 
טעך און דעך װאַךשעװעך מיט דעך ליטווישעך אױסש׀֌ךאַך, ךײיב֌ן זיך 
איינס אַן דא֞ס אַנדעךע (גא־ד.); ש׀֌ילן זיך משהלעך, שלמהלעך (ב֌יאַליק). 

1 דא־ איז דא֞ס א֞ךט א֞נ׊ו֌ווייזן אויף אייניקע סוב֌סטאַנטיון, 
װא֞ס הא֞ב֌ן ב֌לויז אַ מעך׊א֞ל-׀א֞ךמע. אַהעך געהעךן: | 

4 אייניקע אייגן-נעמען: אַל׀֌ן, דאַךדאנעלן, קא֞ךדיליעךן אדג"ל. 

2) אייניקע שטאַ׀נעמען און אַב֌סטךאַקטע: ב֌שמים, הייוון, יסוךים, 
ממת֌קים, מזומנים, מ׹חקים, קלייען, ׹חמים, ׹ייד, ךיידעלעך, שיךיים. 

3) נעמען ׀ון געגנשטאַנדן, װא֞ס ב֌אַשטײען ׀ון שוויי סימעט: 
ךישע טיילן: ב֌ךילן, הויזן, ת֌׀ילין, ש׀֌אַקולן 

4 אײניקע אנדךעךע סו֌ב֌סטאַנטיװן, ב֌אַזונגדעךס סעמיטיזמען, און 3 א 
זונדעךם סעמיטיזמען.׊ונוי׀זא׊ן , אבות, ע׊מות, דיב֌וךים, ת֌כךיכים, 
ת֌נאים, לומדים, מתים, משונעים, ׀֌ני, ךב֌ותי, ךב֌ותים; עולמות עלינים, 
אותות ומו׀תים, אבות אבותינו, ב֌נדי מלכות, ב֌זוי-ב֌זיונות, חכמי.יון, בליי 
קודש{ מיט ׊א֞לנעמען : עשךת.ב֌ני-המן, אךב֌ע:כ֌וסות א"א. 

נישט-סעמיטיזמען: געדעךים, זומעך-ש׀֌ךענקעלעך, מא֞זלען, קאַ- 
ניקולעס, ׀֌א֞קן. 

9,. שו אייניקע דע׀עקטיוע לגב֌י דעך אינשא־ל קען קינ. 
סטלעך געשאַ׀ן װעךן אַן אײנ׊א֞ל: די ב֌ךיל, דעך הױ. . 

3 אַחוץ אײנ׊א֞ל און מעך׊א֞ל קומט ׀א֞ך, זעלטן, אַ ׊װײ׊א֞ל: 
עינים (אַ ׀֌א֞ך אוינן), ידים (אַ ׀ְ֌א֞ך הענם), ׹גלים (אַ ׀֌א֞ך ׀יס). ס'א־גט 
זיך אויך: אַ ׀ַ֌אֶך ידים אדג"ל (די אײנ׊א֞ל איז נישט שמענדיק ׀ֿאַךאן. 

4. דעך נא֞ומאַלעך ב֌אַטייט ׀ו֌ן אײנ׊א֞ל און מעך׊א֞ל (144) 
הא־ט א֞׀֌נײגונגען: 

1) אינשא־ל ב֌אַטייט אַמא֞ל מעךעךע געגנשטאַנדן 

2) מעך׊א֞ל ב֌אַטייט אַמא֞ל נישט מעךעךע געגנשטאַנדן 

3) איינשא־ל און מעך׊א֞ל הא֞ב֌ן אַמא֞ל ׀אַךשידענע מאַטעךיעלע 
ב֌אַטײטן. 

8. אײינ׊א֞ל מיטן ב֌אַטיײיט ׀ון מעך׊א֞ל, 

ב֌יי אַ ׊א֞לנא֞מען קומט דעך מא֞סנא֞מען אין אינשא־ל: ד׹יי אַך- 
שין (נישט ,אַךשינען'), אַן אַךשין ד׹יי, ‏ ׊ען ׀ונט, 8 שעה, 100 


' 


- 78 -- 


׀עךד-קךאַ׀֌ט (נישט ,׀עךד-קךע׀טן?. אַלס ׊א֞לנעמען טךעטן אַךױס 
אויך ,וויכל, אַז׀יל" א"אַן אַלס מא֞סנעמען טךועטן אַךױס ,מאַן" 
ב֌יים שיילן מענטשן: 18 מאַן, און ׊א֞לנעמען גו׀א: שויי הונדעךט, 
ד׹יי ׀עךטל, נישט ,׀עךטלען" 

אױיסנאַמען, ד.ה. דעך מא֞סנא֞מען קומט אין מעך׊א֞ל: 

א) װען דעך מא֞סנא֞מען הא־ט די ענדונג --×¢: ד׹יי קא֞׀֌יקעס; 
0 סעקונדעס. אויך ב֌יי די װעךטעך ;װא־ך, חודש, טא־ג" װעךט בֹ֌אַי 
נושט ׀אַךשידן (3 טא־ג--3 טעג); ,מא֞נאַט"? 

3 ) ווען ס'האַנדלט זיך נישט װעגן אַ גךייס, נא֞ך װעגן אַ סכֿום 
ב֌אַזונדעךע געגנשטאַנדן: 3 אַךשינען (3 היל׊עךנץ שי מעטאַלענע אַך- 
שין-מא֞סן), 8 גלעזעך װאַסעך -- ×€×™× ×£ ב֌אַזונדעךע גלעזעך מיט װאַסעך, 
×€ÖŒ גלא־ז װאַסעך -- אַ געוויסע קװאַנטיטעט װאַסעך, קען זיין גא־׹ א׀שך 
אין אַ ׀לאַש, נישט אין קיין גלעזעך, שויי הונדעךטעך -- שויי בֹ֌אַ 
זונדעךע שא־לן א֞דעך געלט.׊ײכֿנס. 

ג) ווען דעך ׊א֞לנא֞מען גו׀א קומט אין מעך׊א֞ל: הונדעךט יא־׹-- 
הונדעךטעך אא־׹ן. 

6 נא֞מען ׀ון אַ ב֌יא֞לא֞גישן מין, װען סהאַנדלט זיך װעגן 
אַלע (װעגן יעדן) ׀א֞ךשטייעך ׀ון דעם מין: דעך לײב֌ איז שטאַךק 
(כ-די לייב֌ן זענען שטאַךק). אַהעך געהעך אויך: דעך אַלטעך שליַכֿ. 
טשיץ מיטן ׀֌אַךמעטענעם העךב֌ אויף דעך װאַנט, מיטן ייד, װא֞ס 
הש־ט גע׀יךט זיינע געשע׀טן, איז געװא֞ךן אַלץ זעלטענעך (א֞׀֌); 
קא֞׊ק הא־ט געהעךט שו די עסטךײכֿעך און לוקא־ו ‏ שום ךוס 
(א֞׀֌.); ס'איז אַךיין דעך דייטש. 

177 מעך׊א֞ל ב֌אַטיײיט נישט מעךעךע געגנשטאַנדן: 

) עמא֞׊יא֞נאַלע מעך׊א֞ל: איך ב֌אֲקום אַ ךעכטן ׀֌סק ׀ון זי 
ב֌יידע, איך זא־ל דא֞ס אַנדעךע מא־ל װיסן, װי אַזױי שו ש׀֌ילן זיף 
מיט ×§×¢×¥ (ש"×¢) *). עך ׀ךעגט, װא֞ס געהעך זיך א־ן אַ ׀ךעמדעך טאַ. 
טע שו זיין זייגעך. עך איז נישט מחויב, זא־גט עך, מיט זיינע זי" 
געךס אויס׊והאַלטן ׀ךעמדע טאַטעס (ש"×¢) **); אַהעך געהעךט אויך 
דעך ׀֌א֞׀֌ולעךעך אויסךוף: אוי, מאַמעלעך! 


*) אינטעךעסאַנט דעם דעך׊יילעךס ,ש׀֌ךאַכֿלעכֿע א֞נמעךקונג": ,סך-הכ֌ל איין קאַץ-- 
הייסט ב֌יי זיי ×§×¢×¥". 

**) דעך דעך׊ײילעך גיט שו: ,׀ֿונעם זײגעך איז שוין געװא֞ךן זייגעךס, און ׀ונע֞ם 
טאַטן --טאַטעס!* 


= סד די 


אין ,נךויסן געװינס' ךו׀ט אס שימעלע סא֞ךא֞קעך: טעכטעךלעך 
ממײנע טײעךע! 

2) הע׀֌לעכֿקײט-מעך׊א֞ל: אי׹ גייט (װען מע װענדט זיך שו איין 
׀֌עךזא֞ן), זי גייען (שו איין ׀֌עךזא֞ן א֞ךעך װעגן איין ׀֌עךזא֞ן). 

דעך ׀֌ךא֞נא֞ם ש׀֌ילט די ךא֞ליע ׀ון אַ מעך׊א֞ל נא֞ך לגב֌י דעם 
יװעךב֌, א֞ב֌עך נישט לגב֌י דעם אַדיעקטיו (013). 

63 אַװטא֞ךשע מעך׊א֞ל. אַן אַװטא֞ך זא־גט א֞׀֌ט: מי׹ הא֞ב֌ן געי 
זא־גט, מי׹ װעלן דעךקלעךן א֞נשט. ,איך". אַמא֞ל, א֞ב֌עך נישט שטעני 
דיק, ב֌אַטײט די מעך׊אַל: איך (דעך אוװוטא־׹) ׊וזאַמען מיטן לייענעך. 

4 , ׀אַךב֌ךייטעךדיקע מעך׊א֞ל" קען מען א֞נךו׀ן אַזאַ ב֌אַנוץ ׀ון 
י׀֌ךא֞נא֞ם, װי ,ב֌יי אונז אין שטא֞ט" (א֞נשט. ב֌יי מי׹ אין שטא֞ט, ד. ה. 
אין דעך שטא֞ט, װו֌ איך וווֹין),. ,לאַסאַל דעך׊יילט, אַז ב֌יי זיי אין ׀אַ. 
-מיליע הא־ט מען געךעדט יידיש" (א֞נשט. ב֌יי אים) 

8) מאַיעסטעט-מעך׊א֞ל (׀֌ךא֞נא֞ם מי׹) װעךט ב֌אַנו׊ט, װען אַן אז. × . 
געקךוינטע ׀֌עךזא֞ן (קיניג אדג'ל) ךעדט װעגן זיך אין ׀֌ײעךלעכע אַךױס. 
טךעמונגען א֞דעך דא֞קומענטן. בא֞טש קײן געקךוינטע ׀֌עךזא֞גען ךעדן אויף 
ײדיש נישט, א֞ב֌עך אין דעך ש׀֌ךאַך (ליטעךאַךישעך) קען אאַ באַנוץ 
׀א֞ךקומען, 

6) אײניקע דע׀עקטיװוע לגב֌י אײנ׊א֞ל ב֌אַטײטן נא֞ך אײן געגנשטאַנד 
(א֞דעך אַ ב֌אַנךיף, װו֌ ס'איז כ֌לל נישט שיך קײן ׊ײלן): ת֌כךיכים, ת֌נאים, 
קאניקולעס. 

׀אךשׂידענע אַנדעךע ׀אַלן: ,נײַן אין סא֞לדאַט" (ךוסיום?), ,׊וליב֌ 
י׀ינאַנ׊יעלע או׹זאכן" (מע מײנם אײן או׹זאך--קײן געלט איז נישטא֞; ;אויף 
מאַךקסיסשישע יסודות" (אייגנטלעך--אויף אַ מאַךקסיסטישן יסוד). 

8. ׀אַךאן ׀אַלן, װען שװיי סוב֌סטאַנטיון,. װא֞ס לויט דעך 
׀֌א֞ךמע זענען זיי אַן איײנ׊א֞ל און אַ מעך׊א֞ל, ב֌אַטייטן גא־׹ ׀אַךשי. 
דענע געגנשטאַנדן (ד. ה. וען אין מעך׊א֞ל ב֌אַקומט דעך װאַך׊ל 
אַן אַנדעך מאַטעךיעלן ב֌אַטייט): זכ֌ךון--זכֿךונות, נ׀ש--נ׀שות, קוי 
יקנלות (׀ךגל' הוט--היטל 126), 


3 סוב֌סטאַנטיוון:׊ונוי׀זאַ׊ן 


9. ׊ונוי׀געזע׊טע סוב֌סטאַנטיוון קען מען איינטיילן אַזױ: 
1 אַ׀֌שטע סוב֌סטאַנטיו:בילדונג, לוט די כ֌ללים ׀ון 88 113 


: אי -= 
א"וו, נא֞ך ׀ון אַ ׊ונוי׀זאַץ, ׊.ב֌. ,שװאַך׊חנעװדיקייט" אין געב֌ילדעט 
׀ון , שװאַך׊חנעװדיק" מיטן סו׀יקס --קייט, ׀֌ונקט וי הונדעךטעך 
אַנדעךע סוב֌סטאַנטיון, נא֞ך ,שװאַך׊חנעװודיק" אַליײן איז אַ ׊ונוי׀זאַץ. 
אַנדעךש געךעדט: די ׊ונוי׀זע׊ונג קומט דא־ ׀א֞ך ׀ךיעך ׀אַך דע 
סוב֌סטאַנטיוויךונג (180). 

ו. אַ ׊ונוי׀זאַץ ׀ון שוויי װועךטעך (אַדעך, זעלטענעך, וועךטעךי 
טיילן), װא֞ס איינעך ׀ון זיי איז אַ סוב֌סטאַנטיוו (א֞דעך ב֌יידע זענען 
סוב֌סטאַנטיוון), ׊.ב֌. ניימאַשין איז געב֌ילדעט ׀ון ניי |-מאַשין, אַנדעךש 
געךעדט: די סוב֌סטאַנטיוױךונג איז דא־ ׀ךיעך וי די ׊ונוי׀זע׊ונג 
(,מאַשין" איז נא־ך ׀אַךן ׊ונוי׀זאַץ געװען אַ סוב֌סטאַנטיו) (181 א"ך). 

11. די סוב֌סטאַנטיוױיךונג און די ׊ונוי׀זע׊ונג קומט ׀א֞ך איני 
שייטיק (201). 

עֵן. ב֌אַזונדעך דאַךף מען אויסטײילן קא֞מב֌יניךטע אַב֌ךעװיא׊יעס (209)+ 

0. ב֌ייש׀֌ילן ׀ון טי׀֌ 1: אויסקומעניש, א֞נ׀֌אַל, א֞׀֌שטימונג, שו- 
זאַמענװוֹין אאַז"וו; גוט׀ךיינטשאַ׀֌ט, לאַנגװײיליקײט, די ׹חמיאל-משהכע, 
,מנחם-מענדלקייט". דא־ איז אייגנטלעך נישטא֞, װא֞ס שו דעךלעךנען 
ס׀֌ע׊יעל. 

1 דעם טי׀֌ |ן װעלן מי׹ איינטיילן: 

) א֞ךדינאַךעך ׊ונוי׀זאַץ (182 א. ×°.) 

2) אַדיעקטיו |-סוב֌סטאַנטיוו (199) 

3) ׊א֞לנא֞מען |-סוב֌סטאַנטיוו (193) 

4) סמיכות (194) 

8) ׀֌אַךאַלעל-׊ונו׀זאַץ (195) 

6) קאַא֞ךדיניך-׊ונוי׀זאַץ (196) 

7?) ׀אַךשידענע העב֌ךעישע ׊ונוי׀זאַ׊ן (197) 
8) אינטעךנאַ׊יא֞נאַלעך ׊ונוי׀זאַץ (198) 

אַחוץ דעם, װועלן נא־ך קומען ׊ונוי׀זאַ׊ן ׀ון ׊ונוי׀זאַ׊ן (199). 

9. אַךדינאַךעך ׊ונוי׀זאַץ. ב֌אַשטימטײל |-הױ׀֌טטײל (38), אַקײ 
׊ענט אוי׀ן עךשטן. הױ׀֌טטײל, ׀אַךשטייט זיך, אַ סוב֌סטאַנטיו; בֹ֌אַ 
שטימטייל--סוב֌סטאַנטיוו, װעךב֌ א"א. 

3 סוב֌סטאַנטיוו |-סוב֌סטאַנטיוו: אייזנב֌אַן, אַךב֌עטשוץ, ב֌יכעךי 
שךאַנק, ב֌ילדונג-קא֞מיסאַךיאַט. דאַמען-עךע, דא֞ך׀סמאַן, דינסטמיידל 
האַךב֌סטװעטעך, װעךטעךב֌אַהע׀ט, זײ׀נב֌לא֞ז, טא֞גב֌וך, יוגנטקלוב֌, ישיבה. 
ב֌חוך, חד׹יינגל, לו׀ט׀לא֞ט, ע׀֌לקװאַס, ׀֌אַסטקאַךטל, ׀אַלקן(ס} 


= = 78 - 


׀֌א֞עזיע, ׀ךילינג(ס)ליד, ׊ײיטװא֞ךט, ךאַטנמאַכֿט, ש׀֌יל׀֌לאַץ:! אַסאַך ׀֌אַ- 
מיליע-נעמען: ב֌ךעגמאַן, זילב֌עךמאַן אאז"ו. 

די לע׊טע זו-ב֌יסלעך (נס.) 

4. אין ׊ונוי׀זאַ׊ן קומט אַמא֞ל אַ ,׊ווישנשטעל"--ס (׀א֞לקס. 
׀֌א֞עזיע),--א֞נס (ךעדאַק׊יא֞נס-קא֞לעגיע),--×  (ב֌ךיוונשטעלעך). אין ליטעךאַ- 
טו׹ מעךקט זיך א געזונטע טענדענץ א֞׀֌׊ו֌װאַך׀ן די ׊װוישנשטעלן 
(אַחוץ--× , װא֞ס איז ב֌כֿלל װײיניק ׀אַךש׀֌ךײט): ׀א֞לק׀֌א֞עזיע, ךעדאַק. 
׊יע-קא֞לעגיע (א֞דעך ךעדאַקטיך-קא֞לעגיע) (088. נישט ,טאגעס-א־׹דנונג", - 
נא֞ך ,טא־ג-א֞ךדענונג?. 

דעם סו׀יקס--ונג װאַך׀ט מען איך אַ׀֌ ב֌יי ׊ונוי׀זאַ׊ן: ,׊ױ 
ג׹ייטונג?, א֞ב֌עך , שוג׹ייט-אַךב֌עט?" (ב֌עסעך, װי שוג׹ייטונג(ס-אַךב֌עט. 

85. אֵלס ב֌אַשטימטײיל ׀ון אַ ׊ונוי׀ואַץ קען קומען אַן אייגן- 
נא֞מען: מאַני-לײב֌-אַךטיקל (גוךשטיין), אךץ-ישךאל-עךד, ךענטגען-שטךאַלן, 
שמואל.-ב֌וך. : 

אַלס ב֌אַשטימטײל קען קומען אַ מעך׊א֞ל: קלאַסנקאַמף (דעם--×  
דאַךף מען דא־ אוי׀נעמען נישט ׀אַך אַ ׊װישנשטעל, נא֞ך ׀אַך אַ מעך. 
שא־ל-סו׀יקס : קאַמף ׊װישן קלאַסן), יום:טובים-טעג (׀ךגלי יום-טוב-טעג. 

אַלס ב֌אַשטימטײל קומט נישט קײן ׀֌אַךקלענעך׀א֞ךמע. 

6. דעך אַק׊ענט קומט, ב֌כֿלל, אוי׀ן ב֌אַשמימטײיל; אויסנאַמען. 
װײיניק (דם-שונא, יא֞ךהונדעךט, שוועסטעךקינד, אסת֌ך-ת֌ענית). ;יידסעק. 
׊יע? אדג"ל געהעךן שו אַן אַנדעך טי׀֌ (209). 

מע ךעדט אַמא֞ל אַךױס, ב֌אַװיךקם ׀ון ךוסיש, מים ׊װײ אק׊ענטן! 
קלא֞סן - קאַמף, ס'איז ׀אַלשן אין ךוסיש איז דא־ ׊װײ װעךטעך און דעךי- 
ב֌עך איך ׊װײ אַק׊ענטן; אין ײדיש א֞ב֌עך איז ,קלאַסן"-נישט קײן אַדי 
יעקטיח, נא֞ך א מײל ׀ון אַ ׊וני׀זאץ. 

7 אגב: אן אַדיעקטיו מיט אַ סוב֌סטאַנמיו איז א֞׀֌טמא֞ל בַ֌אַ. 
קוועמעך, ב֌אַװעגלעכעך, װי אַ ׊ונוי׀זאץ. אוב מע קען זא־גן אי יום-טוב. 
טעג, אי יום-טובדיקע טעג, איז עס אַ ךײכקײם און א מעלה ׀ון ידיש. 
א֞ב֌עך דא֞ס, װא֞ס מע מוז זא־גן הױי׀֌ט. (הױ׀֌טזאַך, הױ׀֌ט׀֌ךינ׊י׀֌ אאז"ת), 
קאמף. (קאַמ׀֌נאַטוך, קאַמ׀֌׊ושטאַנד אאז"ו) אדג"ל, נישט קענענדיק זײ ׀אַך. 
ב֌ײטן איף אדיעקטיװן - איז אַ חיסךון ׀ון ײדיש. דעךדיב֌עך דאַךף מען 
באַנךיסן אַזאַ דעךשיינונג, וי אַן מע ׀יךט איין, ׀֌אַךאַלעל מיט , ךאַטן", 
אַלס ב֌אַשטאַנדטײל ׀ון ׊נוי׀זאַץ, אויך אַן אַדיעקשיוו , סאַװעטישײ (׀ון 
ךאַטי לא־וט זיך נישט ביל׹ן קיין אַדיעקטײו). ;׀אַךאַן אַ מאַכט אַ 


יי 


ב׊֌וךזשואזע און אַ סא֞װיעטישע. - דא־ איז שװעך זך ב֌אַגײן א־ן דעם 
אַדיעקטיה. 

8. ועךב֌ (גענויעך: װעךב֌טעמע)--סוב֌סטאַנטייוו: ב֌ךענגלא֞ז, 
האַקמעסעך, זינג׀ייגעלע, ליענזאַל, לעךב֌וך, ׀אַךלעב֌-מינימום, 
ךעדאַקטיך-קא֞לעגיע. 

,דךײקא֞׀֌?" איז אַנא֞מאַליש (נישט קײן קא֞׀֌, װא֞ס דךײט זיך, נא֞ך 
אַ קא֞׀֌-דךײעך). 

9. אַדװעךב֌ (אַדיעקטיו-טעמע)--סוב֌סטאַנטיוו (אַק׊ענט נישט 
שטענדיק אוי׀ן ב֌אַשטימטײל): אײדלמאַן, א֞ךעמאַן (כ֌מעט ׀אַךגעסן 
אַלס ׊ונוי׀ואַץ), ב֌יטעךטךא֞׀֌ן, גלייכוװועךטל, האַלב֌יא֞ך, זויעךמילך, 
זי׀ֿעךנא֞דל, יונג׀ךוי, קוך׊׀ךייטיק, קליינב֌יךגעך, עלטעךזיידע, שװאַך׊. 
אַ׀֌ל, שטימלשון, ש׀֌עטהאַךב֌סט, | 

אוי׀ן גךענעץ ׀֌ון אדװעךב֌ -סוב֌סטאַנטי שטײען: דךיש.חלק, 
׀עךט-חלק אאַז"×°, און סא֞׊יאַל-דעמא֞קךאַט, סא֞׊יאַל.׀֌אַךךעטעך אױג"?. 

0. אינװאַךיאַנט-|-סוב֌סטאַנטין : איײינמא֞ל-משה (ש"×¢), מיטמענטש, 
, ׀֌אַךװא֞ס"-אױגן (נס.), ׀א֞ךקא֞נ׀עךענץ, ׊ווישן.מינוטן. 

אַהעך-׀֌אַךגעסענע ׊ונוי׀זאַ׊ן: אומגליק, אוךאײניקל אדג"ל. 

א֞נ׀֌אַל, מיט׀יל אדג"ל-נישט אַהעך: זײ זענען געב֌ילדעט ׀ון 

׊ונוי׀געזע׊טע װעךב֌ן. 
, 191 װעךטעךגךו׀֌ע--סוב֌סטאַנטי: אײןטא֞ג-לעב֌-׀ליגן ס.), װא֞ס. 
געהעךט-.און-װא֞ס:געזען-איב֌עךלעב֌ונגען (דא֞ב֌ך.), דעך נישט.אַהעך-או-נישם. 
אַהין:-מענטש (גא֞ךעליק), סאמעטענע.הויזן-קעשענעס (ש"×¢), שךה.בת.טובים. 
׀ֿאַנטא֞׀֌עלעך ׀ך.), ׀ֿאַךי׀֌וךים-טא־ג, אױף דעך א֞יב֌הלוך.י׹מיהו". 
ש׀֌ךאַך ‏ (טײיטש), 

2. ׊וננוי׀ואַץ מיט אַן אַדיעקטיוו (מיט זיין סינטאַקסישן 
סו׀יקס (181). ב֌אַשטימטײל-|-הױ׀֌טטײל, אַק׊ענט אוי׀ן שווייטן: אַךעמע. 
לייט*), גוטעךב֌ךודעך, גוטעך׀ךיינט, גךא֞ב֌עךיונג, ווילעךיונג, יונגעךמאַן. 

3. ׊ונוי׀זאַץ מיט אַ ׊א֞לנא֞מען. ב֌אַטייט אַ זאַך, װא֞ס אַנט- 
האַלט...* . אַק׊ענט אוי׀ן עךשטן טייל. דךייעק (אַ ׀יגוך מיט ד׹י 
;עקן"), דךיי׀וס (אַ דךיי׀יסיקע כ֌לי). 

4. סמיכֿות. הױ׀֌טטײל -ב֌אַשטימטײל ; אַק׊ענט אוי׀ן שװיטן} 


*) די איינשא־ל א֞ךעמאַן געהעךט שו אַן אַנדעך בנ 


= 0ם אי 


עולם-האמת (;די וועלט ׀ון אמת"), עונג-שב֌ת (,אַ ׀אַךגעניגן ׀ון שב֌ת'). 
עת-ש׹ה (;אַ שייט ׀ון אַ ש׹ה"), ב֌ני-ישךאל (,די קינדעך ׀ון ישךאל"), 
ב֌ית-מדךש (;אַ הויז ׀ון לעךנען', ךאש-חודש (,דעך א֞נהױב֌ (קא֞׀֌) ׀ון 
חודש"), שב֌ת-נחמו (;דעך שב֌ת, ווען מען ליענט נחמו"). 

אַק׊ענט אוי׀ן עךשטן טיל: ב֌ת:מלכ֌ה, ב֌ת-קול, ב֌ן-מלך, שוה- 
כ֌סף, 

סמיכות איז געקומען ׀ון העב֌ךעישעך גךאַמאַטיק. דעך עךשטעך 
ב֌אַשטאַנדטײל ׀ון אַ סמיכֿות איז שטענדיק אַ סעמיטיזם, דעך ׊ווייטעך 
א֞ב֌עך קען זיין נישט קיין סעמיטיזם. דא֞ס הייסט, סמיכֿות איז גע- 
װא־׹ן -אַ ׀֌ךא֞דוקטיוועך ׊ונוי׀זאַץ-טי׀֌ אין יידיש, און דעךיב֌עך טאַקע 
איז עס ׀אַך אונז ויכטיק. ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ניב֌ילדונגען (מיט א נישט- 
סעמיטישן שווייטן טייל): ענין-שלאַ׀ֿט (קװיטקא־), ענין-שװאַך׊ב֌א֞ךד, 
ב֌על-ה׀֌ענסיע (ש"×¢), ׀֌אַטךא֞נעסע בֹ֌ת ׀ילאַנטךא֞׀֌יע (,קא֞מ׀א֞ן"), גלות 
שטי׀מאַמע (ש"×¢), הו׊אות-ב֌עךלין (ב֌עךג.), חילול-קעניג (;קא֞מ׀א֞ן"), 
מעשה-נײ׀֌א֞לטאַװוקע (,עמעס"), קיין װינט און קיין סימן װינט (נס.), 
אין ׀֌ךט ליטעךאַטוך (שטיף), כ֌סא-ה׀֌ךעזידענט (;וועקעך"), ׀אַךשטויסן 
׀ון כ֌לל-מענטשן (וויינ׹ייך), קךיאת֌-ה׀֌אַ׀֌יךן (אַבֹ֌ך.), 

5. ׀֌אַךאַלעל-׊ונוי׀זאַץ (888); הױ׀֌טמײל -ב֌אַשטימטײל, אַק׊ענש 
אוי׀ן ׊װײטן, 

ב֌יישׂ׀֌. : עוג-מלך.הב֌שן, אַךב֌עמעך-קא֞מיסאַך (אַךב֌עטעך, װעלכעך ‏ 
איז אַ קא֞מיסאַך), דוד המלך, שײט.הא֞לץ. 

דעך אונטעךשיד ׀ון סמיכות - אין ב֌אַטײיט: דוך המלך הײס?' 
נישט דוד ׀ונעם מלך, נא֞ך דו׹, העַלכעך אײ דעך מֵ֌לך. 

נא֞ענט אַהעך -- טא֞׀֌עלע נעמען: מנחם-מענדל, שיינע-שיינד?, 

6. קא־א־׹דיני׹-׊ונוי׀זאַץ (654): הױ׀֌טטײל | הױ׀֌טטײל, אַק׊ענט. 
אוי׀ן שװייטן; ׊װישן זיי קען קומען ,און" א֞דעך ו'". ב֌ייש׀֌.: 
טאַטע-מאַמע, טינט-און-׀֌ען, חתןכ֌לה, מזל-ב֌ךכה, נסים-ונ׀לאות, ששון- 
ושמחה. זיי װעךן אַמא֞ל ב֌אַנו׊ט אַלס מעך׊א֞ל: טאַטע:מאַמע גיב֌ן 
געלט, 

7, ׀אַךשׂידענע ׊ונוי׀זאַ׊ן, געקומען ׀ון העב֌ךעיש: 

סוב֌סטאַנטיו-|-אַדיעקטיװ ; אדון-הגדול, א־ד׹-שני, עבוךה:ז׹ה, כ֌ה- 
דול 


א 


- 8| - 


׊א֞לנא֞מען--סוב֌סטאַנטיו: עשךת.הדב֌ךות, ת֌ךי"ג-מ׊װות, עשך.מכ֌ות. 

עשךת הײליקע הדב֌ךות (מאַךקיש) - קינסטלעכע ׊וש׀֌אַלטנג ×€ 
נעם ׊ונוי׀זאץ. 

סוב֌סטאַנטיוו--, שב֌--'י--סוב֌סטאַנטיון : ב֌לא֞טע שב֌ב֌לא֞טע, גשמיות 
שב֌גשמיות, סא֞׀֌ךאַנא֞ שב֌סא֞׀֌ךאַנא֞ {ש"×¢), אביון-שב֌אביונים, 

8. אינטעךנאַ׊יא֞נאַלע ׊ונוי׀זאַ׊ַן, אייניקע ׀ון זײי שטײ. 
ען אוי׀ן גךענעץ ׀ון ׀֌ךע׀יקסיךטע א֞דעך סו׀יקסיךטע וועךטעך. דעך 
אַק׊ענט דא֞ס ׹וב אוי׀ן שווייטן טייל: 

אױטא֞נא֞מיע -- זעלב֌סטגעזע׊געב֌ונג, אַנטךא֞׀֌א֞לא֞גיע -- װיסנשאַ׀ט 
וועגן מענטשן, א֞ךטא֞גךאַ׀יע--ךעכטשךײב֌ונג, טעלעסקא֞׀֌ -- ווייטקוקעך, 
עקס-׀֌ךעזידענט--געוועזענעך ׀֌ךעזידענט, טעךמא֞מעטעך -- װאַךעמקײט. 
מעסטעך, ׀א֞נא֞גךאַף--קלאַנגען-שךײב֌עך. אנא־מאל געב֌ילדעט: ׀ילא֞לא֞גיע 
--ליב֌ע שום װא֞ךט, נישט ויסנשאַ׀ט ועגן ליב֌ע, ׀ילא֞סא֞׀יע -- ליב֌ע 
שו קלוגשאַ׀ט. 

9. ׊ונוי׀זאַץ--סוב֌סטאַנטיון, סיי דעך אינװיניקסטעך ׊- 
נוי׀זאַץ, סיי דעך גאַנ׊עך ׊ונוי׀זאַץ קענען געהעךן שו איינעם ׀ון 
די ב֌יזאַהעךיקעךיקע טי׀֌ן. ב֌ייש׀֌. : ב֌יטעךטךא֞׀֌ן-קא֞מ׀֌אַניע (,קא֞מ׀א֞ן")-- 
אינװייניקסטעך ׊ונוי׀זאַץ לוט 8 189, אױיסװײיניקסטעך לוט 8 88|, 
׊עך-גידול-ב֌נים--סמיכות֌ אין אַ סמיכֿות{ קינדעךהייזעך-אינטעךנאַטן--אין. 
װייניקסטעך ׊ונוי׀זאַץ לויט 8 183, אויסװײיניקסטעך לויס 8 195 זויג. 
קינדעךהיים, קינדעךיא֞ךן-דעךינעךונגען, אַךב֌עטעך-א־וונט-אוניוועךסיטעט. 

אַזעלכע ׊ונוי׀זאַ׊ן ׀יךן אַמא֞ל שו שװעךעך אק׊ענטיךונג, און 
אַמא֞ל א׀ילו שו ס׀קדיקן ב֌אַטײט;: ׀א֞לקש׀֌ךאַכחש קען ב֌אַטײטן אַ 
חוש ׀אַך דעך ׀א֞לקש׀֌ךאך א֞דעך דעם ש׀֌ךאַך-חוש ב֌ײים ׀א֞לק אין 
דעך שךי׀ט קען מען אונטעךשײדן ׀֌א֞לקש׀֌ךאַך-חוש און ׀א֞לק-ש׀֌ךאַכהוש), 

0. ׀אַךקיך׊ונג ׀ון ׊ונוי׀זאַ׊ן, א֞נשט. אױטא֞מא֞ב֌יל זא־גט 
מען א֞׀֌ט אױטא֞, ס'ב֌אַטײיט א֞ב֌עך נישט ;זעלב֌סט? נא֞ך ,זעלב֌סטב֌אַ. 
וועגעך" א֞דעך, ךיכטיקעך, ס'׀ילט זיך כ֌לל נישט קיין ׊ונוי׀זע׊ונג ׀ון 
זעלב֌סט (אױטא֞) און ב֌אַװעגעך (הא֞ב֌יל). קילא֞גךאַס װעךט ׀אַךקיך׊ט 
אין קילא־, קינעמאַטא֞גךאַף אין קינא־, דינאַמא֞מאַשין אין דינאַמא֞ אאַז"ו. 
: א׀ילו נישט ׀ךעמדװעךטעך: א֞נשט. ,דעך יגנט׀אַךב֌אַנד" קען 
מען א֞׀֌טמא֞ל העךן ,דעך יננט"' (עךשטעך מין, א֞נשט. ,די׀֌לא֞ם-אַך. 
ב֌עט"--,די׀֌לא֞ם". 


יידישע ג-אַמאַטיק (6) 


= ו׀ 


1. ׊ונוי׀זע׊ונג מיט איינ׊ייטיקעך סוב֌סטאַנטיװױיךונג. 


(179), , ב֌וכהאַלטעך" הייסט נישט ,האַלטעך ׀ון אַ ב֌וך" --נישטא֞ קיין 
װא֞ךט האַלטעך מיט אַזאַ ב֌אַטײט, דא֞ס הייסט איך נישט (װי ;זי 
געך")--,דעך, װא֞ס ׀אַךנעמט זיך מיט ב֌ו׀ֿזאַלטן--נישטא֞ קיין װא֞ךט 
,ב֌וכהאַלטן". װי זשע איז געב֌ילדעט אַזאַ װא֞ךט? ׀אַךאַן ‏ כב֌וך" און 
,האַלטן": זיי װעךן ׊ונוי׀געזע׊ט און אינשייטיק קומט אַ סוב֌סטאַנ- 
-טיווישעך סו׀יקס. דעךיב֌עך טיילן מי׹ אויס אַזעלכע װעךטעך אין אַ 
ב֌אַזונדעך טי׀֌. ב֌ייש׀֌ : א֞ןאַ-זייט-גײעך (גא֞ךעליק), ב֌לוט-זויגעך, ד׹יי. 
װײב֌עךניק (קאַ׀֌לאַן, איב֌עךז. ׀ון ק׹ילא־וו), קונ׊נמאַכֿעך, 
2. קא֞מב֌יניךטע אַב֌ךעװיאַ׊יעס, אַװי קען מען ךו׀ן ׊הױ 
נוי׀זאַ׊ן ׀ון ׀אַךקיך׊ונגען. מע קען זיי איינטיילן אויף ׀אַךשידענע 
סא֞ךטן ; די וויכטיקסטע: 
| 4 ׀ון יעדן װא֞ךט און ב֌אַשטאַנדטײל ׀ון אַ ׊ונוי׀זאַץ (אַחוץ 
די ב֌אַהיל׀יקע וועךטעך, אַמא֞ל אויך אַחוץ אייניקע ב֌אַטייטיקע) װעךט 
גענומען דעך א֞נהײב֌: א֞נשט. ,׀א֞לק-קא֞מיסאַךיאַט ׀אַך ב֌ילדונג" בֹ֌אַ- 
קומט זיך , ׀א֞לקאַמב֌ילד", א֞נשט. וע עלשאַ׀ט ׀אַך עךד-אײנא֞ךדענונג 
׀ון יידן"--,געזעךד". 

2) דעך עךשטעך װא֞ךט (אַן אַדיעקטיו) וועךט ׀אַךקיך׊ט, דעך 
׊ווייטעך ב֌לייב֌ט גאַנץ: יידישע סעק׊יע--יידסעק׊יע, קא֞מוניסטישע 
׀֌אַךטײ--קא֞מ׀֌אַךטי. 


די וועךטעך א֞דעך ב֌אַשטאַנדטײילן ׀ון אַ ׊ונוי׀זאַץ: ׊ענטךאַל-קא־מ 
יטעט--,׊עקאַי, קא֞מוניסטישע ׀֌אַךטײ (ב֌א֞לשעװיקעס) ׀ון אוקךאַינע -- 
×¢×§ ×€ÖŒ (ב֌) או" (לייעיט זיך קאַ׀֌עב֌עא). 

די אותיות:נעמען װעךן גענומען, װי מי׹ זעען, די לאַטײניש: 
ךוסישע (׊עקא, נישט שדיק-קוף). 

׀אַךאן נא־ך אַנדעךע מי׀֌ן: קולטטךעגעך (קולטוךטךעגעך, קא֞ם. 
יוגנט (ב֌ײי ׀ע׀עךן. א֞נשטא֞טן געװײנלעכן ,קא־מיוג"). 

דעך אַק׊ענט--אוי׀ן לע׊טן ב֌אַשטאַנדטײל, 

3 אייניקע װעךן גענו֌מען ׀ון ךוסיש: סטא֞ (,סא֞װעט טךודאַ אי 
א֞ב֌א֞ךא֞ני"), ב֌אַזונדעךס נייע ׀֌עךזא֞ננעמען: ךעם (;,ךעװא֞לו׊יע, עלעק. 
טךי׀יקאַ׊יע, מי׹") אדג"ל. 

ס'מעךקט זיך א טענדענץ אין דעך ליטעךאַךישעך ש׀֌ךאַך) שו 
׀אַךבײטן ךוסישע קא֞מב֌יניךטע אַכב֌ךעװיאַ׊יעס (נעמעג ׀ון ךאַטן.אַנשטאַלטן 


א 2 


-- 83 = 


:אדג"ל) אויף ײדישע. אאַ טענדענץ קען ב֌אַךעכטיקט װעךן נא֞ך אין אַ 
ב֌אַגךענע׊טן ׀אַךנעם. ,ײדסעק׊יע' איז געװיס נאַטיךלעכעך װי גיעװסעק. 
׊יע", א֞ב֌עך שי איז ,א׊אק' נאַטיךלעכעך װי ;,װשיק', איז שױן אַ ס׀ק. 
,ושיק' װעךם אױ׀ֿגענומען נישט אַלס ׀אַךקיך׊ונג ׀ון ךוסישע װעךטעך, 
נא֞ך אַלס אײן גאַנ׊עך ׀֌ךעמדװא֞ךט, אַשטײגעך װי יאַטשײקע, אױעזד. 
דעך ׀אַךב֌ים ׀ון ךוסישע אב֌ךעװיאַ׊יעס אויף ײדישע איז דעךיב֌עך א֞׀ט 
;נא֞ך אַן אומזיסטע ׀אַךשװענדונג ׀ון ש׀֌ךאַך-ענעךגיע. 

4, באַזונדעך שטײםט אַ קלײנע גךו׀֌ע העב֌ךעישע אכ֌ךעװיא׊יעס: 
יי"ש -- ײןףשךף, ךש" - ךב֌י שלמה ישחקי. דעך בילדונג.טי׀֌ איז 
טויט. ' 

5 ׀֌אַךשטײט זיך, אַז אַזעלכע א֞נשךי׀טן װי ׊. ב֌. (--שום 


יבייטש׀יל) ח'. (=הב׹), ח'טע (כ-חבךטע) געהעךןן. נישט שו דעך 


ש׀֌ךאַך. -- זײ זענען אַ ךײן גךאַ׀ישע דעךשײנונג א־גן זא־גם זיך נישם 
׊עב֌ע, כאַ, כאַטע) 
9.6 כ֌דאי א֞נ׊ומעךקן אויך אַזאַ דעךשינונג: ׀ון ,אַךב֌קא֞ך' (אַך- 


-ב֌עטעך-קא֞ךעס׀֌א֞נדענם), , דא֞ך׀קא֞ך', ,׀֌עדקא֞ך" אאז" ב֌ילדעט זיך אויס 
אַ טעמע אקא֞ך' (==קא֞ךעס׀֌א֞דענט), ׊. ב֌. ׀אַךב֌קא֞ךן, דא֞ך׀֌קא֞ךן א. אַ. 


יקא־׹ן", ס'איז אַנאַלא֞ניש מיט דעך זעלב֌שטענדיקײט ׀ון -יזם אדג"ל (38). 


4 סובסטאַנטיוויךונגען 


5207 יעדעס װא֞ךט א֞֌דעך יעדע װעךטעךגךו׀֌ע קען סוב֌סטאַג: 


טיװוי׹ט װעךן, ב֌אַקומענדיק אַן אַךטיקל א֞דעך אַן אַנדעך אַדיעקטי, 


א֞דעך אַ סוב֌סטאַנטיווישע מעך׊א֞ל׀א֞ךמע, שי ב֌כֹלל אַ װועלכֿן סאיז סימן, 
אַ׀ילו ב֌לויזע אַסא֞׊יאַ׊יע, ׀ון אַ סוב֌סטאַנטיוו. אייניקע טי׀֌ן סוב֌סטאַנ. 


ימיוויךונגען: - 


) אינ׀יניטיוו, אין ;א֞׀ט לאַכֿן איז געזונט" איז ,לאַכֿן" נישט 
סוב֌סטאַנטיװױיךט, אַ ׹איה--עך ב֌אַהע׀ט שו זיך אַן אַדװעךב֌, א֞ב֌עך אין 
;א֞׀֌טעך (א֞׀טעס) לאַכֿן איז געזונט" הא֞ב֌ן מי׹ אַ סוב֌סטאַנטיוויךטן אינ. 
׀יניטיוו. און ווידעך א ליב֌ע אַ נייש, אַקושן, אַ ׊עךטלען, א גלעטן 


{׹ייז.) ; שווייגנס ׀ליסן, שווייגנס טךי׀ן (הא֞׀,) 


׀אַךן אינ׀יניטיוו קען קומען אַן אַקװאַטיוו: דעמא֞לט ב֌אַקומט 
זיך א סוב֌סטאַנטיוויךטעך ׊ונוי׀זאַץ: דא֞ס ׀ידלש׀֌ילן, אי׹ שדקה געב֌ן 


הא־ט דא־ך געהאַט אַ שם (אַש). דעך ׹יה ׀ון די ׀ךיש קא֞כעדיקע ׀יש, 


׀ין מעךנ׊ימעס, ׀ון שב֌ת מאַכן (אַש). 


בע עי = 


2) אַדיע׀טיוו;: דעך זאַטעך ׀אַךשטייט נישט דעם הונגעךיקןף 
זאַמלען דא֞ס א֞׀֌גע׀אַלענע ׀ון ב֌יימעך ׀֌֌ך.); דא֞ס גוטע, דא֞ס הייליקע. 
דא֞ס שלעכֿטע, גוטס, גךינס, שלעכטסן; איין גאַנ׊עס. 

נישט-דעקליניךלעכֿעך אַדיעקטיו: דעך אַמעךיקאַנעך; זיי ב֌ילדן 
װיײיב֌לעכע נעמען מיט--ין (,די אַמעךיקאַנעךין?, א֞ב֌עך ,די אַמעךיקאַנעך 
׀ךוי"), 

דאַכט זיך, אַז ײדיש לײדט נישם אזעלכע סוב֌סטא֞נטיוויךטע 
אַדיעקטיװן, װא֞ס קומען נא֞ך סוב֌סטאַנטיויךט, ׊. ב֌. אױיף ווי׀ל ,׀א֞ך: 
זי׊נדיקעך" קומט נישט ׀֌א֞ך אַלס אַדיעקטיו, װעךט עך אױיך אֵלס 
סוב֌סטאַנטיו אויסגעמיטן און ׀אַךב֌יטן אויף ,׀א֞ךזי׊עך", 

3) ׊א֞לנעמען װעךן א֞׀֌ט א֞נגעװענדט אַלס סוב֌סטאַנטיון+ 
ס'גייען שוויי; די ד׹יי, װא֞ס כֿ'הא֞ב֌ געטךא֞׀ן אין גאַס; די אױיב֌עךשטע 
׊ען טויזנט, 

4) אַדװעךב֌ן, יידיש, ךוסיש אאַז"וו (נעמען ׀ון ש׀֌ךאַכֿן). 

8) סוב֌סטאַנטיװן-׀֌ךא֞נא֞מען װעךן אַמא֞ל ב֌אַנו׊ש אַלס ׀֌לב֌אַטײ. 
טיקע-- ס'איז אויך אַ מין סוב֌סטאַנטיויךונג ; מײן ,איך' איז מי׹ מײעךב 
מע זא־ל אים שו׹ו לא֞זץ מיט די עמע׊עךס (אד.)ן דעך גךויסעך 
,מי׹' (406) | 

6) אינװאַךיאַנט: שוין גיב֌ איך אייך א֞׀֌. דעך שוין געדויעךט 
אַ מינוט 90 (וועקעך?; נישטא֞ נישט קין אַהין, נישט קיין שו׹יק 
(ש"×¢); דא֞ךטנס און דא֞ען (טייטש). 

) גאַנ׊ע װעךטעךב֌אַהע׀טן; 

א֞׀֌ענעך: אינדךויסן איזן געװען נא־ך-׀סח; דעך איון מיטן 
אוי׀ן-אויוון (ש"×¢). 

נא֞עגט אַהעך; געהאט אַ המנס.מ׀לה, װו֌ ;א" שים זיך ׊וֹ ;המנס. 
מ׀֌לה' (481). 

געשלאַסענעך: ךב֌ זייט-זשע-מוחל! הענגט נישט איב֌עך מיין 
קא֞׀֌ (ש"×¢); יוסף השדיק הא־ט געלעב֌ט ׀ון אַ ,׀א֞לג מיך אַ גאַנג?* 
(ש"×¢); עס זא־ל ׀ון אים אױיסװאַקסן אַ וייס:איך-װא֞ס (ש"×¢; אַךױס- 
שמייכֿלען ׀ון זיך די ב֌עסטע כ֌וחות אויף ;עס.:׀ךייט.מיך.זייעך-אייך- 
שו-קענענס" (נאַד.), 

׀֌ךעמדש׀֌ךאַכיקע װעךטעך און ׀ךאזעס; יא֞סעלע הא־ט ע׀֌עס דעם! 
וישמח ׀֌וךקניה ׀ײנט געהאַט (ךינעזא֞ן. 


5 ב֌אַטייט ׀ון אַךטיק֌ל 


8 אַסאַך סוב֌סטאַנטיוון קענען ׊יען שו זיך אַ ב֌אַהיל׀יקן אַד. 
יעקטיוו ,, דעך (די, דא֞ס, דעם)" א֞דעך אַ ב֌אַהיל׀יקן אינװאַךיאַנט ,אַ 
(אַן)". ׊וליב֌ דעך ב֌אַװנדעך ׀ונק׊יע ׀ון די דא֞זיקע היל׀װעךטעך, 
גיט מען זי אַ ב֌אַזונדעך נא֞מען אַךטיקל. 

׊ווישן די גךאַמאַטישע קלאַסן ׀ון 8 81 ׀אַךנעמט אַךטיקל נישט 
קיין ב֌אַזונדעך א֞ךט. 

איב֌עך אַנאַלא֞גיע (אין ב֌אַטײם) ׊װישן אומב֌אַשטימיקן און ב֌אַשטי 
מיקן אַךטיקל, קען מען דעם עךשטן האַלטן ׀אַך א נישׂם דעקליניך. 
לעכן אַדיעקמית. 

מעגלעך, אַז מע קען זיך ב֌אַגײן א־ן דעם טעךמין אַךטיקל. אין 
אַ שול-לעךב֌וד הא֞ב֌ איך אינגע׀יךט די נעמען ב֌אַשטימװא֞ךט, אומב֌אַ. 
שטימװא֞ךט, 

9. דעך אַךטיקל איז אַ ב֌אַזונדעך װא֞ךט (נישט קײן ׀֌ךע׀יקס)- 
דא֞ס װעךט ג׹ינג דעךװיזן ליטן קךיטעךי ׀ון 8 8 (׀ךגל' דעךלעךנננג, 
אַװדאי, װו֌ ,;דעך, א8' זענען נישט קײן אַךטיקלען; ׀אַךנלײךך אױך אַ 
הײים -- אַהײם, אַ ׀֌נים - אַ׀֌נים: מע קען זא־גן ,איך הא֞ב֌ אן אײגענע 
הײם', ד.ה. א֞׀֌ךײסן ,אַ" ׀ון ;הײם,, א֞ב֌עך מע קען נישם זא֞גת ,איך גײ 
אַ מײן ה"ם' מיטן ב֌אַטײט ;שו זיך אהײם', ד,ה. דא־ קען מען נישט 
א֞׀֌ךײסן ;אַ" ׀ון ,הײם'). 

אַ ס׀ק קענען דעךװעקן ,דעך דא֞זיקעך, דעך זעלב֌יקעך", איך 
ב֌אַטךאַכט דא־ ,דעך" אַלס א׹טיקל, ד.ה. אֵלס אַ ב֌אַװנדעך װא֞ךט, 
בא֞מש ׊װישן ,דעך" און ,דא֞זיקעך, זעלב֌יקעך' קען מען קײן אַנדעך 
װא֞ךט נישט אַךײנשטעקן. כ'שטיץ זיך אוי׀ן ׀֌ונקט ׀ון קךיטעךי ׀ון 8 8, 
װעלכעך ךעדט װעגן אַנאַלא֞ניע מים ׊עךיסלעכע גךו׀֌עס:; ,דעך 
דא֞זיקעך" איז ב֌ײ מי׹ אַנאַלא֞גיש מים ,דעך גךױיסעך', װו֌ ס'קען זײן 
׊יב֌. ;דעך שטאַךק גךויסעך"; ׀אַךאַן ,שום זעלב֌יקן, מיטן דא־זיקן, 
0. אַן קומט א֞נשט. אַ, װען דעך װייטעךדיקעך װא֞ךט הײב֌ט 
זיך א־ן מיט אַ װא֞קאַל: אַן אמת, אַן איב֌ךיקעך, אַן אױטא֞ךיטעט. 
ס'קומט א֞ב֌עך ׀א֞ך ,אַ" אויך ׀אַך אַ װא֞קאַל (ב֌אַזונדעךס ׀אַך אַ 
װא֞ךט, װא֞ס הײב֌ט זיך א־ן מיט אַנ: אַ אַנאַךכֿיסט, אַ אַנאַלא֞גיע). 

אַנאַלא֞גיש מים ,אַן" װעךט אַמא֞ל ב֌אַנו׊ט ,אזא" א֞נֹשׂט. ,אזאַ". 

1 אַן אַךטיקל, װי יעדעך אַדיעקטיו, קען קומען נא֞ך ב֌יי אַ 


' 


סוב֌סטאַנטיוו, א֞דעך ב֌יי אַ װא֞ךט. װא֞ס װועךט סוב֌סטאַנטיװויךט. דעך 
אַךטיקל גו׀א איז אַ מיטל און אַ סימן ׀ון סוב֌סטאַנטיויךונג. דעך 
אַךטיקל קומט ׀אַךן סוב֌סטאַנטיוו (און ׀אַךן אַדיעקטיו, װא֞ס שיט זיך 
שום סוב֌סטאַנטיו). דעך אַךטיקל ,דעך" װעךט דעקליניךט װי יעדעה 
אַנדעך אַדיעקטיו -- לויט שא־ל, מין, ב֌ויג׀אַל. 

9, די מימשטים.׀א֞ךמעס װײזן, װי ב֌ײ יעדן אַדיעקמיו, די שיונג 
׀ונעם אַךטיקל שו דעם א֞דעך יענעם ססב֌סטאנטיװ. ׊ואַמען דעךמיט 


דינען זײ ׀ֿאַך אן א֞נװײז אוי׀ן ב֌וינ׀אַל, אַמא֞ל אויף דעך שא־ל, ׀ון 


סוב֌סמאַנטיװו (דעך טיש-דעם טיש, דעך ע׀֌ל-די ע׀֌ל) 

מע זא־גט אַמא֞ל, אַז דעך א׹טיקל דינט ׀אַך אַן ׀א֞נװײז אוי׀ן 
מין"--ס'איז אַב֌סוךדיש: אין ךײד איז נישט װיכטיק, שו װעלכן מין דעה 
סוב֌סטאַנטיװו געהעךט; מע קען דא־ך נישט ב֌אַטךאַכטן די נאַטיךלעכע 
ךײד ׀ון שטאַנד׀ונקט ׀ון אײנעם, װא֞ס לעךנט די ש׀֌ךאך אַלס אַ ׀ךעם- 
דע! אדךב֌ה, דעך מין דאַךף א֞׀֌ט ב֌אַװו֌סט זײן, כ֌די דעך אַךטיקל זא־ל 
קענען װײון דעם ב֌ױנ׀אל ,דעך קא֞׀֌"-נא֞מינאַטי שי דאַטיװ? װענדם 
זיך א־ן דעם, װעלכעך מֿין איז ,קא֞׀֌' 

3. װא֞ס זשע ב֌אַטײט דעך אַךטיקל? עך ב֌אַטײט נישט, װײ 
אַנדעךע אַדיעקטיון, קיין סימן ׀ון דעם געגנשטאַנד -- עך איז דא־ך 


ב֌אַהיל׀יק. עך ב֌אַטײט נא֞ך אַ געװיסע ב֌אַ׊יונג ‏ ׊װישן דעם געגנ- 


שטאַנד מיטן ךעדעך א֞דעך מיטן ׊והעךעך. : 
4. אַ (אַן) ב֌אַ׊ײכֿנט, אַז דעך געגנשטאַנד איז א֞דעך אומב֌אַ- 
קאַנט, א֞דעך אינדי׀עךענט ׊װישן אַנדעךע עקועמ׀֌ליאַךן ׀ון דעם 


זעלב֌יקן מין, ב֌ייש׀֌.: אין דךויסן איז אַ װינט געווען (נס.) -- װען 


דעם וינט איז נא־ך ב֌יז אישט קיין ׹ייד נישט געװען; אין שטיב֌עלע 
הא־ט אַ קאַני׊ל געב֌ךענט (נס.) -- דעם ׊והעךעך (ליענעך) איז נא־ך 
דא֞ס קאַני׊ל אומב֌אַקאַנט; די מאַמע זוכט אין שױיב֌ אַ װייטן שטעךן 
(הא֞׀֌.) -- אַב֌י װעלכֿן; עך איז אַ חון (--איינעך ׀ון די חזנים). 

8 ווען אַ סוב֌סטאַנטיוו הא־ט אין איינשא־ל דעם אומב֌אַשטימיקן 
אַךטיקל, הא־ט עך אין מעך׊א֞ל גא־׹ קיין אַךטיקל נישט (אַנדעךש גע. 
ךעדט: דא֞ס װא֞ךט ;אַ" הא־ט נישט קיין מעך׊א֞ל): ס'גײט אַ מענטשי 
ס'גייען מענטשן (221). 

װען מע זא־גט: ;אַ סוב֌סטאַנטיוו קומט מיטן אומב֌אַשטימיקן אַך: 
טיקל", מיינט מען: א֞דעך מיטן אומב֌אַשטימיקן--אויב֌ ס'איז אַן אייג- 
שא־ל, א֞דעך גא־׹ א־ן אַךטיקל--אױיב֌ ס'איז אַ מעך׊א֞ל. 


.0( 


= 7ב ייט 


6 {דעך (די, דא֞ס, דעם)" ב֌אַ׊ײכנט, אַז דעך געגנשטאַנד איז 
א֞דעך דעם ׊והעךעך ב֌אַקאַנט, א֞דעך װעט ב֌אַלד ב֌אַקאַנט װעךן 
א֞דעך עך איז אַן אוניקום (איינעך אױף דעך װעלט). ב֌ייש׀֌.: ׀ון 
װאַלד, און ׀ון ב֌יימעך אין װאַלד הא־ט זיך נא֞ך דעך װינט אין זיין 
ב֌ךומען געהעךט (נס.) -- דעך זעלב֌יקעך װינט, װעגן װעלכֿן ס'שין 
געךעדט געװען; מהא־ט זיך שום (--שו דעם) ב֌אַךג געלא֞זט (נס.) -- 
שום ב֌אַװו֌סטן ב֌אַךג; עך איז דעך חון (-- װעגן װעלכֿן ס'איז שױן 
געװען געךעדט); די זון הא־ט היינט שום נייעם ׀֌אַנ׊עך מיינעם די 
לע׊טע גא֞לדענע ליסקע ׊וגעלייט (הא֞׀.) -- ׀אַךאַן נא֞ך איין זון אויף 
דעך װעלטן ,די קליאַטשע" (נא֞מען ׀ון אַ װעךק) -- ׀ון טעקסט װעט 
קלא־׹ װעךן, װא֞ס איז עס ׀אַך אַ קליאַטשע. 

7. לויט די דא֞זיקע גךונטב֌אַטײיטן הייסט דעך אַךטיקל ,דעך?-- 
נאַשטימיקעך און ;א" -- אומב֌אַשטימיקעך. 

געװײנלעך ךו׀ט מען זײ ב֌ אַשטימטעך און אומב֌אשטיםמ. 
טעך. 

8. ׀אַךאַן ׀אַלן, װען אַ סוב֌סטאַנטיוו קומט א־ן אַן אַךטיקל; 
די א֞׀֌װועזנהײט ׀ון אַךטיקל קען אַלײן הא֞ב֌ן דעם װעךט א֞דעך ׀ון 
ב֌אַשטימיקן אַךטיקל (,משה") א֞דעך ׀ונעם אומב֌אַשטימיקן (,מעל, 
מענטשן"). אַחוץ די אַלגעמײנע א֞נוייזונגען ׀ונעם 214, 916 קען מען 
נא־ך א־נװייזן אייניקע דעטאַלן: 

9. שטא֞׀֌נעמען און אַב֌סטךאַקטנעמען קומען מיטן ב֌אַשטימיקן 
אַךטיקל א֞דעך א־ן אַן אַךטיקל; די א֞׀֌װעזנהײט ׀ון אַךטיקל הא־ט דעם 
וועךט ׀ון אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל. ב֌ייש׀֌: שיט מעל, גיס װאַסעך; 
עך קוקט מיט מיטלייד; שךײב֌ן מיט טינט, מיט ב֌ליײי׀֌ענע (׀ךגל' 
מיט אַ ב֌ליײי׀֌ענע); העךן מיט קא֞׀֌ (מיט אי׀מעךקזאַמקײט); לא־זן 
יךושה (׀ךגלי אַ יךושה--קא֞נקךעט); גיב֌ לשון; אוי׀שטיין מיט קא֞׀֌י 
ווייטיק (שיינט אַב֌סטךאַקטעך, װי ,מיט אַ קא֞׀֌װײיטיק?). 

מיטן אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל קומען די שטא֞׀נעמען און אַב֌י 
סטךאַקטנעמען נא֞ך אין ס׀֌ע׊יעלע ׀אַלן: שין אינמא־ל א װיין! (אַ 
סא֞ךט). 

ווען מע ׀אַך׀עלט דעם אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל בַ֌יי אַ סוב֌סטאַנ: 
טיוו, קען עס ׀יךן דעך׊ו, אַז דעך סוב֌סטאַנטיוו זא־ל אוי׀גענומען 
װעךן אַלס שטא֞׀֌נא֞מען א֞דעך אַב֌סטךאַקטנא֞מען: עך הא־ט אַסאַך טאַ: 
לאַנט (׀ךגלי אַ גךויסן טאַלאַנט); לא֞קאַךנאַ איז מלחמה. 


בי א 


0 ווען ס'ךעדט זיך װעגן אַ גאַנ׊ן מין געגנשטאַנדן (ב֌אַזונ. 
דעךס חיות, געוויקסן), קען ב֌אַנו׊ט וװועךן איינשא־ל אי מיט אַ ב֌אַשט- 
מיקן אַךטיקל אי מיט אַן אומב֌אַשטימיקן, א֞דעך מעך׊א֞ל מיטן ב֌אַשטי- 
מיקן אַךטיקל א֞דעך א־ן אַן אַךטיקל: דעך העל׀אַנט לעב֌ט לאַנג--די 
העל׀אַנטן לעב֌ן לאַנג--אַ העל׀אַנט לעב֌ט לאַנג--העל׀אַנטן לעב֌ן לאַנג. 

1. דעך אומב֌אַשטימיקעך אַךטיקל ב֌יי אַ ׊א֞לנא֞מען גיט שו אַ 
ב֌אַטייט ׀ון ב֌עךכֿדיקײט. דעךב֌יי קומט דעך ׊א֞לנא֞מען א֞׀טעך נא֞כֿן 
סוב֌סטאַנטיװו: אַ ד׹יי ‏ מעטעך, אַ ×€×™× ×£ ביכעך, אַ מאַן 15 אַ קא֞׀֌יקעס 
0 אַ װא֞סעךע 100 ב֌המות. 

אין דעם ׀֌אַל קומט דעך אומב֌אַשטימיקעך אַךטיקל א׀ילו בי 
אַ מעך׊א֞ל. 

נישט ׹יכטמיק איז די ׀֌א֞ךמוליךונג, אַז די שטעלנג ׀ונעם שא־ל. 
נא֞מען נא־כן סוב֌סטאַנטיו גים שו דעם ב֌אַטײט ׀ון ב֌עךכדיקײט. מיף 
זעען ׀ון די ב֌ײיש׀֌ילן, אאז די ב֌עךכדיקייט איז ׀֌אַךב֌ונדן נישט מיטן 
װעךטעך-סדך, נא֞ך מיטן אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל, 

2 ווען ב֌יי אַ סוב֌סטאַנטיוו איז ׀אַךאַן אַן אַדיעקטיו א֞דעך 
אַ ב֌ יג׀אַל, װא֞ס אַנטהאַלט אין זיך אַן א־נװייז אויף אַן ,איינשיקן? 
(׊.ב֌. סו׀֌עךלאַטיוו (265), דא֞ס װא֞ךט עךשטעך, לע׊טעך), קומט דעך 
ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל: דעך קיך׊טעך עג (קיך׊טעך װעג קען זין 
נא֞ך איינעך), דעך עךשטעך טא־ג (עךשטעך טא־ג קען זיין נא֞ך אי 
נעך), דעך קעך׀֌עך ׀ון אַ מענטשן (ב֌יי אַ מענטשן איז נא֞ך איין 
קעך׀֌עך). ׀ךגל': ;אַ שטוב֌ מיט גךינע לא֞דנס" (דעך סימן איז נישט 
גענוג, אויס׊וטיילן איין שטוב֌ ׊װישן אַלע)--;די שטוב֌ מיט די ג׹- 
× ×¢ לא֞דנס" (מֹסת֌ם איז אין דעם א֞ךט, װעגן װעלכֿן עס ךעדט זיך, 
א֞דעך װעלכֿן ס'זעט דעך ׊והעךעך, ׀אַךאַן נא֞ך איינע אַזאַ שטוב֌). 

3. ווען סהאַנדלט זיך ועגן אַ געגנשטאַנד, װא֞ס איז נא־ך 
אין ׹ייד נישט דעךמא֞נט געװא֞ךן, א֞ב֌עך װא֞ס איז אַלעמען (א֞דעך 
יעדנ׀אַלס די ב֌אַטײליקעךס ׀ון דעך ׹יד) ב֌אַקא֞נט, א֞דעך װא֞ס 
וועךט ב֌עת-מעשה א֞נגעװיזן, קומט דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל: ,דעך 
טאַטע װעט די׹ שוין געב֌ן" (ש"×¢), ד.ה. אונזעך (אליס און מא֞טלס) 
טאַטע, וװעגן װעלכֿן מע ךעדט ב֌יי זיי אינדעךהיים א֞׀֌טעך וי ועגן 
אַנדעךע טאַטעס; ,׀אַךמאַך די אויגן", ד.ה. דיינע אױגן; ,זעסט דעם 
ב֌וים?*.-- א֞ט דעם, װא֞ס איך וייז א־ן, א֞דעך א֞ט דעם, װא֞ס שטייט 
׀אַך אונזעךע אויגן; ׀ךגל' ;זי זוכֿט דעם מאַן" -- ,זי זוכֿט אַ מאַן"; 


= 89 =- 


;די ׀֌אַךטײ הא־ט ב֌אַשטימט?, ד. ה. די אַמא֞׀֌טסטן דעךמא֞נטע, די 
׀֌א֞׀֌ולעךסטע (א֞דעך איינ׊יקע). 

מע קען זא־נן. אַז די ׀אַךש׀֌ךײמונג ׀ונעם ךײדאַךט ,די ׀֌אַךטײ" 
א֞נשט, ,די קא֞מיניסטישע ׀֌אַךטײ' ׊װישן אַלץ ב֌ךײטעךע שיכטן ׀ון דעך 
סא֞װיעטיש:-ײידישעך ב֌אַ׀֌עלקעךונג קען דינען ׀אַך אַ ש׀֌ךאַכלעכן קךיטעךי 
׀ונעם װו֌קס ׀ון אי׹ װי׹קונג, 

אַהעך געהעך א׀שך איך: קומט שו ׀ליען די גא֞לדענע ׀֌אַװע, 
אדג"ל, 

4, דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל קומט א֞׀ט ב֌יי אַ סוב֌סטאַנטיו, 
װא֞ס װעךט ב֌אַנו׊ט אַלס ׀אַךגלייך : זיב֌ן לייכטעך װי די שסעךן; 
זיב֌ן טעכטעך וי די סא֞סנעס. 

5, ׀֌עךזא֞ן-נעמען, א֞דעך וועךטעך, ב֌אַנו׊טע אַלס ׀֌עךזא֞ן-× ×¢* 
מען, קומען ב֌כלל א־ן אַךטיקל (די א֞׀֌װעזנהײט הא־ט דא־ דעם װעךט 
׀ונעם ב֌אַשטימיקן אַךטיקל): ׀֌עסי איז נישט קין גביךינטע (ש"×¢): 
;ב֌אַשע׀עניש" איז געװוען אַ הויקעך (ש"×¢); זא־גט קלע׊ל: ס'איז נישט 
איך, ס'איז ,קא֞טעך" (ש"×¢); גאַנץ אַנדעךש הא־ט דא֞ס אויסגעדךיקט 
מעני, דעם שכנס קעלב֌ל (ש"×¢). 

אהעך געהעךט אױיך דא֞ס װא֞ךט ,נא־טי, װען ס'ב֌אַטײט ,דעך אינ. 
׊יקעך (דעך ידישעך, דעך אמתעך) נא֞ט'. משיח - א כ֌קךא֞ א֞;נען ׀׊ך 
אַ מענטשן, װא֞ס דאַךף נא־ך עךשט (לױטן ׀א֞ל֌ק-גלױב֌) געבױ { װעךף 

6 א֞׀֌נײגונגען: דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל קגומט; 

4 י׀ל אַ מעך׊אַל, װא֞ס ב֌אַטײט אַ מש׀֌חה: די ב֌ךעגמאַנעס הא֞ב֌ 
איך נישט געטךא֞׀ן אינדעךהיים. 

2) ׀א֞לקסטימלעך -- ב֌יי אַ ׀ךויען-׀֌עךזא֞ננא֞מען מיט -- יכע: די 
ב֌ךעגמאַניכֿע, די ׹חמיאל-משהכֿע. 

63 ב֌ײ אײניקע העב֌ךעישע נעמען, אוי׀געשטעלט ׀ון ךאשי-ת֌יבות: 
דעך ךמב֌ים, 

4 ב֌ײ נעמען ׀ון ךעליגיעזע װעךק, װא֞ס װעךן ב֌אַנו׊ט אַלס × ×¢* 
מען ׀ון זײעךע אױטא֞ךן: דעך של'ה הקדוש. 

7, אויך ב֌ײי אײניקע ׀֌ךא֞נא֞מען װעךט ׀אַךש׀֌א֞ךט דעך ב֌אַ. 
שמימיקעך א׹טיקל, װי ב֌ײ ׀֌עךזא֞ננעמען: איך, דו, עך, זי, עס, מי׹, 
אי׹, זײי, זיך, יעדעךעך, קײנעך. 

אדךב֌ה, ב֌ײ ,אײנעך, מע, עמע׊עך, ע׀֌עס' װעךט ׀֌אַךש׀֌א֞ךט דעך 
אומב֌אַשטימיקעך אַךטיקל. 


= שט דה 


8. ׀אַך׀עלנדיק דעם. ב֌אַשטימיקן אַךטיקל ב֌יי אַ כ֌לל-נא֞מען, 
קען מען אים ׊וגעבן אַ ניאַנס ׀ון אַ ׀֌עךזא֞ןנא֞מען (א֞׀ט איז עס 
׀אַךב֌ונדן מיט א֞נװעזנהײט ׀ון ב֌ויג׀אַל-סו׀יקסן): מלאך:המות װיל 
נישט שוחטלען טויטן, שוחטל ויל נישט עקטעלען שחטן... (441). 

אדךב֌ה, ב֌אַנו׊נדיק ב֌יי אַ ׀֌עךזא֞ן-נא֞מען דעם אומב֌אַשטימיקן אַך- 
טיקל, גיט מען אים שו דעם כֿאַךאַקטעך ׀ון אַ כ֌ללינא֞מען אַ אשם' 
דב׹": מע שטייט אויף ׀֌לו׊ים אינדעך׀ךי און מע װעךט אַ בַ֌אכמאן 
אַ ׀֌י׊י, אַ ניסי? (ש"×¢). 

9 געא֞גךאַ׀ישע נעמען קומען א־ן אַךטיקל; ב֌לױז נעמען ׀ון 


אייניקע טײכֿן, ב֌עךג איאַ קומען מיטן ב֌אַשטימיקן אַךטיקל: מא֞סקװעי. 
מינסק, דייטשלאַנד, ב֌ךאַזיליע; דעך דניע׀֌עך, (דעך) קאַװקאַז, אין (דעך) . 


ליטע, די דאַךדאַנעלן. 

דעך אומב֌אַשטימיקעך אַךטיקל ב֌יי אַ געא֞גךאַ׀ישן נא֞מען גיט 
אים שו אַ ניאַנס ׀ון אַ שם-דב׹: קא֞ט נעמט, אַשטײגעך, אַ דייטש- 
לאַנד, אַ ׀֌וילן -- װא֞ס זעען מי׹ דא־׹טן?" ו 

0 דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל קומט ב֌יי סוב֌סטאַנטיויךט 
אַדיעקטיװו ׀ון ד׹יטן מין (סו׀יקס ×¢): דא֞ס אײב֌יקע, דא֞ס ב֌עסטע 
דא֞ס גוטע. 

,גוטס, שלעכֿטס" אדג"ל קומען מיטן ב֌אַשטימיקן אַךטיקל, א֞דעך 
א־ן אַךטיקל. 

1. א ווענדונג קומט שטענדיק א־ן אַךטיקל: שטא֞ט! דו הא֞סט 
מיך ׀ונווייטן געךו׀ן (הא֞׀., 

2 אויב אַ װא֞ךט, װא֞ס ׀אַךש׀֌א֞ךט דעם ב֌אַשטימיקן אַךטיקל, 
הא־ט ׀אַך זיך אַן אַדיעקטיו, ב֌אֲקו ומט עך דעם ב֌אַשטימיקן אַךטיקל: 


הא־ט עך אַךומגענומען די ב֌לאַסע, וט 0 ׹חל (א֞׀֌); דא֞ס 


ךעװא֞לו׊יא֞נעךע ךוסלאַנד. 


דא֞ס איז א֞ב֌עך נישט שייך שו אַ ווענדונג: איך גיי אין דיינעי 


׀א֞ךנטיקע ךייען, ש׀֌אַנענדיקע מענטשהייט (הא֞׀). 

3, ׀אַךאַן נא־ך 8 נעגאַטיװעך אַךטיקל -- גקיין" (נישט- 
דעקליניךלעך). עך װעךט ב֌אַנו׊ט א֞נשטא֞טן אומב֌אַשטימיקן (א׀ילו אין 
מעך׊א֞ל און ב֌יי שטא֞׀֌נעמען), װען דעך װעךב֌, װא֞ס איז ב֌אַהע׀ט 
שום סוב֌סטאַנטיוֹ אַלס שו אַ סוב֌יעקט, א֞דעך שו װעלכֿן דעך סוב" 
סטאַנטיוו איז ב֌אַהע׀ט, אַלס ב֌ויג׀אַל, הא־ט אַ נעגאַ׊יע ני(ש)ט: ס'גייט 
אַ מענטש--ס'גייט נישט קיין מענטש; סגײען מענטשן--ס'גייען נישט' 


א 


קיין מענטשן; שיט מעל--שיט נישט קיין מעל; שךיב אַב֌ךיוו֌ ׊ו֌ 
אַ חב׹--שךייב֌ נישט קיין ב֌ךיו' שו קיין חב׹. 

ווען ׀אַךן סוב֌סטאַנטיוו איז אַ שא־ל-נא֞מען, קומט דעך נעגאַטי- 
װעך אַךטיקל ׀אַךן שא־ל-נא֞מען: גיט מי׹ דךייסיק קא֞׀֌יקעס -- כֿהא֞ב֌ 
נישט קיין דךייסיק קא֞׀֌יקעס. 

4 דעך נעגאַטיוועך אַךטיקל איז אויך, וי יענע שוי? אַך. 
טיקלען, מסוגל שו סוב֌סטאַנטיוויךן װעךטעך: נישטא֞ נישט קיין 1 נישט 
קיין שו׹יק (ש"×¢). 

8. מע קען א֞ננעמען ׀אַך אַ ב֌אַזונדעך מין אַךטיקל דא֞ס װא֞ךם 
,ךב֌' (ךב֌ ב֌נימין). קײן סוב֌סטאַנטיו איז עס יעדנ׀אַלם נישט (נישט מישן 
מיט ,ךב֌י') די װעךטעך ;חב׹, דא־קטא־׹' אדג"ל זענען אוי׀ן װעג שו 
װעךן שךטיקלען. די אַךטיקל-נאַטוך ׀ון ,ךב֌' װײזם זיך אַךױס, אַשׂמײ. 
געך, אין זײן ׀עיקײט שו סוב֌סטאַנטיװיךן (נא־ך מעך-׊ו׊וגעב֌ן דעם כאַ. 
ךאַקטעך ׀ון אַ ׀֌עךזא֞ננא֞מען): ךב֌ זײטיזשע:מוחל! הענגט נישט איב֌עך 
מײן קא֞׀֌ (ש"×¢). 

6 אין דעם קאַ׀֌יטל זענען דעךמא֞נט געװא֞ךן ,איגן-נעמען", ,׀֌עך- 
זא֞ננעמען", ׀געא֞גךאַ׀֌ישע נעמען", ,שטא֞׀֌נעמען" א"א. שי הײסט עס, אַז 
מע דאַךף זײ אינ׀יךן אַלס טעךמינען און אַלס קלאַסי׀י׊יך.גלידעך? 
׀֌אַך טעךמינען אין אײגנמלעכן ינען ׀ון װא֞ךט קען מען זײ נישט ב֌אַ. 
טךאַכטן, װא־׹ים זײ זענען ׀֌שוטע װעךטעך ׀ון דעך ש׀֌ךאך, װא֞ס ׀א֞. 
דעךן נישט קײן ס׀֌ע׊יעלע דע׀יני׊יעס: געא֞גךאַ׀ישע נעמען זענעף 
זעלב֌סט׀אַךשטאַנדיק, נעמען ׀ון שטעט, לענדעך, ימען, טײכן א׹ג"ל, ׀֌עך, 
זא֞ננעמען זענען, זעלב֌סט׀אַךשטאַנדיק, נעמען ׀ון מענטשן, חיות, געמעך 
אדג"ל, אאַז"ח, אַלס קלאַסי׀י׊יך-גלידעך טא־׹ן זײ ב֌שום-או׀ן נישט אינגע. 
׀יךט װעךן. לעךנען, אַז סוב֌סטאַנטיװן טײ֞לן זיך אױף ׀֌עךזא֞ננעמען 
כ֌ל5-נעמען אאַז"×°, איז אי איב֌עךיק, אי שעדלעך. איב֌עךיק--ס'גים גא֞ךנישט; 
װען מע דאַךף אױס׀א֞ךשן דעם ב֌אַנוץ ׀ון אַךטיקל, דעמא֞לט דעךמא֞נט 
מען זיך, אַז ס'זענען ׀אַךאַן סוב֌סמאַנטיװן, װא֞ס ב֌אַטײטן מענטשן, לענ. 
דעך. אאַז". שעדלעך -- װײל אַזאַ קלאַסי׀יקאַ׊יע װא־לט געװען קינסטלעך 
און שטאךק קא֞מ׀֌לי׊יךט; די מײלונג אױף כ֌ללינעמען און אײגףנעמען 
איז נישט קא֞ךעלאַטיוז מיט דעך אױיסטײלונג ׀ון קא֞לעקטיװ.נעמען, שטא֞ף- 
עמען גע׀ינען זיך װידעך אן אנדעך ׀לעך אאַו"ה. 


6 מין ׀ון סוב֌סטאַנטיון 


7 די מין-׀א֞ךמע ׀ון אַדיעקטיוו איזן א֞׀֌הענגיק ׀ונעם סוב֌. 
סטאַנטיוו. דעךיב֌עך טיילן זיך אַלע סוב֌סטאַנטיון ׀ון איינשא־ל אויף 
קאַטעגא֞ךיעס: סוב֌סטאַנטיוון ׀ון עךשטן מין, שוייטן מין, ד׹יטן מין. 
׀אַךאַן אויך סוב֌סטאַנטיוון, ב֌יי וועלכע דעך אַדיעקטיוו קען הא֞ב֌ן 
׀אַךשידענע מין-׀א֞ךמעס. דא֞ס זענען סוב֌סטאַנטיון ׀ון געמישטן מין 
סוב֌סטאַנטיװון אין מעך׊א֞ל געהעךן נישט שו קיין מין.-קאַטעגא֞ךיע. 

ימע דאַךף זיך דוךכדךינגען מיטן געדאַנק, אַז ,מין ׀ון סוב֌סטאַנ. 
טיװ' איז ע׀֌עס אַזױנס, װא֞ס גע׀ינט זיך נישט אינעם סוב֌סטאַנטיו גו׀א, 
נא֞ך אין יענעם אדיעקטיהװ, װא֞ס ב֌אַהע׀ט זיך מים אים. װען א סוב֌סטאַנ: 
מיח זא־ל זיך קײנמא֞ל נישט ב֌אַהע׀טן מים קײן אדיעקמיװ, א֞דעך װען 
דעך אַדיעקטיװ װא־לט נישׂםט געהאט קײן מיןי׀א֞ךמע, װא־לם דעך סוב֌. 
סטאַנטיו נישט געהעךט שו קײן מין.קאַטעגא֞ךיע, װא־׹ים ךו׀ן מאַן, ׀א֞טעך, 
א֞קס ,מאַנלעכע סוב֌סטאַנטיװן" ב֌לױיז דעך׀֌אַך, װא֞ס זײ ב֌אַטײטן מאַנלע. 
כע װעתס, איז ׀֌ונקט אַזאַ שכל, װי ךו׀ן הימ? --,ב֌לױעך סוב֌סטאַנמיװי 
א֞דעך ב֌אַךג--,הויכעך סוב֌סטאַנטיח", 

8 {,סוב֌סטאַנטיוו ׀ון עךשטן מין" ךו׀ן מי׹ יענע, װא֞ס קענען 
זיך ב֌אַהע׀טן (אין נא֞מינאַטיו איינשא־ל) דווקא מיט אַן אַדיעקטיוו מיטן 
סו׀יקס --עך (אַהעך אויך דא֞ס װא֞ךט דעך){; ;סוב֌סטאַנטיו ׀ון שווייטן 
מין? הייסט אַזאַ, װא֞ס קען זיך ב֌אַהע׀טן (אין נא֞מינאַטיוו אינשא־ל) 
דווקא מיט אַן אַדיעקטיוו מיטן סו׀יקס --×¢ וא֞דעך מיטן װא֞ךט די); 
;סוב֌סטאַנטיוו ׀ון ד׹יטן מין" איז אַזאַ, װא֞ס קען זיך ב֌אַהע׀טן (אין 
נא֞מינאַטיוו איינשא־ל) דווקא מיט אַן אַדיעקטיוו מיטן סו׀יקס --×¢(ס) 
א֞דעך מיט אַ נול-סו׀יקס (א֞דעך מיטן װא֞ךט דא֞ס), 

9. קיין ׀א֞ךמע ׀ון מין הא־ט אַ סוב֌סטאַנטיװו נישט, דיה. 
עך הא־ט נישט אַזעלכֿע ׀א֞ךמאַלע סימנים, װא֞ס זא־לן דינען ב֌לויז שו 
ב֌אַהע׀טן אים מיט אַן אַדיעקטיוו מיט דעם א֞דעך יענעם מין-סו׀יקס. 
אמת, געוויסע סוב֌סטאַנטיווישע סו׀יקסן (--עך, --קייט, --ין, --×§×¢ 
א"א) ׀יךן אַךײין די סוב֌סטאַנטיוון אין דעך א֞דעך יענעך מיןקאַטע. 
גא֞ךיע, א֞ב֌עך די סו׀יקסן הא֞ב֌ן אַן אַנדעךע, אַ זעלב֌שטענדיקע ׀ונק. 
׊יע און קענען דעךיב֌עך ב֌אַטךאַכט װעךן ב֌לױז אַלס ׀֌ךאַקטישע 
סימנים ׀ון מין, נישט אַלס ׀א֞ךמעס ׀ון מין. 


אַחוץ סו׀יקסן, זענען ׀אַךאַן אויך אַנדעךע סימנים ׀ון מין ׀וך 
סוב֌סטאַנטיוו. ׀אַךאַן א֞ב֌עך אַסאַך סוב֌סטאַנטיון, װא֞ס הא֞ב֌ן נישט אין 
זיך קיינע סימנים ׀ון מין. 

0 די אַנטש׀֌ךעכונג ׊װישן אַ סוב֌סטאַנטי און אײנעם ׀ון די 
׀֌ךא֞נא֞מען עך, זי, עס (396) דינט נישט שטענדיק ׀אַך אַ סימן ׀ון. מין} 
ס'קומען ׀֌א֞ך ׀֌ךאַזֶעס, װי: דא֞ס מײדל-װו֌ איז זי? זי הא־ט געזא֞גט, דא֞ס 
מײדל הײסט עס, אַז טא֞מעך נעם איך זי נישט... (ש'×¢); שמײם ׀אַך 
מי׹ דא֞ס אומגליקלעך ב֌חוךל. עך שװײגט.. (אב֌ך.); די דא֞יקע ע׊ה 
שטאַמט ׀ון דעך ,געךויכעךטעך ליולקע", װא֞ס איך הא֞ב֌ איך שוין דעך. 
׊ײלט װעגן אים (ש"×¢). 

1 װעגן אַנטש׀֌ךעכונג ׊װישן גךאַמאַטישן מין און ב֌יא֞לא֞גישן 
געשלעכט קען קײן ךײד נישט זײן: |) אַ סוב֌סטאַנטיה אין מעך׊א֞ל הא־ם 
כ֌לל קײן מין נישט; 2) אַ סוב֌סטאַנטיו אין אײנ׊א֞ל הא־ם אַ מין, אַ׀ילו֌ 
װען עך ב֌אַטײט אַ נישט-לעב֌עדיקן װעזן, ד. ה. אואַ, װא֞ס הא־ט נישט קײן 
געשלעכט; 3) מינים זענען ׀אַךאן 3, געשלעכטן-9; 4) ׀אַךקלענעך.× ×¢. 
מען געהעךן שום ד׹יטן מין, אומא֞׀֌הענגיק ׀ונעם געשלעכט ׀ון יענעם 
װעזן, װעלכן זײ ב֌אַטײטן, אאַז"ו. דעךיב֌עך גע׀ין איך ׀אַך גלײכעך אנ. 
גאַנ׊ן א֞׀֌טײלן ,מין" ׀ון ,געשלעכט', און דא֞ס מו איך דעךמיט, װא֞ס 
כ'שײד אונטעך די טעךמינען ,מין -- געשלעכט" און װא֞ס איך מײד אױים 
די מעךמינען ,מאַנלעכעך, װײב֌לעכעך, נײטךאַלעך' 

2. דעך מין ׀ון סוב֌סטאַנטיוו איז אין אַסאַך ׀אַלן נישט 
׀עסטגעשטעלט, װאַקלדיק. װא֞ס הייסט דא֞ס? דא֞ס הייסט, עךשטנס, אַז 
ב֌יים זעלב֌יקן סוב֌סטאַנטיו ב֌אַנו׊ן ׀אַךשידענע יידיש-ךעדעךס דעם 
אַדיעקטיוו אין ׀אַךשידענע מי׀א֞ךמעס: דעך יינגל (ליטע) -- דא֞ס 
יינגל (אוקךאַינע), דעך קא֞׀֌ (אוק׹.)--די קא֞׀֌ (ליטע) אאַז"וו; ׊ווייטנס, 
איז איין און דעך זעלב֌יקעך יידיש-ךעדעך ב֌אַנו׊ט ב֌יים זעלב֌יקן סוב֌. 
סטאַנטיוו דעם אַדיעקטיוו אין ׀אַךשידענע מי׀א֞ךמעס, וי אין דעם 
קאַךיקאַטוךישן ב֌ייש׀֌יל, װא֞ס זשיטלא֞װסקי ב֌ךענגט: ,איך גי אַךױס 
אַ קוק טון, װו֌ איז דעך ׀עךדעלע, עךשט נישטא֞ דא֞ס ׀עךדעלע! 
אַנטלא֞׀ן די ׀עךדעלע זי --דעךיבעך. דאךף מען אונסעךשיידן שולל 
אוי׀גא֞ב֌ן ב֌יי דעך מין-דעךלעךנונג: 1) דעךלעךנען אַלע ׀אַקטן ׀ון 
דעך לעב֌עדיקעך ש׀֌ךאַך, קלאַסי׀י׊יךנדיק זיי לויט דיאַלעקטן, לױט 
וויךקונגען ׀ון אַךומיקע ש׀֌ךאַכן א"אַ. 2) דעךלעךנען די טענדענ׊ן 
׀ון דעך ליטעךאךישעךך ש׀֌ךאַך, װא֞ס שטךעב֌ט שו איינהייטל עך{ 


-- 94 -- 


(די דא֞זיקע אײינהײיטלע׀ֿקײט ׀לעכט זיך גאַנץ קא׀֌ךיז-׀ול ׀ון ׀אַך. 
שידענע דיאַלעקטישע און אַנדעךע ויךקונגען). דא־ אין נישט דא֞ס 
א֞ךט שו ׀אַךנעמען זיך מיטן עךשטן אױי׀גא֞ב֌ -- כֿװועל דא־ נא֞ך געב֌ן 
. כ֌ללים ׀ון דעך ליטעךאַךישעך קלאסי׀יקאַ׊יע ׀ון סוב֌סטאַנטיוון לויט 
מין *). די כ֌ללים (װא֞ס כ'הא֞ב֌ גענומען ׀ון דעך ׀אַךאַנענעך גךאַ. 
-מאַטישעך ליטעךאַטוך און ׀ון אייגענע נא֞כמעךקונגען) זענען וייט 
. נישט ׀ול. 
, 3 אַ ׊ונוי׀זאַץ געהעךט שום מין ׀ון זיין הױ׀֌טטײל, בַ֌י. 
. ש׀֌ילן: די טא֞גב֌לאַט (די ב֌לאַט), דא֞ס לא֞קשנטע׀֌ל (דא֞ס טע׀֌ל) 
אויסנאַמען: דעך אלףב֌ית, דעך יא֞ך׊ײם א'אַ. 
4. עךשטעך מין. 
. לויטן מאַטעךיעלן ב֌אַטײט: 
4 נעמען ׀ון װעזנס ׀ון מאַנלעכן געשלעכֿט: דעך א֞קס, דא־ק 
-טא֞ך, הא־ן, טאַטע, מאַן (247). 

אויסנאַם--׀אַךקלענעך-נעמען (246). 

2 נעמען ׀ון טעג, חדשים, יום-טובים, יא־׹-סעזא֞נען אדג"ל: דעך 
|זונטיק, יאַנואַך, ניסן, ת֌שעה-ב֌אב, ׀֌סח, ׀ךילינג. 

אויסנאַם--די וועסנע. 

3 ליט דעך ׀א֞ךמע א֞דעך ׀א֞נעטישעך געשטאַלט: 

3 געב֌ילדעטע ׀ון אַ װעךב֌טעמע א־ן אַ׀יקסן (117). אויסנאַם -- 
דא֞ס (די) ש׀֌יל, 


4 אַדװעךב֌ן מיט --יש אַלס ש׀֌ךאַכֿנעמען : דעך יידיש, ךוסיש. . 


זיי וועךן, דאַכֿט זיך, ב֌אַנו׊ט אויך אלס דךיטעך מין. 

×€ÖŒ. מיט די סו׀יקסן א֞דעך ענדונגען **): -אַל -אַנט -יו 
--יזם --עם, טךאַ׀֌יקעך 5 (אַחוץ ׀אַךקלענעך-נעמען), טךאַ׀יקעך | (--ען), 
--עך (נישט אַלע): דעך ךאַדיקאַל, ב֌ךיליאַנט, קא֞לעקטיוו, קא־מוניזם, 
ב֌עזעם, מאַנטל, שייכן, קוימען, האַמעך. 

׀אַךאַן נא־ך אײניקע זעלטענעךע סו׀יקסן און ענדונגען, װא֞ס ׀יךן 
אויך אַךײן דעם סוב֌סטאַנטי אין דעך קאַטעגא֞ךיע ׀ון עךשטן מין: 


*) דא־ דאַךף איך ב֌אַמעךקן, אַז איך אַלײן האַלט זיך נישט אינגאַנ׊ן ב֌יײי די דא֞זיקע 
כ֌ללים, נעמלעך ב֌נוגע דעם ד׹יטן מין (250). 

**) ענדונג--לע׊טע קלאַנגען אין װא֞ךט, אומא֞׀֌הענגיק, שי ס איז אַ מא֞ך׀עמע, אַ 
װוא־׹של-טײף אדג"ל., 


עך עג 


-אַזש !ב֌אַגאַזש), -אַ֞ט (׀֌ךא֞לעטאַךיאַט)), -ום (מינימום), -וס (ךאַדיוס), 
--ינג | (העךינג), 
6 אַסאַך ׀ךעמדוועךטעך און סעמיטיזמען מיט אַ קא֞נסא֞נאַנט 


שום כוף. 


לשון, ׀֌נים, קול א'אַ געהעךן שום עךשטן און שום ד׹יטן מין. 

7?. סוב֌סטאַנטיװויךטע װעךטעך, אַחוץ ׀ון 8 216: דעך הינט, 
דעך זיי-געזונט. 

85. ׊ווייסעך מין. 

ג, לױטן מאַטעךיעלן ב֌אַטײט: 

1 נעמען ׀ון ועזנס ׀ון ווײב֌לעכן געשלעכֿט: די הון, מוטעך, 
׀ךוי, קו, שװועסטעך. אויסנאַם -- ׀אַךקלענעךנעמען, ,דא֞ס וייב֌" (ליט. 
וויש ,די וייב֌י), דא֞ס ׀ךויענ׊ימעך (אַלס ׊וני׀זאַץ מיט ,דא֞ס ש֮י- 


מעך"). 


2. נעמען ׀ון ׀ךוכטן און גךינסן: די ב֌א֞ב֌, ׀֌לױם, קאַךטא֞׀ל, 


קאַךֵש א"אַ אױסנאַמען: דעך מילג׹א־ם (מילג׹וים), נוס, ע׀֌ל, קיךב֌עס. 


3 נעמען ׀ון אותיות און ׊י׀עך (ליטװיש--עךשטעך מין), 

3 לוט דעך ׀א֞ךמע א֞דעך ׀א֞נעטישעך געשטאַלט 

4. געב֌ילדעטע ׀ון אַדיעקטיון א־ן אַ׀יקסן (119). 

5 מיט די סו׀יקסן א֞דעך ענדונגען: --הייט, --ונג, --י, --יע, 


--יק, --קייט, --שאַ׀ט: די ׀ךייהייט, קליידונג, ב֌עקעךיי, ׀֌א֞עזיע, ×€×™. 


זיק, שיינקייט, קלוגשאַ׀֌ט. 

די נעמען מיט --ונג, --יי, --קייט, --ש׊ַ׀ט קומען׀א֞ך אױך 
אַלס דךיטעך מין 

6 מיט סו׀יקס א֞דעך ענדונג--×¢, אַחוץ נעמען ׀ון וועזנס ׀ון מאַג. 
לעכֿן געשלע׀ֿט: די ליב֌ע. אַהעך אויך -- די מאַשין, ׀֌ען, ׀א֞ן, שטים 
אדג"ל, װא֞ס עקויסטיךן ׀֌אַךאַלעל מיט ,די מאַשינע" אאַזו. 

6. דךיטעך מין. 

ב. לויטן מאַטעךיעלן ב֌אַטײט: 

4 שטא֞׀נעמען: דא֞ס ב֎֌יך, ב֌ךויט, ב֌לוט, געלט,. זאַלץ, זילב֌עך, 
חלב, שטא֞ל אאַזיוו. אין ליטװישן דיאַלעקט הא֞ב֌ן די װעךטעך נישט 
קיין מין--זיי זענען מעך׊א֞לן (511). 

2. נעמען ׀ון לענדעך און שטעט: דא֞ס וייטע אַמעךיקע, דא֞ס 


נייע. ךוסלאַנד, דא֞ס ב֌ױיב֌עךיק. אין ליטװישן דיאַלעקט געהעךן זיי 


דא֞ס ׹וב, ב֌אַזונדעךס די מיס ענדונג ×¢, שום שוייטן מין. דעך 


0 


דא֞זיקעך ב֌אַנוץ ד׹ינגט:אַךײן אויך אין דעך ליטעךאַךישעך ש׀֌ךא֞ד. 

8, לויט דעך ׀א֞ךמע. 

3 ׀אַךקלענעךנעמען מיט ל--עלע: דא֞ס טישל, דא֞ס װענטעלע. 
אין ליטוויש געהעךן זיי שום זעלב֌יקן מין, װא֞ס די ג׹ונט-׀א֞ךמע: 
דעך טישל (דעך טיש), די װענטעלע (די װאַנט) 

4. מיט די סו׀יקסן --ות, --טום, --טל, --עכֿץ, --(×¢)ניש: דא־ 
שדכנות, ךײיכֿטום, ׀עךטל, טועכץ, ׀ינ׊טעךניש. די װעךטעך מיט --עכץ, 
--עניש געהעךן אויך שום שווייטן מין. אין ליטװיש געהעךן זיי אַל׊ 
שום שווייטן מין. 

5 אייניקע מיטן ׀֌ךע׀יקס גע-- אַן סו׀יקסן: דא֞ס געשלעג. 

6 סוב֌סטאַנטיװויךטע אינ׀יניטיוון: דא֞ס לעךנען. אין ליטװיש-- 
עךשטעך מין 

7 סוב֌סטאַנטיוויךטע אַדיעקטיוון ׀ונעם טי׀֌ ,דא֞ס גוטע", איך 
ליטװישן דיאַלעקט קומען זיי נישט ׀א֞ך. 

8. סוב֌סטאַנטיװױיךטע אַדיעקטיון ׀ונעם טי׀֌ ,דא֞ס גוטס". איך 
ליטװויש געהעךן זיי שום שוייטן מין. 

7 נא־ך די אַלע כ֌ללים ב֌לייב֌ט ׀ונדעסטװועגן א גךויסע שא־ל 
סוב֌סטאַנטיוון, ב֌אַזונדעךס װא֞ך׊לדיקע, װא֞ס זייעך מיגעהעךיקייט 
קען נישט אונטעךגע׀יךט וװועךן אונטעך אַ ב֌אַקװעמען כ֌לל. 

אַהעך געהעךן, ׊װישן אַנדעךס, ׀יל נעמען ׀ון לעב֌עדיקע 
וועזנס, װא֞ס דינען אױיף שו ב֌אַ׊ײיכענען ב֌יידע געשלעכֿטן: דעך ב֌עך 
(×€×™×™ אַן עך, סיי א זי). װען מע דאַךף א־נװייזן דעם װײבלעכֿן וג׀- 
שלעכט, ב֌ילדעט מען אַ װא֞ךט ,ב֌עךיכֿע", װען מע דאַךף א֞ב֌עך א֞נ. 
ווייזן דעם מאַנלעכן געשלעכט, מוז מען א֞נקומען שו א ׀֌אַךאַכךאַז: /אַ 
ב֌עך אַן עך" אדג"ל. די גאַנדז, דעך מענטש, דעך ׀וקס, די קךא֞, די 
שלאַנג א"אַ. 

8 מע קען זיך נא־ך א֞נ׀יךן מיטן דא־זיקן סימן: איינטךאַ׀י. 
×§×¢ סוב֌סטאַנטיוון מיטן װא֞קאַל אַ, א֞, ו֌ װא֞ס ב֌ילדן די מעך׊א֞ל מיט 
סו׀יקס --ען, --ן, געהעךן א֞׀֌ט שום שוייטן מין, מיטן סו׀יקס --עך 
-- שום ד׹יטן. 

9 ב֌יי די װועךטעך ,איך, דו, מעןן), נאַך" א'אַ איז דעך מין 
א֞׀֌הענגיק ׀ונעם געשלעכט ׀ונעם ב֌אַ׊ײכֿנטן װעזן: ׀֌ךעגעך װעט 
דיך אין אַ יא־׹ אַךום אַװעקװאַך׀ן, דו נאַך איינע (ב֌עך.); איזן מע 
נישט אַזאַ שײינע! (׹י) 


וס = 


0 װוי זא־ל מען זיך ב֌אַ׊יען שו דעך ׀ךאגע װעגן מין ׀ון לינגװא־. 
טעכנישן שטאַנד׀֌ונקט? ב֌כלל (אַחוץ אינ׊לנע אױיסנאמען ׀ון מעגלעכע 
׊װײדײטיקײטן) ש׀֌ילט די קאַטעגא֞ךיע ׀ון מין אין דעך ש׀֌ךאך קײן 
שום נו׊לעכע ךא֞לע נישט. ס'איז אַ יךושה ׀ון דעד אוךאַלטעך ש׀֌ךאַך. 
ת֌קו׀ה =). אין די ׀֌ךא֞גךעסיװע (ד.ה. שטאַךקעך ׀֌ךא֞גךעסיךטע) ש׀֌ךאַכן 
שטאַךב֌ט דעך מין א֞׀֌, אין ׀ךאַנ׊ויזיש איז דא־ נא־ךְ ׊װײ מינים, אין 
ענגליש-גא־׹ נישטא֞. דעך אידעאַל אז, אַז די קאַטעגא֞ךיע זא־ל ׀אַך. 
שװינדן. װי דעךגךײכט מען עס א֞ב֌עך? אַ קינסטלעכע אַךײנמישונג אין 
דעך ש׀֌ךאַך-אַנטװיקלונג, אין אַזאַ ךאַדיקאַלעך ׀֌ךאַגע, איז שו ךיזיקאליש 
-- זי װעט גא֞ךנישט געב֌ן. ב֌א֞ךא֞כא֞וס ׀֌ךא֞יעקט (,דע שײן מאַן, דע שין 
׀ךוי, ‏ דע שײן קינד') ׀אַךדינט נישט, אַלס ׀֌ךאַ קטישע ׀֌ךא֞גךאַם, 
קײן עךנסטע או׀֌מעךקזאַמקײט. מע מו, װײזם אויס, װאַךמן אױף דעך 
נאַטיךלעכעך אַנטװיקלונג. ׀אַךטן א֞ב֌עך אַ געענטעךעך אידעאַל -- א֞׀֌שאַ׀ן 
דעם ד׹יטן מין. 

אין א֞׀֌שאַ׀ונג ׀ון ד׹יטן מין הא֞ב֌ן מי׹ ׀אַך זיך אַ נאַטיךלעכע 
שטי׊ע -- דעם ליטווישן דיאַלעקט, וװעלכֿעך וייסט כ֌מעט נישט ׀ונעם 
ניײיטךאַלן מין *=), אמת, דעך ליטווישעך דיאַלעקט איז אַ מינדעךהייט 
קעגן אוקךאַינישן, ׀֌ױלישן און די איב֌עךיקע, א֞ב֌עך (אין דעם ׀֌ךט)-- 
אַ ׀֌ךא֞גךעסיווע מינדעךהייט. איך האַלט, און איך גע׀ין ׀אַך מעגלעך 
שו ךעקא֞מענדיךן: 1) די יידיש-שךײיב֌עךס (און אַ ׀֌שיטא שוין -- ךע- 
דעךס), װא֞ס ווייסן אין זייעך מוטעך-דיאַלעקט נישט ׀ון קיין ד׹יטן 
מין, דאַך׀ן אים נישט ב֌אַנו׊ן -- דעךמיט העל׀ן זיי מיט דעך ׀֌ךא֞ג. 
ךעסיוועך אַנטװיקלונג ׀ון דעך ש׀֌ךאַך, כֿא֞טש זיי ׀אַךגךעסעךן שייט. 
װײיליק דעם ׀׀֌לא֞נטעךץ 2) -- א֞ב֌עך דא֞ס איז שוין אַ װו֌נטש אויף ש׀֌ע. 
טעך -- אויך יענע יידיש-שךײב֌עךס, װא֞ס געהעךן שו אַ ד׹יימינימדיקן 


*) די איינטײילונג אויף ד׹י מינים איז שוין געװען אין דעך או׹-אינךא־-אײךא֞. 
׀֌עישעך ש׀֌ךאַך, װעלכע איז א֞׀֌געשטא֞ךב֌ן, אַלס אַזעלבע, מיט טױזנטעך יא־׹{ שו׹יק, 
אַ-ױסב֌ךענגענדיק ׀ֿון זיך אין דעך אונטעךשטעך שוךה די הײנטיקע אײךא֞׀֌עישע ש׀֌ךאַכןי 
אינדיש, ׀֌עךסיש א"אַ. די א֞׀֌שטאַמונג ׀ֿון מין דעךקלעךט מען ׀ֿאַךשידן: דו׹ך וי׹קונג 
׀ון אַנימיזם (אוךאַלטע װעלט-ב֌אַנעמונג) א֞דעך דו׹ך איב֌עך׀ֿליסיקײט ׀ֿון ש׀֌ךאַכלעכע 
׀ֿא֞ךמעס. ' 

**) מי׹ איז ב֌אַקא֞נֿט אין ליטװיש ‏ דא֞ס קינד" (װעלכס קלינגט ב֌ײ אַנדעךע ,די 
קינד" און ,די ס'קינד"), 


ייךישע ג-אַמאַטיק 60 


הא יי וי 


דיאַלעקט, זא־לן זיך זען ׊ו׀֌אַסן שום ׀֌ךא֞גךעסיװעךן ב֌אַנוץ, װעלכעך 
װעט מיט דעך ׊ײיט װעךן דעך העךשנדיקעך 


בילדונג ׀ון אדיעקטיוון 


1. דעך גךעסטעך טייל אַדיעקטיוון קומט ׀א֞ך אויך אין אַד. 
װועךב֌-׀א֞ךמע (נול-׀֌א֞ךמע). װען מע ךעדט ועגן אַואַ אַדיעקטיו, נעמט 
מען ׀אַך זיין ׀א֞ךשטייעך דֹע֞ם אַדװעךב֌. דהיינו, מע זא־גט: ,דעך אַד- 
יעקטיוו גךויס?, מײנענדיק דעךמיט די סיסטעם גךויסעך, גךויסע, 
גךויס (--עס), גךויסן (׀ךגלי 86). 

ס'איז א֞נגענומען (און ס'איז ב֌אַקװעם) אויך אדיעקטיװן, װא֞ס הא֞ב֌ן 
שו זיך נישם קײן אַדװעךב֌ן, א֞נךו׀ן אין דעך (׀יקטיװעך) אַדװעךב֌-׀א֞ך. 
מע, ׊. ב֌. ,דעך אדיעקטיו אײזעך, ד. ה. די סיסטעם אײזעךנעך, אײ: 
זעךנע, אײזעךנעס, אײזעךנעם (׀ךגל' ׀יקטיװע אינ׀יניטיװן ׀לעגן א'א, 
דא־ א֞ב֌עך מײד איך עס אום. : 

9, לויט דעך ב֌ילדונג, קען מען קלאַסי׀י׊יךן אַדיעקטיוון אַזױ: 

) אייגנטלעכע אַדיעקטיוון און אדיעקטיוויךונגען. 

2) אייגנטלעכע: איינ׀אכע אוו ׊ונוי׀געזע׊טע. 

3) איינ׀אַכע: װא֞ך׊לדיקע און מיט א׀יקסן (ד. ה. מיט 
נישט:סינטאַקסישע אַ׀יקסן, נישט ךעכענענדיק די סינטאַקסישע סו׀יקסן 
--עך, --×¢, --עסי -|)4 

3, אדיעקטיוון, ווא֞ס זענען געב֌ילדעט ׀ון נישטאַדיעקטיװן 
(אויך אייניקע געב֌ילדעטע ׀ון אַדיעקטיון), זענען געגעב֌ן אין דעך 
דא֞זיקעך טאַב֌עלע (ז. זייט 100). 

4. אייניקע זעלטענע סו׀יקסן: 

--נד, -ענד (׀ון װעךב֌אַלע טעמעס) ׀לעגט ׀ךיעך א֞׀֌ט ב֌אַנו׊ט 
װעךן אין ליטעךאַטוך אנשמא֞טן הײנטיקן -נדיק (גײענד, דעך גײענדעך); 
הײנט װעךט עס אױסנעמיטן; ׀אַךב֌ליב֌ן א֞ב֌עך אין עטלעכע װעךטעך 
׀֌אַךאַלעל מיט --נדיק, מיט סעמאַנטישעך די׀עךענ׊יךונג ; ׹ישנדיק, ךײ׊נך; 
גלאַנ׊נדיק, גלענ׊נד. 

--עדיק (׀ון װעךב֌ן): טךא֞געדיק=-װעלכע ט׹א־גט, ׀֌א֞לגעדיק--װא֞ס 
׀א֞לגט, נא֞ענט שו -נדיק און שו -עװדיק. 

--עװאַטע (׀ון סלאַװישע סוב֌סמאַנטיװן, מיטן ב֌אמײיט ׀ון -אַטע): 
סוקעװאַטע, ׀֌ליכעװאַטע. 


אי 
.בויא 


3 


+ 


--יטסם = 


--עז (׀ון אינטעךנאַ׊יא֞נאַלע סוב֌סטאנטיװן): טענדענ׊יעו -= מיט אַ 
טענדענץ, -דךװעז (אויך נעךװעיש)--מים נעךװן, ךעליגיעז--מיט ךעליגיע. 
׊ע׀יל. 

װעגן ׀֌אַךטי׊י׀֌-ב֌ילדונג--8 8 אאא. 

95 ׊ווישן אַדיעקטיוון (אַדװעךב֌ן), געב֌ילדעט ׀ון אַדיעקטיון, 
זענען די װיכֿטיקסטע די דא֞זיקע: א֞׀֌געשװאַכטע, ׀אַך׊ויגענע, ׀אַך. 


-גלײבֿיקע, איב֌עךשטייגיקע, קעגנזע׊לעכֿע. 


6. א֞׀֌געשוואכטע װעךן געב֌ילדעט אַמא֞׀֌טסטן מיטן סו׀יקס 
--לעך, זעלטענעך מיט --(×¢)װאַטע; זי ב֌אַטײטן אַ קלענעךע גךאַד ׀ון 


דעך איגנשאַ׀֌ט, װי סב֌אַטייט דעך נא֞ךמאַלעך אַדיעקטיװאַדװעךב֌: 


שװאַך׊לעך -- אַב֌יסל שװאַךץ, נישט גאַנץ שװאַךץ; ךויטלעך, לאַנג. 


לעך, שטיי׀לעך, נאַךישעװאַטע, משוגענעװאַטע (אַהעך -- ת֌מעװאַטע, 
חולהװאַטע). 


א֞׀֌געשװאַכטע מים -/×¢)װאַטע הא֞ב֌ן נא־ך אַ ב֌ײב֌טטײט (,בײגעשמטק') 


-׀ון ׀אַךאַכטונג, 


א֞נשטא֞ט -לעך קומט ׊ליב֌ ׀אַנעטישע או׹זאכן --ב֌לעך (געל. 
ב֌לעך, העלב֌לעך, גךינב֌לעך, ׀ױלב֌לעך, קילב֌לעך) א֞דעך -כלעך (׀ױל. 


כלעך, קילכלעך). דא־ העךשט װײניקעך סיסטעמאַטישקײם, װי אין דעך 
אַנטש׀֌ךעכיקעך דעךשינונג ב֌ײ סוב֌סטאַנטיװישע ׀אַךקלענעךונגען (029. 


7. ׀אך׊ויגענע אדיעקטיוון ב֌ילדן זיך מיט --ינק, אויך מיט 
--יטשק, --טשינק א"א און ב֌אַטײיטן א֞דעך אַ ׊עךטלעכֿע ב֌אַ׊יוֹנג 
-׀ונעם ךיידעך שום א֞ב֌יעקט, וועגן וועלכן דעך אדיעקטיוו איז געזא֞גט, 
א֞דעך -- אַז דעך אַדיעקטיוו שיט זיך שו א ׀אַךקלענעךנא֞מען: וי 
סינקעך, יונגינקעך, נידעךיטשקעך, נייַנקעך, ׀יינטשינקעך, קליינטשינ. 
קעך, קליינטשיקעך, קלייניטשקעך, קליינינקעך, שיינטשינקעך, שיינינ. 
קעך, איינינקעך אַלײן. 

: אין ;א שינע שטוב֌ - אַ שײנינקע שמיב֌עלע" קען מען אײנוען אַ 
מין מיטשמימונג. 

8. ׀אךגלייכיקש אַדיעקטיון (קא֞מ׀֌אךאטיון) בילדן זױה 
מיטן סו׀יקס --עך, אַמא֞ל נא־ך דעך׊ו מיט װא֞קאַלישן איב֌עךב֌ײיט, און 
ב֌אַטייטן אַ גךעסעךע גךאַד אייגנשאַ׀ט װי ב֌יי אַן אַנדעך א֞ב֌יעקט: א 
געלעךנטעךעך, ווייסעךעך, יינגעךעך, לײכֿטעךעך, שכֿלדיקעךעך, קלע- 
נעךעך, שענעךעך. 


-- 100 - 

















סו׀יקס ׀ון װא֞ס ׀אַך אַ טעמע א֞׀֌טסטעך ב֌אַטײט 
--אַטע ׀ון סלאַװישע סוב֌. אַנטהאַלט 
סטאַנטיון 
-אֵל, -על ׀ון אינטעךנאַ׊יא֞נאַ. שײך שו, געהעךיק שו 


לע סוב֌סטאַנטיװן 


-ב֌אי / ׀ון װעךג קען אוי׀נעמען אַ טונג 


ה׹יק ׀ון סוב֌סטאַנמיו און איז--, שײיך שו-, ענלעך 
׀ון אינװאַךיאַנט, אויך | שו-- (ממילאדיק-=װעלכעך איז 
׀ון גאַנ׊ע װעךטעך.: | ממילא, יום:טובדיק--װא֞ט איז 
גךו׀֌עס שיךך שו יום-טוב, אבלדיק--װי 


4 





= 101 -- 





א֞נמעךקונגען ב֌יײיש׀ילן 


יע 
יי = 





אַק׊ענטיךט און די אַנדעךע דאַמעת שךײםט און 
שעלם, און עס װאך׀ן ז֮יך דְ֮וְ׹ךְ ב֌ײ אי׹ 
מא֞דנע װעךטעך: ׀֌יסקאַטע, מא֞ךדאַטע, קא֞ך. 
׀֌אַטע, הא֞ךב֌אַטע, ׀֌אַךכאַטע. סמשךקאטע 
וס אלה איה ׀ך. אויע 
זי ב֌אַזי׊ט גוםט די ש׀֌ךאַך (ש"×¢) 


אַק׊ענטיךט; א֞׀ט אינדיװידועל. גוב֌עךניעל,. ׀֌עאַטךאַל, 
קומט ׀ךיעך ךעך סו | מאַטעךיעל, נאַ׊יא֞נאַל. סענטימענטאַל, ׀ַ֌ךא֞. 
׀יקס א֞נ (נאַ׊יא֞נאַל) ׀֌אַך׊יא֞נאַל (׀֌ךא֞׀֌א֞ך׊יא֞נעל), קאַטאַסטךא֞. 


׀֌א֞ל, קא֞נװענ׊יא֞נעל, קולטוךעל, ךאַ׊יא֞. 
נא־ל ‏ (ךאַ׊יא֞נעל) 


װעךט א֞׀֌ט ׀אַךב֌יטן ב֌אַזיגב֌אַך. נאַנגב֌אַך. דאַנקב֌אַך, ‏ דענקי 
אויף -לעף (דעךנךיים. ב֌אַך, דעךגךײכב֌אַך, קױ׀ב֌אַך. 
לעך). (ז. שטי׀ס אַךטיקל 
אין ,ײידישעך ש׀֌ךאַך" 
נומם. 3, 1998.) 


אײנעך ׀ון די לע. אנבדיק, אבלדיק, עבךידיק,. עקשנות. 
ב֌עדיקסטע סו׀֌יקסן דיק, גאװהדיק, װא־לקנדיק, װאַסעךדיק, 
חלשותדיק, יחסנדיק, יום:טובדיק, לא. 
! עליכמדיק, מאַמעדיק, מו׹אדיק, מתימדיק, 
ממילאדיק, ששון-ושמחהדיק, שכלדיק, א׀שך. 
דיק, ׀֌סחדיק;, ׀֌שטלדיק, ׊׀ונדיק, . ׊װײ. 
חדשימדיק, ׊יטעךדיק, ׊נועהדיק, כ֌הנדיק, 
׀ייעךדיק, קײלעכדיק, ךחבותדיק; זמךיב֌ן. 
סלואדיק (׀ך.); אַזעלכע ב֌ךײטע, איך-װעל. 
אייך-נישט-לא־זן-כאַ׀֌ן.-דעם-א֞טעמךיקע לידעך 
(נאַד.). 


== 09וו. יי 





סו׀יקס | ׀ון װא֞ס ׀אַך אַ טעמע א֞׀טסטעך ב֌אַטײיט 







-ט ׀ון ׊א֞לנא֞מען (׀ךגל' גומעך 
-סט) 

-יק ׀ון סוב֌סטאַנטיװן איז--, שײיך שו-, הא־ט- 
װעךב֌ן, אינװאַךיאַנטן (אישטיק-=װעלכעך וְאיז אישט, 


גאַסיק--שײך שו דעך גנאס, | 
ב֌אַךגיק--מיט כב֌עךנ) 


--יש ׀ון סוב֌סטאַנטיװן און געהעךט שו-, ענלעך שו-; 
׀ון נישט זעלב֌שטענךיי אךיעקטיװן מיט -יסטיש בֹ֌אַי. 
×§×¢ טעמעסן ׀ון טעמעס | ׊יען זיך שו סוב֌סטאַנטיװן מים 
׀ון סעמיטישע מעך׊א֞לן | -יסט און מיט -יזם (קא־מוי 
(סוחךים--סוחךיש) ניסטיש=-װא֞ס איז שייך שום קא־י 

מוניזם א֞דעך שו אַ קא֞מוניסט) . 


--לעך ׀ון סוב֌סטאַנטיװן און ב֌ײ סוב֌סט. טעמע-ענלעך | 

װעךב֌ן שו-, הא־ט--(׀א֞טעךלעך--װי אַ 
׀֌א֞טעך, גליקלעך=-הא־ט גליק), 
ב֌ײי אַ װעךב֌אַלעך טעמע-ב֌אַך 





| 





-- 103 -- 


ייקיעעיעעעךאכ 23 ×  ×¢×¢×¢ עעעיעטטעע׀טעעך::ועובטעט םיבךקעו ךענעט 


א֞נמעךקונגען 


ב֌ײש׀֌ילן 





אײניקע מיט אינװײי 
ניקסטעך ב֌יינונג 


אײינעך ׀ון די לעב֌ע. 
דיקסטע סו׀יקסן ; אַמא֞ל 
קומט ׀א֞ך איב֌עךאַק׊ענ. 
טי׹ונג (׀֌עךיא֞ך--׀֌עךיא֞. 
דיש); אַמא֞ל קומט ׀א֞ך 
אינװײנ. ב֌ײגונג (הונט- 

ימיל 


נישט ׀֌לא֞נטעךן מיט 
-לעך ב֌ײ אַדיעקטיו֌ 
8 1255 אמא־ל קומט 
׀֌א֞ך אינװײניקסטע בי' 
גונג (שא֞דן--שעדלעך) 


יע אהא קהטעאקנטקאהאיאאקקאהקאקאקאאקיייייע,, 


׊װײטעך, דךיטעך, שװא־נשיק(ס)טעך, הוני 
דעךם אײנטעך-- הנדעךט עךשטעך. 


אישטיק, ב֌ײנאַכטיק, ב֌אַךגיק, ב֌לוטיק, 
גאַסיק, הונגעךיק, הינמיק, װאַלךיק, זאַמ. 
דיק, זוניק,. ׀וטװײיק,. לוסמיק,. ליכטיק, 


מילכיק, נײטיק, נעכטיק, ׀֌א֞לגיק, ׀אַךב֌יק, 
׀ליישיק, ׊יטעךיק, קא־נטיק, קךע׀טיק, 
ב֌יק, שנײי֞ק, 


שמו. 
ש׀֌ךאך-געשיכטיק (װײנךייך). 


או֌יעזדיש, אינטעליגענמיש, אמעךיקאניש, 
א׀֌יקוךסיש, ב֌ךיי֎ש, גוטב֌ךודעךיש, גביךיש, 
געא֞ג-אַ׀֌יש, געךמאַניש, גךאַמאַטיש, דא֞ך׀יש, 
הינטיש, היסטא֞ךיש, װא֞לא֞סטיש, ײדיש, חסי. 
דיש, לא֞גיש, מלוביש, נע׀֌יש (׀ון × ×¢×€ÖŒ - 
נײע עקא֞נא֞מישע ׀֌א֞ליטיק), סא֞װעטיש, סינ. 
טאַקסיש, ׀֌א֞ליטיש, ׀֌עךיא֞ךיש, ׀֌ךא֞לעמא. 
ךיש, ׀֌ךי׊יש, ׀ךווש, ׊יניסטיש, קא־מו. 
ניסטיש, קינדיש, שטא֞טיש. 


אויסשליסלעך, אינשליסלעך, ב֌ךיװלעך 
(=-דו׹ך ב֌ךיװ), גליקלעך, גע׀עךלעך, דעך. 
גךײכלעך, מינדלעך, נו׊לעך, ׀א֞לקסטימלעך, 
קליינב֌יךגעךלעך, קךיסטלעך, געטלעך. 


= עטי י 
סו׀יקס | ׀ון װא֞ס ׀אַך א טעמע א֞׀֌טסטעך ב֌אַטײיט 


עאטאעעע ×¢×¢×¢ ×¢ עעעעעעאעט טע אע עךעייא ןא א יי 
יי טאש טע בשע שעק עטאט עקעט ענעלעה עשטךע טאטשנא היהא א קמעטךטאעששךקײקעקעעשהא ך = קעב ×§×¢ שי סהכה 


-ן, -ען | ׀ון סוב֌סטאַנמיװן געמאַכט ׀ון-(שטא֞לענעך 





׀ון שטא֞ל) 
| 
--ן (נישט ׀ון סלאַװישע סוב֌י | הא־ט אַ שײכות שו - (גךאַ. 
טךאַ׀֌יקעך) | סטאַנטיװן מעטנעך--קען גךאַמעטע) 
--נדיק, ׀ון װעךב֌ן * וועלכע ׀יךט אוים אַ 
--ענדיק טו֌ונג (גײענדיק--װעלכעך גײט) 
Öž 
-טט ׀ון ׊א֞לנעמען הע נומעך (׀ךגל' -ם) 
כעך װי ׀ן 
--עװדיק ׀ון װעךב֌ קאַ׀֌אַב֌ל שו אַ טו֌ונג, האַלט 


אין אײן טון (ךיךעװדיק-קען 
זיך ׹י׹ן, זא֞ךגעװדיק - האַלט 
אין אײן זא־׹גן) 





דעך ×  איז טךא׀יק, 
אַלזא֞ װעךט עך א֞׀ט 
(8 906) ׀אַךב֌יטן אויף 
=ען 


׀ילט זיך א֞׀ט ׀אַך 
נישט ידישלעך א 
װעךם ׀אַךב֌יטן אױף 
-יש א"א 


לאזם. -×±×£..-ביל׹ן 
וו יעדן העךב;; די אך: 
װעךב֌.׀א֞ךמע ׀ון 8זאַ 
װא֞ךם הא־ט אַ ס׀֌ע׊יעלן 
נא֞מען געךונהיום 1 :די 
׀א֞ךמע -נד א֞נשטא֞ט 
-נ׹יק איז נישט ײדיש. 
לעך (8 254) 


דעךם ׀אַךב֌יטן דיאַ. 
לעקטיש אױף -ט 


תעךט די 
׊ײם ׀אַךש׀֌ךײט 


לע׊טע 


-- 108 -- 


ביײיש׀ילן 


ב֌לײענעך, 


אֿל׀֌אַגענעך, 
גא֞לדענעך, געװענטענעך, דימענטענעך, הא־ל. 


ב֌ךושטינענעך, 


׊ענעך, װא֞לענעך, זײדענעך, זילבעךנעךן, 
חלבנעך, לײוונטענעך, ׀֌אַ׀֌יךעגעך, ׊ינעךנעך, 
קו׀֌עךנעך, שטא֞לענעך, 


אויעזדנע (ב֌עסעך אויעזדיש), גךאַמעטנע, 
װא֞לא֞סטנע (ב֌עסעך װא֞לא֞סטיש), זאַ׀֌אַסנע, 
נוךנע, ׀֌אַךאַדנע (ב֌עסעך ׊תי׀זאַץ מיט 
׀֌אַךאַד), ׀א֞ס׀֌א֞ךנע (הא֞׀.), קאַ׀֌ךיונע (ב֌עי 
סעך קאַ׀֌ךיז-׀ול), קוסטאַךנע (ב֌עסעך קוס. 
טאַךיש), קװאַדךאַטנע (ב֌עסעך קװאַדךאַטיש). 


(און ,נישם װילנדיק"), זײענדיק, נא־׹מי׹נדיק, 


עקזיסטיךנדיק, ;׀אַךכאַ׀֌נדיק, ׊וקומענדיק, 
׊עשטעךנךיק. 
שװא־נשיק(ס)טעך, ׊װײ.און-שװא־נשיק(ס)טעך 


(א֞ךעך : שװא־נשיק ׊װײטעך), הונדעךטסטעך, 


ב֌אַךײדעװדיק, ב֌ײגעװדיק, ב֌ךענעװדיק, 
העךעװדיק, זא֞ךגעװדיק, ׀֌א֞ךױס:קוקעװדיק, 
ךיךעװדיק, שלא֞געװדיק, שעמעװדיק; חנעװי. 
דיק (׀ול מיט חן). 


אליבי-ג:גשיענ2סן 


)60861 | 


'006:28406646 | םוא 04 
'061406406 '64462646 | 86406ם 666 
246 861 480:606646 | א 'םוא ןאט שי 
*066 '65=43646ט '446 | 640-- :א 6 !586 646 80 סטא) 
8:6ט '66064-666ט8 ססוס 6=)- -- |0:אנסבשום :6 - 
(6ש164344 


6שטאס ‏ 24ם 
א טאטש 
0 סאסא | 46606) -/ש ס-אסט; |טס8סםשום /:6 {40- 


408466641) '185666646 
'/84146646ט '06566646ט 
ןא טט ,טס ' )0 66שא 


דד' 106 :== 


(20:66) מאט 46:א 
אש - 40644662) :וס 
א סס 46 68664424 
סאט '6:46א געט :86:8 
יוןןף 8) 8 --ט)=- (ש0466 !6 4662 


20:64066/7) '/662ט4) 
יוש '864266614652ט 


)6881 - 4664* 














!1,),:.ס=ם 1 )סא 04 4600446א 4 א טאט סאו /6ם 0600 





- 107 -- 


9, נישם אַלע אַדיעקטיװון קענען ב֌ילדן אַ קא֞מ׀֌אַךאַטיו. אין 
דעך אַלטעך גךאַמאַטיק ׀לענט מען דעךיב֌עך מײלן אַדיעקטיװן אויף ג׹וי 
׀֌עס - װא֞ס קענען און װא֞ס קענען נישט ב֌ילדן קײן קא֞מ׀֌אךאמיװ. 
ס'איז אַב֌סא֞לוט איב֌עךיק, ׀ונקט װי מי׹ מײלן זײ נישט לױיט דעך ×€×¢×™ 
קייט שו ב֌ילךן א֞׀֌געשװאַכטע און ׀אַך׊ויגענע ׀א֞ךמעס. אגם: די שא־ל 
אַדיעקטיװן, װא֞ס זענען ×€×¢×™×§ שו קא֞מ׀֌אךא׊יע, װעךט אַלץ גךעסעך. 
,עלעקטךע ׹ינט ׀ון דא־׹טן װו֌ ס'איז עלעקטךישעך, װו֌ דעך ׀֌א֞טענ- 
׊יאֵַל איז העכעך" (יאכינסא֞ן). דעך קא֞מ׀֌אךאטיו (אַדװעךב֌) עלעקטךישעך 
איז א דךײסטע, א֞ב֌עך נאַטיךלעכע נײב֌ילךונג. 

0. ב֌יי אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌ אין די ׀עיקייט שו קא֞מ׀֌אַךאַ׊יע -- אַ 
סימן און אַ ׀אַקטא֞ך ׀ון זיין א֞׀֌געךיסנקײט ׀ון דעך װעךב֌-סיסטעם: 
עך איז געלעךנטעך ׀ון די׹--;געלעךנטעך" אַסא֞׊יי֞ךט זיך שוין כ֌מעט 
נישט מיט לעךנען, לעךנסט אאַז"ו. 

1. א֞ט זענען אַדיעקטיון, װא֞ס הא֞ב֌ן אין קא֞מ׀֌אַךאַטיו אַן 
אינװייניקסטע ב֌ייגונג: אַלט--עלטעך, א֞׀֌ט--ע׀טעך, א֞׀֌טעך, געזונט-- 
, געזינטעך, גךויס--גךעסעך, געךא֞טן--געךעטענעך, געךא֞טענעך, גךא֞ב֌-- 
גךעב֌עך, גךא֞ב֌עך, הויך--העכֿעך, זאַט--זעטעך, זאַטעך, חשוב--חשובעך, 
כֿעשעװועך, טונקל--טינקעלעך, לאַנג--לענגעך, נאַענט--נעענטעך, ׀֌ךא֞סט-- 
׀֌ךעסטעך, ׀֌ךא֞סטעך, ׀ךום--׀ךימעך, קאַלט--קעלטעך, קאַלטעך, קוךץ-- 
קיך׊עך, קלא־׹--קלעךעך, קלא֞ךעך, קלוג--קליגעך, קליין--קלענעך, 
שיין --שענעך, שמא֞ל--שמעלעך. 

אַנאַלא֞ניש אינװאַךיאַנט: הא־לט - העלטעך. ׊ונוי׀׀לעכטונג ׀ון טע' 
מעס; נוט-ב֌עסעך. 

2. בי אַדיעקטיוון מיט --×¢ קומט א֞נשטא֞ט --עך ב֌לױז --ך: 
כיטךעך, מא֞דנעך (803). 

;ביל בעך" איז אַ קא֞מ׀֌אךאטיז א־ן אַ גךונט׀א֞ךמע. 

ב֌יי אַדיעקטיוון מיט טךאַ׀יקן ל, ×  קומט אין קא֞מ׀֌אךאטיוו אַ 
;קא֞מ׀֌ענסיך --×¢": טינקעלעך, גע׀אַלענעך (908). 

3. אַמא֞ל ב֌אַטייט דעך קא֞מ׀֌אךאטיוו נישט קיין ׀אַךגלייך, נא֞ך 
אַן א֞׀֌שװאַכֿונג: אַן עלטעךעך מענטש -- נישט ,עלטעך ׀ון דעם און 
דעם", נא֞ך -- ;אַ הי׀֌ש אַלטעך מענטש" (שװאַכֿעך װי ׀֌שוט ;אַן אֵל: 
טעך מענטש?. 

4. דעך קא֞מ׀֌אַךאַטיוו ׀א֞דעךט ב֌יים נא֞מען ׀ון א֞ב֌יעקט, 
מיט װעלכֿן ס'וועךט ׀אַךגליכֿן) די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס ,׀אַך, ׀ון", א֞דעך 


- 108 -- 


די ב֌ינדוועךטעך ,איידעך, װי, ווידעך" (ס'וועךט אויך ב֌אַנו׊ט ;אַלס"-- 
דא֞ס קלינגט דייטשמעךיש): עך איז ׀לייסיקעך ׀אַך אי׹, ׀ון אי׹, 
איידעך זי וי זי װידעך ?2 ;אלס "יי 

8. איב֌עךשטײיגיקעך אדיעקטיוו (סו׀֌עךלאַטיוו) ב֌ילדעט 
זיך ב֌כֿלל מיטן סו׀יקס --סט און ב֌אַטײיט די העכֿסטע גךאַד ׀ון 
דעך איגנשאַ׀֌ט: דעך געלעךנטסטעך, דעך וויסטעך, דעך ייג. 
סטעך (917, 919). 

נישט אַלע אדיעקטיװן ב֌ילדן אַ סו׀֌עךלאַטי. דעך סו׀֌עךלאַטיה 
מינדסטעך הא־ט נישט שו זיך קיין גךונמט׀א֞ךמע. 

, אויב֌עךשטעך, אונטעךשטעך, הינטעךשטעך, לע׊טעך, מיטלסטעך, 
עךשטעך, ׀֌א֞דעךשטעך (׀עדעךשטעך)" זענען געװועזענע סו׀֌עךלאַטיװן. 

װא֞קאַלישעך איבעךב"ם = וי בײ קא֞מ׀֌אךאטיװ; אויך ;גוט - 
ב֌עסטעך". 

6. אַמא֞ל ב֌אַטײיט דעך סו׀֌עךלאַטיוו נישט קיין איב֌עךשטײ. 
גונג, נא֞ך אַ ׀אַךשטאַךקונג: ב֌עסטעך חב׹--;נישט ב֌עסטעך ׀ון אַלע", 
נא֞ך ,זייעך גוטעך" 

7. אוב אין ׀ךאַזע זענען א֞נגעךו׀ן יענע א֞ב֌יעקטן, אַנט 
קעגן װעלכֿע די אייגנשאַ׀ט ׀ונעם סו׀֌עךלאַטיוו הא־ט די העכסטע 
גךאַד, קומט ב֌יים נא֞מען ׀ון יענע א֞ב֌יעקטו די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ,׀ון" א֞דעך 
,׊װישן": ׀ון יענע טעג איז עך דעך טא־ג דעך שענסטעך; דעך שענ: 
סטעך ׀ון אַלעמען; דעך העכֿסטעך ׊װישן אַלע ב֌עךגי 

8. די איב֌עךשטייגיקייט װעךט ׀אַךשטאַךקט דו׹ך ,דעך סאַ 
מע, אַל--, אַלעך--?": דעך סאַמע וייטסטעך, דעך אַלעךהע׀ֿסטעך, 

,סאַמע" קען אַמא֞ל ׊וזאַמען מיט דעך נא֞ךמאַלעך ׀א֞ךמע ׀ון 
אַדיעקטיוו ׀אַךב֌ייטן דעם סו׀֌עךלאַטיוו: דעך סאַמע וייטעך -- דעך 
ווייטסטעך. 

9 מע ׀֌אַךאײניקט א֞׀֌טמא֞ל די נא֞ךמאַלע ׀א֞ךמע, דעם קא֞ם. 
׀֌אַךאַטיװ און דעם סו׀֌עךלאַטיװ אין אײן סיסטעם: גךויסעך-גךעסעךעך- 
גךעסטעך, מיטן נא֞מען ,׀אַךגלײך.מדךגות". ס'איז נישט נײטיק. מע װא־לט 
אַזױ געקענט ב֌וױען אסך סיסטעמע, ׊.ב֌. שװאַך׊עך - שװאַך׊לעכעך- 
שװאַך׊ינקעך. 

0. קעגנזע׊לעכע אַדיעקטיוון װעךן געב֌ילדעט, וי סובי 
סטאַנטיוון, מיטן ׀֌ךע׀יקס אומ--. עך ט׹א־גט אױף זיך דעם אַק׊ענט, 


-- 109 -- 


אַחוץ ב֌יי ׀֌אַךטי׊י׀֌ן : אומגליקלעך, אוממיטלב֌אַך, אומ׹יין ; אומגעגעסן. 
אומגעװאַשן. 

1. ׊ונוי׀געזע׊טע אַדיעקטיון קען מען אינטיילן אויף ד׹י 
סא֞ךטן : 

) געב֌ילדעט לט די אַלגעמײײנע טי׀֌ן, א֞ב֌עך ׀ון אַ ׊ונוי׀גע- 
זע׊טן װא֞ךט; אַנדעךש געךעדט--׀ךיעך קומט ׀א֞ך די ׊ונוי׀זע׊ונג, 
דעךנא֞ך די אַדיעקטיװ-ב֌ילדונג. ב֌ייש׀֌.: גוטב֌ךודעךיש, זמךיב֌ן.-סלוא- 
דיק, שװא־נשיק-זיב֌עטעך, קליינב֌יךגעךלעך. זיי װעלן מי׹ ב֌אַזונדעך 
נישט דעךלעךנען. 

2) ׊ונוי׀געזע׊ט ׀ון שוויי וועךטעך, װא֞ס דעך ׊וייטעך ׀ון 
זי איז אַן אַדיעקטיוו; אַנדעךש געךעדט--׀ךיעך די אַדיעקטיװ-ב֌ילדונג, 
דעךנא֞ך די ׊ונוי׀זע׊ונג, 

3) די ׊ונוי׀זע׊ונג און אַדיעקטיויךונג קומען ׀א֞ך איינשייטיק. 

9. דעם שווייטן טי׀֌ קען מען איינטיילן: סוב֌סטאַנטיוו-ךאַד+ 
יעקטיוו, אַדװעךב֌--אַדיעקטיוו, איגװאַךיאַנט-ך-אַדיעקטיו. 

3 סוב֌סטאַנטיוו-ן-אַדיעקטיוו. ב֌אַשטימטײל { הױ׀֌טטײל, אַק׊ענט 
אוי׀ן עךשטן, זעלטן אויף ב֌יידע. 

) ׊װישן אַדיעקטיוו און סוב֌סטאַנטיו -- אַ ׀אַךגלייך.ב֌אַ׊יונג: 
לולב-ט׹וקן--ט׹וקן װי אַ לולב, מויעך-הויך, ׀֌עךל.׹יין, ׀עלון-שטאַךק, 
׊וקעך-זיס, שניי.ווייס. 

2) אַנדעךע ב֌אַ׊יוונגען: הא־׹יזא־נט-ליגנדיקע ב֌עךג (נס.), ליב֌נס- 
װי׹דיק, לעב֌נס-×€×¢×™×§, ׀֌ךאַכֿט׀ול. 

אַ געװעזענעך ׊ונוי׀זאַץ איז ,ענדגילטיק" (גילטיק אס א װעל- 
כעך װעךט א֞ב֌עך, דאַכט זיך, א֞׀֌ט אוי׀גענומען אַלס אנטגילטיק (אַ ׹איה, 
אַחו׊ן אױסש׀֌ךאַך ׀ון עךשטן װא֞קאַל--אױך דעך אַק׊ענט אױ׀ן ׊װײטן 
טךאף). : 

4. אַדיעקטיוו (אַדװעךב֌)--אַדיעקטיוו 

) ב֌אַשטימטײל |-הױ׀֌טטײל, אַק׊ענט אוי׀ן עךשטן: העלגךין--העל 
ג׹ין (ג׹ין, וועלכע איז העל), טונקלב֌לוי--טונקל ב֌לוי. 

2) הױ׀֌טטײל-|-הױ׀֌טטײל, אַק׊ענט אוי׀ן שװייטן: גביךיש.׹ב- 
ניש-גביךיש און ךב֌ניש, שייך שו גבי׹ים און ךב֌נים; סאַ׊יאַליסטיש- 
אוטא֞׀֌יסטיש; ׀֌אַליטיש-געזעלשאַ׀֌טלעך ; שװאַךץ-חנעװודיק. 

די געהויכט. און. געקךוינטע קולמו׹ (ב֌על-דמיון); די מעך. א֞דעך- 
װײניקעךע ׀אַךדינסטן (,װעקעך"), 


= 110 -- 


5. אינװאַךיאַנט-דאַדיעקטיוו 

ב֌א׊ַשטימטײל |-הױ׀֌טטײל. אַק׊ענט אוי׀ן שװייטן: אַזױ-געךו׀ן 
(אַלטע ליטעךאַךישע ׀א֞ךמע: זא֞גענאַנט), א֞ט-דעך, נישט.דעךװאַךט, 
עךב-דע׀עקטיווע קינדעך (ךוב֎֌ין). 

אויסעךגעוויינלעך--אַק׊ענט אויף ב֌יידע טייל. 

6 ב֌ייש׀֌יל ׀ונעם ד׹יטן טי׀֌: נישטךוסישש׀֌ךאַכיקעך. קיין 
װא֞ךט ,ש׀֌ךאַכֿיקעך" איז נישטא֞; קיין װא֞ךט ,נישטךוסישש׀֌ךאַך, ׀ון 
וועלכֿן דעך אַדיעקטיוו ;נישטךוסישש׀֌ךאַכֿיקעך? װא־לט זיך געקענט 
ב֌ילדן, איז אויך נישטא֞. װא֞ס דען? סאיז גענומען אַ ב֌אַהע׀ט: ;נישט 
ךוסישע ש׀֌ךאַך", און די װעךטעך זענען איינשייטיק אי ׊ונוי׀געגא֞סן 
אין איין װא֞ךט, אי ב֌אַזא֞ךגט מיט אַן אַדיעקטיװוישן סו׀יקס: נישטךוי 
סישש׀֌ךאַכיק. 

׀אַךשמײט זיך, אַז דעך ,׊ונוי׀גוס אין אײן װא֞ךט' ב֌אַטײט נישט 
קין אַךטא֞גךאַ׀֌ישן ׀אַקט (גענומען שךײב֌ן ׊װאַמען, נא֞ך אַ ש׀֌ךאַכלעכן : 
׀אַךלויךן די ב֌אַװעגונג-׀ךייהיימ. 

נא־ך ב֌ייש׀֌ילן ׀ון אַדיעקטיון, געב֌ילדעטע ׀ון װעךטעך 
ב֌אַהע׀טן : 

סו׀יקס --דיק: ׊ווייחדשימדיקע קוךסן, איינאיגנדיק (היךשקאַ. 
ב֌עסעך: איינאויגיק), ׀ונזיכֿדיק (מאַךק, ,שול-גךאַמאַטיק", הקדמה), ׀ון 
דעם נא־ך-גלות-ב֌בלדיקן יידנטום (,׊ייטשךי׀ט" )). 

ב֌ײ נאַדיךן: אַזױ איךגיב֌-די׹-עס-איב֌עךדיק; ׀ון דעך עךנסטעך, 
ב֌יליקסטעך, ׊װײ׀֌אַךאַקװא֞דעךדיקסטעך גוטקײט; אַב֌יסל שו שכלדיק, 
אַב֌יסל שו למה:זה.אנכידיק (למה זה אנכיב-שו װא֞ס דאַךף איך דא֞ס?); אַזױ 
׀ון.-אַל׊דינג-שו-ב֌יסלעכדיק װי מעגלעך... 

סו׀יקס --יק: איינשייטיק, א֞׀נהעך׊יק. גךויסאַךטיק (אויף א גךויסן 
אַךט). די היינט-׀אַךנאַכטיקע אַגאַ׀יע (היךשקאַן); אינ׀֌עךזא֞ניקע ׀אַך. 
װאַלטונג (,עמעס") { אַנדעך׀אַךב֌יקע טײיכֿלעך (טייטש); ׀יט אַ׀֌אַך׀- 
מענשמעקנדיקעך .מיידלשעך האַנט (ב֌עךג.). 

סו׀יקס -(י)ש: הא־ט גע׀ונען אי׹ אַךב֌עטעך.׀֌ױעךשן לעזעך 
(,קא֞מ׀א֞ן'); אַ קלאַסןאַךמײ, אַן אַךב֌עטעך. און-׀֌ויעךישע (;קא֞מ׀א֞ן") ×  
נא֞כֿמלחמהשעך ׀֌עךיא֞ד (;עמעס?. 

7. נישט-אייגנטלעכע אַדיעקטיוון (אדיעקטיוויךונג) זענען 
׀יל זעלטענעך, וי סוב֌סטאַנטיויךונגען. ׀אַך אַזעלכע קען מען בֹ֌אַ- 
טךאַכֿטן ׊. ב֌. אױטא֞ךיטעט אַן אױטא֞ךיטעטע מינונג, אויך 


6וא׹" אי 


= 100 -- 


קאױיטא֞ךיטעט׀ולע"), גא־׹ (די גא֞ךע װעלט), אמת (אַן אמתעך, איך 
,אמתדיקעך"), ׀ךי (׀ךיע חתונות), ׀֌לו׊לינגע יא־׹ן (׀ע׀עך. איך 
, ׀֌לו׊לינגדיקע"). 

׊עװישענע ךגעס (הא֞׀.). : 

׀א֞ךמאַל שליסט זיך א־ן אַהעך אױיך קא־׹ן (א קא֞ךענעך), א֞ב֌עך 
ס'איז קײן ס׀ק נישט, אַז דעך | (==×¢) װעךט ךא֞ או׀גענומען אַנאַלא֞. 
גיש מיטן סו׀יקס -ן{ דא֞ס זעלב֌יקע -ךאיא֞נעך. דעמיסעזא֞נעך (׀ינינב֌עךג). 

אַהעך געהעך אױך די עיא֞ךנלאַנגע אַלמנה" (ב֌עךג). נישט ׀ון 
מיא־׹ן |-לאַנגע" (ס'װא־לט געװען אַן אַב֌סוךד), נא֞ך ׀ון יא֞ךנלאַנג"--אַךיעק. 
מיװישעך מיטשטים-.סו׀יקס. 


8. ב֌ילדונג ׀ון נישט דעקליניךלעכע אַדיעקטיװי, 


סו׀יקס --עך (אַמא֞ל --אַנעך), ׊וגעגעב֌ן שו אַ געא֞גךאַ׀שן נֹא֞י 
מען : א֞דעסעך, אַמעךיקאַנעך, אַ׀֌ךיקאַנעך, לא֞נדא֞נעך, מינסקעך, קיע- 
װועך, ךוסלענדעך. נישט יעדעך געא֞גךאַ׀ישעך נא֞מען קען ב֌ילדן אַ 
נישט-דעקליניךלעכֿן אַדיעקטיוו: נישטא֞ ;אַן אײךא֞׀֌עך" א֞דעך ,איי׹א־. 
׀֌עעך" מלוכֿה, נא֞ך דווקא אַן איךא֞׀֌עישע?" (דעקליניךלעכֿעך אַד. 


יעקטיוו). 


סו׀יקס --עךליי בי ׊א֞לנעמען: ׊ווייעךליי, דךייעךליי... (אויך 
אַדיעקטיון : ׊ווייעךליייק). אַהעך אויך ,אַלעךלײי, כ֌לעךליי. 

9, בילדונג ׀ון ׊א֞לנעמען: איינס, שוויי אאַז"וו--װא֞ך׊לדיקע; 
ד׹יישן, ׀עך׊ן...-- ׀אַךגעסענע ׊ונוי׀זאַ׊ן; שװא־נשיק, דךייסיק..--׀אַך. 
געסענע ׊ונוי׀זאַ׊ן { שװא־נשיק איינס--איין און שװא־נשיק...--׊ונוי׀גע- 
זע׊טע װעךטעך; אויך ,עטלעכֿע און שװא־נשיק". ׊וייהונדעךט, ד׹י. 
הונדעךט... ׊וועל׀הונדעךט--׊ונוי׀געזע׊טע ועךטעך. 

ב֌אַזונדעךהײטן: עטלעכע זעכ׊יק (א֞׀֌)--עטלעכע און ועכ׊יק; ׊װײ 
מא־ל הונדעךט טויזנט--׊װיהונדעךט מויזנט. 

העב֌ךעישע ׊ונוי׀זאַ׊ן ‏ ×§"ן אל׀ים, שׂין אלף... 

אַז ,ד׹יי-און-שװא־נשיק' אדגל' זענען טאַקע ׊תוי׀זאַ׊ן, נישט קין 
װעךטעך-ב֌אַהע׀טן, קען מען איינזען, װען מען לײענט אַאַ ׀א֞ךמול 
31-20=3 ; ,ד׹י און שװא־נשיק איז דךײ.און-שװא־נשיק'. 


-- 112 -- 


8 בילדונג ׀ון וושהבן 


0. ועךב֌ן קען מען לויטן ב֌ילדונג-או׀ן איינטיילן אַזױ! 

) אײינ׀אַכֿע (דךייען), מיט װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌ (א֞נדךייען), מיטן 
׊וגא֞ב֌ זיך (זיך דךייען), ׀֌עךי׀ךאַסטישע (אַ ד׹יי טון). 

די קלאַסי׀יקאַ׊יע איז דא־ ׀אַךאײנ׀אַכט. אין דעך אמתן ליגן 
נישט די אנטעךטיײלונגען אין אײן ׀לעך: ס'קענען זײן װעךב֌ן מים 
װעךב֌אַלן ׊װא֞ב֌ און מים זיך, ׀֌עךי׀ךאַסטישע מיט זיך אאַז"×°. 

2) איינ׀אַכע טיילן זיך: אייגנטלעכֿע וװעךב֌ן און װעךב֌אַליזי- 
ךונגען (נישט-װעךב֌ן, װא֞ס ב֌אַקומען ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס). 

3) אייגנטלעכע טיילן זיך: װא֞ך׊לדיקע, מיט אַ׀יקסן (סו׀יקסן 
און ׀֌ךע׀יקסן). 

1. אינװײניקסטע ב֌ײגונג אלס אַן אײנ׊יקעך סימן ׀ון װעךב איה 
דאַכט זיך, שוין אַ טוױיטעך ׀א֞ךמאַלעך סימן. ב֌ײש׀֌ילן: 

װעךב֌ ׀ון װעךב֌: ליג-לײגן, זישן-זע׊, שטײן-שטעלן 

װעךב֌ ׀ון נישט:װעךב֌; ג׹ונטג׹ינדן, נאַס-נע׊ן, ׀ול.א֞נ׀ילן, 
ק׹ום-קךימען. 

2. סומ׀יקסן, װא֞ס דינען אויף שו ב֌ילדן אַ װעךב֌ ׀ון 
נישט װעךב: 

--יק: ענדיקן, קךע׀טיקן, ׹ייניקן. 

--י׹; דאַטיךן, מאַךשיךן, נעךוויךן, ׀אַב֌ךיקיךן (׀אַב֌ךי׊יךן), 
קא֞מ׀֌לעקטיךן, ךעגיסטךיךן. 

א֞׀֌טמא֞ל --יזי׹,--אַליזיך; קא־לא־ניזי׹ן, נאַ׊יא֞נאַליזיךן. 

׀אַךעם-הא׹שיזי׹ן! ׊ו׀֌אַסן די עמי-הא׹שים (׀ון ךײד), 

--ל: ךייטלען זיך. 

--עווע (איינעך ׀ון די לעב֌עדיקסטע): איינדךיקעווען (;עמעס". 
אַךומגעב֌ךעגעװעט ננאַד.), ב֌אַלעכ֌׊טעװען, ב֌ונטעװען, דאַטשעװען, 
זכֿךונעװען (,עמעס"), טינקעווען. דעך סו׀יקס הא־ט אַמא֞ל דעם ניואַנס 
׀ון ב֌יטול, 
׀֌אַךאַלעלע ׀֌א֞ךמעס: ׀֌אַקױ׀֌אַקעװען- ךעטןךאַטעװען, שוינען- 
שאַנעװען. | 

--עך: ב֌אַגײיסטעךן, ב֌לעטעךן, גלידעךן. 

--×§ (ב֌אַטייט קלאַנג-נא֞כֿמאַכונג): אויקען (שךייען אוי), ב֌א֞מקען. 
ב֌עקען, האַװקען, מעקען, נוקען, שאַקעףן 


=- 113 -- 


װעךב֌ ׀ון װעךב֌ ב֌ילדעט זיך דו׹ך די עמא֞׊יא֞נאַלע סו׀יקסן --ינק--, 
--על--; שלא֞׀֌ינקען, װײנעלען (ךעדנדיק שו קינדעך) 

3 אונטעךן נא֞מען ׀֌ךע׀יקס ׀אַךאײניקט - מען געװײנלעך ׊װײ" 
׀֌אַךשידנעךלײ דעךשיינונגען  :‏ ,שךײב֌ן--ב֌אַשךײב֌ן" און ,שךײב֌ן--א֞׀֌טךײב֌ן". 
,ב֌אַ' איז אַ ׀ךע׀יקס, ;א֞׀֌'--קען נישט (יעדנ׀אלס נישט שטענדיק) ב֌אַ. 
מךאַכט װעךן אַלס ׀֌ךע׀יקס: ,איך שךײב֌ א֞׀֌'"-דא־ הא־ט זיך, זא־גט מען, 
דעך ׀ךע׀יקס א֞׀֌געטײלט און געשטעלט נא־כן װעךב֌. ס'איז אן אב֌סוךד-- 
אַ װא֞ךט (;א֞׀֌'י איז אַ ב֌אַזונדעך װא֞ךם, וה׹איה; ;איך ששךײב֌ אים א֞׀֌') 
װא֞ס שטײם נא־כן װעךב֌, איז יעדנ׀אַלס נישט קײן ׀ךע׀יקס ב֌ײ דעם 
װעךב֌. מע װא־לט געקענט א־גן, אַז אין א֞׀֌שךײב֌ן א֞׀֌געשךיב֌ן איז ׀אַךאן 
אַ ׀ךע׀יקס, און אין שךײב֌ א֞׀֌-שךײב֌ אים א֞׀֌ איז דעך ׀֌ךע׀יקס 
׀֌אַךב֌יטן אויף אַ ב֌אַזונדעך װא֞ךט, װעלכעך קומם נא־כן װעךב. א֞ב֌עה 
׊וליב֌ געװיסע טעמים (אַק׊ענט, לעךע װעגן װעךטעך.סךך, אַזעלכע אױס. 
ב֌ילדונגען װי ,א֞׀֌׊ושךײב֌ן", װו֌ ,שו" איז אַ ב֌אַזינדעך װא֞ךם) איז ב֌אַקװע. 
מעך א֞נ׊ונעמען א֞׀֌-(אדג"ל) ב֌כלל נישט ׀אַך קײן ׀֌ךע׀יקס, נא֞ך ׀אַך 
א ב֌אַזונדעךע קאַטעגא֞ךיע, װא֞ס איך ךוף ×° עךב֌אַלעך שוגא־ב. א֞׀֌. 
שךײב֌ן" דאַךף ב֌אַטךאַכט װעךן אַלס אַ ב֌אַזונדעך מין ׊תוי׀ואַץ. ,׀ךע. 
׀יקס" ךוף איך נא֞ך די נישט-אַק׊ענטיךטע: אַנט., בֹ֌אַי.. | 

4. ׀֌ךע׀יקסן דינען אויף שו ב֌ילדן װעךב֌ן סיי ׀ון װעךב֌ן, 
סיי ׀ון נישט-װעךב֌ן. א֞ט זענען װעךב֌אַלע ׀֌ךע׀יקסן : 

אַנט--: אַנטלוי׀ן, אַנטשולדיקן. וועךט אַמאַל ב֌אַנו׊ט אין נעא֞לא֞- 
גיזמען מיטן ב֌אַטייט ׀ון קעגנזאַץ: אַנטװעךטן (,עמעס". 

ב֌אַד- : ב֌אַאױ׀֌טךא֞גן, ב֌אַגליקן, ב֌אַגנבענען, ב֌אַװייזן, ב֌אַזינגען, 
ב֌אַ׀ךײינדן זיך, ב֌אַשטעקשיכֿט (נאַד.), ב֌אַשךײב֌ן. ב֌אַטײט א֞׀טמא֞ל 
ועגן": ב֌אַזינגען עמע׊ן--זינגען װעגן עמע׊ן 

דע(ז)--: דעזינ׀עק׊יךן, דעמאַסקיךן, דענאַ׊יא֞נאַליזיךן, דעקלאַ: 
סיךט ; ב֌אַטײט קעגנזאַץ; קומט ב֌לויז אין אינטעךנאַ׊יא֞נאַלע ועךטעך. 

(ד)עך--: (ד)עךװואַךטן, דעך׊יילן, דעך׊יען, (ד)עךשיינען,. דעךי 
שךעקן. 

אין די אַלטגעזעסענע ײדישע װעךטעך איז דעך-, אין אײניקע 
נײעךע: -עך; ׀אַךאן אַ טענדענץ שו ׀אַךב֌ײטן עך-- אױף דעך- 
(דעךשײנען, דעךלױב֌עניש, דעך׀א֞לג) די טענדענץ איז א ךיבטיקע, 
אַ ס׀ק קען זײן װעגן דעך נײטיקײט שו ׀֌א֞ךסיךן א֞ם די ׀אַךײדי. 
שונג. נישם ב֌אַגךינדם איז יעךנ׀אלם די שמךעב֌תג ׀ון אײניקע שו 


ייךישע ג יאַמאַטיק (8) 


-- 14 -- 


די׀עךענ׊יךן, אַשטײנעך, עך׊יען (טזגזװחס80) און דעך׊יען עז{װהז0ג), 
עךװאַךטן (׀זגגהאס) און זיך דעךװאַךטן (1082420002). ׀ון אַזאַ ‏ די׀ע. 
ךענ׊יךונג װײסטם די נאַטיךלעכע ש׀֌ךאַך נישם (א׀שך איז עם ׀ון 
שטאַנד׀֌ונקט ׀ון ש׀֌ךאַך-׀ולקומקײמט שו ב֌אַדױעך): דעך׊ײלן איז 
אי 5/ג0200623, אי טזגזװױססת. אדג"ל. 

׀אַך--.; ׀אַךגיין, ׀אַךגךעסעךן, ׀אַךווייסן, ׀אַךטי׀ן, ׀אֲַךקוי׀ן, 
׀אַךשטאַךקן, ׀אַךשךייב֌ן, ׀אַךשךייען. 

׊ע--: ׊עַב֌ךעכֿן, ׊עב֌ךענען זיך, ׊עגיין, ׊עזינגען זיך, ׊ענע- 
מען, ׊עךייסן, ׊עשטעלן; ב֌אַטײט ע׀ונאַנדעך", ב֌אַװעגונג אין ׀֌אַךשי- 
דענע ךיכֿטונגען, אַנטש׀֌ךעכט מיטן ךוסישן -- 180. 

׀אַלשע ׀א֞ךמע -׊עשיסן (׀ון ךוסיש) א֞נשט. דעךשיסן. 

טוימעך ׀֌ךע׀יקס גע--: געװינען, געלינגען. דא־ך איז עס אַ ׀֌ךע: 
׀יקס, נישט קײן טײל ׀ון װא־׹של, אױף װי׀ל ס'הא־ט אַ געמײנזאַמע 
אײננשאַ׀ט מיט אנדעךע ׀ךע׀יקסן - ׀אַךש׀֌א֞ךן דעם ׀֌אַךטי׊י׀֌-׀֌ךע. 
׀יקס (359). 

2 ס'װעךט אמא־ל א֞נגעװענדט ׀אַך אַ מיט? ׀ון װעךב֌.ב֌ילדונג- 
א֞׀֌װאַך׀ן דעם ׀֌ךע׀יקס: א֞נשט. ב֌אַשולדיקן-שולדיקן. 

6. א֞׀ט וועךט אַ נישט:װעךב֌ אַךיב֌עךגע׀יךט אין קלאַס װעךב֌ן 
א־ן קיין שום ׀א֞ךמאַלן סימן. גענועך הייסט עס--דו׹ך דעם, װא֞ס 
עך ב֌אַקומט די קא֞ניוגאַ׊יע-סו׀יקסן : איך ג׹ין, דו גךינסט, עך ג׹ינט, 
מי׹ גךינען. 

נישט ׹יכטיק װא־לט געװען שו זא־ג, אַז ,גךינען" ב֌ילדעם זיך ׀ון 
;ג׹ין" דו׹כן סו׀יקס -ען: דעך סו׀יקס -ען () אייז אַ אינ׀יניטיװ:סו' 
׀יקס, עך קומט ׀֌א֞ך ב֌ײ יעדן אינ׀יניטיװ, אומא֞׀֌הענגיק ׀ון זײנע נישט. 
סינטאַקסישע סימנים; עך קומט ׀א֞ך נא֞ך ב֌ײים אינ׀יניטיװ (און ב֌ײ דעך 
עךשטעך--דךיטעך ׀֌עךזא֞ן-מעך׊א֞ל), נישט בי ' אַנדעךע װעךב֌-׀א֞ךמעס. 
אוב זא־גן, אַז ,גךינען" ב֌ילדעם זיך דו׹כן סו׀יקס -- דאַךף ׀ען זא־גן, 
אַז דײניקן ב֌ילדעט זיך דו׹כן סו׀יקס -יק---, ׀אַךװײסן-דו׹כן ׀֌ךעי 
׀יקס ׀אַך--און סו׀יקס -ן אאַז"×°. אַן איב֌עךיקע חומ׹ה אין דעך טעך. 
מינא֞לא֞גיע. מי׹ ךעדן נישט װעגן ב֌ילדונג ׀ון אינ׀יניטיו (אַלס אין 
װעךב֌-׀֌א֞ךמע), נא֞ך װעגן ב֌ילדונג ׀ון װעךב֌ בְ֌כ֎לל, ד.ה. װענן ב֌ילדונג 
׀ון זין טעמע. 

ב֌ייש׀֌ילן ׀ון װעךב֌אַליזיךונגען: דעך ׀֌ונקט נומעך 7 עדותט 
זי׹ מיטן יידישן ׀֌ךעזידענט נחום סא֞קאַלא֞װ (;עמעל"); דאַךדאַנען 


בי 
ך 2 4 


: 


-- ×€11 - 


אַהעך, דאַךדאַנעלן אַהין, -- מע דאַךדאַנעלט אַזױי לאַנג.. (ש"×¢); 
הכל הבל און געהבלט מז דא־ך װעךן; מע קען נישט װייניקעךן 
די שא־ל שעהן (׀ון ׹ייד); טישן אַ טיש (=ג׹ייטן שום טיש. ׀ון 
׹ייד) ;: געלעךעךט (׀ון ׹ייד); װא֞ס ב֌עקעט אי׹ מי׹, װא֞ס עטעט 
אי׹ מי׹ ? (אַב֌ך.). 

7. װװעךב֌אַלטך ׊וגא֞כ֌ ךוף איך די וועךטעך (8א)דוךכֿועט), 


:אַהין, אַװעק(עט), אויס(עס), אומ(עט), אונטעך, או׀(עט), אַנטקעגן, איי 


ב֌עך, איינ(עט), א֞ננעט), אַנידעך, אֶ(׀֌װעט), אַךא֞ן׀֌)עט), אַךױס(עט), 
אַךומ(עט), אַךו׀(עט), אַךיב֌עך, אַךײן, ב֌יי, מיט, נא־ך, ׀ונאַנדעך, ׀א֞ך, 
שו, ׊וזאַמען, ׊ונויף, שו׹יק (און אייניקע זעלטענעךע), װא֞ס טךעטן 
אַךױס, װי ב֌אַשטאַנדטײל ׀ון אַ װעךב֌ און קומען ב֌יים אינ׀יניטיוו 
אין ׀֌אַךטי׊י׀֌--אוממיטלב֌אַך ׀אַך זיי, און ב֌יי אַנדעךע ׀א֞ךמעס--נא־כן 
װעךב֌: א֞נשךײב֌ן, א֞נגעשךיב֌ן, שךײב֌סט-א־ן, שךייב֌-א־ן! (796, 748). 
א֞׀֌ט ב֌אַטךאַכֿט מען זי אַלס ,אַק׊ענטיךטע ׀֌ךע׀יקסן? א֞דעך 
,א֞׀֌טײילב֌אַךע ׀֌ךע׀יקסן"; אַזאַ אוי׀׀֌אַסונג איז נישט ב֌אַקװעם (283). 
ב֌ייש׀֌ילן : (אַ)דוךכֿגײן, אַהינטון, אַװעק׀א֞ךן, אױסךאַמען, אומ. 
וואַך׀ן, אונטעךלייגן, אוי׀גיין, אַנטקעגנקומען, איב֌עךשךײיב֌ן, איינווייקן, 
א֞נקומען, אַנידעךלײגן, אֶנ׀֌)גיין, אַךא֞(×€ÖŒ)גײן, אַךױסקוקן, אַךומ׀ֿאַ׀֌ן 


אַךױ׀קךיכֿן,. אַךיב֌עךלוי׀ן, אַךײנשטעלן, ב֌אַקומען, מיטנעמען, נא֞כלױ׀ן, 
! ׀ונאַנדעךטיילן, ׀א֞ךקומען, ׊ונעמען, ׊זאַמענקלײב֌ן, ׊ונוי׀זאַמלען, שו- 


ךיקהאַלטן, 

דעך חכם שכלט זיך א׀ילו ׀ון דעך ת֌ליה אַךא֞׀֌ (ב֌עךנשטײן. 

קינסטלעכע װעךב֌אַליזיךונגען: יוננע ינננעלײט, װא֞ס יינגלען אוֹנ. 
טעך מיט ׀ךײע ׀עךזן (נאד.); דעם גא־׹ עךשמן שמיקל לעב֌עדיקע 
׀֌ךא֞מא֞׀֌לאַזמע, װא֞ס הא־ט זיך, מי׹ װײסן נישט װי, אַךױסגע׀֌יא֞לא֞ניךם 
אין דעם אַב֌סא֞לום טױטן ים (זשיטלא֞װסקי. 

8, דעך מאַנגל אין א֞ךט לא־זט מי׹ זיך נישט א֞׀֌שטעלן אויף 
די ב֌אַטייטן ׀ון די װעךב֌אַלע ׊וגא֞ב֌ן. װיכֿטיק איז א֞נ׊ומעךקן דעם 
קאַנקךעטן (א֞ךטעדיקן) כאַךאַקטעך, װא֞ס ס'גיט שו דעך ׀֌ךע׀יקס 
אַך--: איב֌עךגיין--אַךיב֌עךגײן, אונטעךװאַך׀ן--אַךונטעךװאַך׀ן, אוי׀נע. 
מען--אַךוי׀נעמען, א֞׀֌נעמען--אַךא֞׀֌נעמען, אינגיין--אַךײינגײן,. אויס- 
שטעלן--אַךויסשטעלן. 

9. װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ שײדט זיך אונטעך ׀ון ׀֌ךע׀יקס מיטן 
אַק׊ענט. ׀אַךטן א֞ב֌עך ׀אַלן, װען א װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ קומט שטענדיק 


ך 118 -- 

סײ אין אינ׀ינימיו, סײ אין געגנװאַךט אוממיטלב֌אַך ׀אַךן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט? 
א֞נב֌אַלאַנגען--איך א֞נב֌אַלאַנג, א־ננד)עךקענען--איך א־ננד)עךקען. דא־ איז דעך 
װעךב֌אלעך ׊וא֞ב֌ אוי׀ן גךענעץ ׀ון ׀֌ךע׀יקס. מעגלעך, אַז די װעךטעך 
װעלן זיך אױסגלײכן מיט דעך מעךהײט װעךב֌ן און געב֌ן: איך ב֌אַלאַנג 
א־ן, איך (ד)עךקען א־ן. דעךװײל קומען, דאַכט זיך, אַזעלכע ׀֌א֞ךמעס 
נישם ׀א֞ך, אין אײניקע אַנדעךע ׀אַלן ׀ון דעך זעלב֌יקעך קאַטעגא֞ךיע, 
נעמלעך ב֌ײ די װעךב֌אַלע ׊גא֞ב֌ן ,אונטעך, איב֌עך', איז שוין די ׀אַך- 
יידישונג ׀ון קינסשלעכע דײיטשמעךישע ׀א֞ךמעס אַװעק װײטעך. 

0. מע זא־גט אַמא֞ל איב֌עךזע'שן (אַק׊ענט אוי׀ן װא־׹של), איך 
איב֌עךזע'×¥, איך הא֞ב֌ איב֌עךזע'׊ט, ד.ה. איב֌עך דעךשיינט דא־ אַלס 
׀֌ךע׀יקס. יידישלעכעך א֞ב֌עך אין: איב֌עךזע׊ן (אַק׊ענט אוי׀ן װעך- + 
ב֌אַלן ׊וגא֞ב֌), איך זעץ איב֌עך, איב֌עךגעזע׊ט. די יידישלעכע ׀א֞ךמע 
שטויסט שוין גאַנץ דעך׀א֞לגךייך אַךױס די ׀ךעמדע. אַהעך געהעךן: 
אוינטעךדךיקן, אונטעךוו׀ֿן, אוינטעךךיכט (כֿ'׹יכט אונטעך, כֿ'הא֞ב֌ אונ- 
טעךגעךיכט), אוינטעךשיידן, איב֌עךזע׊ן, איב֌עך׊ייגן (כ'שייג איב֌עך, 
כ'הא֞ב֌ איב֌עךגע׊ייגט), איב֌עךךאַשן. 

איב֌עךךאַשן איז אַ ,׀א֞לקס-עטימא֞לא֞גיע"? (ד. ה. ׀א֞לקסטימלעך 
אוסגעטײטשט אַלס ;איב֌עך"-העב֌ך. ,-עש'). 

אהעך אויך , אונ'טעךנעמונג" (אַק׊ענט אוי׀ן עךשטן טךאף), ,אי- 
ב֌עךגעב֌ענעך" (אַק׊ענט אוי׀ן עךשטן טךאַף, ,אי'ב֌עךגעטךיב֌" (אק׊ענמג 
אוי׀ן עךשטן מךאַף), און א׀שך אויך ,װי'ךעךש׀֌ךעכן, כא֞טש קײן װעך" 
ב֌אַלעך ׊וא֞ב֌ ,װיךעך' קומט נישם ׀א֞ך, 

1, ווען מי׹ ׀אַךגלײכן ; 

׊ך װיל זיך אײינךעדן; 

עס ךעדט זיך אַזױ, -- 
ב֌אַמעךקן מי׹ ג׹ינג, אַז אין עךשטן ׀אַל איז /זיך" אַ ב֌אַטייטיקעך 
װא֞ךט, אַלזא֞ אַ ב֌אַזונדעך סינטאַגמע (װא֞ס שיט זיך שום װעךב֌ ,איינ- 
ךעדן") און אין שווייטן ׀֌אַל איז ;זיך"--אַ ב֌אַהיל׀יקעך װא֞ךט, װא֞ס 
גיט ׊וזאַמען מיטן וװעךב֌ ,ךעדט" אין ב֌אַטײט. דא־, זא־גן מי׹, אין 
דעך װעךב֌ נישט ;ךעדט", נא֞ך ;ךעדט זייך", סיטן װַוגאֲב עזיך "ך 
נישט שטענדיק אין אַזױ ג׹ינג שו ב֌אַשליסן, שי הא֞ב֌ן מי׹ שו טון 
מיט אַ ב֌אַטייטיקן װא֞ךט (׀֌ךא֞נא֞ם) ,זיך" א֞דעך מיט אַ ׊וגא֞ב֌ שום' 
װעךב֌; ס'קענען ב֌לײיב֌ן ס׀ק.׀אַלן; ס'איז נישט קיין אומגליק. 

ס'איז ג׹ינג שו דעךװײן, אַז ,זיך' איז א ב֌אַזונדעך װא֞ךט. ׊װישן 
דעם ע׊ם װעךב֌ און זיך"' קען מען שטעלן אַנדעךע װעךטעך. 


= 117/ = 


׀אַךאַן װעךב֌ן, װא֞ס קומען נישט ׀א֞ך א־ן דעם ׊וגא֞ב֌ ,זיך", 
׊.ב֌. זיך כ֌עסן. 

2. סתזיך" גיט א֞׀֌טמא֞ל ׊וזאַמען מיט אַ ׀֌ךע׀יקס א֞דעך מיט 
אַ װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌ אַ ס׀֌ע׊י׀ישן ב֌אַטײיט, ׊.ב֌. זיך ׊ע--(זיך ׊עךעדן), 
זיך א֞נ-- (זיך א֞נךעדן). 

3. +זיך" טךעט אַךיס אֵלס װעךב֌אַליזיך-מיטל: זיך 
בחו׹ן, זיך חנדלען, זיך מוידן 

4, װעךב֌ן מיט ,זיך' קא־ן מען ךו׀ן ׀֌ך א֞נא֞מינאַ לע (װײל זיךי 
שטשמם ׀ונם ׀֌ךא֞נא֞ם עזיך") א֞דעך הידעךקעךוסע ך ע׀לעק. 
:ס יװ ×¢ (װוײל א֞׀֌ט-נישט שטענדיק-ב֌אַטײטן זײ אַ טונג, װא֞ס קעךט זיך 
אום ׀ונעם טועך שו׹יק אוי׀ן טועך). מען קען זיך ב֌אגײן אױיך א־ן אַ 
;ס׀ע׊יעלן טעךמין, 


9 ׀֌עךי׀ךאַסטישע וועךב֌ן 


5. אַזױי ךוף איך אַזעלכע װעךטעך-גךו׀֌יךונגען (זוכֿה זיין, 
חתונה מאַכן, אַ װא֞ךף טון אדג"ל), װא֞ס ב֌אַשטײען ׀ון אַ ב֌אַהיל׀יקן 
װועךב֌ און אַ ב֌אַטייטיקן נישט:װעךב֌, געב֌:דיק ׊וזאַמען איין ב֌אַטײט. 

מע קען זיי איינטיילן אויף 6 קלאַסן: 

6. 1 קלאַס: אינװאַךיאַנט, זיין. 

דעך אינװאַךיאַנט איזן דא֞ס ׹וב אַ העב֌ךעיזם. ב֌ייש׀֌,: גוב׹, 
גו׹ם, זוכה, חושד, יושא, מט׹יח, מסכ֌ים, מתךה, מודה, מוחל, מא׹יך, 
:מחייב, מנשח, מקנה, נוטה, סותך, עובך זיין. 

ב֌ײ שלום-עליכמען קא֞מיש: למנשח זײַן. 

נישט סעמיטיזמען: אויסן זיין, גע׀עלן זיין, וויסן זיין (ב֌לויז 
אימ׀֌עךאַטיוו און ,זא־ל"-|-אינ׀יניטיוו), טוטוויי זיין (דיאַלעקטיש א֞נשט. 
ווייטון), ,׀אַךאַן זיין" (ב֌לויז געגנװאַךט, אין די איב֌עךיקע ׀א֞ךמעס-- 
;א־ן , ׀אַךאַן"). 

,גע׀עלן זײן? הא־ט אַלע ׀א֞ךמעס, ,גע׀עלן" הא־ט דאַכט זיך נישט 
קײן ׀אַךגאַנגענהײט, אַלזא֞, געגנװאַךט: איך גע׀על=ב֌ין גע׀עלן ׀ֹאַך. 
:גאַנגענהײט: ב֎֌ין גע׀עלן געװען, ׊וקקנ׀ט: װעל גע׀על=-װעל גע׀עלן 
זײן, אאַז"ה. 

קײן אויסדךיק ,׀אַךאַן זײף איז נישטא֞, א֞ב֌עך װײל ס'איז א֞נגע- 
עומען, אַז יעדן װעךב֌ ׀אַךמךעט זײן אינ׀יניטיװ, איז װען מי׹ װילן 


- 118 -- 


ךעדן װעגן װעךב֌ ,איך ב֌ין ׀אַךאַ', שאַ׀ן מי׹ אַ ׀יקטיװן אינ׀ינימית" 
,׀אַךאן זיין". 


7. ׀אךאן װעךב֌ן ׀ון עךשטן קלאַס מיטן ׊װא֞ב֌ זיך': זיך 
׀ועה זײן, זיך מ֮ט׹֮יה זײן, זיך ׀תעסק זײ, זיך מתהײב זײן זיך הב 
זײן א"אַ. ב֌ים אנװאַךיאַנט קא־ן קומען נא־ך א װא֞ךט א֞דעך א׀ילו א 


וועךמעךגךו׀֌ע: עולה ×™×€×” זײן, עוקך מן השוךש זײן, הוטא ב֌עגל זײן4 


זיך מוסך נ׀ש זײן, מא׹יך ימים (ושנים) זײן, מקב֌ל ׀֌נים זײן ׀֌וךש' 


ב֌שמו זײן אאַז"ו, 


8 דעך שאַב֌לא֞ן ׀ון דעם עךשטן קלאַס ׀֌עךי׀ךאַסטישע װעךב֌ן֌ 


װעךם אַמא֞ל ב֌אַנו׊טם שו ׀אַךב֌ינדן גאַנ׊ע לאַנגע העב֌ךעישע װעךטעך. 
גךו׀֌עס שו אײן ײדישן װעךב֌. +׊. ב֌. זײ הא֞ב֌ן מי׹ משלם ךעה תחת 
טובה געװען (אה׹ן אי׊יקס ,זכךונות'). 


9, ,עולה ×™×€×”', א׀ילו ,משלם ךעה ת֌חת טובה', איז אין נבול" 


׀ון ײ"דישן ש׀֌ךאַך-ב֌אַװו֌סטײן -- אײן װא֞ךט. א֞ב֌עך ב֌ײ יענע, װא֞ס ב֌אַ- 
נושן אַזעלכע אויסדךיקן, זענען דא֞ס ׹וב ׀אַךאַן אױױיך העב֌ךעישע 8סא֞. 
׊יאַ׊יעס, װא֞ס ׊װינגען א֞נ׊ונעמען ,עולה ×™×€×”" ׀אַך ׊װײ װעךטעך, אדג"ל, 

0. קיין ב֌אַזונדעךקײיט אין ב֌אַטײט שטעלט דעך עךשטעך 
קלאַס נישט ׀א֞ך: עובך זיין--זינדיקן, זיך מט׹יח זיין--זיך ב֌אַמיען, 


מושא-חן זיין--גע׀עלן װעךן אאַזיוו. מע קא־ן נא֞ך א֞נמעךקן, אַז די 
װעךב֌ן מיט אַ מעך-װועךטעךדיקן ב֌אַטײטיקן טייל אַנטש׀֌ךעכֿן דא֞ס 
׹וב קעגן װעךב֌ן מיט נא־ך אַנדעךע סינטאַגמעס, ב֌אַהע׀ט שו זי": 
עוקך מן השוךש זיין--אויסךייסן מיטן װא־׹של, חוטא ב֌עגל זיין--שטאַךק, 


׀אַךזיגדיקן, 
1. זן קלאַס אינװאַךיאַנט--, װעךן". 


דעך אינװאַךיאַנט איז א֞׀ט אַ העב֌ךעיום: מוסכ֌ם װועךן, מגולגל 


וועךן, מקויים װעךן, נמאס װעךן, נ׀טך װעךן, נישול װעך נעלם 
וועךן א"אַ 


נישט-סעמיטיזמען : איינגעזונקען װעךן, ,אַנטלא֞׀ן װעךן? אַנטךו- 


נען װעךן, אַנשטומט װעךן אַנשלא֞׀ן װעךן געװא֞ך (געװוֹיךע) װעךן 


גענעזן װעךן, גע׀עלן װעךן, דעך׀ךויךן וועךן, ׀אַךשװו֌נדן װעךן, ׊ע- 


גאַגנען וועךן א"אַ. 
די ׀א֞ךמעס זענען נישט קײן ׀֌אַסיװן (311), װא־׹ים נישטא֞ + 
ב'זינק-אײן (עמע׊ן) כ'אַנטלױף (עמע׊ן), כ'אַנשװײג אאַז"ו, נישטא֞ כ'װעך" 


" יי 


=- 119 -- 


אײנגעזונקען ׀ון עמע׊ן ב֎֌ין אַנטלא֞׀ן געװא֞ךן ׀ון עמע׊ן (אין דעם 
זינען: ,עמע׊עך הא־ט מיך אַנטלא֞׀|") אאַז"ה. 

9 די װעךב֌ן ׀ון ׊װײטן קלאַס ב֌אַטײטן אַ שטײעדיקע טו֌נג, 
א֞׀֌טמא֞ל א ׀֌אַסיװע (211): מוסכ֌ם װעךן=- אײנשטימען, מקוײם װעךף- 
׀אַךװיךקלעכט װעךן, אַנטלא֞׀֌ן װעךן=-אנטלוי׀ן, 

3. זזן קלאַס. -אַ"-דװעךב֌אַלעך סוב֌סטאַנטיו-ד,טון . 

דעך סוב֌סטאַנטיוו ב֌ילדעט זיך לויטן טי׀֌ ׀ון 8 117 ב֌ייש׀֌. : 
אַ גײ טון, אַ גענעץ טון, אַ געשךיי טון, אַ דב֌ך טון, אַ הוסט 
טון, אַ װא֞ךף טון, אַ זונג (זינג) טון, אַ זעץ טון, אַ טךאַכֿט טו֌ן, אַ 
טךייסל טון, אַ ט׹ונק טו֌ן, אַ כאַ׀֌ טון, אַ לױיף טו, אַ לייען טו, אַ 
מאַך טון, אַ נעם טון, אן עס טון אַ ׀֌אַטש טון, אַ ׀֌לױדעך טון 
אַ ׀אַל טון, אַ ׀א֞ך טון, אַ ×€×™×™×£ טון, א ׀לי טון, אַ ׊עעֶ׀ן טו, אַ 
קוק טון, אַ קוש טון, אַ קלאַ׀֌ טון, אַ שא֞ס טון, אַ שיכ֌וך טון, אַ ש׀֌יל 
טון, אַ ש׀֌ךונג טון, אַ שךייב֌ טון. 

מיט אינװײניקסטעך דעךנאַנ׊ונג; אַ ט׹ונק װאַסעך טון אַמא֞ל א־ן 
אַ ,שהכ֌ול" (אַב֌ך.), כיטן ׊ונא֞ב֌ ,זיך": זיך אַ דךײ טון, זיך א װא֞ךף טון 

4 א֞נשטא֞ט ,טון" קענען קומען אַנדעךע היל׀װעךב֌ן: געב֌ן 
אַקװש; דעם ת֌למיד ׀לעגט עס געב֌ן אַ נעם, אַ שךעק אַב֌ך.); אַזױ 

אַ קוקעלע מעג זי געב֌ן אויף אים ׀ון דעך זייט (קאַ׊.); דעךלאַנגען 
אַ קלאַ׀֌; כֿאַ׀֌ן אַ קוק, מאַכֿן אַ שטאַךב֌. 

9 ׀ון װעךב֌ן מיט װעךב֌אַלן ׊גא֞ב֌ ב֌ילדן זיך ׀֌עךי׀ךאַסטישע 
װעךב֌ן ׀ון זזן קלאס אַזױ: טון אַ זא־ג-אױס, זיך אַ שטעלאַועק טו, 
געב֌ן אַ לעב֌. אונטעך. 

6. די ׀֌עךי׀ךאַסטישקײט ׀ון זון קלאַס ב֌אַטיײט אײינמאַליקײיט, 
קו׹שקייט, א֞׀֌געכאַ׀֌טקײט (אַנטש׀֌ךע׀ֿ'×§ מיט די ךוסישע ׀׀אזגקאסװתס 
שתסזגתז) : ׀ךגלי ,אַ קוק טון" און ,קוקן;, קאַ טךאַכֿט טון" און ,טךאַכֿטן?, 
;דעךלאַנגען אַ קלאַ׀֌ײ און ,קלאַ׀֌ן". ׀ךגלי אויך ,עטלעכֿע מא־ל אַ טךאַ׀ֿט 
געטון" (א֞׀֌.) און ,עטלעכֿע מא־ל געטךאַכֿט? 


7. טע קלאַס. ,קומען שו"--אינ׀יניטיוו, , ב֌ךענגען שו""+ 
אינ׀יניטיוו. 

דעך אינ׀יניטיוו ב֌אַטײט אַן או׀ן ׀ון ב֌אַװועגונג. ב֌ייש׀֌.: קומען 
שו גיין, שו לוי׀ן, שו ׀א֞ךן, שו ׀ליען, שו ק׹ילן שו שוימען, שו 
ש׀֌ךינגען; ב֌ךענגען שו ט׹א־גן, שו ׀יךן, שו שלע׀֌ן 


דעך אינ׀יניטיװ מיט , שו' ש׀֌ילט דא־ די ךא֞לע ׀ון אַ געךונדיום 
(,קומען גײענדיק, ב֌ךענגען ׀יךנדיק"). 

8 כ'טײיל נישמ אויס אין קײן ב֌אַזונדעך קלאס די אויסביל. 
דונגען ;האַלטן אין אַךב֌עטן, אין גײן, אין ךעדן, ,האַלמן אין איײן אַך. 
ב֌עטן, אין אײן שךײען... גיכעך, מײן איך, דאַךף מען זײ האַלטן ׀אַך 
װעךטעך-גךו׀֌יךונגען. ׂ 

9. ×¢ קלאַס. ,טון"-דאינ׀יניטיוו. 

װעך עס טוט זיך עךלעך גענעךן, יענעם טוט די גאַנ׊ע װעלט 
עךן (דיק). 

אלף--אַן א֞דלעך טוט אונטעךן הימל ׀ליען, ב֌ית--אַ ב֌אַךנב֌ױם 
טוט אַלע זומעך ב֌ליען, גימל--אַ גלח טוט זיך שו דעך עבודהזךה 
קניען. 

אַן אַךכֿאישעך (׀אַךעלטעךטעך) טי׀֌. קיין ב֌אַזונדעך ב֌אַטייט 
הא־ט עך אין דעך היינטיקעך ש׀֌ךאַך נישט (טון ב֌עטן--ב֌עטן). עך 
הא־ט נא֞ך אַ ניאַנס ׀ון אַךכאַישקײט, אַמא֞ל ׀אַךב֌ונדן מיט ש׀֌אַסיקײט, 
איךא֞ניע. 

0. זֵש קלאַס. 

אַהעך טוא־ג איך א֞׀֌ ׀אַךשידענע טי׀֌ן, װא֞ס געהעךן נישט שו 
קיין איינעם ׀ון די ׀ךיעךדיקע קלאַסן. ב֌ייש׀֌.: 

גאַקו֌מען, ליב ב֌אַקומען, ׀יינט ב֌אַקומען. 

געב֌ן. אַכֿטונג געב֌ן (געהעךט נישט שום זון קלאַס. 

הא֞ב֌ן, אַ קיום הא֞ב֌ן, אין זינען הא֞ב֌ן, הא֞ב֌ן ב֌יד, חתונה הא֞ב֌ן, 
ח׹טה הא֞ב֌ן, חשק הא֞ב֌ן, ליב֌ הא֞ב֌ן, מו׹א הא֞ב֌ן, ׀יינט הא֞ב֌ן, ךחמנות 
הא֞ב֌ן, שכֿל הא֞ב֌ן. 

האַלטן, מלחמה האַלטן, | 

טון. װײ טון, אַ שידוך טון, ת֌׀ילה טון, ת֌שובה טון. 

מאַכן, ב֌טל מאַכֿו, ח׹וב מאַכן, חתונה מאַכֿ, מבטל מאַכֿן, קאַ 
ליע מאַכֿן. 

ק׹יגן, ליב֌ ק׹יגן, ׀יינט ק׹יגן. 

שטעלן, ב֌דלות שטעלן. 
איאַ. דעך ב֌אַטייטיקעך טייל איז אַ סוב֌סטאַנטיוו (דא֞ס ׹וב א־ן אַך- 
טיקל) א֞דעך אַן אינװאַךיאַנט (;ליב֌"--אַדװעךב֌), 

1. דעך ׀֌אַךטי׊י׀֌ קומט א֞׀֌ט מיטן ב֌אַהיל׀יקן װעךב֌ זיין" 
א֞דעך עװעךן', געב֌נדיק ׊װאַמען אַ ס׀֌ע׊י׀ישן ב֌אַטיײיט ׀ון 


וע = 


׀֌אַסיװוקײט, ד.ה. ׀ון אונטעך׀אַלן אונטעך עמע׊נס אַ טװנג: דעך 
ב֌ךיוו װועךט געשךיב֌ן (עמע׊עך שךיײב֌ט אים). 

אַמא֞ל ב֌אַנו׊ט מען, אין געגנזאַץ שו ;׀֌אַסיװ', דעם טעךמין א ×§. 
טיװ: ,שךײב֌ן"-טן אַקטיװעך װעךב֌, געשךיב֌ן װעךן-א ׀֌אַסיװעך. 

2. ׀֌אַסיװ שטײט נא֞ענט שו ׀֌עךי׀֌ךאַסטישע װעךב֌ן. אױיף װי׀ל 
א֞ב֌עך ס'עקזיסטיךן ׀֌אַךאַלעל; 

דעך ב֌ךיװ װעךט געשךיב֌ן - 

דעך ב֌ךיװ איז געשךיב֌ן - 

דעך ב֌ךיװ איז אַ געשךיב֌ענעך.--קען מען דא־ ב֌אַטךאַכטן ,איז, װעךטי 
אַלס ב֌ינדונגען. ס'איז אײגנטלעך נא֞ך אַ ׀ךאַגע ׀ון טעךמין און ׀ון קוךס. 
׀֌לאַניךונג (642). 

3. געוויסע װעךב֌ן ב֌ילדן נישט קיין ׀֌אַסיװ: 

) די שטייעדיקע און נישט.אייגנטלעך איב֌עךגײיעדיקע (458) 
+.3. גיין, קוקן, שלא֞׀ן (נישטא֞: געגאַנגען זיין, געקוקט זיין, געשלא֞׀ן 
זיין). אויסנאַמטן: העל׀ן (געהא֞ל׀ן װעךן) אאאַ. 

2) װעךב֌ן מיט ,זיך" (א׀ילו ווען זיי זענען איגנטלעך איב֌עך. 
גײיעדיקע): זיך דעךמא֞נען אַ זאַך, נישטא֞: די זאַך װעךט זיך דעך. 
מא־נט. 

3) ׀֌עךי׀ךאַסטישע: גוב׹ זיין, אַ װא֞ךף טון אדג"ל. 

ס'מעךקן זיך ׀֌ךוון שו שא׀ן א ׀֌אַסי שו' די ׀֌עךי׀֌ךאַסטישע 
װעךב֌ן ן קלאס: ,עס מוז לסוף גוב׹ װעךן דעך קינסטלעךישעך אַסקע. 
מיזם (גוךשמין), ד.ה. מע מז אים גוב׹ זײן; ;עס זא־לן װא֞ס גיכעך 
מבמל װעךן די ב֌אַזונדעךע ךעכט ׀אך די איסלענדעך" (,עמעס'), ד.ה. 
מע זא־ל זײ מבטל זײף 

4) אײניקע אַנדעךע: ,איך הא֞ב֌ אַ ב֌וך'. נישטא֞: אַ ב֌וך איז גע. 
האַט ׀ון מי׹, 


0 מא־דוטן און שייטן 


4 א֞ט איז אַ ׊עטל ׀ון ׊׊נוי׀געזע׊טע ׀א֞ךמעס ׀ון אין 
װעךב֌ (׀ון יעדעך ׊ונוי׀געזע׊טעך ׀א֞ךמע -- נא֞ך די עךשטע ׀֌עךזא֞ן 
אינשא־ל) : 

הא֞ב֌ גענומען 
װעל נעמען 


׀לעג נעמען 

הא֞ב֌ געהאַט גענומען 
װעל הא֞ב֌ן גענומען 
װא־לט נעמען 

װא־לט גענומען 
װא־לט געווען נעמען 
װא־לט געװען גענומען 
זא־ל נעמען 

זא־ל געווען נעמען 
זא־ל הא֞ב֌ן גענומען 
הא֞ב֌ געזא֞לט נעמען 
לא־מיך נעמען 

ש׀֌עטעך--נא־ך אַנדעךע ׀א֞ךמעס. 

די ׀א֞ךמעס קען מען ׀א֞ךמאַל (לויטן היל׀וועךב֌) קלאַסי׀י׊יךן אַזו+ 

) ׀א֞ךמעס מיט װאַלט 

2) ׀א֞ךמעס מיט זא־ל (א֞דעך געזא֞לט) 

3) ׀א֞ךמעס מיט ,לא־ם" 

4) אַנדעךע ׀א֞ךמעס. 

א֞ט די גךו׀֌עס ךו׀ט מען מא֞דוסן: !) מא֞דוס מיט װא־לט 
א֞דעך השעךה-מא֞דו֌ס, 2) מא֞דוס מיט זא־ל א֞דעך געמישטעך 
מא֞דוס, 3) ב֌א׀על-מא֞דוס און 4) דיךעקטעך א֞דעך ׀אקטי- 
שעך מא֞דוס, יעדעך מא֞דוס אַנטהאַלט, װי מי׹ זעען, עטלעכֿע ׹י- 
ען ׀א֞ךמעס. 

9. שום דיךעקטן מא֞דוס ךעכנט מען שו אויך די נישט ׊ונוי׀. 
געזע׊טע ׀א֞ךמע (איך) נעם. שום ב֌אַ׀על.מא֞דוס -- די ׀א֞ךמע: נעם! 
אין דיךעקטן מא֞דוס שיידט מען נא־ך אונטעך שייטן א֞דעך שייט- 
׀א֞ךמעס: געגנװאַךט, ׀אַךגאַנגענהײט, ׊וקונ׀ט א'אַ. ב֌יי אַנדעךע 
מא֞דוסן איז נישט ב֌אַקװעם שו ךו׀ן די ׀אַךשידענע ׀א֞ךמעס מיטן 
נא֞מען , שייט.׀֌א֞ךמעס". 

6. ;,געגנװאַךט?" הייסט די װעךב֌אַל׀א֞ךמע מאַך, מאַכֿסט, מאַכֿט, 
מאַכֿן, װעלכֿע הא־ט נישט קיין שום מא֞דוס. און שייט-.סימן (נול-סימן), 
און ב֌אַטייט אַ ׀אַקטישע טו֌ונג, װא֞ס איזן איינשייטיק מיט דעך מיט- 
טיילונג. 

געװײנלעך זא־גט מען, די געגנװאַךט ב֌אַטײים, אַז די טוונג קומט 


ך 


126 = 


׀֌א֞ך ,אישט". א֞כב֌עך װא֞ס הײסט ,אישט"? װען מא־טל ׀֌ײיסי דעם חנש 
זא־גט: , איך נײ מים אײך אין געװעט'-װען גײט עך אין געװעט ׹יכ. 
טיקעך : איז גךײם גײן אין געװעם)? נישט ,אישט", װען איך שךײב֌ עס, 
שיטי׹נדיק שלום:עליכמען, און נישט אישט, װען דעך לײענעך ׀ון דעך 
גךאַמאַטיק לײענט עס, נא֞ך דעמא֞לט, װען מא־טל הא־ט עם געוא֞גט. ,אישט" 
מײנט מען-ב֌עת דעך מיטטײלונג. איז ב֌עסעך, ׊וליב֌ ׀֌ינקטלעכקײט, שו 
זא־גן; די געגנװאַךם ב֌אַטײם 8 טו֌נג, װא֞ס איז אײנ׊ײטיק מיט ךעך מיט+ 
מײלונג װעגן אי׹, 

די געגנװאַךט קען הא֞ב֌ן די ב֌אַטייטן ׀ון ׀אַךגאַנגענהײט און 
׀ון ׊וקונ׀ט. 

7. ,׀אַךגאַנגענהײט כ֌ון דיךעקטן מא֞דוס" הייסט אַ ׊ונוי׀גע. 
זע׊טע װעךב֌-׀א֞ךמע (הא֞ב֌ געמאַכט, הא֞סט געמאַכט, הא־ט געמאַכט, 
הא֞ב֌ן געמאַכֿט), װא֞ס הא־ט דעם היל׀װעךב֌ ההא֞ב֌" (זעלטן ,ב֌ין") און 
ב֌אַטײיט אַ ׀אַקטישע טו֌ונג, װעלכֿע קומט ׀א֞ך ׀ךיעך וי די מיטטיילונג. 

דעך ב֌אַטײטיקעך טײל ׀ון דעך ׀֌אַךנאַנגענהײט הײסט ׀֌אַךמטי. 
׊ ×™×€ÖŒ, דא֞ס קען דינען ׀אַך אַ דע׀יני׊יע ׀ון ׀֌אַךטי׊י׀֌, אױב֌ א֞ב֌עך 
מע זא־ל א֞ננעמען, אַז ׀֌אַךטי׊י׀֌ איז דע׀יניךםט װי נישטם איז אנדעךש, 
אומא֞׀֌הענגיק ׀ון דעך ׀אַךגאַנגענהײט.׀א֞ךמע, קען מען די ׀אַךגאַנגענהײם 
דע׀יניךן אַזױ; 

די ׀אַךגאַנגענהײט שטעלט זיך אױף ׀ונעם היל׀װעךב֌ הא֞ב֌ 
און דעם ׀֌אךטי׊י׀֌ ׀ון דעם אַנטש׀֌ךעכֿיקן װעךב֌. 

8. אייניקע װעךב֌ן ב֌ילדן די ׀אַךגאַנגענהײט נישט מיט ;הא֞ב֌", 
נא֞ך מיט אב֌ין": איך ב֌ין געב֌ליב֌ן, דו ב֌יסט געב֌ליב֌ן, עך אין גע. 
ב֌ליב֌ן, מי׹--זיי זענען געב֌ליב֌ן, אי׹ זענט געב֌ליב֌ן. אַהעך געהעךן: 
ב֌לייב֌ן, גיין, געלינגען, געךא֞טן, געשען (אײנ׀֌עךזא֞ניק), הענגען, װאַקסן. 
װעךן, זיין, זינקען, זישן, טךעטן, לוי׀ן, ליגן, עךשיינען, ׀אַלן, ׀א֞ךן, 
׀֌אַךשװינדן, ׀ליסןן?), ׀ליען, ׀ךיךן, קומען, קךיכֿן, ׹ייטןן?), ךינען 
שווימען, שטאַךב֌ן, שטייגן, שטיין, שלא֞׀ן, ש׀֌ךינגען. 

די זעלב֌יקע װעךב֌ן מיט אַ ׀ךע׀יקס גײען אַמא֞ל מיט ;הא֞ב֌'; 
כ'הא֞ב֌ ׀אַךשלא֞׀ן די לעק׊יע. 

ס'זענען ׀אַךאַן : הא֞ב֌ ב֌ײנעקומען און ב֌ין ב֌ײגעקומען, הא֞ב֌ גע' 
הא֞נגען (איב֌עךגײעדיק) און ב֌ין געהא֞נגען (שטײעדיק), הא־ט געלנגען און 
איז געלוגגען, הא֞ב֌ עךשײנט און ב֌ין עךשינען, ׀ון מי׹ איז אים געקױ 
מען געלט און הא־ט געקומט (מײנעך אַ ׀֌ךא֞װינ׊יאַליזם: איך קום אים 


- 124 -- 


געלט, איך הא֞ב֌ אים געקומט געלט), הא֞ב֌ געשטײגט און ב֌ין געשטיגן. 

9. ׀֌עךי׀ךאַסטישע װעךב֌ן ׀ון עךשטן קלאַס ב֌ילדן א֞׀֌טמא֞ל 
די ׀אַךגאַנגענהײט מיט ,הא֞ב֌": כֿ'ה׊֞ב֌ זוכה געװען (הגם סאיז נישטא֞ 
כֿ'הא֞ב֌ געװוען, נא֞ך 5ב֌ין געװען); דעך זיװו֌ג הא־ט עולה ×™×€×” געװען 
(אַב֌ך.) ; אױב֌ איך הא֞ב֌ נהנה געווען א׀ילו אַ שטיקל ךעטעך (ש"×¢) 

ס'ב֌אַמעךקט זיך אַ װאַקלנג, זי איז ׀אַךשטאַנדיק ב֌ײ דעך זעלטנ. 
קים ׀ון דא֞ס ׹וב ׀֌עךי׀֌ךאַסטישע װעךב֌ן ׀ון עךשטן קלאס. 

0. אין דיאַלעקטן ׀֌לאַנטעךט מען שטאַךק און ׀אַךשידן דעם 
ב֌אַנוץ ׀ון ,הא֞ב֌, ב֌ין" א"אַ היל׀װועךב֌ן. די טענדענץ אַךיב֌עך׊וגיין אין 
אַלע װעךב֌ן שו הא֞ב֌ (,הא֞ב֌ געב֌ליב֌ן" אדג"ל) *) אין בֹ֌לת֌י ס׀ק אַ 
׀֌ךא֞גךעסיווע. א֞ב֌עך דעך ש׀֌ךאַך-חוש ב֌יי יענע, װא֞ס די׀עךענ׊יךן 
;הא֞ב֌" און ,ב֌ין", ׀֌ךא֞טעסטיךט שו שטאַךק קעגן אַזאַ ׀֌לא֞נטעך, און 
ב֌יי היינטיקן טא־ג היט נא־ך די שול אין דעם ׀֌ךט די א֞נגענומענע 
ליטעךאַךישע גךאַמאַטיק. | 

1 שאַ׀ן ס׀֌ע׊יעלע כ֌ללים װועגן דעם, וועלכע ועךב֌ן ב֌ילדן 
די ׀אַךגאַנגענהײט מיט -ב֎֌ין"' (;װעךב֌ן, װא֞ס ב֌אַטייטן ב֌אַװעגונג" 
אדג"ל), איז ׊וליב֌ ד׹יי ׊ענדליק װעךב֌ן נישט כ֌דאי. איינ׀אַכעך איז 
׀֌שוט אויסלעךנען זיי. 

2. די געגנװאַךט הא־ט אַמא֞ל דעם ב֌אַטײט ׀ון ׀אַךגאַנגענהײט 
(ד.ה. ׀ךיעךדיקייט): קומט שו גיין איינמא־ל דעך טאַטע ׀ון שול אַהײים 
און מאַכט שו מי׹ און שו מיין ב֌ךודעך אליי--איז געקומען שו גײן 
אײינמא֞ל... 

מע זא־גט געװײנלעך, אַז אַזאַ ב֌אַנוץ ׀ון געגנװאַךט קומטי׀א֞ך, 
×›ÖŒ די שו שילדעךן לעב֌עדיקעך די ,׀אַךגאנגענע" געשעעניש, ׀֌ונקט װי 
זי װא־לט , אישט" ׀א֞ךגעקומען ; גענויעך װא־לם נעװען, אדךב֌א, שו זא־גן 
אַז דעך ב֌אַנוץ קומט.׀א֞ך, װײ"ל דעם דעך׊ײלעך שילדעךן זיך די 
,׀֌אַךגאַנגענע" געשעענישן לעב֌עדיק, ׀֌ונקט װי זײ װא־לטן ,אישט" ׀א֞ךגע. 
קומעןז֌ ממילא װעךט שוין אויך ב֌ים ׊והעךעך דעךנךײכט דעך זעלב֌י 
קעך ךעזולטאַט. 

3. די ׀אַךגאַנגענהייט הא־ט אַמא֞ל דעם ב֌אַטײיט ׀ון דעך 
׊וקונ׀ט-׀א֞ךמע. א 

4 ,׊וקונ׀ט ׀ון דיךעקטן מא֞דוס" הײסט אַ ׊ונוי׀געזע׊טע 
/=) א׀יל בײ שלום-עליכמען (, ׀ֿון יאַךיד') קומט ׀ֿא֞ך: און מיט אים הא־ט דא֞ס 


ישלום-נחום װעװיקס געװא֞ךן אינגיכֿן חב׹. 


= 'טען -= 


װעךב֌-׀א֞ךמע (איך װעל מאַכֿ, דו װעסט מאַכן, עך װעט מאַכן, מיף 
װעלן מאַכן), װא֞ס ב֌אַשטײט ׀ונעם היל׀װועךב֌ ,װעל" און דעם אינ. 
׀יניטיוו, און ב֌אַטיײט אַ ׀אַקטישע טו֌ונג, װא֞ס קומט ׀א֞ך ש׀֌עטעך 
װי די מיטטיילונג, 

85. דעך ב֌אַטײט ׀ון ׊וקונ׀ט, מיט אונטעךגעשטךא֞כֿענעך זי 
כעךקייט, קען הא֞ב֌ן די געגנװאַךט און די ׀אַךגאַנגענהײט: מא־טל, עס 
װעט די׹ נישט העל׀ן, מא־טל! ב֌א֞ךיס ׀א֞ךט מא־׹גן אַװעק! (ש"×¢-- 
ב֌א֞ךיס װעט מא־׹גן אויף געװיס אַװעק׀א֞ךן; הא֞סטו ׀אַךליךן גאַנץ 
׀֌ױלן און ליטע (׀֌ך.)-=װועסטו געוויס ׀אַךליךן. 

6 די איינשייטיקייט, ׀ךיעךדיקייט און ש׀֌עטעךדיקײט ׀ון 
דעך טוונג, װא֞ס װעךט אויסגעדךיקט דו׹ך געגנװאַךט, ׀אַךגאַנגענהײט, 
׊וקונ׀ט, קען זיך ב֌אַ׊יען שו איינ׊לנע מא֞מענטן אין שייט א֞דעך שו 
גאַנ׊ע ע׀֌א֞כֿעס. אַזױ ב֌אַקומען זיך ׊ווייעךליי ב֌אַטײטן ׀ון די ד׹י 
שייט-׀א֞ךמעס--אייגנטלעכֿעך און ׀אךב֌ךייטעךטעך ב֌אַטײט. ב֌ייש׀֌ : 


אײיננטלעכעך ב֌אַמטײט ׀֌אַךבךייטעךטעך באטײט 

אַמא֞ל איז אַ סוחך גע׀א֞ךן אַמא֞ל ‏ אין מען גע׀א֞ךן 

נא־ך סחוךה, ט'עך א֞נגע. אויף ׀עךד, היינט ׀א֞ךט מען 
טךא֞׀ן אַ גזלן, מיטן ב֌אַן. 

מא־׹גן װעט עך גיין אויף אין אַ חודש אַךום װעט שין 
דעך אַךב֌עט. דא֞ס קינד גיין, 


7. ב֌אַזונדעךס א֞׀֌ט קומט ׀א֞ך די ׀אךב֌ךייטעךטע געגן- 
װוא־׹ט, װא֞ס ב֌אַטיײט נישט איינשייטיקייט ׀ון דעך טונג מיט 
דעך אַךױסזא֞גונג, נא֞ך שטענדיקייט ׀ון דעך טונג *) ׊ב֌. די עךד 
ד׹ייט זיך אַךום דעך זון (׀ךגל' דעם אײגנטלעכֿן געגנװאַךט: דעך 
סוחך ד׹ייט זיך עךגעץ אין מאַךק), די זון גייט אויף אין מז׹ח (ד.ה. 
שטענדיק, ווען זי איז אוי׀געגאַנגען און װעט אוי׀גיין, איז אין מז׹ח{ 
׀ךגל': זע, װי שיין די זון גייט אויף, ד.ה. ,אישט?). 

זייעך א֞׀֌ט וועךט ב֌אַנו׊ט די ׀אַךב֌ךייטעךטע געגנװאַךט אין 
סענטענ׊ן און ויסנשאַ׀֌טלעכֿע טעזיסן : ניו-יא־׹ק גע׀ינט זיך אין אַמע- 
ךיקע (נישט דווקא ,אישט"); װאַסעך ב֌אַשטײט ׀ון װאַסעךשטא֞ף און 


*) װיב֌אַלד די טוונג קומט ׀ֿא֞ך שטענדיק, איז שוין די אַךױסזא֞גונג ב֌מילא אינ- 
׊ײַטיק מיט אי׹, 


-' סען = 


זויעךשטל֞ף; דעך יידישעך װעךב֌ הא־ט ׀֌א֞ךמעס ׀ון ׀֌עךזא֞ן, שא־ל, מא־. 
דוס, שייט; גא־ט זישט אױב֌ן און מי׹ מוטשען זיך אונטן. 

8. ךוסיש ׀אַךמא֞גט א֞׀֌ט ב֌אַזוגדעךע ׀א֞ךמעס ׀אַךן אייגנטלעכן 
און ׀אַךב֌ךײטעךטן ב֌אַטײם זחזסת גואז-ז80ז20 גװאזח); "דיש איז אין דעם 
׀֌ךט א֞ךעמעך. 

9. ,׀ילמא֞ליקע ׀אַךגאַנגענהייט" הייסט די ׊ונוי׀געזע׊טע 
װועךב֌-׀א֞ךְמע , ׀לעג" (׀לעגסט, ׀לעגט, ׀לעגן)|-אינ׀יניטיוו. זי ב֌אַטייט 
אַ טוונג, װא֞ס קומט ׀א֞ך אַ לאַנגע שייט ׀אַך דעך מיטטיילונג און 
חז׹ט זיך איב֌עך מעךעךע מא־ל. ,עך ׀לעגט קומען" הייסט: עך איז 
מיט אַ שייט שו׹יק מעךעךע מא־ל געקומען. מע קען נישט זא־גן-נישט: 
,עך ׀לעגט ׀אַך 100 יא־׹ שטאַךב֌ן" (עך אין נא֞ך איינמא־ל געשטא֞ךב֌ן) 
נישט: ,עך ׀לעגט נעכֿטן קומען" (,נעכטן" איז נישט לאַנג). 

0 דיאַלעקטיש ׀אַךב֌ייט מען ,׀לעג" איף ,װעל" א֞דעך 
,װא־לט", דא֞ס דאַךף ב֌אַקעמ׀ט װועךן, װא־׹ים ס'׀יךט שו אַ ׀֌לא֞נטעך 
׀ון ׀א֞ךמעס (אי מוועל", אי ,װא־לט" הא֞ב֌ן אַנדעךע ׀ונק׊יעס אין דעם 
וועךב֌-סיסטעם). 

1 דעם ב֌אַטײט ׀ון דעך ׀ילמא֞ליקעך ׀אַךגאַנגענהײט הא־ט 
אַמא֞ל די איינ׀אַכֿע ׀אַךגאַנגענהײט: ;יעדן חנוכ֌ה זענען זי זיך שו 
נוי׀גע׀א֞ךן שום עלטסטן" (א֞׀֌.)==-׀לעגן זיי זיך ׊ונוי׀֌׀֌א֞ךן. 

92. די ׀ילמא֞ליקע ׀אַךגאַנגענהײט הא־ט א֞׀ט דעם ב֌אַטײט 
׀ון ׀אַךב֌ךייטעךטעך ׀אַךגאַנגענהײט: ;אַמא֞ל ׀לעגט מען ׀א֞ךן אויף 
׀עךד, היינט ׀א֞ךט מען מיטן ב֌אַן" 

3 ס'יקומט ׀א֞ך אין ליטעךאַטוך (נישט אין אַלע דיאַלעקטן 
ב֌אַקאַנט) אַ ׀א֞ךמע: ,הא֞ב֌ געהאַט געמאַכט", ד.ה. הא֞ב֌ געמאַכט ׀ךיעך װי 
אַן אַנדעך טוונג, וועלכע איז ׀ךיעך װי די מיטטיילונג ; אויך ,װעל הא֞ב֌ן גע- 
מאַכֿט?, ד. ה. װועל מאַכֿן ׀ךיעך װי אַן אַנדעך טוו֌נג, װעלכֿע איז ש׀֌עטעך 
וי די מיטטיילונג. די דא֞זיקע ׀֌א֞ךמעס (;הא֞ב֌ געהאַט" -׀֌אַךטי׊י׀֌, ,װעל 
הא֞ב֌ן"-|-׀֌אַךטי׊י׀֌) װעלן מי׹ ךו׀ן ׀֌עך׀עקטיווע (א֞דעך לאַנגא֞ניקע) 
׀אךגאנגענהייט און ׀֌עך׀עקטיווע (א֞דעך ׊ווייטע) ׊וקונ׀ט, די ב֌יז 
אישט דעךלעךנטע שייט-׀א֞ךמעס הייסן, אין געגנזאַץ שו די ׀֌עך׀עקטיווע, 
איינ׀אכע. ב֌ייש׀֌ : ב֌יז איך װעל קומען מיט אים שו׹יק, װעט אי׹ שוין 
הא֞ב֌ן זיך אַב֌יסל דוך׀ֿגעשלא֞׀ן (ש"×¢); די הונגעךנדע ׀אַך׊וויי׀לטע אַך- 
3טסלא֞זע װעלן זיך ׀אַך קיין שום זאַך נישט א֞׀֌שטעלן ב֌יז זיי װעלן 
װא֞ב֌ן אויסגעקעמ׀ט זײיעךע געךעכטע ׀א֞דעךונגען (;עמעס?. 

יענע װעךבן, װא֞ס ב֌ילדן די ׀אַךגאַנגענהײם מים הב֌ין" (518). 


שילדן די ׀֌עך׀֌עקטיװע ׀אַךגאַנגענהײט מיט ,ב֌ין געהאַט" (א֞ךעך +בין 
געװען), א֞ב֌עך אױיך מים ;הא֞ב֌ געהאַט': ב֌ין געהאַט געשלא֞׀ן, בין 
געװען געשלא֞׀, הא֞ב֌ געהאַט געשלא֞׀ן. 

4 דיאלעקטיש (׊.ב֌. אין מײן דיאַלעקט) װעךן די אינ׀אכע 
׊ײמ׀א֞ךמעס ב֌אַנו׊ט מימן ב֌אַטײט ׀ון ׀֌עך׀עקטיוע (אַמא֞ל מיטן ׊ונא֞ב֌ 
,שוין" א֞דעך מים אַ ׊גא֞ב֌ ;א֞׀֌' א"אַ). ׊.ב֌. ב֌יז איך װעל קומען מים 
אים ׊וֹדיק, װעט אי׹ זיך שון אַב֌יסל דוךכשלא֞׀ן 

5 ס'קומט ׀א֞ך אויך (זעלטן) אַ ,׀֌עך׀עקטיװע געגנװאַךט', װעל. 
בע מע קען ךו׀ן ׀֌עך׀עקט. עך איז אױסעךלעך ענלעך שו דעך 
אײנ׀אַכעך ׀אַךגאַנגענהײט, הא־ט א֞ב֌עך אן אַנדעך ב֌אַטײט. ב֌יש׀֌יל: 
עך הא־ט געטךאַכט, אַז אױב֌ זי זא־ל זיך נא֞ך מױגן, קען זי װעדן די 
,מאַטקע" ׀ון אַלע גנבים, און דעמא֞לט הא־ט עך א֞׀֌געזא֞ךגט (א֞׀֌.)--און 
דעמא֞לט איז עך אַזא, װא֞ס הא־ט א֞׀֌געזא֞ךגט. אַהעך געהעך א׀שך אױיך 
,הא֞סטו ׀אַךלויךן גאַנץ ׀֌ױלן און ליטע' 325). אַן אױסגעש׀֌ךא֞כענעך 
׀֌עך׀עקט קומט ׀א֞ך אין געמישטן מא֞דוס און אין ׀֌אַסיך (326), 

6. +׊װישן די ׊װײ ׀֌אַסיװן-מיט ,װעך" און מיט זײן" (311)-- 
עקזיסטיךט אַ שיכות װי ׊װישן אינ׀אַכע און ׀֌עך׀עקטיװע ׊ײמ׀ֿא֞ךמעס; 


אקטיחװ ׀֌אַסיװ 
׀֌עך׀֌. ׀֌אַךג. | עך הא־ט געהאַט געמאַכט אַ טיש ; דעך טיש איז געמאַכט געװען 
׀אַךגאַנגעג. |עך הא־ט געמאַכט אַ טיש |דעך טיש איז געמאַכט געװא֞ךן 


׀֌עך׀֌עקט עך הא־ט געמאַכט 8 מיש דעך טיש איוז גנעמאכם 
געננװאַךט עך מאכט א טיש דעך טיש װעךט געמאכם 
׀֌עך׀֌. שוק. | עך װעם הא֞ב֌ן געמאַכט אַ טיש דעך טיש װעט געמאַכט זײַן 
׊וקונ׀ט עך װעם מאַכן אַ טיש קאך טיש װעט געמאַכט װעךן 


7, אין מײן דיאַלעקט איז ׀אַךאן אַ ׀א֞ךמע ;הא֞ב֌ געװעסט, 
הא֞ב֌ געװען"--׀֌אַךטי׊י׀; זי ב֌אַטײט אַ ׀אַךגאַנגענע טונג, װא֞ס אין נישם 
׀֌אַךענדיקט געװא֞ךן, א֞דעך ס'איז נישט דעךג-ײכט געװא֞ךן דעך גע׊יל. 
טעך ךעזולמאַט, א֞דעך דעך דעךגךײכטעך ךעװלטאַט איז ׊עשטעךט נעי 
װא־׹ן. בַ֌יישׂ׀֌.; ;,איך הא֞ב֌ ׀֌אַךלױךן ׀ון אויג די א֞׀֌ךאַכלא֞זע ‏ עטלעכבע 
קינדעך, נא־ךְ װעלכע איך הא֞ב֌ זיך געװען געלא֞זט גײן" (לײװ.). די 
׀֌א֞ךמע אַנטש׀֌ךעכט דעך ךוסישעך ׀אַךגאַנגענהײם מיט סתם). דאַכט זיך, 
אַז אין, אַנדעךע דיאַלעקטן װעךט זי ׀אַךב֌יטן אױף (א֞דעך װעךט ב֌אַנו׊ט 
׀֌אַךאַלעל מים) ׀֌עך׀עקטיװעך ׀֌אַךגאַנגענהײט. 


126 ד= 


8. דעך גךונטב֌אַטײט ׀ון דיךעקטן, א֞דעך ׀֌אַקטישן, מא֞דוס 
איז--אַז די טוו֌נג קומט ׀אַקטיש ׀א֞ך (אין דעם א֞דעך יענעם מא֞מענט, 
װא֞ס װעךט א֞נגעװויזן דו׹ך דעך שיט-׀א֞ךמע). 

דא֞ס איז אײגנטלעך אַ ;נול-ב֌אַטײט", װא֞ס ב֌אַקומט אַ זינען נא֞ך 
ב֌יים ׀אַךגלײך מים אַנדעךע מא֞דוסן. | 

אַחוץ דעם הא־ט דעך דיךעקטעך מא֞דוס איניקע גנ | 
ד.ה, ב֌אַטײיטן ׀ון אַנדעךע מא֞דוסן. 

9. השעךה-מא֞דוס הייסן ׊ונוי׀געזע׊טע װעךב֌׀א֞ךמעס, װא֞ס 
אַנטהאַלטן דעם היל׀װועךב֌ ,װא־לט (װא֞לסט, װא־לט, װא־לטן)". אַזעלכע 
׀א֞ךמעס זענען עטלעכע: 

װא־לט מאַכן 

װא־לט געמאַכט 

װא־לט געווען מאַכן 
װא־לט געװען געמאַכֿט 
װא־לט געהאַט געמאַכט. 

0. דעך גךונטב֌אַטײט ׀ון השעךה-מא֞דוס איז אַ טוונג, װא֞ס 
קומט נישט ׀א֞ך, װוייל ס'׀עלט אַ נייטיקעך ב֌אַדינג, ׊.ב֌. ‏ קאַץ זא־ל 
הא֞ב֌ן ׀ליגלען, װא־לט זי אַלע ׀ייגעלעך אין דעך לו׀ט אויסגע- 
װא־׹גן -- ׀אַקטיש װאַךגט זי נישט אויס, ווייל זי הא־ט קיין ׀ליגל 
נישט; ,דעך עולם װא־לט דעם שנידעךוק ׊עךיסן" (׀֌ך.)--׀אַקטיש 
הא־ט עך אים נישט ׊עךיסן (דעך אױטא֞ך וייזט אין דעך ׀ךאַזע נישט 
א־ן, ׀אַךװא֞ס); איא־, מע הא־ט אים געװיס דעךשא֞סן אַנדעךש װא־גט 
עך געקומען" (א֞׀֌)--׀אַקטיש איז עך נישט געקומען, וייל סאיז 
נישט געװוען ;אַנדעךש", די.ה. וייל מע הא־ט אים ,געויס דעךשא֞סן? 

1 אין ב֌אַדינגזאַץ ב֌אַטײט דעך השעךה:טא֞ךוס איך יענעם ב אַ* 
דינג, װא֞ס ׀֌עלט שו דעך ׀אַקטישקײם ׀ון דעך טונג, ׊.ב֌. װען אַלע 
מענטשן ×° א֞ לט ן ׊יען אויף אײן זײט, װא־לט זיך די װעלט איב֌עךגע- 
קעךט-׀֌אַקטיש ׊יען זײ נישם ׀אַךװא֞ס, װעךט דא־ נישט א֞נגעחיזןף 
אדךב֌א, דא־ װעךט א֞נגעױיזן דעך ךעװלטאַ֞ט דעך׀ון-די װעלם קעךט 
זיך נישט איב֌עך), דעךיב֌עך ךו׀ט מען דעם השעךה.מא֞דוס אױיך באַ* 
דינג.מא֞דוס. 

װײטעךדיקע ב֌אַטײטן ׀ון השעךה-מא֞דוס: הע׀לעכע װענדונג, ע׊ה, 
חונטש. 

2. ׀ון די 8 ׀א֞ךמעס ׀ון השעךה.מא֞דוס הא־ט ,כ'װא־לט מאַכֿן,, 


= 129 -- 


דאַכֿט זיך, נא֞ך דעם ב֌אַטײט ׀ון געגנװאַךט, ׊וקונ׀ט, ,;כ'װוא־לט גע= 
מאַכֿט"--דעם יב֌אַטײס ׀ון ׀אַךגאַנגענהייס, געגנװאַךט, ׊וקונ׀֌ט, די איב֌. 
ךיקע ׀א֞ךמעס--דעם ב֌אַטײט ׀ון ׀֌עך׀עקטיוועך ׀אַךגאַנגענהייט, 

3. שום היל׀װעךב֌ ,װא־לט' קען קומען אַ היל׀֌װא֞ךט ;כ֎ײ, × ×¢: 
כײ, כײב֌י, נעכײב֌י', װעלכעך גיט שו דעם װעךב֌ דעם ב֌אַטײם ׀ון ב֌אַ. 
דויעךונג. א֞נשט. ,כײ װא־לט' קומט איך אײן װא֞ךט ;כא־לט (כבײלם, 
הא־לט)"--װעלכע מע דאַךף א֞ננעמען ׀אַך א ב֌אַזונדעך היל׀װעךב. הי 
װעךב֌׀֌א֞ךטעס מים ,כא־לט (כײלט, הא־לט" ב֌ילדן אַ ב֌אַזונדעך מא֞דוס, 
ב֌אַדױעך-מא־דום. 

ב֌ײש׀֌.: כא־לט איך הא֞ב֌ן געלט! (׀ון מײן דיאַלעקט); כא־לט אי׹ 
עס ב֌עטעך געטון אַנדעךש! (׀ון מײן דיאַלעקט); נעכײב֌י װא־לט דא֞ס 
שױן געװען, אן ×¢×§ לא־ז דא֞ס הא֞ב֌ן (ש"×¢); נעכײב֌י װא־לט זיך, זא־גט. 
עך, אים געשמעלט ׀֌א֞׀֌עךעק דא֞ס עךשטע גלעול ב֌ךא֞נ׀ן (ש"'×¢); הא־לט 
איך כא֞טש אײן הגדה ׀אַךקוי׀ן (,װעקעך". 

דא־ זענען שײך די זעלב֌יקע 8 ׀א֞ךמעס, װא֞ס אין השעךה-מא֞דוס. 
ב֌אַדױעך-מא֞דוס ב֌אַטײט ב֌אַדױעךונג, ח׹טה, אױך הע׀לעכע ע׊ה. 

4 די ׀א֞ךמעס: 


לא־מיך מאַכֿ לא־מי׹ (נא־מי׹) מאַכֿ 
2 + ך ן די זי 1 
לא־ז (עך) מאַכן לא־זן (זיי) מאַכֿן 


קען מען ׀אַךאייניקן אין איין סיסטעם מיטן אימ׀֌עךאַטיו מאַך, מאַכֿט 
אַלס ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס ׀ון ב֌אַנעל-מא֞דוס, 

5. אייניקע װעךב֌ן זענען דע׀עקטיוו לגב֌י דעך ׊וייטעך 
׀֌עךזא֞ן ב֌אַ׀֌על-מא֞דוס, ד.ה. דעם אימ׀֌עךאַטיוו: דאַך׀ן, װעלן, מון, 
מעגן, קענעןן?) (׀אַךאַן ;לא־מיך דאַך׀ן, לא־ז עך דאַך׀ן", נישטא֞: 
;דאַךף! דאַך׀ט!*). א֞נשטא֞טן אימ׀֌עךאַטיוו קומט ב֌יי זיי דעך געמיש. 
טעך מא֞דוס, 

זעלטן וועךט ב֌אַנו׊ט ,ווייס, ווייסט", א֞׀טעך--,זײַ וויסן, זאַלסט 
וויסן זײַן" 

6. אומךעגלמא֞סיק: ,זײַ* (׊וֹם ׀֌עךזאַנװא֞ךט ,ב֌ין") 

7. דעך ג׹ונט-ב֌אַטײיט ׀ון ב֌אַ׀על-מא֞דוס איז--געװװוונטשענע 
טוו֌נג. דעך װו֌נטש קען הא֞ב֌ן ׀אַךשידענע מא֞די׀יקאַ׊יעס: ת׀ילה, 
ב֌קשה, ׀א֞ךשלא֞ג, ׀אַדעךונג, איינךעדונג, ‏ התךאה, ע׊ה, עךלױב֌עניש, 
אוי׀מונטעךונג, ב֌אַשלוס, ב֌דעההא֞ב֌ן אאַז"ו. 

ב֌ייש׀֌.: לא־מי׹ אַלע אינאיינעם מאַךשיךן!; לא־מיך זיך א֞קא֞ךשט 


יידישע גךאַמאַטיק (69 


-- 30 -- 


שו אים נעמען; גיב֌ אַהעך דעם ב֌וך!; זישט, דעך׊ילט ע׀֌עס נייס; 
שלא֞ף אין ׀ךידן; ׀ון מיינעטװועגן לא־ז עך ׀א֞ךן 

8. דעך ב֌אַ׀על-מא֞דוס קען אויסדךיקן אַ װו֌נטש וועגן א 
טו֌ונג, װא֞ס איז נישט אין יענעמס ךשות, שו װועמען דעך װו֌נטש איז 
געװוענדט (בֹ֌ךכֹֿה קללה, שבועה): לא־מיך אַזױ וויסן ב֌ייז!; דעךלעב֌ט 
איב֌עךאַיא֞ך!; גיי אין דעך עךד! 

9. שו װעמען װעךט געװענדט דעך װונטש ׀ונעם ב֌אַ׀על.מא֞ךוס? 
נא֞ךמאַל--שום סוב֌יעקט ׀ון זאַץ (װעלכעך קען זײן סײ דעך אדךעסאַט 
׀ון ךײד, סײ דעך ךעדעך אַלײן, סײ עמע׊עך אַנדעךש. ס'קען א֞ב֌עך 
׀֌א֞ךקוטען, אַז דעך װו֌נטש זא־ל געװענדט זײן שום אדךעסאַט ׀ון ךײך, 
א׀ילו װען דעך סוב֌יעקט איז נישט די ׊װײטע ׀֌עךזא֞ן; לא־מיך ׀ון די׹ 
נחת הא֞ב֌ן (כ'װענד דעם װו֌נטש נישׂם שו ,מי׹', נא֞ך שו ;די׹'); לא־ז 
װעךן שטיל! (קײן סוב֌יעקט איז נישמא֞, א֞ב֌עך דעך װונטש איז געװענךםט 
שו אַ קא֞נקךעטעך ׀֌עךזא֞ן א֞דעך ׀֌עךזא֞נען. 

0. ב֌ייב֌אַטייט--׀יקטיוועך ׀אַךלאַנג: נו, אַדךב֌א, גייט קוקט 
אַזעלכֿעס א־ן און הא־ט עס ׀יינט! (ש"×¢) ב֌יים ב֌אַ׀על-מא֞דוס קומען 
אַמא֞ל ב֌אַהיל׀יקע וװועךטעך /נא֞ך, א֞קא֞ךשט" א"אַ: קקום נא֞ך אַהעך". 
זיי ניואַנסיךן דעם ב֌אַ׀על-ב֌אַטײט. 

1 די ׀א֞ךמעס מיט ,זא־ל" הא֞ב֌ן ב֌אַטיײיטן ׀ון ׀אַךשידענע 
מא֞דוסן, דעךיב֌עך ךוף איך זיי ,געמישטעך מא֞דוס. 

92, ,זא־ל"--אינ׀יניטיוו. 

גךונטב֌אַטײטן: |) נא֞ענט שום ב֌אַטײט ׀ון ב֌אַ׀על-מא֞דוס (שייט- 
ב֌אַטייט--געגנװאַךט און ׊וקונ׀ט). 7 

2) ב֌אַטיײט ׀ון געגנװאַךט א֞דעך ׊וקונ׀ט דיךעקטן מא֞דוס, 
מיטן ניואַנס ׀ון איב֌עךגעב֌ן עמע׊נס מיינונג, אין וועלכעך מע איז 
נישט זיכעך: ,׀֌יל׀֌ודסקי זא־ל שו׹יק וװועךן ב֌יים ךודעך" (,וועקעך")== 
מע זא־גט, אַז ׀֌ילסודסקי װעךט (א֞דעך אװעט װעךן") שו׹יק 
ב֌יים ךודעך. 

ב֌ייב֌אַטײט -- ב֌אַװו֌נדעךונג: א קינד זא־ל האַלטן אין איין 
וויינען? (776). 

אין אַ ב֌ייזאַץ הא־ט דעך געמישמעך מא֞דוס נא־ך אַנדעךע ב֌אַטײמן (774). 

| 383. ,זא־ל געװען" |-אינ׀ינימיװ קו֌מם ׀א֞ך נא֞ך אין א ׀ײזאַץ. 

4 /זא־ל הא֞ב֌ן"-|-׀֌אַךטי׊י׀֌. די ׀א֞ךמע הא־ט שװיי ב֌אַטײטן; 

ב֌אַטייט ׀ון ׀אַךגאַנגענהײט ׀ון דיךעקטן מא֞דוס מיטן נײאֿנס 


= 131 יי 


׀ון איב֌עךגעב֌ן אַ ׀ךעמדע מיינונג, אין וועלכֿעך מע איז נישט זיכעך: 
אַן ע׀֌ל, אַךא֞׀֌גע׀אַלן ׀ון אַ ב֌וים, זא־ל הא֞ב֌ן געע׀נט ניטא֞נען די 
אויגן אויף דעם שושיונג-געזעץ (שטי׀ס איב֌עךזע׊ונג ׀ון גידעמאַנס 
,קולטו׹-געשיכטע")-=-מע זא־גט, כ'ווייס נישט שי סאיז אמת, אַז אַן 
׊ַ׀֌ל אַךא֞׀֌גע׀אַלן ׀ון אַ ב֌וים הא־ט געע׀נט.. 

2) ב֌אַטייט ׀ון ב֌אַ׀על-מא֞דוס מיטן ניואַנס ׀ון ׀֌עך׀עקטיווקייט, 
,׀֌אַךגאַנגענהײיט?: זא֞לסט די׹ הא֞ב֌ן ׀יל גוטס אױיסגעב֌עטן (׀֌ך.)--הלוואי 
זא־ל זיין דעך ׀אַקְט, אַז דו֌ הא֞סט זיך ׀יל גוטס אױסגעב֌עטן 

דא֞ס איז אַ ׀֌עך׀עקט. 

58 ההא֞ב֌ געזא֞לט"--אינ׀יניטיוו. די ׀א֞ךמע הא־ט שוויי ב֌אַטײטן: 

) ב֌אַטייט ׀ון דיךעקטן מא֞דוס מיטן ניװאַנס ׀ון ,׊וקונ׀ט אין 
׀֌אַךגאַנגענהײט": כהא֞ב֌ געזא֞לט ׀א֞ךן קיין קיעװו--מי׹ אין ׀א֞ךגע. 
שטאַנען, כֿהא֞ב֌ זיך געקליב֌ן ׀א֞ךן, ס'אין געװען א ׊ייס, וען אין 
׊וקונ׀ט איז געווען מיין ׀א֞ךן קיין קיעו. 

9) ב֌אַטייט ׀ון ב֌אַ׀על-מא֞דוס אויף ׀אַךגאַנגענהײט: הא֞סט גע- 
זא־לט א֞נשךײב֌ן--דו הא֞סט געדאַך׀ט א֞נשךײב֌ן--איך הא֞ב֌ געװא֞לט דו 
זא֞לסט א֞נשךייב֌ן. 

6. אַלגעמײנע דע׀יני׊יע ׀ון ׊ײם און מא֞דוס. 

׊ײם אז אַזאַ ׀א֞ךמע, װא֞ס װעךט געב֌ילדעט דו׹ך א היל׀װעךב֌ 
(א֞דעך דו׹ך אַ נול-סימן-א֞׀֌װעזנהײט ׀ון אַ היל׀װעךב֌) און ב֌אַ׊ײכנם די 
׊ײמלעכע ב֌אַ׊יונג ׊װישן דעם מא֞מענט ׀ון דעך טו֌נג און דעם מא֞מענט 
-׀ון דעך אַךױסזא֞גונג. 

מא֞דוס איז אזא ׀֌א֞ךמע, װא֞ס װעךט געב֌ילדעט דו׹ך אַ הילם. 
װעךב֌ שא֞דעך דו׹ך אַ נול.סימן--א֞׀֌װעז;הײט ׀ון אַ ס׀֌ע׊יעלן היל׀װעךב) 
און ב֌אַטײט די ׀אַקטישקײט א֞דעך נישט.׀אַקטישקײט (מעגלעכקײט, גע. 
װו֌נטשנקיײיט) ׀ון דעך טו֌נג. 

7. אײגנטלעך דאַךף מען האַלטן ׀אַך מא֞דוסן (יעדנ׀אַלס, ׀אַך 
׊ונוי׀געזע׊טע װעךב֌-׀֌א֞ךמעס) אויך אזעלכע גךו׀֌יךונגען, װי ?עך הא־ט ג ×¢. 
מוזט ע׀֌עס זינדיקן קעגן גא־טי (׀ך.)+=עך הא־ט אװדאי געינדיקט; 
,חײם-משה ×§ ען געװיס ×° ×¢ לן ׊וגײן שו עטל קאדיס אַהײם נא־כן שליסל" 
(ב֌עךג.)--װיל מסת֌ם. כ'שליס זײ נישט אײן אין דעך סכעמע, כ֌די נישם 
שו קא֞מ׀֌לי׊יךן, 


1 ׀֌אַךטי׊י׀֌, אינ׀יניטיוןף 


8, דעך ׀֌אַךטי׊י׀֌ כֿאַךאַקטעךיזיךט זיך מיט ד׹יי סימנים, ׀וך 
װעלכֿע איינעך א֞דעך שוויי ׀עלן א֞׀טמא֞ל: ׀֌ךע׀יקס גע--, סו׀יקס --ט 
א֞דעך --ן, --ען אינװייניקסטע ב֌ײיגונג. ב֌ייש׀֌.: געזא֞גט, געזען, גענו- 
מען, טעלעגךאַ׀יךט, דעךזען. 

9. ׀֌ךע׀יקס גע--. 

דעך ׀֌ךע׀יקס קומט אַלע מא־ל, אַחוץ די ׀אַלן; 

4וען דעך װעךב֌ הא־ט אַ ׀֌ךע׀יקס: אַנ(ט)--, ב֌אַ-, גע-+ 
דעך--, עך--, ׀אַך--, ׊ע--, ׊.ב֌.: אַנטלא֞׀ן (נישט געאַנטלא֞׀ן), ב֌אַ- 
נומען, געװו֌נען, דעך׊יילט, עךשינען, ׀אַךכֿאַ׀֌ט, ׊עטךא֞גן 

׊װײדײטיקײמן: געדענקט (שו דענקען און שו געדענקען), געהעךט 
(העךן--געהעךן), גענא֞סן (ניסן--געניסן), געךא֞טן (׹א־טן--געךא֞טן). 

׊עעסן--׊עגעסן. 

2) א֞׀֌טמא֞ל ב֌יי װעךב֌ן מיטן סו׀יקס --י׹ (ב֌אַזונדעךס ב֌יי לענ- 
געךע און וייניקעך ׀אַךיידישטע): אַב֌סטךאַהיךט, אוטיליזי׹ט, אוט׹י׹ט, 
א֞ט֌עךיךט, ב֌אַזיךט, דיקטי׹ט, דעב֌אַטיךט, האַךמא֞ניךט, מאַגנעטיזיךט, נא֞- 
טי׹ט, נאַ׊יא֞נאַליזיךט, סטךאַכֿיךט, עקזיסטיךט, עקס׀֌לא֞אַטיךט, ׀֌אַסיךט, 
קא־נקו׹י׹ט, קא֞נקךעטיזיךט, ךעדאַקטיךט, ךעמא֞נטיךט אאַז"ו. 

כ'הא֞ב֌ געטךא֞׀ן: געגאַסטיךט, געדעקלאַמיךט, געהאַךמא֞ניךט, גע= 
טעלעגךא׀יךט, געטעלע׀א֞ניךט, גע׀֌ךא֞קלאַמיךט, גע׀אַנטאַזיךט, גע׀֌א֞ךמיךט, 
געקאַװיךט, געקוךיךט, געךאַזיךט, געךעקא֞מענדיךט, געש׀֌אַ׊יךם אדנ"ל. 

א֞׀֌טמא֞ל ב֌ײ נישט ׀֌אַךיי֎דישטע א֞דעך װײניק ׀אַךײ֎֞דישטע סלאַ- 
װיזמען;: איס׀֌א֞ךטשעם, גוליאַיעט, װךוטשאַיעט, ׀֌א֞ליב֌עט, ךאַסזשדאַיעמג 
דא־ך קומט ׀֌א֞ך-געהאַלוב֌עט, געסמײעט, געקאַטאַיעט זיך. 

0. ווען דעך אינ׀יניטיוו הא־ט אַ װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌, קומט' דעך 
׀֌אַךטי׊י׀֌ מיטן ׀֌ךע׀יקס גע--. װעלכעך שטעלט זיך נא֞כֿן װעךב֌אַלן 
׊וגא֞ב֌; א֞נזאַמלען--א֞נגעזאַמלט. 

דעךיב֌עך איז: ׊ענעמען--׊ענומען, א֞ב֌עך ׊ונעמען--׊וגענומע. 
אין שוֹל איז עס איינעך ׀ון די סימנים שום אונטעךשיידן ׊ע-- אוך 
שו-=; 

1 אַ װעךב֌ מיט אַ װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌ ב֌אַקומט א֞׀֌טמא֞ל אין ׀֌אַך- 
טי׊י׀֌ דעם ׀֌ךע׀יקס גע--, א׀ילו ווען א־ן דעם װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌ װא־לט 


עג 


= 133 +- 


זעך, לוט 8 399, דעם ׀֌ךע׀יקס גע-- נישט ב֌אַקומען, ׊.ב֌. דעך׊יילט, 
נישט געדעך׊יילט, א֞ב֌עך א֞נגעדעך׊יילט, נישט א֞נדעך׊יילטן סטךאַ: 
יכי׹ט, א֞ב֌עך א֞׀֌געסטךאַכיךט, 

גוליאַיעט, א֞ב֌עך זיך א֞נגעגוליאַיעט, 

אויסנאַמען : א֞נב֌אַלאַנגט, א֞נ(נד)עךקענט, אױסדעךװײלט אאאַ. 

ס'טךע׀ט זיך א֞ב֌עך אויך : א֞נדעך׊ײלט, אױסב֌אַהאַלטן. 

9 סו׀יקסן --ט, --ן, --ען. 

דעך גךעסטעך טייל װעךב֌ן ב֌ילדן דעם ׀֌אַךטי׊י׀֌ מיט ט, 

אַהעך געהעךן: 

) אַלע װעךב֌ן מיטן סו׀יקס ×¢; 

2) אַלע װעךב֌ן מיטן סו׀יקס י׹ (ש׀֌אַ׊יךט); 

6 אַלע װעךב֌ן מיט טךאַ׀יקע ל, ×  (געהאַנדלט, געךעכנט) איא. 

64 נײב֌ילדונגען (װעךב֌אַליזיךונגען). . 

מיטן -ן, -ען ב֌ילדן דעם ׀֌אַךטי׊י׀֌ נא֞ך װעךב֌ןגעךמאַנימען; 
דעך אײנ׊יקעך נישט געךמאַנישעך װעךב֌ אין שעכטן-געשא֞במן 

װעךב֌ן, װא֞ס ב֌ילדן די ׀אַךגאַנגענהײט מיט ב֌יןף, ב֌ילדן דעם 
׀֌אַךטי׊י׀֌ מיט -ן, --ען. װעגן דעך ׀אַךטײלותג ׀ון | און ען-- 8 9006. 

ש׀֌אַס: וי אַזױ איז דעך אינ׀יניטיו ׀ון ,׊עזייט און ׊ע' 
ש׀֌ךייט"--,׊עזייען און ׊עש׀֌ךײען" א֞דעך ,׊עזייטן און ׊עש׀֌ײײטן"? 

3. ׀אַךאַן װעךב֌ן, װא֞ס הא֞ב֌ן שוויי ׀֌אַךטי׊י׀֌ן: מיט --ט און 
מיט -ן, -ען (איניקע ׀ון זיי מיטן אונטעךשיד אין ב֌אַטייט): 
ב֌אַקן, ב֌א֞ךגן, ב֌ילן, ב֌לא֞זן, ב֌עטן, גלייכן, וװעג, זאַל׊ן, לא־זן, 
לײכֿטן, לעזן, מא־לן, מעלדן, מעלקן, ׀יי׀ן, קװעלן, קנעטן, ק׹יגן, שאַ׀ֿן, 
שטייגן, שטךייכן, שיטן, שיינען (געשיינט--עךשינען), שענקען, ש׀֌ײ- 
ען אאאַ. 

ב֌ינדן--געב֌ונדן, א֞ב֌עך ,׀אַךב֌ינדעטעך'; דינגען-געדונגען, א֞ב֌עך 
(אומ)ב֌אַדינגט". 

4. אינווייניקסטע ב֌ייגונג. 

די אינװייניקסטע ב֌ייגונג קומט ׀א֞ך ב֌יי ‏ דעם גךעסטן טײל 
׀֌אַךטי׊י׀֌ן מיט --ן, --ען און כ֌מעט ב֌יי קיין איינעם נישט מיט --ט. 
זי איז כ֌מעט שטענדיק שייך שום װא֞קאַל נישט שום קא֞נסא֞נאַנט. די 
׀֌אַךטי׊י׀֌ן מיט --ן, --ען לא־זן זיך איינטיילן אויףף עטלעכֿע קלאַכן, 
לויטן טי׀֌ ׀ון דעך װא֞קאַלישעך אינװייניקסטעך ב֌ייגונג, 


= 124 - 


די טײלונג ׀אַלט נישט ׊װאַמען מיט דעך מײלנג ׀ון די ,שמאַך- 
×§×¢' װעךב֌ן אין דייטשישעך גךאַמאַטיק. 
5. עךשטעך קלאַס א־ן אינװײניקסטע בייגונג. 8) ב֌אַקך 


(אויך געב֌אַקט), האַלטן, װאַקסן (אויך געװא֞קסן), װאַשן, זאַל׊ן (איך 


געזאַל׊ט), לאַדן (אויך געלאַדט), ׀אַלן ׀אַנגען, דאַנקען (אויך גע- 


דאַנקט), ךאַטן (אויך געךאַט), שאַ׀ן (איך געשאַ׀ט), ש׀֌אַלטן (אויך 


געש׀֌אַלטן). 


?) ב֌א֞דן, ב֌א֞טן, ב֌לא֞זן (אויך געב֌לא֞זט), ב֌ךא֞טן, געב֌א֞ךן, געךא֞טן, 


גךא֞ב֌ן, טא־ן, ט׹א־גן, לא־דן לא־זן (אויך געלא֞זט), מְא־לן (אויך געמא֞לט), 
׀אַךב֌א֞ךגן, ׀א֞ךן, שװא־גן, ׹א־טן, שא֞ב֌ן, שלא֞גן, שלא֞׀ן. 

ס) ב֌ויגן (אויך געב֌ויגט), געב֌ויךן, זױגן (אויך געזויגט), זוי׀ן 
(אויך געזוי׀ט), יוי׹ן (אויך געיויךט), קלױב֌ן, שטויסן = 

4 ב֌עטן געב֌ן גע׀עלן, געשען, זעגן .(ליטעךאַךיש געזענ֞֌ע) 
טךעטן (אויך געטךא֞טן), לעזן (אויך געלעזט), נעמען (ליטעךאַךישיגע- 
נומען), עסן, ׀אַךגעסן, ׀ךעסן, קנעטן (אויך געקנא֞טן) 

6) הייסן, שווענקען (אויך געשװענקט). 


64 ליגן (אויך געלעגן), ק׹יגן (אויך געקךא֞גן), היטן (ליטעך. 


געהים), טונקען (אויך געטונקט), קומען, ךו׀ן, שךומ׀֌ן 

6. ׊ װײטעך קלאַס. ׀֌אַךטי׊י׀֌ מ֮יט -אַ: 

8) ב֌עךשטן, ב֌ךעכן, געלטן, דעךװעךב֌ן (אויך דעךװעךב֌ט), הע׀טן, 
װעטן זיך, װעךב֌ן (?, וועךגן, ועךן, טךעטן (אויך געטךעטן), טךע׀ן. 
יעטן (אויך געיעט), לעשן (אויך געלעשט), מעלדן (אויך געמעלדעט) 
מעלקן (אויך געמעלקט), מעסטן, ׀לעכֿטן, קװעלן (אויך געקוועלט), 
קנעטן (אויך געקנעט), שװעלן, שװעךן (אויך געשווֹיךן), שטעכן, 
שמעל׊ן, שעכטן, שעלטן, שעךן (אויך געשוֹיךן), ש׀֌ךעכן, שךעקףן 

2) גילטן, ניסן, געניסן, זידן, ניסן, ׀אַךדךיסן. ׀אךליךהן (*י = 
׀֌אַךלויךן), ׀ליסן, ׀ךיךן (אויך גע׀ךויךן), ק׹יכן, שיטן (אויך געשיט), 
שילטן, שליסן. 

0) דאַך׀ן (ליטעך. געדאַך׀ט), װאַקסן (אויך געװא֞קסן), װאַךגן= 
װאַך׀ן, ׀אַךדאַךב֌ן, שטאַךב֌ן, ש׀֌אַלטן. 

64 לי׀ן. 

6 שענקען (אויך געשענקט). 

- ) (אונטעך)שטךײכֿן (אויך אונטעךגעשטךײכֿט). 

9) טון--געטא֞ן. 


== ׀כן = 


7, דךיטעך קלאַס ׀֌אַךטי׊י׀֌ מיט ו֌. 

) ב֌ילן (אויך געב֌ילט), ב֌ינדן, געװינען, געלינגען, גע׀ינען 
דינגען, דעך׀ינדן, דךינגען, הינקען, װינקען, וינטשן, זינגען, זינקען 
(אויך געזינקט), טךינקען, לינקען, ׀אַךגינען, ׀אַךשװינדן, ׊וינגען 
שינדן, קלינגען, יי ומע , טי קען. שינדן, שלינגען, ש׀ינען 
(אויך געש׀֌ינט), ש׀֌ךינגען. 

0) נעמען. 

8. ׀עךט עך קלאַס. ׀֌אַךטי׊י׀֌ מיט --י. 

8) בייטן, בייסן, . ב֌לייב֌ן, גלייכןן (אויך געגלײכט), גךיי׀ֿן, ווייזן, 
טךייב֌ן, לידן, לייען, מיידן (אויך געמיידט), עךשיינען, ׀יי׀ן (איך 
גע׀יי׀ט), קלייב֌ן, קניי׀֌ן (אויך געקניי׀֌ט), ךייב֌ן, ׹ייטן, ךייסן, שווייגן, 
שטייגן (אויך געשטייגט), שטךייטן, שטךײיכֿן (אויך געשטךײכֿט), שמייסן 
שניידן, ש׀֌ײיען (אויך געש׀֌ײט), שךייב֌ן, שךייען 

2) שליי׀ן. 

303 ׀יַנ׀טעך קלאס. ׀אךטי׊י׀ מיט -×¢Ö·" . 

8) ב֌אַװעגן (אויך ב֌אַװעגט)) ב֌אַ׀עלן, ועגן, שװעךן (אויך געי 
שװא֞ךן), שעךן (אויך געשא֞ךן). 

2) ׀אַךליךן (אויך ׀אַךלא֞ךן), ׀ליען, ׀ךיךן (אויך גע׀ךא֞ךן), ׊יעף 

0( ב֌ייגן, הייב֌ן +), זייגן. 

64 לייכטן (אויך געלײכֿט). 

0. זעקסטעך קלאַס - ׀֌אַךשידענע. 

גיב֌-געגעב֌ן, גיי-געגאַ(נגע)ן, הענגעןגעהאַנגען, זיי-געויען(ז)ן! 
(אַדיעקטיוו: געוועזענעך), זי׊ןגעזעסן, ליגןגעלעגן, שטיי-געשטאַנעןף 

1, קא֞נסא֞נאַנטישע ב֌ייגונג אין די ׀֌אַךטי׊י׀֌ן מיט -ן, --ען: 

) ליידן-געליטן, מיידן-געמיטן, שניידן-געשניטן, זידן-געזא֞טן (אויך 
געזא֞דן). 

2) זישן-געזעסן. 

3) לייען-געליגן (אויך געליען), ש׀֌ײיען-געש׀֌יגן, שךייען -געשךיגן 
(אויך געשךיען), ׀ליען-גע׀לויגן. 

4) גיין-געגאַנגען (אויך געגאַן). 

8) עסן-געגעסן. 

6) ב֌ין-זיין-געװועזן הא֞ב֌ן ד׹יי ׀אַךשידענע װא֞ך׊לען. 


ך" 


*) מע שךײב֌ט אויך הױב֌ן, ג׊הױיב֌ן, לויטן עךשטן קלאַס. 


- 136 -- 


. אינװייניקסטע ב֌ייגונג ב֌יי ׀֌אַךטי׊י׀֌ מיט --ט: 

ב֌ךענגען-געב֌ךאַכֿט (׀֌ויל. דיאַל. : געב֌ךענגט), הא֞ב֌ן-געהאַט, װיסן- 
געװו֌סט, װעלן-געװא֞לט (אויך געװועלט). 

4 ׀יך הא־בן געוען, 8ַז ׀ון די הבי. (סשימנים ׀ון ׀֌אַךטי׊י׀֌ 
קענען ׊װײי (׀ךע׀יקס × ×¢- און אינװײניקסטע ב֌ײגונג) ׀עלן; דעך ד׹יי 
טעך סימן א֞בעך (סו׀יקם) איז נישט שטענדיק גענוב אויף אונטעך׊ושײדן 


דעם ׀֌אַךטי׊י׀֌ ׀ון אַנדעךע ׀א֞ךמעס, דעךיב֌עך קומען אַךױיס אַועלבע. 


׊װײדײטיקײטן װי: ב֌אַטךאַכט - ז26נעװעה?ם אין סוגװ{091, ב֌אַקומען--טזװ׊הסף 
סאסנעװסה, 4887עהסה. 

מי׹ן ב֌אַקומען--מי׹ הא֞ב֌ן ב֌אַקומען און מי׹ װעלן ב֌אַקומען. 

4 ׀֌אַךטי׊י׀֌ דינט, װי מי׹ וייסן שוין, אויף שו ב֌ילדן גע. 
וויסע מא֞דוס. און שייט-׀א֞ךמעס. אַחוץ דעם, קען עך הא֞ב֌ן דעם ב֌אַטײט 
׀ון ב֌אַ׀֌על-מא֞דוס: ,, שוין אַװעקגעזע׊ט זיך! נישט געװיינט!" און ׀ון 
׀אַךגאַנגענהײט דיךעקטן מא֞דוס: ,געקומען אַ גאַסט? : 

8 ווייטעך קען עך א֞׀טמא֞ל ב֌אַקומען אַדיעקטיװוישע ׀א֞ך. 
מעס--דעמא֞לט איז עך (א־ן א֞ט די ׀א֞ךמעס) אַן אַדװעךב֌. ב֌ייש׀֌ : 


דעךשךא֞קן הא־ט עך געע׀נט די טי׹--דא־ איז /דעךשךא֞קן" אַן אַדװעךב֌,. 


! ווייל עס אַסא֞׊ײַךט זיך מיט דעךשךאַקענעך, דעךשךאַקענעם, אאַז"ו. 
;געקא֞סט* איז קיינמא־ל נישט קיין אַדװעךב֌, װייל נישטא֞ געקא֞סי 
טש׹א אדג"ל, 

6 אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌ שו אַן איב֌עךגייענדיקן װעךב֌ (498) הא־ט אַ 
׀֌אַסיוון ב֌אַטײט; ב֌אַקומענעך--וועלכן מע הא־ט ב֌אַקומען; אַ ׀֌אַךטי 
׊י׀֌ שו אַ שטייעדיקן װעךב הא־ט אַן אַקטיוון ב֌אַטײט; געקומענעך-- 
װעלכֿעך איז געקומען, אַנטלא֞׀ענעך, געװועזענעך, געשטאַךב֌ענעך, ׀אַך. 
גאַנגענעך (דא֞ס הא־ט אַ שייכות שו דעך ב֌ילדונג ׀ון ׀אַךגאַנגענהײט מיט 
שהא֞ב֌" און מיט ,ב֌ין") (318). 

אין ב֌יידע ׀אַלן ב֌אַטײיטן זיי ׀אַךגאַנגענהײט 

7 א֞׀֌נײגן : 

) אַקטיוועך ׀֌אַךטי׊י׀֌ שו איב֌עךגייעדיקן װעךב֌: אויסגעדינט 
(אַזא, װעלכֿעך הא־ט אויסגעדינט), א֞׀֌געגעסן, געליטן, געענדיקט, געי 
שטודיךט, 

2) װידעךקעךיקעך ב֌אַטייט : א֞נגעב֌ךוגזט (און א֞נגעב֌ךונזטעך--אַזאַ, 
װעלכֿעך הא־ט זיך א֞נגעב֌ךוגוט), ׀אַךזעסן, אַן א֞נגעדאַװנטעך, אַן א־ני 
געזא֞גטעך" (קאַסעל). 





א 
׀יט אט יש - 


שוג לי 





; 


=- 127 -- 


3) ׀֌אַזיװעך ב֌אַטײט א֞דעך ב֌אַטײט ׀ון אַ ׊ושטאַנד, מיט געגג. 
זואַךטיקײט: געזוכֿטע ק׹ובים--װעלכֿע װעךן געזוכֿט, אַן אױסגעךעכנ. 
טעך, אַ געלעךנטעך, אַ ׀אַךליב֌טעך (הייסט נישט אַזאַ, װא֞ס הא־ט זיך 
געלעךנט א֞דעך ׀אַךליב֌ט, נא֞ך ס'כאַךאַקטעךיזיךט זיין ,אישטיקן? שו. 
שטאנד). 

׀לב. די װעךב֌ן מים -ינק-- ב֌ילדן, דאַכט זיך, נישטט קין ׀ֿאַך. 
מי׊י׀֌,. ממילא הא֞ב֌ן זײ נישם יענע ׊נױי׀געזע׊טע ׀֌א֞ךמעס, װו֌ ס'קומט 
׀א֞ך דעך ׀֌אַךמי׊י׀֌. 

9. ׀אַךאַן ׀֌אַךטי׊י׀֌ן, װא֞ס הא֞ב֌ן נישט שו זיך קיין װעךב֌ן: 
ב֌אַװו֌סט, ב֌אַטעמט, ב֌אַיעךטע סא֞סנעס (א֞׀֌.), ׀אַךטאַךעךאַמט, ׀֌אַךיתומט, 
׀אַךחלומט, ׀אַךחושט, ׀אַךשטא֞ךב֌ן. זייעך ׀֌אַךטי׊י׀֌ישע נאַטוך וייזט 
ז֮יך אַךױס אין דעך ׀א֞ךמע, טילװיין אין ב֌אַטײט; א֞׀ט הא֞ב֌ן זיי שו 
זיך קךובהשע װעךב֌ן (אױיב֌ נישטא֞ ,׀אַךחלומען', איז דא־ ,חלומען'?. 
דא֞ס איז אַ ׀֌ךא֞דוקטיוועך ב֌ילדונגס-טי׀֌ ׀ון אַדיעקטיון. 

0. אינ׀יניטיוו ב֌אַשטײיט ׀ון װעךב֌אַלעך טעמע--סו׀יקס --ן, 
-ען (907). נא־ך נישט אַק׊ענטיךטן --×¢ קומט --ן (קאַנסאַנאַנטישעך): 
הא֞ךעװען. אַזעלכע װעךב֌ן קען מען ךו׀ן װעךב֌ן מיט ×¢". ב֌ייש׀֌.: 
איך ב֌ויטע, ב֌וךטשע, ב֌לא֞נדזשע, ב֌עב֌ע, גךיזע, דוךע, הוליע, װא֞ךטשע, 
טוליע זיך, טענע, כֿךא֞׀֌ע, סודע, ׀֌א֞טױ׀֌ע זיך, קא֞װע, קװאַ׀֌ע זיך 
איאַ +); (מיט --עוו) (289) איך ב֌אַלעװע, הא֞דעװע, הא֞ךעװע, טינ. 
×§×¢×°×¢, ל׊עװוע, ךאַטעװע, שאַנעװע א'אַ; (מיט --×§) איך אויקע, 


- ב֌א֞מקע איאַ. דא֞ס זענען אַלץ סעמיטישע, סלאַװישע א'אַ, א֞ב֌עך 


נישט קיין געךמאַנישע װעךב֌ן (אַחוץ הע׊ע--הע׊ען) 
1. אייניקע װעךב֌ן מיט --×¢ קענען ב֌אַקימען אין אינ׀יניטיוו 

אַ ,׀אַךטא֞׀֌לטן סו׀יקס": דאַגען--דאַגענען; אַהעך: גנבע, דאַגע, חכֿמע 

זיך, ×—× ×€×¢, חתמע, יךשע, ע׊ע, קנסע, קא֞ךמע, שך׀ע, קוילע (קוילע. 


| נען-קוילען) א"אַ; גזל-גזלענען. 


די ׀֌א֞ךמעס דאַגען און דאַגענען דאַךף מען האַלטן ׀אַך אַל׊אײנס 
בֿעזע׊לעבע. : 


*) אויך אַ גאַנ׊ע ׹יי אין ליטעךאַטוך נישט א֞נגענומענע, א֞בֹ֌עֹ אין ךײד ב֌אַנו׊- 
לעכֿע: א֞ב֌ךאַשטשאַיע, אוס׀֌ײע, איזװיניאַיע זיך, איס׀֌א֞ךטיע {איס׀֌א֞ךטשע), גוליאיע, 
נוזשדאַיע זיך, סטךויש, ׀֌א֞ס׀֌ײיע, ׀סטךעטשאַיע א 8. 


9. אין די אַלע ׀אַלן איז דעך אינ׀יניטיוו ׀א֞נעטיש ענלעך 
מיט דעך עךשטעך-:דךיטעך ׀֌עךזא֞ן מעך׊א֞ל. אױיסנאַמען : 
{) גין (מי׹ גיען), זען (מי׹ זעען), טון (מי׹ טוען), שטיין 
(מי׹ שטייען); ס'קומט ׀א֞ך אויך ,גייען, זעען? 
2) געב֌ן (מי׹ גיב֌ן), װויסן (מי׹ ווייסן), װעלן (מי׹ וילן), זיין 
(מי׹ זענען. 
3. סכעמע ׀ון דעך יידישעך קאַניו֌גאַ׊יע 
װעךב֌: מאַכֿן 
אינ׀יניטיוו: מאַכֿן ׀֌אַךטי׊י׀֌: געמאַכט 
דיךעקטעך מא֞דוס 
געגנװאַךט: איך מאַך 
׀אַךגאַנגענהײט: הא֞ב֌ געמאַכט לאַנגא֞ניקע ׀אַךג.: הא֞ב֌ געהאַט געמאַכֿט 
׀ילמא֞ליקע ׀אַךג. : ׀לעג מאַכן 
׊וקונ׀ט: װעל מאַכן ׊ווייטע ׊וקונ׀ט: װעל הא֞ב֌ן געמאַכֿט 
הש עךה-מא־ דוס 
אײינ׀אַכֿעך מיטן אינ׀יניטיוו: װא־לט ׀֌עך׀עקטיוועך מיטן אינ׀יניטיוו: 


מאַכֿן װא־לט געווען מאַכן 
איינ׀אַכֿעך מיטן ׀֌אַךטי׊י׀֌: װא־לט ׀֌עך׀עקטיװעך מיטן ׀֌אַךטי׊י׀֌: 
געמאַכט װא־לט געװען געמאַכֿט, װא־לט 


געהאַט געמאַכֿט 
ב֌אַדויעך-מא֞דוס 
איינ׀אַכֿעך מיטן אינ׀יניטיוו: הא־לט ׀֌עך׀עקטיוועך מיטן אינ׀יניטיווג 
(כֿאַלט) מאַכן וא־'ט (כא־לט) געווען מאַכן 
איינ׀אַכֿעך מיטן ׀֌אַךטי׊י׀֌: הא־לט ׀֌עך׀עקטיוועך מיטן ׀֌אַךטי׊י׀֌; 
(כֿא֞לט) געמאַכֿט הא־לט (כא־לט) געװען געמאַכֿט 
געמישטעך מא֞דוס | 
איינ׀אַכֿעך: זא־ל מאַכן ׀֌עך׀עקטיוועך: זא־ל געווען מאַכֿן 
׀֌אַךגאַנגענהײט: הא֞ב֌ געזא֞לט מאַכן ׀֌עך׀עקט: זאל הא֞ב֌ן געמאַכֿט 
ב֌ אַ ×€ ×¢ ל-מא֞דוס 

לא־מיך מאַכן, מאַך... 
4 די ׀א֞ךמעס ;הא֞ב֌ן געמאַכט' און ;געהאַט געמאַכט' קען 
מען ב֌אַטךאַכטן אַלס ׀֌עך׀עקטיװן אינ׀יניטיװ און ×€ÖŒ עך׀֌ע קײ 
טיװן ×€Ö·ÖŒ אַךטי׊י׀֌, דעמא֞לט קא־ן מען ׀֌א֞ךמוליךן די בילדונג ׀ון 





-- 159 -- 


׀֌עך׀עקטיװע ׊ײט.׀א֞ךמעס אַי: זײ ביל׹ן זיך װי די אַנטש׀֌ךעכ֌יקע 
אײנ׀אַכע ׊ײט.׀֌א֞ךמע, נא֞ך א֞נשטא֞טן אינ׀אַכן ׀֌אַךטי׊י׀ א֞דעך 
אינ׀יניטיוו קומט דעך ׀֌עך׀עקטיװעך. 

8 אין ׀֌עךי׀ךאַסטישע װעךב֌ן װעךט קא־ניוגי׹ט נא֞ך דעך 
היל׀װעךב֌ : איך ב֌ין זוכֿה, װעל זוכֿה זיין, וועך נ׀טך, ב֌ין נ׀טך 
געװא֞ךן, טו אַ װא֞ךף, װא־לט אַ װא֞ךף געטון, הא֞ב֌ ח׹טה, זא־ל 
ח׹טה הא֞ב֌ן (781). 

6. אין װעךב֌ן מיט װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌ ב֌לייב֌ט אַמא֞ל דעך 
װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ אַליין און דעך װעךב֌ װעךט ׀אַךש׀֌א֞ךט: עך ד׹ייט 
דא֞ס שי׀ל אויס ךעכֿטס און װיל שו שום קעך׀֌עך (׀֌ך.).= וויל 
׊ו׀א֞ךן; עך איז זיך עטלעכֿע מא־ל דו׹ך די שטוב֌ (א֞׀֌); אַ יידענע 
הא־ט שוין נישט געקאַנט ׊והעךן, איז זי שו און זיי גענומען 
זידלען (א֞׀֌.). 

שו ב֌אַמעךקן די אינטאַנאַ׊יע; דעד װעךב֌אַלעך ׊ונא֞ב֌ בלײב֌ט מים 
זײן כאַךאַקטעךיסטישן אַק׊ענט, און דא֞ס איז אַמא֞ל דעך אינ׊יקעך 
מיטל אונטעך׊ושײדן אים ׀ון אַ ׀֌ךע׀֌א֞ױ׊יע. 


2. ב֌ילדונג ׀ון אינװאַךיאַנטן 


7 די קקלאַסי׀יקאַ׊יע איז דא־ אַנאַלא֞גיש מיט דעך קלאַסי׀֌ײ 
קאַ׊יע ׀ון סוב֌סטאַנטיוון און אַדיעקטיון: אײגנטלעכֿע--נישט-אייגנט. 
לעכע, אינ׀אַכֿע--׊ונוי׀געזע׊טע, װא֞ך׊לדיקע--מיט אַ׀יקסן. 

8. סו׀יקסן, װא֞ס דינען שו אינװאַךיאַנט-ב֌ילדונג: 

--אויס, --איין : װאַלד-אױיס, װאַלד-איין, יא־׹-אויס, יא־׹-איין. 

--אויף, --א֞׀֌: ב֌אַךג-אויף, ב֌אַךג-א֞׀֌ (׀֌ך.). 

--ווייז (א֞׀֌ט מיט אַ מעך׊א֞ל ׀ון אַ סוב֌סטאַנטיו): איינשיקװייז, 
ב֌יסלעכווייז, משוגענעךווייז (שוויי אַק׊ענטן), ׀֌א֞ךװײז, ׀ונטנוייז, 
קינדװוייז, שעהנווייז. 

ס'קומט ׀֌א֞ך ;ב֌אַזונדעךע שטיקעךװײיז" אדנ"ל. שי א֮יז ;עס אײן 
׊ונוי׀֌נעזע׊טעך װא֞ךט ? א֞דעך א׀שך ׀ילט ך גא־׹ ,דײז" ‏ ׀אַך (ו 
ב֌אַזונדעך היל׀װא֞ךט ? 

--טנס: ׊ווייטנס, דךיטנס... 

--עךהייט: געזונטעךהייט, קליינעךהייט, שטילעךהייט (שװיי 
אַק׊ענטן). 


-- 140 -- 


9. ׀֌ךע׀יקסן, װא֞ס דינען שו אינװאַךיאַנט-ב֌ילדונג: 

אַ--: אַהײם, אַ׀֌נים, אַקי׊וך. 

אומ-- : אומיום-טוב, אומשב֌ת. 

א־ט--: א־טדא־, א־טאישט. 

אַמ--: אַמב֌עסטן, אַמשענסטן. 

ב֌--. (הױ׀֌טואַכלעך ‏ בי סעמיטיזמען) :. ב֌ת֌נאי; ‏ ב׀ךט, 
כ֌או׀ן, ב֌וו?, ב֌טבע, ב֌כ֌וח, ב֌לשון, ב֌אמת, ב֌עךך; אַזעלכֿע װא֞ס עקויס. 
טי׹ן נישט א־ן דעם ׀֌ךע׀יקס: ב֌זה-הלשון, ב֌ח׀֌וון. דעך ׀ךע׀יקס דינט 
׀אַך נייב֌ילדונגען מיט נישט.סעמיטיזמען: ב֌אַדאַךף זיין נישט קין 
שלעכֿטע ב֌נאַטוך (ש"×¢); אַלע ׀֌ונקטן, ׀֌ונקט ב֌׀֌ונקט (׀ון ׹ייד). 

זאַלב֌ע--מיטן סו׀יקס ט: זאַלב֌ע׊װײט, 

ל-- (ב֌יי סעמיטיזמען): לדוךות, לסובה, לסוף; עקזיסטיךן נישט 
א־ן דעם ׀֌ךע׀יקס: להב֌א, לכל.ה׀֌חות. 

0. ׊ונוי׀געזע׊טע אינװאַךיאַנטן. 

ס'איז ב֌אַקװעם שו ךו׀ן מים דעם נא֞מען נישט ב֌לױו אַזעלכע 
אינװאַךיאַנטן, װא֞ס אַנטהאַלמן מעך װי אײן װא־׹של, נא֞ך ב֌כלל אַזעלבע, 
װא֞ס זענען ׊ונוי׀געזע׊ט ׀ון מעך װי אײן װא֞ךט. אין , אינא־װנט, דעך. - 
מיט, ׊ו֌װא֞ם" איז נא֞ך אײן װא־׹של (;אין, מיט, שו" הא֞ב֌ן קײן װא֞ך׊לען 
נישט), א֞ב֌עך ס'איז נישט ב֌אַקװעם שו גךו׀֌יךן זײ ׊װיסן ׀֌ךע׀יקסיךטע 
א֞דעך סו׀יקסיךטע. 

׀֌ךע׀֌אַזי׊יע | (אַךטיקל |-)סוב֌סטאַנטיװו; אויסעךדעם, איב֌עךאַנײס, 
אינא־וונט, אינדעךהיים, אינדעךלו׀טן, אינדעךאמתן, אינדעך׀֌ךי, אַחוֹ׊- 
דעם, א֞נאַשיעוך, אוי׀אַנאמת, אוי׀דעך׀ךיי, אוי׀סניי, ב֌ײיטא֞ג, 
ב֌יינאַכֿט, מיטאַמא֞ל, מיטאַנאמת, נא֞כֿדעם, ׀אַךװא֞ס, ׀אַךנאַכט, ׀אַך- 
שב֌ת, ׀ונמיינעטוועגן, ׊ו֌װא֞ס, ׊וקא֞׀֌נס. 

׀֌ךע׀֌אַזי׊יע |-אינװאַךיאַנט: איב֌עךמא֞ךגן, אוי׀אויסנװײיניק-. 

א֞ב֌עך ,א֞׀֌לײגן אויף טא־׹גן" איז אַנאַלא֞גיש מיט קזא־׹גן װעגן 
מא־׹גן?, װו֌ מי׹ הא֞ב֌ן שו טון מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (נישט מיטם א שו- 
נוי׀זאץ). 

,דעך" |-׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע: דעךיב֌עך, דעךמיט, דעננא֞ך, דעך׀אַך, 
דעך׊ו. 

׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע |- ,דעך" -- ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע: ב֌ײידעךב֌יי, מיטדעךמיט, 
׀ֿאַךדעך׀֌אַך, ׊ודעך׊ו. 

דיאלעקטיש: ׀ונדעךײַן, װעגן דעךויף אדג"ל. 





-- 14 -- 





;סא (סאַךאַ)*--סוב֌סטאַנטיוו מיטן סו׀יקס--קייט: סאַ גוטקייט, 
סאַךאַ גוטקייט, סאַ װאַךעמקייט... ? 

װא־׹של-׀֌אַךטא֞׀֌לונג: קוים-קוים, שיך-שיך. 

׀֌אַךשידענע: (העב֌ךעיזמען:) ב֌עת-מעשה, ב֌לי-גוזמה, חשי.אלול, 
חוץ לד׹ך הטבע, מזל.טוב, (נישט-העב֌ךעיזמען:) אַזױיװי, אַזוי׀יל, אייב. 
מא־ל, אינ׊ווייען, אַלדא֞סדינג, אַלעמא֞ל, אַל׊דינג, אַל׊אײנס, אַנישט, 
װא֞סי, ווי׀ל, זומעךלעב֌ן. 

1. נישט-אינװאַךיאַנטן ב֌אַנו׊ט אַלס אינװאַךיאַנטן: 

אַ ב֌יסל, אַ מחיה, אַ סך, אַ קאַ׀֌. אַ ךחמנות, אַ שא֞ד... 

ב֌עסעך (גיי דוי ב֌עסעך--װועךט נישט אוי׀גענומען אַלס אַדװעךב֌). 
ש׀֌עטעך (כֿװועל קומען ש׀֌עטעך--װעךט נישט אוי׀גענומען 
אַלס אַדװעךב֌), 

זע! (ט׹א־גט שוין נישט קיין װעךב֌-כאַךאַקטעך), דאַכֿט זיך, 
ווייזט-אויס (זענען שוין נישט קֵיין װעךב֌ן אַסא֞׊יי֞ךן זיך נישט מיט 
איך דוך זיך, דו ווייזט-אויס" אאַז"ך). 


ג}. ׀אַךטךעט:וועךטעך 


2. אַחו׊ן דיךעקטן א֞נךוף ׀ון אַ זאַך, טוונג, סימן, קומב? 
נא־ך ׀א֞ך א ׀אַךטךעטונג (ךע׀֌ךעזענטיךונג), ד. ה. אַ ב֌אַנוץ ׀ון 
אַזאַ װא֞ךט,. װא֞ס וייזט נא֞ך, אַז ס'ךעדט זיך ועגן אַ זאַך, א֞דעך 
טו֌ונג, א֞דעך סימן. ס'ווייזט אויך, שי ס'ךעדט זיך וװעגן אַ ב֌אַשטימטעך 
זאַך, אומב֌אַװו֌סטעך זאַך, א֞נגעװיזענעך זאַך אאַז"וו, א֞ב֌עך ב֌אַשטימט 
נישט קא֞נקךעט די זאַך, טו֌ונג, סימן. די װעךטעך, װא֞ס דינען שו 
׀אַךטךעטונג, הייסן געויינלעך ׀֌ךא֞נא֞מען. מע קען זיי ךו׀ן גע* 
נויעך ׀אַךטךעט-וועךטעך (ךע׀֌ךעזענטיך-וועךטעך). 

דא֞ס אין גענויעך, װײל ,׀֌ךא֞נא֞ם" הײסט ;א֞נשטא֞ט אַ נא֞מע" (א֞נ: 
שטא֞ט אַ סוב֌סשטאנטיװ, א֞דיעקטיו), א֞ב֌עך ׀אַךאַן אױיך ׀אַךטךעטעךס 
׀ון װעךב֌ן, ׀ון אינװאַךיאנטן און ׀ון גאַנ׊ע ׀֌ךאַזעס. 

3. ׀אַךטךעט-װועךטעך דאַך׀ן קלאַסי׀י׊יךט וועךן אין שוויי 
ךיכטונגען : לוט דעם, װא֞ס ׀אַך אַ װעךטעךקלאַס זיי ׀אַךטךעטן, און 
לויט דעם, װא֞ס ׀אַך אַן אייגענעם ב֌אַטײט זיי ט׹א־גן אַךין (א־נװייזי- 
קייט, ׀ךעגיקייט אדג"ל). סב֌אַקומט זיך אַזאַ טאַב֌עלע (נישט קיין 
אױסשע׀֌יקע) (זייט 144 א"ו). (847). 


2 א = 


394. ׀֌ךענ׀֌אַךטךעט:ועךטעך דינען אויך שו סוב֌א֞ךדיניךן אַ ב֌ײזאַץ ×  
דעמא֞לט הײיסן זײ ךעלאַטיױע ׀אַךטךעט.װעךטעך א֞דעך קא־ניונקטיװן.; 

׀ךעג׀אַךטךעט-װועךטעך דינען אויך ׀אַך אויסךו׀יקע װעךטעך: 
װא֞ס ׀אַו אַ שיינקייט!; ווי׀ל טי׀ע געדאַנקען! 

5 נא֞ענטע א֞נווייזיקע עעך, זי, עס, זיי. דא֞ס, זיין, אי׹, 
זייעך, דעךב֌יי" אאַז"ו, ,דעך, אַזאַ, אַזוי׀יל, אַזױ, דעך׀אַך, ׊וליב֌ 
דעם" אאַז"וו, און די וייטע א֞נװייזיקע ,דעמא֞לט, דא־׹טן" אאַז"×° 
דינען אויך ׀אַך אַנאַ׀א֞ךישע, ד. ה. שו ׀אַךב֌ייטן אַ װא֞ךט, װא֞ס 
איז שוין דעךמאַנט געװא֞ךן ׀ךיעך אין ׹ייד, 

דעךב֌יי דינט ‏ דא֞ס" ׀אַך א ׀אַךטךעטעך ׀ון אַ גאַנ׊ן זאַץ: עך 
איז סוףכ֌ל-סוף געקומען--דא֞ס ׀ךייט מיך; עך זא־ל אַלײן ע׀֌עס 
׊וקלעךן -- דא֞ס נישט (ש"×¢) ; זי דאַךף ויסן, שי הא֞ב֌ן מי׹ אַ 
מילכיקע סעודה. אַנטקעגן װא֞ס ׀ךעגט אי׹ דא֞ס?--׀ךעגט ב֌יי אי׹ 
די מומע (ש"ע). : | 

6. די װעךטעך /עך, זי, עס, זיינעך, איךעך" שטימען אין ׂ֌ 
מין מיטן סוב֌סטאַנטיוו, װעלכֿן זיי ׀אַךטךעטן (240). א֞׀֌נײגן קומעןף 
׀א֞ך ב֌יי נעמען ׀ון ד׹יטן מין, װא֞ס ב֌אַטײיטן אַ וועזן ׀ון מאַנלעכן 
א֞דעך װייב֌לעכֿן געשלעכט: דא֞ס מיידל--װו֌ איז זי? 

7. װײל די אַנא׀֌א֞ךישע ׀֌ךא֞נא֞מען ,עך, זי, דא֞ס, זײנעך" אאַז"ה 
קענען ׀אַךטךעטן גאַנץ ׀֌אַךשידנאַךטיקע װעךטעך, קומט אַמא֞ל אַךױס 
אַ ׀֌לא֞נטעך, אַ ׊װײדײטיקײט. מע דאַךף עס אױיסמײדן אס א ש׀֌אס איז 
אַטא֞ל אַזאַ . ׊װײדײטיקײט דװקא דעך ׊װעק) 





ב֌ײש׀֌. ׀ון שלעכטן ׀֌ךאַזעב֌וי: 

אין זײנע (מינסטעךס) ׀יל װעךק װענן העב֌ךעיש זעט זיך כ֌מעט 
אין עךגעץ נישם אךיס, אַז דא֞ס ךעדט עך װעגן דעך ש׀֌ךאַך ׀ון אַ 
לעב֌עדיקן ׀֌א֞לק, װא֞ס לעב֌ם אין זײן לאַנד (װײנך"יך).-װײסט מען נישט, 
װעמענס לאַנד - מינסטעךס שי דעם ׀֌א֞לקס ? 

אין זײן אַךטיקל, װעלכן ךא֞זאַנא֞ו ב֌ךענגט אין ,׀֌ךאַװדאַ', שטעלם 
זיך מאַךקס גענוי א֎׀֌ אויף דעך עקא֞נא֞מישעך לאַגע ׀ון דעך דאַמא֞לס. 
דיקעך כינע (;װעקעך').-װעמעס אַךטיקל: ךא֞זאַנא֞וס שי מאַךקס'? 

הא־ט דעך מלך געלא֞וט מכ׹יז זײן, אַז װעך ס'װעט כאַ׀֌ן דעם 
חזי׹, א֞דעך װעך סװעט אים טױטן, װעט ב֌אַקומען זײן אײנ׊יקע טא־כ. 
מעך ׀אַך אַ װײב֌ (אַן איב֌עךזע׊ונג ׀ון נ֞ךימס מעשיות). װעמעס טא֞כטעך! 


׹ש בי - 


-- 143 -- 


8. אַחוץ נא֞ענטע א֞נווייזיקע, זענען ׀אַךאַן נעענטעך-א֞נװײיזיקע, 
מיטן ׀֌ךע׀יקס א֞ט. (א֞ט-עך, א֞ט-זי, א֞ט-דעך, א֞ט.דא־..). 

די ׀א֞ךמעס , אוי׀דעךיף, ׀֌ײדעךב֌ײ' אדג"ל זענען ׀֌ונקם אַזױ 
געזע׊לעך, װי ,דעךויף, דעךב֌ײ'. שי זענען זײ ,שײ"-דא֞ס איז אַ סוי 
ב֌יעקטיװע זאך. 

9. אויסשע׀יקע גענעךאַליזיךיקע ש׀֌ילן די ךא֞ליע ׀ון אַ מעך. 
שא־ל שו אױסשע׀֌יקע אינדיװידואַליזיךיקע (יעדעךעך: אלע--מענטש: 
מענטשן). 

0. ׀אךאן נא־ך אַנדעךע אינדיװידואַליזיךיקע ׀֌אַךטךעט.װעךטעך: 
װו֌ עךגעץ אַ ש׹ה (==יעדע ש׹ה), װא֞ס ע׀עס עס טךע׀ט (--יעדע זאך, 
װא֞ס ס'טךע׀ט) : 

1. ׀אַךאַן נא־ך אנדעךע גענעךאַליזיךיקע ׀֌אַךטךעט.װועךטעך: 
׀וועך ס'זא־ל נישט, װא֞ס ס'זא־ל נישט" אדג"ל. 

2. די קא֞נסטךוק׊יעס: ,כֿיהא֞ב֌ קיינעם נישט געזען, ׀ֿב֌ין 
עךגעץ נישט געװען" אד'גל אַנטהאַלטן ,נישט?" אַלס נױטװענדיקן 
טייל: מע זא־גט נישט ,כֿהא֞ב֌ קיינעם געזען" און ,כֿב֌ין עךגעץ גע- 
ווען" הא־ט אַן אַנדעך ב֌אַטײט. ב֌לויז ב֌יי , גא֞ךנישט?" קען ׊וקומען 
נא־ך אַ ׀אַךניינונג: ,כֿהא֞ב֌ גא֞ךנישט נישט געהאַט? 

3. דעך ׀֌ךא֞נא֞ם ,דא֞ס', אַלס אומב֌אַשטימיקעך, קומט אַמא֞ל 
מים אַן אַךטיקל; דעךב֌ײ הא־ט דעך אַךטיקל די מי׀֌א֞ךמע לױט יענעם 
סוב֌סטאַנמיז, װא֞ס װעךט ׀אַךב֌יטן אױ׀ן ׀֌ךא֞נא֞ם. ,װי׀ל ׀֌אַךשידענע 
געדאַנקען קען מען למשל אוױיסדךיקן מיט די װעךטעך: א־ג דעך דא֞ס, 
זי זא־ל אױיסדא֞ס֌ן די דא֞ס!' דא֞ס קען הײסן: ,זא־ג דע שטוב֌טײדל, זי 
זא־ל אויסקעךן די שטוב֌!, א֞דעך /זא־ג דעך גוײע, זי זא־ל איסמעלקן 
די ב֌המה', א֞דעך װא־ג דעך מחות֌נתטע, זי זא־ל אױסשנײ׊ן די נא־ז" 
(זשיטלא֞װסקי). 

4. ׀אַךאַן נא־ך סא֞ךטן אומב֌אַשטימיקע ׀אַךטךעט-װועךטעך, װא֞ס 
כ'הא֞ב֌ נישט איינגעשלא֞סן אין טאַב֌עלע, כ֌די זי נישט קא֞מ׀֌לי׊יךן: 
דעך און דעך, דא֞ס און דא֞ס..; װא֞ס נישט אי..; וועך-נישטוועך, 
ווען-נישט.ווען... 

5 די סוב֌סטאַנטיווישע ׀֌ךא֞נא֞מען ׀אַךש׀֌א֞ךן ב֌יי זיך אַן 
אַךטיקל (;עך",. נישט ;דעך עך", ;עמע׊עך", נישט אאַן עמע׊עך") 
אַסך אַדיעקטיוישע ׀֌ךא֞נא֞מען ׀אַךש׀֌א֞ךן אַן אַךטיקל ב֌יי יענעם 


-- 144 -- 





׀אַךטךעט :וועךטעך. 














װא֞ס 
א ם ו' בס 8 א ןע יה אַדיעקטיוו 
׀ֿאַךטךעטן 
ז֮יל ,עטן ‏ 7 
נא֞מען 
דאַטיװ | אייגן-נא֞מען 
נא֞מען ׀ֿון אֵן ׀ֿון אַ Ö¶ נומעך. 
װא֞ס ׀֌א֞סע- | מיט אַ א֞דעך אַן אַנ.! 7 
לעב֌עדיקן | נישט. אַדיעק- 
׀ֿאַך אַ סיוו ׀֌ךע׀֌א֞- | דעך ב֌אַשטי- ×° ' 
װעזן לעב֌עדי- ו טיוו 
ניואַנס זי׊יע | מיקעך א֞נךוף 
קעך זאַך 
ט׹א־גן זי אַךײן | 
י עך = תש =--ש--ש׊ון! הן ( 6 
ו־ ו֌ 
׀ךעגיקע | וועך װא֞ס װקמעס | איף װעלכעך, ||אַ װעל- | װױ׀ֿלף |. 
װא֞ס, װא֞סעך || כעך, אַ | (ס)טעך 
מיט װא֞סע- : 
װא֞ס, ךעך, 
׀ֿון װא֞ס, װא֞ס 
אאַז?װו ׀ֿאַך אַ : 
נא֞ענטע | עך, זי, עס, דא֞ס, עס, | זיין, אי׹, | (ב֌י*) | דעך, אעך || אַזאַ, : 
6 זע דך סע זײעך, | דעךב֌ײ, | דא֞זיקעך || אַזעל- 
= דעמס | (אױ׀ֿי) כֿעך, : 
דעךויף, אַזױנעך : 
+ דעךו֌ג- וו | 
3 טעך, דע: 
= ךיב֌עך, 6 
י | (׀אַךי) ו֮ 
6 דעך׀ֿאַך : 
װײטע יענעך יענץ | יענעמס | (שו') יענעך 
דעך׊ו, ו 
א"אַ 
אונטעךשײ: דעך זעלב֌י. 0 ׂ֌ : 
דיקע 2 טן אנ ך 
דעך, ׀ֿא֞לגנ- Ö° 
א דיקענה) | : 




























6 
-- 145 -- 8 


,׀֌ךא֞נא֞מען") 


אַדװ., אינװאַךיאַנט, סוב֌סט. מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע 












:7 מי 
2 5 
5 =+ 
אי 
| ׀א֞לװא֞ךט הס 6 
2 

- ך 
אוכן ׊ײט א֞ךט אוךזאַך | ׊װעק 2 22 
" == 
!4 { = 
: | י == 
שי = זײ 
| 8 שַ 
5 ++ }- 
ט װ 


װי׀ֿל | וי װען, ׀ון | װו֌, װו֌הין, | ׀אַךװא֞ס, | שו װא֞ס, װא֞ס 
| (אַזױ), | װען (-א־ן), ׀ונװאַנען, | איב֌עך ׊וליב֌ 







ׂ װי אַךום ב֌יז ×°/אַנ)ען, | ב֌זװאַנען װא֞ס װא֞ס, 
4 װי לאַנג נא־ך 
װא֞ס 





ו 


| | 













אַזוי׀יל | אַזױ עךשט, דא־, הי } דעך׀אַך, | שו(ליב֌) 
Öž (אַךום) | אישט(עך), | אַהעך(׊), / ׀ֿאַךדעם, | דעם, 
׀ון עךשט ׀ֿונדאַנען, | איב֌עך- |'דעך׊ו 

(דא־ן), ב֌יז | ב֌יזדאַנען, ‏ דעם, דע. 


עךשט שיז אַהעך | ךיב֌עך, 


על.כ֌ן, 
לכן 





| 

| | 

אַנדעךש | דעמא֞לט, | דא־׹טן, 
| דענסטמא֞ל, | אַהינ(שו), 


יעמא֞לט, 





׀ֿון דא־׹טן, } 
2 ׀ֿון דעמא֞לט | ב֌יז דא־׹טן 
: א־ן, ב֌יז 

2 דעמאַלט 

ה א 

×° 


: 


' 
| 
: 
2 א יידישע גךאַמאַטיק (10) 


:7552 ...יי 





= 








װא֞ס 


׀ֿאַך אַ 


-- 146 -- 


װא֞ס 
׀ֿאַךטךעטן 

זי 
נא֞מען 
נא֞מען ׀ֿון אַן ׀ֿון אַ 
לעב֌עדיקן | נישט. 
וועזן לעב֌עדי- 
קעך זאַך 


ניואַנס 


ט׹א־גן זי אַךײן 


: 


6 


ש 4 2 0 


6 








אַ דא֞ס 


אינדיװידואַ- || יעדעךעך, | יעדע 
ו 
ליזיךיקע יעטװוידעך, ! זאַך, יעט. 
איטלעכעך, | װידע 
יעדעך אײנ-| זאַך 
׊יקעך 
גענעךאַלי. אַלע אַלץ 
זיךיקע (דינג) 
׀ֿאַךנײניקע קיינעך | גא֞ךנישט 
(נישט) 
אומב֌אַשטי. עמע׊עך, ע׀֌עס 
מיקע איינעך, 
1 סא֞ךט מע(ן), יענעך, 
איךע 
אומב֌אַשטי- 4 דעך (די, 
מיקע דא֞ס), 
1 סא֞ךט דא֞ס, 







דאַטיװו | אייגן-נא֞מען 
׀֌א֞סע- מיט אַ | א֞דעך אַן אַנ= 
סיוו כ֌ךע׀֌א֞ך | דעך ב֌אַשטי- 


נומעך" 
אדיעק- | 
טיוו 





זי׊יע | מיקעך א֞נךוף 





| 


יעדעךנס יעדעך איט? 
לעכעך, אַ 
ליאַדעך, דעך 


----י6, 


עךשטעך 
ב֌עסטעך 


אַלע- אַלדא֞ס, דעך||אַלעךלײ, | דעך 
מענס גא֞ךעך, גא־׹ || כ֌לעךלײ | לע׊טעך 


דעך 


קיינעמס | ׀ֿאַך קיי|ן קיין (שום) 


נישט : ׀אַל 
נישט 
עמע׊נס, ע׀֌עס אַ, אַזאַ, 
איינעמס, איינעך אַ, || אַזעל= 
יענעמס אַ געוויסעך כֿעך, 
אַזױנעך 
דעמס, דא֞סיק 
אימס" 


-- 147 -- 


/,׀֌ךא֞נא֞מען") 











דא֞סיק דא֞סן דא֞ס 


ך׹ יוט אמ:2גענקואעמע׊עם. 
אַדװו., אינװאַךיאַנט, סוב֌סט, מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע 
- יי א 
 -‏ 
׊ײַ ** 
שא־לװא־׹ט װעךב֌ | ׊ַ 5 
246 
או׀ן ׊ײט || א֞ךט אוךזאַך | ׊װעק ט 3 
הלט 
5 2 
אי | | - םעט ןעט שאט טי 
אינגאַנ׊ן, אַלע שטענדיק אומעטום 6 
ב֌יידע 
קין איינעך קײנמא֞ל עךגעץ ׀אַך 
נישט (נישט) (נישט) גא־׹. ( 
ו 
נישט, 
׀אַך קיין 
יל עטלע- אַמא֞ל (אין) עךגעץ, | זאַך 
×¢, מעךעךע, ׀ון עךגעץ נישט 


0 װײַניק 
| 
Ö¶ 
| 


ייא 
א׹י וי שעק ׹יט ןטא׹ייה זייהיאמעת׀אק == 





= 


בי ש 
א 


וו ך אע 


סוב֌סטאַנטיוו, שו װעלכֿן זיי ב֌אַהע׀טן זיך: ;אַזאַ מענטש" (׀אַךש׀֌א֞ךטי 
אומב֌אַשטימיקעך אַךטיקל), איענעך ב֌וים" (׀אַךש׀֌א֞ךט ב֌אַשטימיקעך 
אַךטיקל). 

6. ׀אַךאַן גךענעץ. און איב֌עךגאַנג:דעךשיינונגען ׊װישן ׀֌ךא֞י 
נא֞מען און ׀ולב֌אַטייטיקע װעךטעך. אַ געוויסעך" איז ׀֌ךא֞נא֞מיזיךט 
געװא֞ךן ׀ון אַ ׀ולב֌אַטייטיקן אַדיעקטיוו, דא֞ס אייגנס , ׀א֞לגנדיקע" (בֹ֌אַי 
זונדעךס, װען ס'ועךט נא־ך ׀אַךש׀֌א֞ךט דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל). 
,דע׀֌ךא֞נא֞מיזיךונג? (׀ון אַ ׀֌ךא֞נא֞םס װעךט אַ ׀ולב֌אַטייטיקס װא֞ךט): 
,זיין איך" (--זיין ׀֌עךזענלעכֿקײט), אַן עך, אַ זי" (--אַ זכ׹, אַ נקבה). 

;אין גא֞לדינגען װישלט מען זיך, אַז אין גךא֞ב֌ין זענען ׀אַךאַן ׊װײ 
גאס? די גא֞ס און יענע גאַס' (װײנךײך, ,שטאַ׀֌לע". גא֞לדינגען און ג׹א־- 
ב֌ין--שטעטלעך אין קוךלאַנד), דעך װיץ איז געגךינדט, גךאַמאַטיש ךע- 
דנדיק, דעךויף, װא֞ס ׀֌ךא֞נא֞מען (סוב֌יעקטיװע װעךטעך) װעךן ב֌אַנו׊ט אין 
דעך ׀֌ונק׊יע ׀ון ׀֌לב֌אַטײטיקע (א֞ב֌יעקטיװע) אדיעקטיװן. די זעלב֌יקע 
דעךשײנונג הא֞ב֌ן מי׹ אין די אױסדךיקן ,די װעלמ' און גיענע װעלט", 
א֞ב֌עך קײן קא־מיזם ׀ילט זיך דא־ נישט, װײל אַלע, װא֞ס ךעדן, זענען 
אויף ;,דעך' װעלט, 


ג+ סינס׊נמל 
; ׀֌עךזא֞נווא֞ךט 
7. אין ,קינדעך ש׀֌ילן" איז ,ש׀֌ילן? אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, אַ ב֌אַ. 


טייטיקעך, אין ,קינדעך הא֞ב֌ן געש׀֌ילט" איז דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט ,הא֞ב֌ן" 
אַ ב֌אַהיל׀יקעך ; ׊וזאַמען מיט. ,געש׀֌ילט?" גיט עס אין ב֌אַטײט און 


ב֌ילדעט אַ ׊ונוי׀געזע׊טע װעךב֌׀א֞ךמע. א֞׀֌ט איז ב֌אַקװעם שו ׀אַךאי. 


ניקן אַזעלכע ׀א֞ךמעס, וי ,ש׀֌ילן" און ;הא֞ב֌ן געש׀֌ילט? אין אין 
קלאַס, מיט איין נא֞מען. מע ךו׀ט זיי ׀֌ךעדיקאַט. 

׀֌ךעדיקאַט איז אַלזא֞ א֞דעך אַ ב֌אַטייטיקעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, א֞דעך 
אַ ׊ונוי׀געזע׊טע װעךב֌׀א֞ךמע, װו֌ ס'קומט אַךיין אַ (ב֌אַהיל׀יקעך) 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט. קלא־׹, אַז דעך ׀֌ךעדיקאַט הא־ט שטענדיק אַ ׀֌עךזא֞ג. 
׀א֞ךמע. 

8 די סינטאַגמע, ׀ון װעלכֿעך ס'איז א֞׀֌הענגיק די ׀֌עךזא֞ג. 
׀א֞ךמע ׀ון ׀֌ךעדיקאַט, הייסט סו֌ב֌יעקט. אין אקינדעך ש׀֌ילן" איז 
דעך סוב֌יעקט ,קינדעך". 

9. דעך ׀֌ךעדיקאַט ב֌אַטיײיט די קא֞נסטאַטיךונג ׀ון עמע׊נס 
אַ טוונג, דעך סוב֌יעקט ב֌אַטײט דעם טועך ׀ון דעך דא֞זיקעך קא־ני 
סטאַטיךטעך טו֌ונג. 

0. װי ב֌כלל אין דעך ש׀֌ךאַך, אַזױ קומט אױך דא־ ׀א֞ך, אַז 
דעך אמתעך (הינטיקעך) ב֌אַטײט ׀֌אַלט נישט ׊װאַמען מיטן ,אײגנטלעכ, 
לכת֌חילהדיקן. סײ די טו֌ונג, סײ די קא֞נסטאַטיךונג קען א֞׀֌נעשװאַכט 
װעךן און א׀ילו װעךן ׀יקשיװ, דהײנו: דעך װאַלד ג׹ינט, די זון װאַ: 
׹ימט, דא֞ס הױז װעךט געב֌ױם. דעך װאַלד ,טום' אײגנטלעך גא֞ךנישט- 
עך איז נא֞ך ג׹ין; די זון טוט נא֞ךנישט-זי איז ב֌לוז די סיב֌ה דעך. 
׀ון, װא֞ס אתז איז װאַךים; דא֞ס הױז שום גא֞ךנישט-עס נעמט אױף 
עמע׊נס טו֌נג אויף זיך. גךאַמאַטיש א֞ב֌עך ,טום דעך װאַלד גךינען, די 


זון ,שוט װאַךימען", ,שיקט' אונז װאַךימקײט-שטךאַלן, אױ דא־ם הױו ,בֹ֌אַ- 
קוטט" ,׀ון" עמע׊ן (׀ון ב֌ױיעך) זײן ב֌וו֌נג. 

1 ׊װישן װעךב֌ן, װא֞ס ב֌אַטײטן אַ ׀יקטיװע טו֌נג, גע׀ינט זיך 
אַ גךו׀֌ע װעךטעך, אוי׀ן גךענעץ ׀ון ב֌אַטײטיקע און ב֌אַהיל׀יקע, אַז. ג. 
װעךב֌ן מיט ניטשטט ׀ולעך אַךויסואַ֞נוננ: װעך, קענשן, שון 
דאַך׀ן אאַז"ח. אין ,עך װעךם געזנט' ב֌אַטײט ;װעךט' אַ מו֌נג, א֞ב֌עך 
זײעך אַן א֞׀֌געב֌לאַסטע, קוים שו דעךקענען, אַזױ שו זא־גן, ע׀֌עם קא֞נ- 
קךעטס (עך אנדעךשט זך איב֌עך שו געזונט, עך ׀ֿאַךװאַנדלט ז֮יךְ אין 


אַ געזונטן), די סאַמע ;׀יקטיווסטע" טוונג איז יענע, װא֞ס װעךט באטײיט 
׀ונעם װעךב֌ זיין" (ב֌ין, ב֌יסט, איז, זענען, זײט, ב֌ין געװען... דא־ איד 


געב֌ליב֌ן נא֞ך די ׀֌א֞ךמע ׀ון ׀֌עךזא֞נװא֞ךט (א֞דעך אינ׀ינימיה, ׀֌אַךטי 
׊י׀֌), א־ן אַ שום אינהאַלט. די ׀עיקײט ,אויס׊ולײדיקן" געװיסע װעךמעך 


׀ון זײעך אינהאַלט, לא־זנדיק זײ נא֞ך ב֌ײ דעך ׀ֿא֞ךמע, איז אינעך ׀ון 


די װיכטיקע שטךיכן ׀ון דעך ש׀֌ךאַך-אַנטװיקלונג, װא֞ס ניטם אונז די 
מעגלעכקײט שו דעךהײב֌ן אונזעך דענקען שו העכעךע שטו׀עס ׀ון אַב. 


סטךאַהיךונג. א־ן אַזעלכע װעךטעך הי קזײן" (׀וסטעך װעךב), ,דעך" 


׀֌וסטעך אַדיעקטמיו), , אויף" (׀וסטעך אינװאַךיאַנם) אד"גל װא־לט אום: 
מעגלעך געװען א גךויסעך מיי׀ ׀ון אונזעך גײסטיקעך קולטו׹. 


2 ב֌יים ׀֌ךעדיקאַט קען קומען דא֞ס ב֌אַהיל׀יק װא֞ךט ,ני(ש)ט" 


געגאַ׊יע), דעמא֞לט ב֌אַטיט דעך ׀֌ךעדיקאַט אַ קאַנסטאַטיךונג ׀ון 
א֞׀֌װעזנהײט ׀ון עמע׊נס אַ טו֌ונג. 

3. דעך סוב֌יעקט קען זיין אַ סוב֌סטאַנטיוו, אינ׀יניטיו, אַד- 
װעךב֌, אַ סוב֌סטאַנטיוויךט װא֞ךט. ב֌יײיש׀֌ילן:. 


) איך גײ מיט אייך אין געװעט. ׀֌עךזא֞נװא֞ךט (׀֌ךעדיקאַט)-- 


גיי, סוב֌יעקט--איך. דעךווייזן, אַז דעך סוב֌יעקט איז / איך", קען מען 


עקס׀֌עךימענטאַל: אויב֌ מע װעט ׀אַךב֌יײיטן איך" אויף ;עך, מי׹"י 


אאַז"וו, װעט זיך ;גיי" ענדעךן, אױיב֌ א֞ב֌עך מע װעט ׀אַךב֌ייטן ,מיט 


אייך" א֞דעך ,אין געװעט" אױיף אַנדעךע װעךטעך, װעט זיך ;גיל" 
נישט ענדעךן. דעךװייזן, אַז ;איך" איז אַ סוב֌סטאַנטיו, קען מען. 


׀֌ךו֌װונדיק ׊וגעב֌ן שו אים אַן אַדיעקטיװ: איך דעך יונגעך, איך דעך 
׀ךײילעכֿעך אד"גל. : 
2) א֞ט אַזױ הא־ט אַךױסגעװיזן זיין ׊ו׀ךידנקייט מיטן עךשטן 


׀ךילינגס-טא־ג ׀֌ייסי דעם חזנס יינגל, ׀֌עךזא֞נװא֞ךט ;הא־ט", ׀֌ךעדיקאַ׀ . 


,הא־ט אַךױסגעװיזן", סוב֌יעקט יינגל", אַ סוב֌סטאַנטיו. 





יי ,א אע א 


הי יוט1 יי 


3) שךעקן הייסט װעקן (נס). ׀֌עךזא֞נװא֞ךט (׀֌ךעדיקאַט) ,הייסט", 
סוב֌יעקט ,שךעקן"--אַן אינ׀יניטיוו. 

4) ׹וט ב֌לענדט די אויגן (לייו.), ק׹ום איז נישט גלייך. 
׀֌עךזאַנװעךטעך ,ב֌לענדט, איז", סוב֌יעקטן ,׹ויט, ק׹ום"--אַדװעךב֌ן. 

8) איטלעכֿעך מא־׹גן ב֌ךענגט זיינע זא־׹גן. ׀֌ךעדיקאַט ,ב֌ךענגט", 
סוב֌יעקט ,מא־׹גן"--סוב֌סטאַנטיװױיךטעך אינװאַךיאַנט. 

6) שוין נישטא֞ װא֞ס שו ׀אַךקוי׀ן, סיידן די ליידיקע שאַ׀ע? 
(ש"×¢). דא־ איז קין ׀֌עךזא֞נװא֞ךט נישטא֞, ממילא איז אויך קיין 
סוב֌יעקט נישטא֞. 

4 א סב֌יעקט איז נישט דװקא אַ סוב֌סטאַנטיװיךם װא֞ךם: אין 
: ,׹וט ב֌לענדט' איז נישמא֞ קײן ג׹ונם שו האַלטן ,׹ומ" ׀אַך סוב֌סטאַנ. 
טיװי׹ט (מע קען נישט ׊געב֌ן שו ,׹ויט' קײן אדיעקטיװ); אין ;לאַכן 
איז געזונם' קען אויך געמא֞לט זײן, ,לאַכן" זא־ל נישט זײן סוב֌סטאַנטי 
װי׹ם (דהײנו, אױב֌ מע זא־גט ;לאכן הױך איז געזנט', נישםט ,הױיכעך 
לאַכן איז געזונט'), אַן אינװאַךיאַגט א֞ב֌עך קען דינען ׀֌אַך אַ סוב֌יעקט, 
דאַכט זיך, נא֞ך סוב֌סטאַנטיװיךטעךהײט. 

׀אַךשטײט זיך, אַז ;לאַכן, ׹ויט, מא־׹גן" זענען נישט קײן אמתע 
,טועךס" ׀ון די טו֌ונגען-ס֌'זענען ׀יקטיװע טועךט֌. 

5. דעם סוב֌יעקט דעךקא֞נט מען אַמא֞ל לױיט דעך ׀ךאַגע 
מוועך" (זעלטענעך װא֞ס"), װא֞ס װעךט ׊וגעגעב֌ן שום ׀֌ךעדיקאַט: 

װעך גייט אין געװעט;--איך. װא֞ס איז געזונט?--לאַכן 
6. א֞׀֌ט זא־גט מען, אַז דעך סוב֌יעקט וייזט, וועגן װעמען 
א֞דעך װעגן װא֞ס ס'ךעדט זיך אין דעך ׀ךאַזע. דא֞ס איז נישט ךיכֿ. 
טיק. יעדעך סוב֌סטאַנטיו, א׀ילו ב֌כלל יעדעס ב֌אַטײיטיק װא֞ךט, ווייזט, 
װעגן װעמען א֞דעך ועגן װא֞ס ס'ךעדט זיך. אין קא֞ט אַזױ הא־ט 
אַךױסב֌אַװיזן זיין ׊ו׀ךידנקייט מיטן עךשטן ׀ךילינגס-טא־ג ׀֌ייסי דעם 
חזנס יינגל" ךעדט זיך נישט נא֞ך וועגן יינגל, נא֞ך אויך ועגן זיין 
׊ו׀֌ךידנקייט, וועגן דעם, וי עך הא־ט זי אַךױסגעװיזן (;א֞ט אַז?). 
װעגן עךשטן ׀ךילינגס.טא־ג, א׀֌ילו װעגן ׀֌ייסי דעם חזנס ךעדט זיך 
(אַז זיין יינגל הא־ט א֞ט אַזױ אַךױסגעװיזן זיין ׊ו׀ךידנקייט). ס'איז 
קיין װו֌נדעך נישט, װא֞ס די שולקינדעך, װא֞ס ב֌אַקומען אַזאַ דע׀יי 
ני׊יע ׀֌ון סוב֌יעקט, קענען אים א֞׀֌טמא֞ל נישט גע׀ינען. ב֌אַקװעמעך 
איז אַ ׀א֞ךמאַלע דע׀יני׊יע: די סינטאַגמע, ׀ון װעלכֿעך סאיז א֞׀֌. 
הענגיק דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. 


= 102 יד 


׀֌אַךאאן ׀אַל, װען ס'איז ׀֌שוםט אוטב֌אַקװעם שו זא־ג, אַז דעך 
סוב֌יעקט װײזם, װעגן װעמען ס'ךעדם זך, ׊. ב֌. ,מע גײם'. 

7. אין ;דא֞ס איז דעך ׀ךודעך"' קען ׀ען נישם א֞נװײזן ‏ מים 
זיכעךקײט, ׀ון װעלכן װא֞ךט ס'הענגט א֞׀֌ דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. עקס׀֌ע. 
ךימענטן װײזן ׀ון אײן זײם (,דא֞ס ב֌ין איך, דא֞ס זענען די ב֌ךידעך), 
אַזו דעך סוב֌יעקט איז ,דעך ב֌ךודעך" און ׀ון דעך אַנדעךעך זײםט (,איך 
ב֌ין דעך ב֌ךודעך')-אַז דעך סוב֌יעקט איז ,דא֞ס'. מע דאַךף נישט זוכן 
מיט װעלכע סאיז ש׀֌י׊לעך ׊ו׀֌אסן דא֞ס שום געװײנלעכן שאַבלא֞ן 
;סוב֌יעקט, ׀֌ךעדיקאַט', נא֞ך קא֞נסטאַטיךן די עקזיסטענץ ׀ון א זאַץ-טי׀֌ 
,דא֞ס איז" סוב סטאַנטיװ, װעלכעך הא־ט ׀אךשידענעךלײ אַסא֞׊יא׊יעס. 

8 די בילדונג ׀ון ׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמעס, אַנדעךש געךעדט -- די 
קא֞ניוגאַ׊יע לויט ׀֌עךְזא֞ן (שום אונטעךשייד ׀ון קאַניוגאַ׊יע לויט 
מא֞דוס און שייט) קומט-׀א֞ך אין אַל֌ע מא֞דוס. און שייט-׀א֞ךמעס, אַחו׊ן 
ב֌אַ׀על-מא֞דוס, לויט אַזאַ אַלגעמײנעך סכֿעמע: 

עךשטע ׀֌עךזא֞ן אײינ׊א֞ל. . . . . . נול:סו׀יקס 

׊ווייטע שיש ×¢ ןע 222 סט (0ום) 

הךוטעט.ו .)טע טע 2 2ם (טך) 

עךשטע-דךיטע ׀֌עךזא֞ן מעך׊א֞ל. . . ין (טךאַ׀יקעך) (907) 


׊ווייטש ×™×€ 0 יע ך אט 2 , .ט (914) 
די עךשטע-דךיטע ׀֌עךזא֞ן מעך׊א֞ל איז ׀א֞נעטיש ענלעך שום 
אינ׀יניטיוו. 


9. אין דעך דךיטעך ׀֌עךזא֞ן איינשא־ל הא֞ב֌ן עטלעכֿע װעךב֌ן 
אַ נול-׀א֞ךמע: עך ב֌ךויך (אויך ב֌ךוכֿט), געהעך (אויך געהעךט), דאַךף, 
ווייס (אויך ווייסט), ויל (א֞ב֌עך: סװוילט זיך), זא־ל, טא֞ך, טויג, מא־ג, 
מעג, ׀לעג (אויך ׀לעגט) קא־ן, ×§×¢ קעך זיך א־ן. די זעלב֌יקע װעךב֌ן 
מיט אַ ׀֌ךע׀יקס וועךן קא־ניוגי׹ט נא֞ךמאַל: עך ׀אַךב֌ךויכט, דעךוויסט 
זיך, ׀֌אַךמא֞גט, דעךקענט. 

0. אייגיקע װעךב֌ן קען מען א֞נךו׀ן אומךעגלמא֞סיקע: 

68 איך גיב֌, דו גיסט, עך גיט, מי׹ גיב֌ן; הא֞ב֌, הא֞סט, הא־ט, 
הא֞ב֌ן ו װועל, װעסט, װועט, װועלן. 

×§) איך ךעד, דו ךעדסט, עך ךעדט, מי׹ ךעדן; ׀אַךאַן אויך א 
ךעגלמא֞סיקע סיסטעם: ךעד, ךעדסט, ךעדט, ךעדן 

6) איך ב֎֌ין 

דו ב֌יונ)סט 


יי 


= כטן = 


עך איז 
מי׹, זיי זיינען, זענען 
אי׹ זיי(× )ט, זענט 
דא־ הא֞ב֌ן מי׹ אַ ׊ונוי׀׀לעכטונג ׀ון טעמעס: |) איך בין, דו 
ב֎֌י'× )סט ב֌אַ׊יט זיך וי מאַך, מאַכסט א֞דעך װי גיב֌, גיסטן 2) מי׹ 
דייע. אי׹ זײננ)ט. װי מי׹ גייען. אי׹ גייטן 3) איז--שטייט איא־. 
לי׹ט, אין ׀֌אַךטי׊י׀֌ ,געװעןתז)ן? הא֞ב֌ן מי׹ נא־ך אַ ׀עךטע טעמע: 
ועז. די ׀א֞לקסטימלעכע ׀א֞ךמע ,ב֌ינסט" איז ךעגלמא֞סיקעך, וי די 
ליטעךאַךישע ב֌יסט; מע דאַךף זי נישט האַלטן ׀אַך אומגעזע׊לעך 
אין ליטעךאַךישן ב֌אַנוץ. 
׊װײדײטיקײט; ׀ונװאַנען זײַט אי׹?--׀ון ׀לעשל אין גלעעל. 
1, אין ׊ונוי׀געזע׊טע ׀א֞ךמעס און אין ׀֌עךי׀ךאַסטישע ועךב֌ן 
ענדעךט זיך לויט ׀֌עךזא֞נען נא֞ך דעך היל׀וועךב֌: 
איך הא֞ב֌. דו הא֞סט (דוסט), עך הא־ט (עךט), אי׹ הא־ט (אי׹ט), 
מי׹ הא֞ב֌ן (מי׹ן), זיי הא֞ב֌ן געמאַכֿט. 
איך ב֌ין, דו ב֌יסט (דוסט), עך איז, מי׹--זיי זענען. אי׹ זענט 


געקומען. 


איך װעל (איכל), דו װעסט (דוסט), עך--אי׹ װועט (עךט, אי׹ט), 
מי׹ װעלן (מי׹ן), זיי װעלן (זיי עלן) מאַכֿן 

איך ׀לעג, דו ׀לעגסט, עך ׀לעג(ט)), מי׹--זיי ׀לעגן, אי׹ ׀לעגט 
מאַכֿן. 

איך װא־לט, דו װא֞לסט, עך--אי׹ װא־לט, מי׹--זיי װא־לטן מאַכֿן 
געמאַכֿט, געווען מאַכֿן, געוװוען געמאַכֿט. 

כײיװא֞לט, כא־לט, הא־לט איך, כֿייװא֞לסטו, כא֞לסטו אאַז"ו. 

איך זא־ל, דו זא֞לסט, עך זא־ל, מי׹--זיי זא־לן, אי׹ זא־לט אאַז"ו. 

2 וועגן ב֌אַ׀על.מא֞דוס זע 8 344. דיאַלעקטיש קומט א֞נשט. 
מאַכֿט--מאַכֿץ (מע שךייב֌ט מאַכֿטס) און אויך אַנדעךע מא֞די׀י׊יךונגען 

3 די וװעךב֌ן מיט מזיך" קא־ניוגי׹ן זיך אַזױ; איך ׀ויל זיך. 
׀ויל מיך, דו ׀וילסט זיך-׀וילסט דיך, עך ׀וילט זיך, מי׹--זיי ׀וילן 
זיך, אי׹ ׀וילט זיך-׀וילט אייך, איך הא֞ב֌ זיך גע׀וילט, איך װעל זיך 
:׀וילן... 

4. די עךשטע ׀֌עךזא֞ן ׀ון ׀֌עךזאַנװא֞ךט קומט נא֞ך ב֌יי די 
סוב֌יעקטן יאיך, מי׹" און וייזט, אַז די טו֌ונג װעךט אויסגע׀יךט 
׀ונעם מיטטיילעך (ךיידעך, שךייב֌עך); די ׊וייטע ׀֌עךזא֞ן קומט נא֞ך 


-- 1854 -- 





ב֌יי ,דו, אי׹" און ווייזט, אַז די טוו֌נג װועךט אויסגע׀יךט ׀ונעם אד" 
ךעסאַט ׀ון מיטטיילונג (׊והעךעך, לייענעך); די דךיטע ׀֌עךזא֞ן קומט 
נישט ב֌יי די סוב֌יעקטן ,איך, מי׹, דו, אי׹"; זי וייזט, אַז די טוונב 
וועךט אויסגע׀יךט נישט ׀ונעם מיטטיילעך, נישט ׀ונעם אַדךעסאַט. 
די דא֞זיקע דעךשיינונג הייסט מיטשטימונג אין ׀֌עךזא֞ן. 

5. נישט ׹יכטיק איז די ב֌אַשטימונג ׀ון דעך דךיטעך ׀עך. 
זא־ן! יענעך, װעגן װעמען מע ךעדם.'. ,װען איך זא־ג ,איך גײ', ךעד 
איך װעגן ;מי׹", ,דו גײסט'-ךעד איך װענן ,די׹'; נישט דװקא די 
ךךיטע ׀֌עךא֞ן, נא֞ך יעדעס ב֌אַטײמיק װא֞ךט אין ׀ךאַזע װײזט, װעגן 
װעמען א֞דעך װעגן װא֞ס מע ךעדט. 

6. די ׊א֞ל׀א֞ךמע ׀ונעם ׀֌ךעדיקאַט שטימט מיט דעך שאַל 
׀ונעם סוב֌יעקט, דא֞ס ךו׀ט זיך מיטשטימונג אין שא־ל; איך גײ-- 
מי׹ גײיען; זי שךייב֌ט--זיי שךייב֌ן. 

7. אין דעך דךיטעך ׀֌עךזא֞ן װעךט אַמא֞ל די מיטשטימונג 
אין שא־ל ׀אַךשטעךט : מעך׊א֞ל ב֌יי אײינ׊א֞ליקן סוב֌יעקט און ׀אַךקעךט. 

8. מעך׊א֞ל א֞נשט. איינשא־ל קומט ׀א֞ך דא֞ס ׹וב ב֌יי אַ סוב- 
יעקט, װא֞ס אַלײן אין עך אַן אינשא־ל, נא֞ך עך ב֌אַטײט אַ גךו׀֌ע. 
ב֌ייש׀ֿ, : 

2) חב׹ה הא֞ב֌ן געקוקט (ש"×¢); זיין חב׹ה ליגן אוי׀ן ג׹א־ז 
(א֞׀֌); זענען שוין ׀ון שטיב֌ל אַךױסגע׀֌לױגן אַ כֿאַליאַסטךע (׹ייז.) 3 
און אַ טייל אַזױ גא־׹ זא־גן (× .); שטייען דא֞ס ׀֌א֞ך׀א֞לק ב֌יים ׀ייעך- 
טא֞׀֌ (;וועקעך". 

ס) סגײען אַ ׀֌א֞ך מענטשן; אַ גךו׀֌ע קינדעך לוי׀ן אַךױסן זענעןך 
אַךײן אַ געװיסעך ׀֌ךאַ׊ענט ׀ךויען (,עמעס'). 

דעך אונטעךשיד ׀ון די ב֌ײשכ֌ילן 8 ב֌יוז ס איז, װא֞ס אין 2 איך 
נישׂטא֞ קײן אַנדעך װא֞ךט, װא֞ס זא־ל ׀֌ךעטענדיךן איף דעך ךא֞לע ׀ון 
סוב֌יעקט. ס'איז קלא־׹, אַז ;הא֞ב֌ן געקוקט" איז ב֌אַהע׀ט (כא֞טש א׀ילו 
אומנא֞ךמאַל, מיט נישם ׀ולעך מיטשטימונג) שו ,חב׹ה'. אין די ב֌ײש׀֌ילן 
װא־לט מען געקענט ׀א֞ךמאַל הא֞ב֌ן, אַז דעך סוב֌יעקט איז ;טמענטשן, 
קינדעך, ׀ךויען", װײל מים זײ שטימט דעך ׀֌ךעדיקאט. װען ס'א־לן 
נישט עקזיסטיךן אַזעלכע ׀א֞ךמעס װי אין ג, װא־לט מען עס טאַקע גע- 
מוזט א֞ננעמען. א֞ב֌עך די עקזיסטענץ ׀ון ;חב׹ה הא֞ב֌ן געקוקט' דעך- 
לױב֌ט א֞נ׊ונעמען אַז אין ,אַ גךו׀֌ע קינדעך לוי׀ן אַךױס', אי דעך 
סוב֌יעקט ,א גךו׀ע". 


בא אט 


א֞׀֌ט לא־זט זיך אין אַזעלכע ׀אַלן ב֌אַנו׊ן דעם ׀֌ךעדיקאם איך 
אײנ׊א֞ל, לויט ׀֌א֞ךמאַלעך מימשטימונג: איז ׀ון שטוב֌ אַךױסגעלא֞׀ן א 
כאַליאַסטךע, איז אַךײן אַ געװיסעך ׀֌ךא֞׊ענט ׀ךויעף 

װײמעך קומט אַמא֞ל ׀֌א֞ך מעך׊א֞ל א֞נשטא֞ט אײנ׊א֞ל, װען ס'איד 
אַ הע׀֌לעכקײט-מעך׊א֞ל: דעך ב֌אַלעב֌א֞ס. עך ליב֌עך, זענען נישמא֞ 
אינדעךהיים (ב֌עךג... 

9. אײנ׊א֞ל א֞נשט. מעך׊א֞ל קומט ׀֌א֞ך אין ׀אַךשיךענע ׀אַלן, 
װא֞ס כ'הא֞ב֌ נא־ך דעךװײל נישט קלאַסי׀י׊יךט. ב֌ײש׀֌ילן;: מי׹ גע׀עלט 
כ֌עסעך די װעךטעך ;עך האַקט אַ משיניק' (ש"×¢); ס'איז געװען ׊ײמן 
(ש"×¢); דאַכט זיךך שלמהלען גילנולים (אַבֹ֌ך.); לעךעך ׀עלט אתז (,׀עד. 
ב֌יול."); ׀ון דא־׹טן הא־ט זיך מעך װי אומעטום געלא֞זש העךן װײ. 
געשךײען (,עמעס'); דךײ קא֞׀֌יקעס איז װײניקעך װי ×€×™× ×£; דךײ איז 
אַ העל׀ט ׀ון זעקס. 

0. אין ב֌אַ׀על-מא֞דוס קומט אַמא֞ל ׀א֞ך ׀אַךשטעךטע מיטשט- 
מונג--׊ווייטע ׀֌עךזא֞ן אַנשטא֞ט דךיטעך: גיב֌ גא־ט (--לא־ז גא־ט געב֌ן. 

די אינטא֞גאַ׊יע לא־זט אונטעךשײדן גיב֌ גא־ט (,נא־מ' אַ סוב֌יעקם) 
און גיב֌, נא֞ם 0גא־ט' אַ װענדונג, און ;נב֌' אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךם א־ן אַ סוב֌. 


יעקט) (674). 


1. ס'קומען ׀א֞ך זאַ׊ן א־ן סוב֌יעקטן, ,סוב֌יעקטלא֞זיקע". מי׹ 
ב֌אַגעגענען שוויי מינים סוב֌יעקטלא֞זיקע זאַ׊ן: אַזעלכע, װו֌ דעך טועך 
׀ון טוו֌נג איז נישט א֞נגעךו׀ן, א֞ב֌עך עך עקזיסטיךט, און אַזעלכֿע, 
װו֌ קיין טועך ׀ון דעך טו֌נג אין כ֌לל נישטא֞. 

2. אין עךשטן מין (זאַ׊ן מיט ׀אַךש׀֌א֞ךטן סוב֌יעקט) קען 
מען א֞נמעךקן די דא֞זיקע גךו׀֌עס: 

1 ס'איז ׀אַךש׀֌א֞ךט דעך סוב֌יעקט ,דו, אי׹": ליגסט ב֌יי מי׹ 
אין ב֌ושה דא־ (נס.); הנ׀ֿעסט, יעגעך (נס.); זעסט? 

9. ׀אַךש׀֌א֞ךט דעם סוב֌יעקט ;איך. דא֞ס קומט ב֌כֿלל זעלטן 
׀אך, און דא־כט זיך נא֞ך ב֌יי די װעךב֌ן ב֌ין, הא֞ב֌. ×°×¢? אדג"ל: ב֌יך, 
דאַכֿט זיך, אַ ייד װי אַלע (ש"×¢), דע֞ם שװייטן מא־ל הא֞ב֌ זיך מיטן 


ייעגעך אַזױ געטךא֞׀ן (נס.). 


3 ׀אךאן ׀אַלן, װען דעך סוב֌יעקט איז ׀אַךש׀֌א֞ךט אין זאַץ, נא֞ך 
עך איז א֞נגעךו׀ן אין אַן אַנדעך זאַץ. 

4 דעך אימ׀֌עךאַמיו קומט נא֞ךמאַל א־ן אַ סוב֌יעקט. 

3. אין שווייטן מין (אייגנטלעך ,סוב֌יעקטלא֞זיקע" קומט דעך 


הי סטוי חי 


י׀֌ךעדיקאַט, ׀אַךשטייט זיך (428), שטענדיק אין דעך דךיטעך ׀֌עךא֞ן, 
און שטענדיק אין איינשא־ל. דא־ קא־ן מען א֞נמעךקן די דא֞זיקע גךו׀֌עס: 

) דעך ׀֌ךעדיקאַט קען קומען אויך מיט אַ סוב֌יעקט (א֞׀֌טמא֞ל 
מיט אַן אַנדעך ב֌אַטייט): מי׹ שטעכֿט אין זייט, עס טךייסלט מיך, 
עס טוט מי׹ ויי, עס חלומט זיך, מיך הונגעךט, עס גייט מי׹ גוט 
{׀ךגל' איך שטעך, דעך קא֞׀֌ טוט יי אאַז"ו). 

2) דעך ׀֌ךעדיקאַט ב֌אַשטײט ׀ון אַ ׊וגא֞ב֌ ,זיך" מיט אַזאַ װועךב֌, 
װא֞ס א־ן דעם ׊וגא֞ב֌ ,זיך" קען עך הא֞ב֌ן אַ סוב֌יעקט, ׊.ב֌. מי׹ וילט 
זיך (׀ךגלי איך וויל), מי׹ שלא֞׀ט זיך נישט (׀ךגל' איך שלא֞ף נישט), 

3) דעך ׀֌ךעדיקאַט איז אַ װעךב֌, װא֞ס קומט קיינמא־ל נישט מיט 
קיין סוב֌יעקט און הא־ט ב֌לויז איין ׀֌עךזא֞ן. און שא־ל-׀א֞ךמע -- דךיטע 
׀֌עךזא֞ן איינשא־ל: עס ךעגנט, עס הא־ט געךעגנט, עס װא־לט געךעגנט, 
עס אַךט מיך נישט. ׂ 

אַזעלכֿע װעךב֌ן ךוף איך אײינ׀֌עךזאַניקע*) זי זענען דע׀עק. 
טיוו לגב֌י אַלע ׀֌עךזא֞ן. און שא־ל.׀א֞ךמעס, אַחוץ איינעך, א֞ב֌עך זיי ׀֌אַך. 
:מא־גן אַלע מא֞דוס. און שייט-׀֌א֞ךמעס. 

4 די ׀וב֌יעקטלא֞זיקע זאשן קענען דינען ׀֌אַך אַ ב֌אַװײז, אַז 
,דךיטע ׀֌עךזא֞ן" הײסט נישם דעך, װעגן װעמען עס ךעדם זך, נא֞ך 
׀֌שוט ,נישט עךשמע און נישט ׊װײטע ׀֌עךזא֞ן": אין ,עס ךעגנט' ךעדט 
זיך װעגן קײנעם נישט. ׀אַךװא֞סיזשע קומט דא־ די דךיטע ׀֌עךזא֞ן? טאַ. 
×§×¢ װײל עס הײסם נישט ;איך ךעגן" (דעך ךעדעך) און נישט (דו 
ךעננסט" (דעך אדךעסאַט ׀ון ׹יד). : 

85. מע דאַךף נישט האַלטן ׀אַך אַ סוב֌יעקטלא֞זיקן זאַץ (װי 
:ס'טוען אײניקע, ב֌אַװיךקטע ׀ון ךוסישעך גךאַמאַטיק) אַזאַ װי ,מע גײמ'ג 
דא־ איז ׀אַךאן אַ סוב֌יעקט ,מע', דךיטע ׀֌עךזא֞ן, אײנ׊א֞ל (װי ס'איז שו 
זען ׀ון דעך מיטשטימנג). 

6. דא֞ס װא֞ךט ,עס (סע, ס)" קען דינען ׀אַך אַ סוב֌יעקט, 
א֞ב֌עך זעלטן, ׊.ב֌. דא֞ס קינד שךייט, עס (סע, ס) יל עסן, װו֌ ,עס" 
אַנטש׀֌ךעכֿט מיטן ךוסישן שא֌ם. ב֌כלל א֞ב֌עך, אין אַזעלכע ׀אַלן, וי 
געס ךעגנט, עס איז גוט, עס גייט אַ חב׹", איז ,עס" נישט קײן 
סוב֌יעקט (730). 

7. ׀אַךאַן נא־ך אַ דךיטעך ין סוב֌יעקטלא֞זיקע זאַ׊ן: אַ טועך 


*) ס'איז גענויעך װי , אומ׀֌עךזענלעכע". 


חי ; זטוי== 


׀ון דעך מונג עקזיממיךט, א֞ב֌עך עך איז נישט א֞נגעךו׀ן און קען נישם! 
א֞נגעךו׀ן װעךן אין אַ ב֌אַזונדעך װא֞ךם, װײל עך איז ב֌אַ׊ײכנם אין אַ 
׀֌ךא֞נא֞ם, ׊ונוי׀געגא֞סן מיטן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. אַהעך געהעךן די ׀֌א֞ךמעס: 
,מאַכסטו, זעסמו, ׀א֞ךסטו, װעסטו" אדג"ל, און װײטעך די ׀֌א֞ךמעםס 
,ב'מאַך, כ'גײ, כ'׀֌א֞ך, כ'הא֞ב֌, ך'איז" אדנ"ל. ׀ון אײן זײם איז ,מאַכסמה 
כ'מאַך' אדג"ל--אײן װא֞ךט, איז, הײסט עס, נישטא֞ קײן ב֌אַזונדעך א֞נךוף 
׀ון מועך; ׀ון דעך אנדעךעך זײט לא־זט זיך דא־ נישם ׊ועב֌ן קין 
סוב֌יעקט: מען קען נישט זא־גן ,דו מאַכסטו, איך כ'מאַך'. מי׹ הא֞ב֌ן דא־, 
װײזם אױס, ׀אַך זיך די אַנטװיקלונג ׀ון אַ אינטעךעסאַנטן ש׀֌ךאַכלעכן 
׀֌ךא֞׊עם: די ׀אַךװאַנדלונג ׀ון אַ ב֌אַטײשיקן װא֞ךם אין א ב֌אַהיל׀יקעך 
מא֞ך׀עמע. ,מאַכסטו" איז אַ ׀א֞ךמע מיט אַ נײעם סו׀יקס -סטו, װעלכן 
מען קען כאַךאַקטעךייךן אַלס אַ סו׀יקס ׀ון ,אומא֞׀֌הענגיקעך ׊װײטעך 
׀֌עךזא֞ן" (ד.ה. אומא֞׀֌הענגיק ׀ון א סוב֌יעקט), ;כ'ב֌ין" איז אַ ׀א֞ךמע מים 
אַ ׀֌עךזא֞ן-׀ךע׀יקס (נא֞ך אַ נײע דעךשינונג אין ײדיש)-׀ךע׀יקס ׀ון ,אום. 
א֞׀֌הענגיקעך עךשטעך ׀֌עךוא֞ן". (אין ;ב֌ין דאַכט זיך א ײד' איו איך 
,ב֎֌ין" אַן אומא֞׀֌הענגיקע עךשטע ׀֌עךזא֞ןן א֞ב֌עך מים אַ נול-׀א֞ךמע.) דא־ג 
הא֞ב֌ן מי׹ אַ געגנגעזע׊טע מענדענץ שום איב֌עךגאַנג שו אַנאַליטישע 
׀֌א֞ךמעס--דא־ שא׀ן זיך נײע סינטעטישע ׀א֞ךמעס. 

׀֌ונװאַנען װײסן מי׹, אַז ;מאַכסטו" איז אײן װא֞ךט? אױב֌ מי׹ 
האַלטן ,מאַכט עך" ׀אַך ׊װײ װעךטעך, װײל די עלעמענטן קען מען 
איב֌עךשטעלן (,עך מאַכט), קען מען דא־ך איך אין ,מאַכסט דו' איב֌עך. 
שמעלן די עלעמענטן (דו מאַכסט). זיך סומך זײן איף דעך שךי׀ם: 
קען מען נישם, דעך אױסלײג איז קא֞נװענ׊יא֞נעל און דינם נישם ׀אַך 
קײן קךיטעךי װעגן ש׀֌ךאַך-דעךשײנונגען. דא֞ס, װא֞ס דעך ד' אין ,מאַכסמדו" 
װעךם נישט אַךױסגעךעדט, איז אױיך קײן ׹איה נישט, אַז ס'איז אײן 
װא֞ךט: ×€'איז א֮ן אַסימילאַ׊יע, װא֞ס קומט ׀א֞ך ׊װישן װעךטעך אױך 
618. דעך אײנ׊יקעך ג׹ונט שו האַלטן ,מאַכסט" ׀אַך אײן װא֞ךט (און 
הײסט עס, ׀אַך אַ סוב֌יעקטלא֞זיקן זאַץ) איז די אױיסש׀֌ךאַך (דיאַלעקטישע) 
,מאַכסטע': דעך ׀אַךב֌ײט ׀ון װא־קאל ו֌ א֞דעך אַן אַנדעךן) אױף עי 
קומט ׀א֞ך, װי ב֌אַװו֌סט, אין לע׊טן טךאַף ׀ונעם װא֞ךט, װען דעך 
טךאַף איז נישט אַק׊ענטיךט. 

אין מײן דיאלעקט קוט֌ט ׀א֞ך נישט נא֞ך ,מאַכסטע', נא֞ך א׀ילך 
׀אַכסטע" (אק׊ענטיךט דעך ×¢), +׊.ב֌. (׀א֞נעטיש געשךיב֌ן): ,װא֞ס- 
מאַיכסטע !-נא֞׊ודײנקען, אונװא֞ס מאַבסטע'?זי 





-- 1568 -- 


שךי׀טלעך קומט ׀א֞ך, אַחיץ ,מאַכסטוײ, אױך (זעלטענעך) 
שמאַכסט ׹ויי, 


2 ב֌אַהעךשטעך ב֌ויג׀אַל 


8 מי׹ן געזען, אַז אַ סוב֌סטאַנטיו (ד.ה. אַ װא֞ךט, װא֞ס קען 
ב֌אַהע׀טן שו זיך אַן אַדיעקטיו) ׀א֞דעךט ׀ונעם אַדיעקטיוו די א֞דעך 
יענע ב֌ויג׀אַל-׀א֞ךמע, און לויט דעם װעךט אַ סוב֌סטאַנטיו ׀אַךךעכֿנט 
׀אַך אַ נא֞מינאַטיוו, אַקוזאַטיוו א֞דעך דאַטיוו (זעלטן הא־ט דעך סוב 
-סטאַנטיוו ס׀֌ע׊יעלע ב֌ויג׀אַל-סימנים). 

די ב֌ילדונג ׀ון ב֌ויג׀אַלן (ב֌יי יענע װייניקע סוב֌סטאַנטיון, װא֞ס 
:הא֞ב֌ן סימנים ׀ון ב֌ויג׀אַלן) הייסט דעקלינאַ׊יע, 

9. נא֞מינאַטיון הא־ט קיין ׀א֞ךמאַלן סימן נישט (נול-סימן). 

אַ ׀֌א֞ךמאַלן סימן ׀ון נא֞מינאַטיוו קען מען אינזען אין ;זײךע' 
װאַקוזאַטי-דאַטיװ ;,זײידן') א'אַ, און דיאַלעקטיש אין ,שךה' (אַקזאטיו- 
דאַטיװו ,שךהן") אדג"ל, 

0. דעך גךעסטעך טייל סוב֌סטאַנטיון הא־ט נישט קיין ׀א֞ך. 
מאַלן סימן ׀אַך אַקוזאַטיוו און דאַטיו: ,ס'שטייט אַ טיש, כֿזע א טיש, 
כ'ךעד װעגן אַ טיש". אמת, אין ,ס'שטייט דעך טיש, כיזע דעם טיש" 
קען אויסווייזן, אַז ס'איז ׀אַךאַן אַ סימן ׀ון ב֌ויג׀אַל -- ,דעך, דעם"; 
א֞ב֌עך דעך סימן געהעךט נישט שום סוב֌סטאַנטיו, נא֞ך שום אַדיעקטיו 
(הילף-אַדיעקטיוו, אַךטיקל) ;דעך", וועלכעך הא־ט, װי אַנדעךע אַדיעק. 
יטיוון, א ב֌ויג׀אַל-׀א֞ךמע. 
אַזעלכע סוב֌סטאַנטיוון, װי ,טיש", קען מען ךו׀ן נישט.דעקל- 
ניךלעכֿע. ו' 

1, דעקליניךלעך (ד.ה. מיט ס׀֌ע׊יעלע סימנים ׀אַך אַקװאַטיו 
:און דאַטיוו) זענען די דא֞זיקע גךו׀֌עס סוב֌סטאַנטיון: 

4 ׀֌עךזא֞ן-נעמען. זי ב֌אַקומען אין אַקװאַטיוו און דאַטיַו 
(ב֌יידע ב֌ױיג׀אַלן זענען ענלעך) --ן, ועלכעך וװעךט ׀אַךב֌יטן אויף 
--ען לויט אַן אַלגעמײנעם כ֌לל (907). ב֌ייש׀֌ילן: אישיקן, אבךהמען 
אבךהמלען, שטיינב֌עךגן, גאַלדמאַנען, ךחלען, מאַשען. ' 

װען מע דעקליניךט אַ כ֌לל-נא֞מען (נישט קין ׀֌עךוא֞ן-נא֞מען), 
גיט מען אים דעךמיט שו דעם כֿאַךאַקטעך ׀ון אַ ׀֌עךזא֞ןנאַמען. סאיז 
אַ סט ליסטישעך מיטל שו ׀֌עךזא֞ני׀י׊יךונג, װא֞ס װעךט א֞׀ט א֞נגע: 
ווענדט אין קינדעך-מעשיות: ,׀אַךטךייב֌ן ׀ךוי מויזי׀ֿען" (ךעזניק). 


-ווכשן .= 


ווען ׀אַךן ׀֌עךזא֞ן-נא֞מען שטייט ,חב׹, דא־קטא־׹, מיסטעך, גענע. 
ךאַל" אדג"ל, װעךט דעך ׀֌עךזא֞ןנא֞מען א֞׀֌ט נישט דעקליניךט: כזע 
חב׹ ב֌ךעגמאַן (--ען), כֿגײ שו מיסטעך שװאַךץ (--ן) (568). 

2) די װעךטעך: דעך זיידע, דעך טאַטע, דעך ייד, דעך 
מענטש, דעך ךב֌י, ב֌אַקומען --ן א֞׀֌װאַך׀נדיק אין ;זיידע, טאַטא֞? 


דעם --×¢). זײי קומען א֞ב֌עך ׀א֞ך אויך אַלס נישט דעקליניךלע. 


כֿע: ;זי ךו׀ן אין שיון דעם ייד" (אַנ--סקי, ,קום היינט ב֌ינאַכֿט 


שו גיין מיטן טאַטע? א֞׀֌.). 


;די ב֌א֞ב֌ע (ב֌אַב֌ע), די מאַמע, די מומע" ב֌אַקומען אין דאַטיו 


--ן, ‏ אין אַקואַטיוו--א־ן אַ סו׀יקס. 


ס'קומען ׀֌א֞ך דעקליניךלעכע סוב֌סטאַנטיװן אין אײניקע אױסדךיקן: 


;אין האַך׊ן (א֞ב֌עך ,מיט האַךץ), ב֌ײ לײמן. 


3. 3) איניקע סוב֌סטאַנטיװן-׀֌ךא֞נא֞מען װעךן דעקליניךט: 











נא־מ. אוך ) יד עך זי |. עס מי׹ | אי׹ 
אַקח. | מיך | דיך | אים(עם)| זי עס אונז | אייך 
דאַט. } מי׹ | די׹ |אים(עם) | אי׹ | אים(עם)| אונז | איך 
בא־מ. וועך אַלץ אַלע | ב֌יידע| עמע׊עך | קיינעך | דא֞ס 





אֵק. | װעמען | אַלץ | אַלע |ב֌יידע| עמע׊ן | קינעם | דא֞ס 
(-מען) (ב֌יידן) 
דאַט. | װעמען | אַלץ | אַלעמען ‏ ב֌יידע| עמע׊ן | קיינעם | דא֞ס 


(אַלעם) (ב֌יידן) (דעם) 


;אַב֌יוועך, אַב֌יװא֞ס?,--װוי ,װועך, װא֞ס? 

כ'ךעד װעגן דא֞ס (=-װעגן דעם); כ'ךעד װעגן דא֞ס אַלץ (א֞׀֌טעך, 
דאַכט זיך, װי ,װעגן דעם אלעמען א֞דעך ,װעגן דעם אַלץ); גײ איך 
אַךױס אין שטאַל שום ׀עךך, דא֞ס געב֌ן עסן (ש"×¢. : 

4. דע׀עקטיווע ׀֌ךא֞נא֞מען (הא֞ב֌ן נישט אַלע ב֌ויג׀אַלן): מע-- 
ב֌לויז נא֞מינאַטיוו, זיך--ב֌לויז אַקוזאַטיוו און דאַטיו. 

,זין* אַלס אַקוזאַטיוו א֞דעך דאַטיוו שיידט זיך אונטעך ׀ון עזיך" 
אַלס ׊וגא֞ב֌ שו אַ װעךב֌ דעךמיט, װא֞ס ס'וועךט אַךױסגעךעדט /זיך" 
(דיאַלעקטיש זעך) און אַק׊ענטיךט, בַ֌עת /יך" אַלס ׊וגא֞ב֌ שו אַ 
װועךב֌ װועךט אַךױסגעךעדט ,זעך" א֞דעך ;זאַך" און נישט אַק׊ענטיךט, 

8 אײניקע ׀֌ךא֞נא֞מען װעךן נישט דעקליניךם, ׀֌תקט װי 


-- 160 -- 


געװײנלעכע סוב֌סטאַנטיװן: װא֞ס, יענץ, גא֞ךנישט, ע׀֌עס, איךע (3 איךע=-3 
׀֌אַךשױן). ,איך, עך, זי', אַלס נישט.׀֌ךא֞נא֞מען, װעךן נישט דעקליניךמ 
(ב֌ײם ;עך"--ב֌יים זכ׹). 

6 אַ סוב֌סטאַנטיוויךטעך אַדיעקטיו ׀ון ד׹יטן מין מיטן בֹ֌אַ- 
שטימיקן אַךטיקל (דא֞ס גוטע) װעךט נישט דעקליניךט, +׊ב֌.: ׀יךט 
עך אונטעך דעם סךהכ֌ל ׀ון דא֞ס א֞׀֌געטונענע (;׀֌עד. ב֌יול."); איינס 
אַקעגן דא֞ס אַנדעךע (אַבֹ֌ך.); אױסנאַמען--אייניקע אַלטגעזעסענע אויס- 
ד׹יקן: ,שום גוטן, שום ב֌ייזן". א֞ב֌עך א־ן אַךטיקל װעךן זי א֞׀֌ט דעק. 
ליני׹ט: אויף װײכֿן, אויף אַלעם ג׹ייטן, די גךיקע הא־ט געב֌ליט אין 
ווייסן (א֞׀֌.) (499). 

7. מי׹ זעען, אַז די איינ׊יקע סוב֌סטאַנטיוון, װא֞ס שיידן אונ- 
טעך דעם נא֞מינאַטיוו, דאַטיוו און אַקאַטיוו, זענען ,איך, דו". זענען 


זי די איינ׊יקע קךיטעךיען, אונטעך׊ושיידן לוט אַנאַלא֞גיע די . 


ב֌ויג׀אַלן ׀ון אַ סוב֌סטאַנטיוו (468), ד.ה. מע קען דעךקענען, װא֞ס 
׀אַך אַ ב֌ויג׀אַל הא־ט אַ סוב֌סטאַנטיוו אין אַ געגעב֌ענעם טעקסט, וען 
מע ׀֌ךו֌װוט אים ׀אַךב֌ייטן אוי׀ן געהעךיקן ב֌ויג׀אַל ׀ון ,איך" א֞דעך 
,דו". ב֌ייש׀֌. : , איך זע אַ טיש", װא֞ס ׀אַך אַ ב֌ויג׀אַל איו ,טיש"!-- 
,איך זע דיך", נישט ,דו" א֞דעך ,די׹", אַלוא֞--אַקוזאַטיו. 

8 אין געוויסע ליטווישע ךעדענישן איז נישטא֞ קיין אונטעך- 
שייד ׊װוישן דאַטיוו און אַקוזאַטיוו. דא־׹טן איז ׀אַךאַן נא֞ך איין א֞ב֌יעקט. 
ב֌ויג׀אַל. אויב֌ אין שול זענען ליטווישע קינדעך, מוזן מען זיי דעם 
אונטעךשייד ׀ון דאַטיוו און אַקזאַטיוו לעךנען דא֞גמאַטיש (א֞דעך דו׹ך 
נא֞כמעךקונג, א֞ב֌עך נישט איב֌עך זייעך אייגענעך ש׀֌ךאַך. נא֞ך איב֌עך 
דעך ש׀֌ךאַך ׀ון ב֌וך, װא֞ס ס'איז שוין כ֌מעט דא֞ס אייגנס, װא֞ס דא־ג- 
מאַטיש). מע מוז זיי א־נווייזן, אַז אין געװויסע ׀אַלן, װו֌ זיי זא־גן 
,מי׹, די׹, אי׹, דעך שװעסטעך, דעך וייסעך װאַנט" אאַז"וו, זא־גט 
מען ליטעךאַךיש ,מיך, דיך, זי, די שװעסטעך, די וייסע װאַנט? 
אאַזיוו, און אויסלעךנען זיי דעךקענען א֞ט די ׀אַלן 

9 א׀שך זא־ל מען אינזען אין דעך ׀֌אַךשװינדונג ׀ון אַקװאַטיך 
אַ ׀֌ךא֞גךעסיװע מענדענץ און מיטהעל׀ן אי׹? איך מײן אַז נײן. נישם 
יעךע ׀אַךשװינדונג ׀ון ׀א֞ךמעס איז ׀֌ךא֞גךעסיװ. דא֞ס, װא֞ס דעך ליט- 
װישעך דיאַלעקט הא־ט נישט קײן נײטךאַלן מין, שטעלם אים העכעך 
װי אַנדעךע דיאלעקטן, װײל דעך מין ׀ילט נישם אױיס קײן נו׊יקע ךא֞. 
ליע אין דעך ש׀֌ךאך. דא֞ס א֞ב֌עך, װא֞ס דעך לימװישעך ךיאלעקט הא־מ 


- 161 -- 


נישט קײן אַקװאַטי, איז אַ חיסךון אין ׀אַךגלײך מיט אנדעךע דיאַלעקטף 
עס נעמט אַמ די מעגלעכקייט ׀ון געװיסע ׀ײנהײטן, װא֞ס זענען מעגלעך 
אין דעך ׊יטעךאךישעך ש׀֌ךאַך מיט אי׹ ׀ֿקואַמיו. א׀ילן אין א שול 
׀ֿון נא֞לע ליטװישע קינדעך דאַךף מען לעךנען זײ ב֌אַנו׊ן דעם אַקױ 
זאַמי (נישט נא֞ך ׀אַךשטײן אים-דא֞ס איז דא־ך ׀֌שום נויטיק, כ֌די שו 
לײענען ײדיש)). 

0. די ב֌אַהע׀טונג ׀ון אַ סוב֌סטאַנטיװ-ב֌ױג׀אַל שו אַ סינטאַגמע 
הייסט ב֌אַהעךשונג, אין ;כזע אַ מענטשן? ב֌אַהעךשט דעך װעךב֌ 
,כֿיזע" דעם אַקזאַטיוו ,אַ מענטשן". 

1 אַקוזאַטיוו װועךט, אַחוץ זעלטענע ׀אַלן, ב֌אַהעךשט נא֞ך ׀ון 
אַ װעךב֌: כזע אַ מענטשן, כהא֞ב֌ געזען אַ מענטשן, זע אַ מענטשן, 
זען אַ מענטשן, געזען אַ מענטשן, זעענדיק אַ מענטשן. דעך ׀אַקט, 
װא֞ס אַלע ׀א֞ךמעס, וועלכֿע מי׹ הא֞ב֌ן א֞׀֌נעטךא֞גן שו װעךב֌, דהיינו 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט, אימ׀֌עךאַטיוו, אינ׀יניטיוו, ׀֌אַךטי׊י׀֌, געךונדיום, ב֌אַהע׀טן 
שו זיך אַן אַקזאַטיו, ב֌עת אַן אַדיעקטיו, אַדװעךב֌ און סוב֌סטאַנטיו 
ב֌אַהע׀טן שו זיך נישט קיין אַקזאַטיו,--איז טאַקע איינעך ׀ון די 
ג׹ונטן שו ׀אַךאייניקן א֞ט די קלאַסן אין איין גךו׀֌ע ועךב֌. 

2. וױכֿטיק שו נעמען אין אַכט, אַז אַ סוב֌סטאַנטיוו קומט קיג. 
מא־ל נישט מיט קיין אַקזאַטיוו: ,אױיסאַךב֌עטן לעדעך", א֞ב֌עך ,די 
אויסאַךב֌עטונג ׀ון לעדעך". אַ סוב֌סטאַנטיװויךטעך אינ׀יניטיוו א֞ב֌עך 
קען הא֞ב֌ן אי אַ װועךב֌אַלע, אי אַ סוב֌סטאַנטיווישע ב֌אַהע׀טונג, ד.ה. 
קען ב֌אַהע׀טן שו זיך אי אַן אַקװאַטיוו (דא֞ס אויסאַךב֌עטן לעדעך) אי 
אַ דאַטיוו מיט ,׀ון" (דא֞ס אױסאַךב֌עטן ׀ון לעדעך). 

אַנאַלא֞ניש דעךמיט קען אַ סוב֌סטאַנטיװיךטעך אינ׀יניטיו ׀א֞דעךן 
הן (װי אַ װעךב֌) אַן אַדװעךב֌ (דא֞ס זינגען שײין), הן (װי אַ סוב֌סטאַנטיה) 
אן אַדיעקטיװ (דא֞ס שײנע זינגען). א֞ם די ׊װײענדיקײט לא־זט נישט 
׀֌אַךךעכענען דעם ׀וב֌סטאַנטיויךטן אינ׀יניטיו ׀֌ךא֞סט און ׀֌שוםט ׀ֿאַך 
אַ סוב֌סטאַנטיו. 

3. לויטן ב֌אַטײט, און אין אַ געוויסעך מא֞ס אויך ׀א֞ךמאַל, 
שיידט מען אונטעך שטאַךק ב֌אַהעךשטן און שװאַך ב֌אַהעךשטן 
אַקוזאַטיוו. 

4 שטאַךק ב֌אַהעךשטעך אַקוזאַטיוו ב֌אַטײט, ב֌כֿלל, אַן א֞ב֌יעקט, 
! אויף װעלכֿן ס'׀אַךש׀֌ךײט זיך (,גייט אַךיב֌עך") די טוונג, װא֞ס אין 
ב֌אַ׊ײכֿנט אינעם װעךב֌, א֞דעך, װי מע ךו׀ט עס, אַ ;נא֞ענטן א֞ב֌יע"ט' 


- 


יידישע גךאַמאַטיק (11) 


ידשט יי 


זען אַ מענטשן (דעך א֞ב֌יעקט ׀ונעם זען איז דעך מענטש, עך נעמט 
אויף אויף זיך די טוונג ׀ון זען, עך ועךט געזען), שךיב֌ן אַ ב֌ךיו, 
לייענען אַ ב֌וך, אַקעךן א ׀עלד, א֞ךגאַניזיךן אַ יאַטשײקע, ענדיקן אַ 
שול, לייזן אַ ׀ךאַגע, האַקן הא֞לץ, א֞נהאַקן ש׀֌ענדלעך, ב֌אַזיגן אַ שונא, 
׀אַךמא֞גן אַן אינסטךומענט, הא֞ב֌ן געלט, ב֌אַטךאַכֿטן אַן ענין. 

9 ב֌יי אַ שטאַךק ב֌אַהעךשטן אַקוזאַטיוו איז (אַחוֹץ אױיסנאַמען) 
מעגלעך א ׀֌אַסיווע קא֞נסטךוק׊יע (3), װעלכֿע איז בי אַנדעךע 
ב֌ויג׀אַלן (ווידעך אַחוץ אױיסנאַמען) נישט מעגלעך. די ׀֌אַסיווע קא֞נ. 
סטךוק׊יע ב֌אַשטײט אין דעם: א֞נשטא֞ט נא֞מינאַטיוו 4 + ׀֌עךזא֞ן- 
װא֞ךט--אַקוזאַטיוו 8 (דעך אַךב֌עטעך ׀יךט א־ן דעם ׀֌ױעך), קומט 
נא֞מינאַטיװו ט - היל׀׀֌עךזא֞נװא֞ךט , וועך" -ד ׀֌אַךטי׊י׀֌--,׀ון"-ה 
דא־טיװ 2 (דעך ׀֌ױעך װעךט א֞נגע׀יךט ׀ון דעם אַךב֌עטעך). 

6. שװאַך ב֌׊ַהעךשטעך אַקוזאַטיוו הא־ט גאַנץ ׀אַךשידענע בֹ֌אַ 
טייטן : כֿישךײב֌ אַ גאַנ׊ן טא־ג (׀ךגלי כֿישךײב֌ אַ ב֌ךיוו--שטאַךקעך אק 
זאַטיוו), כיש׀֌יל ׀ידל (׀ךגל' כֿיש׀֌יל אַ ליד--שטאַךקעך אַקוזאַטיוו) א"אַ. 
׀אַךװא֞ס ׀אַךאייניקן מי׹ די אַלע ׀אַלן אין איין גךו׀֌ע מיט איין נא֞. 
מען ? ווייל זיי אַלע כאַךאַקטעךיזיךן זיך, עךשטנס, דעךמיט, װא֞ס דעך 
אַקוזאַטיוו איז נישט אַזױ ענג ׀אַךב֌ונדן מיטן װעךב֌, װי אַ שטאַךק 
ב֌אַהעךשטעך אַקוזאַטיוו: ,כ'שךייב֌ היינט אַ גאַנ׊ן טא־ג ב֌ךיוו"--,ב֌ךיוו" 
שיינט אונז דא־ שו זיין נייטיקעך, נויטװענדיקעך, װי ;אַ גאַנ׊ן טא־ג": 
דעך שוואך ב֌אַהעךשטעך אַקזאַטיוו מאַכט אַן איינד׹וק ׀ון ׊ו׀עליי 
קייט; ׊ווייטנס, דעךמיט (און דא֞ס איז שוין אַ ׀א֞ךמאַלעך אונטעך. 
שייד), װא֞ס אַ שװאַך ב֌אַהעךשטעך אַקאַטיוו דעךלא֞זט נישט קין ׀֌אַ. 
סיווע קא֞נסטךוק׊יע : כֿישךײב֌ אַ ב֌ךיוו--אַ ב֌ךיוו װעךט געשךיב֌ן ׀ון 
מי׹; כ'שךייב֌ אַ גאַנ׊ן טא־ג--נישטא֞: ,אַ גאַנ׊עך טא־ג װעךט געשךיב֌ן 
׀ון מי׹"; איך חלש אַ ט׹ונק--נישטא֞: ;אַ ט׹ונק װעךט געחלשט ׀ון 
מי׹"; איך ש׀֌יל ׀ידל--נישטא֞: ,׀ידל װועךט געש׀֌ילט ׀ון מי׹". 

7 א֞ט זענען עטלעכֿע קאַטעגא֞ךיעס ׀ון שװאַכֿן אַקאַטיו; 

4 שייט-משך֌. כשךייב֌ אַ גאַנ׊ן טא־ג; עך הא־ט געלעב֌ט 
0 אא֞ך, 

2) שייט, ווינטעך אַךב֌עט עך; זומעך איז הייס. ,װינטעך, זי 
מעך" זענען דא־ נישט קיין אינװאַךיאַנטן, װא־׹ים מע קען דא־ ׊וגעב֌ן 
אַן אַדיעקטיוו, און דווקא אין אַקװאַטיו: אַ גאַנ׊ן זומעך איז היס, 
היינטיקן ווינטעך אַךב֌עט עך. 


-- 103 - 


| 3 שייט-מא֞מענט, די ךעװא֞לו׊יע איז ׀א֞ךגעקומען דעם ×€×™× ×£. 
און-׊װא֞נ׊יקסטן א֞קטא֞ב֌עך; עך איז געקומען ׀֌סח (׀ךגל' היינטיקן 
י׀֌סח). 

4 ווייטעך אַב֌יעקט. ב֌כלל װעךט דעך ווייטעך א֞ב֌יעקט (ד.ה. 
א֞ב֌יעקט, װא֞ס הא־ט אַ שייכות שו דעך טונג, א֞ב֌עך נישט אַזאַ נא֞עג. 
יטע) ב֌אַ׊ײכֿנט מיטן דאַטיוו, דא֞ס ׹וב נא־ך מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע. ׀אַךאַן 
א֞ב֌עך ׀אַלן (א֞׀טמא֞ל נעמט זיך עס ׀ון אַ ׀אַךש׀֌א֞ךטעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע 
א֞דעך אַן אַנדעך ׀אַךש׀֌א֞ךטן װא֞ךט), ווען דעך ווייטעך א֞ב֌יעקט װעךט 
אויסגעדךיקט דו׹ך אַ שװאַכֿן אַקװאַטיוו: חלשן אַ ט׹ונק (׀ךגלי חלשן 
נא־ך אַ ט׹ונק א֞דעך חלשן געב֌ן אַ ט׹ונק), שטאַךב֌ן אַ גלא־ז טי 
{׀ךגל' שטאַךב֌ן נא־ך אַ גלא־ז טיי, שטאַךב֌ן טךינקען אַ גלא־ז טיי), ש׀֌ילן 
י׀ידל, קלאַװיך (׀ךגל' ש׀֌ילן אויף אַ ׀ידל), זיךך דעךשלא֞גן ע׀֌עס 
(׀ךגל' זיך דעךשלא֞גן שו ע׀֌עס), אוי׀שטיין ת֌חיית-המתים (׀ךג??! אוי׀. 
:שטיין ב֌עת ת֌חיית-המתים), שטיין שמונה-עשךה (׀ךגל' שטיין חֹאַװנענ- 
דיק שמונה-עשךה), דא֞ס גוטע װעךט מען ב֌אַלד געויינט (ב֌עך; שטיין) 
{(׀ךגל' שום גוטן). 

5) טאַװטא֞לא֞גישעך אַקװאַטיוו: לעב֌ן אַ לעב֌ן, גיין א גאַנג, 
ישלא֞׀ן אַ ׹ויקן שלא֞ף. 

6) ׀יקטיוועך א֞ב֌יעקט: מיך הונגעךט, 

8 נישט יעדעך װעךב֌ ,׀א֞דעךט" אַ שטאַךק ב֌אַהעךשטן אַקױ 
זאַטיוו. ׀אַךאַן װעךב֌ן, װא֞ס ׀א֞דעךן דעם דאַטיו (א־ן א֞דעך מיט אַ 
׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע) (606). כ'גלױב֌ די׹ (נישט ,דיך"), כ'ב֌ין די׹ מקנא, ×€Ö¿×¢×™×™ 
אין שטא֞ט (נישט ;,כ'גיי די שטא֞ט?, כֿיווֹין אין מא֞סקװע. ׀אַךאַן וי- 
דעך וװעךב֌ן, װא֞ס ׀א֞דעךן כ֌לל קיין ב֌ויג׀אַל נישט: איך זע שלעכֿט 
(ד.ה. כֿיהא֞ב֌ אַ שלעכטע ׹איה), מע קען נישט ׊ושטעלן קיין ב֌ויג׀אַל: 
| ,כיזע אים שלעכֿט?--סװועט זיך ענדעךן דעך ב֌אַטײט ׀ונעם װעךב֌. 
װעךב֌ן, װא֞ס קענען נישט ב֌אַהעךשן קיין ב֌ויג׀אַל (אַחוץ אַ שװאַך בֹ֌אַי 
והעךשטן אַקוזאַטיוו), ךו׀֌ט מען שטייעדיקע: די איב֌עךיקע--איב֌עך- 
גייעדיקע, און מע טיילט זיי אויף אייגנטלעך-איב֌עךגייעדיקע-- 
װא֞ס קענען שטאַךק ב֌אַהעךשן אַן אַקוזאַטיוו, און נישט-אייגנטלעך- 
איב֌עךגײעדיקע--װא֞ס קענען ב֌אַהעךשן אַן אַנדעך ב֌ויג׀אַל. 

9. ׀אַךאַן װעךב֌ן, װא֞ס קענען ב֌אַהעךשן שויי אַקאַטיון: 
=אטן (איך ב֌עט דיך אַ טובה), לעךנען, קאַסטן 


-- 164 -- 


0. אַקוזאַטיוו ב֌יי נישט-װעךב֌ן (שטענדיק מיטן ב֌אַטײיט ׀ון א 
שװאַכֿן אַקוזאַטיוו) קומט ׀֌א֞ך נישט א֞׀ט. עטלעכע קאַטעגא֞ךיעס: 

) מא֞סנעמען ב֌יי גךייסנעמען: ד׹יי אַךשין די לענג, דא־ איז 
,ד׹יי אַךשין" אַן אַקזאַטיוו (אַ סימן: אַ גאַנ׊ן אַךשין ‏ די לענג) 
ב֌יים סוב֌סטאַנטיוו די לענג. 

2) אַךא֞׀֌ דעם יא־ך!-דעך אַקװאַטיו ׀ילט זיך ׀אַך אַ װעךב֌אַלן 
(ב֌אַהע׀ט שו א װעךב֌), כא֞טש קײן װעךב֌ איז דא־ נישטא֞; ס'אַסא֞׊ייַךם? 
זיך מיט ;,װאַך׀ט אךא֞׀֌ דעם יא־ך" אדנ"ל. 

3) ׀֌ךא֞װינ׊יאַליזם; נישטא֞ מיך, דיך, אים, זי, אבךהמען, שׂךהן א'אַ. 

1 אומא֞׀֌הענגיקעך אַקאַטיוו קען קומען, װען סאיז ׀אַך- 
ש׀֌א֞ךט דעך װעךב֌, ׀ון וועלכן עך װא־לט א֞׀֌געהא֞נגען: ,ב֌ךויט !'==,גיט' 
ב֌ךויט !". 

2. דאַטיוו קען ב֌אַהעךשט זיין אי ׀ון אַ װעךב֌, אי ׀ון אַן 


אַנדעך װא֞ךט. זיײיעך א֞׀ט הא֞ס עך נא־ך ב֌יי זיך אַ ׀֌ךע׀ֿא֞זי׊יע. עך 
ב֌אַטײט ב֌כֿלל אַ ,ווייטן א֞ב֌יעקט", ד.ה. אַן א֞ב֌יעקט, װא֞ס הא־ט אי 


שײכֿות מיט אַ טו֌ונג (א֞דעך מיט אַ סימן, אַ געגנשטאַנד), א֞ב֌עך נישט 
אַזאַ נא֞ענטע, װי עס ב֌אַ׊ײכֿנט אַ (שטאַךקעך) אַקאַטיו. 

3. עטלעכֿע קאַטעגא֞ךיעס דאַטיו ב֌יי װעךב֌: 

) א֞׀֌זא֞גן, ב֌א֞ךגן, ב֌ךענגען, גו׹ם זיין, גלױב֌ן, געב֌ן, געהעךןי 
דינען, דעךלאַנגען, הייסן, העל׀ן, ווייזן, ווינטשן, זא־גן, חנ׀ענען, טון, 
ט׹א־גן, לא־זן, לייען, מוחל זיין, נושן, ענט׀עךן, ׀אַךשאַ׀ן, שא־לן, שו- 
זא־גן, שא֞דן, שענקען, שיקן א"אַ. 

9) גזלענען, גנבענען, נעמען אדג"ל. עך ויל אים ׊וגזלען די 
ב֌ךיליאַנטן (׀֌ך.); אַ שווייטן נעמט עס יא־׹ן (אֶ׀֌); עך הא־ט מי׹ שוין 
גענוג שיגן אוי׀געגעסן. א֞׀֌ט קומט אין אַזאַ ׀אֵל ,ב֌יי" (׊וגזלען ביל 
עמע׊ן. 

3) נייען עמע׊ן אַ קלייד, האַקן עמע׊ן הא֞לץ, אדג"ל. 

4) מי׹ ב֌ענקט זיך, גייט גוט, גייט שלעכֿט, גלױב֌ט זיך, דאַכֿט 
זיך (אויס), חלומט זיך, טוט ב֌אַנג, טוט װײי, עקלט, שיינט, שלא֞׀ט 
זיך (433). 

8) איך גיי מי׹ אין גאַס--איך גיי זיך אין גאַס; דעך שךײב֌עך 
שךייב֌ט זיך, דעך לייענעך לייענט זיך; די יא־׹ן גיען זיך. ב֌יי יעדן 
װעךב֌ קען קומען דעך דאַטיו ,זיך" (א֞דעך ב֌יים סוב֌יעקט ,איך" -- 
,מי׹"), װעלכֿעך גיט דעם ניאַנס ׀ון זא֞ךגלא֞זיקײט, ׊ו׀עליקייסט (?. 


=- 169 -- 


אַהעך א׀שך אויך: װא֞ס טךאַכסטו זיך? 

66 זייט מי׹ געזונט!; ע׀֌עס לאַכֿט זיך מי׹ היינט ׊ו׀יל!; 
דעך דא֞זיקעך דאַטיו (ב֌לויז ,מי׹") קען קומען בַ֌יי יעדן װעךב֌ און 
-ב֌אַטײט, אַן עךך: לויט מיין װו֌נטש, לויט מיין מיינונג. 

מען דאַךף נישט ׀֌לא֞נטעךן דעם דא־זיקן דאַטיו מיטן געװײנלעכן, 
׀ךגל'; ע׀֌עס שװײגט עך מי׹ הײנט אַ גאַנ׊ן טא־ג-כ'הא֞ב֌ מו׹א, עך װעם 
עס מי׹ נישט שװיגן. 

4. דאַטיוו ב֌יי אַ סוב֌סטאַנטיו. 

) סוב֌סטאַנטיוו, געב֌ילדעט ׀ון אַ װעךב֌, װא֞ס ׀א֞דעךט אַ דאַי 
שיו : אַ גךויסן דאַנק די׹, הילף דעם אַךב֌עטעך. 

2) בַ֌יי ׀אַךש׀֌א֞ךטן װעךב֌, װעלכֿעך װא־לט גע׀א֞דעךט אַ דאַטיו: 
הנחות דעם ׀֌ױעך (׀ךגל' מאַכֿן הנחות דעם ׀֌ױעך) אַ דיךעקטיוו 
דעך יאַטשײיקע (׀ךגל' געב֌ן אַ דיךעקטיװ ‏ דעך יאַטשײקע) אַ גךוס 
די׹ ׀ון א א (׀ךגל' די׹ איז געשיקט אַ גךוס ׀ון א א). 

דעך׀ון אַ װײטעךדיקע אַנטװיקלנג; גײן אױף הנחות דעם ׀֌ױעך. 
:מום--,נײן" ׀֌א֞דעךט נישט קײן דאַטיז, דעך דאַטיװ ,דעם ׀֌ױעךטום' איז 
א֞׀֌הענגיק נישם ׀ון ,גײן", נא֞ך ׀ון ,הנחות" 

33 אַ גוט יום-טוב די׹, אדג"ל. 

5. ,מען דאַךף זײנעך ׀֌טוך װעך" (ש"×¢)), ×§,װי אַזױײ װעךט מען 
:אײעךעך ׀֌טוך ?* (ךאַװני׊קי). , ׀֌טוך װעךן" קומט ׀א֞ך מיטן אַמא֞ליקן 
ב֌וינ׀אל נגענעטיװ: מײנעך, דײנעך, זײנעך, איךעך, אוזעךעך, אײע- 
ידעך, די קא֞נס֌טךוק׊יע דאַךף מען האַלטן ׀אַך אַן א֞׀֌שטאַךב֌נדיקעך, 
א֞׀֌טעך קומט ׀׀֌טו֌ך װעך" טיטן אַקװאַטיװ: מע װעם אתז שױן ׀ון 
דאַנען ׀֌טוך װעךן (ש'×¢) א֞דעך מיט ,׀ון": װי װעךם מען ׀ון אים 
!טו׹ ? 

6. ווי דעךקענט מען אַ ב֌ויג׀אַל ׀ון אַ געגעב֌ענעם סוב֌סטאַנ. 
ישיוו ? ׀אַךאַן עטלעכֿע מיטלען, און א֞נװענדן דאַךף מען אַמא֞ל דעם, 
אַמא֞ל יענעם, װא־׹ים קיין איינעך ׀ון זיי איז נישט גילטיק ׀אַך 
;אַלע ׀אַלן, 

די מיטלען קען מען איינטיילן אויף שוויי גךו׀֌עס: 

ה. דעךקענען דעם ב֌ויג׀אַל דוךכֿן געגעב֌ענעם טעקסט גו׀א. 

מ. דעךקענען אים, ׀אַךב֌ייטנדיק איין װא֞ךט איף אַן אַנדעךס. 

7. ׀ון טעקסט גו׀א קען מען דעךקענען, אַשטײגעך, די ׀א֞ך- 
מעס ;איך, מיך, מי׹, דו, דיך, די׹", אַ נא֞מינאַטיוו ׀ון אַ דעקליניךלעכֿ. 


-- 166 = 


סוב֌סטאַנטיוו ׀ון עךשטן מין (זיידע, ישחק). וייטעך --לויט דעך סינ- 
טאַקסישעך ׀ונק׊יע קען מען דעךקענען אַ נא֞מינאַטיוו, אַן אַקװאַטיו,. 
אַ דאַטיוו; לויטן ב֌אַשטימיקן אַךטיקל א֞דעך אַן אַנדעך אַדיעקטיו֌ ×§×¢ 
מען אַמא֞ל אויך דעךקענען די ׀א֞ךמע; די א֞נװעזנהײיט ׀ון אַ ׀֌ךע׀֌אַ 
זי׊יע זא־גט עדות אויף אַ דאַטיוו (605), אַמא֞ל דאַךף מען א֞נקומען 
שו אַ ווייטעך מיטשטימונג--אַדיעקטיוו ב֌יי אַן אַ׀֌א֞זי׊יע (85685) אדג"ל. 

8. דעךקענען דעם ב֌ויג׀אַל דו׹ך ׀אַךב֌ייט. מע ׀אַךב֌ייט דעם' 
סוב֌סטאַגטיוו אוי׀ן אַנטש׀֌ךעכיקן ב֌ויג׀אַל ׀ון ;איך" א֞דעך ,דו", 
א֞דעך מע ׀אַךב֌ייט אַ סוב֌סטאַנטיוו ׀ון עךשטן מין אוי׀ן שוייטן אק 
! ׀אַךקעךט, א֞דעך ׀ון מעך׊א֞ל אויף איינשא־ל, אדג"ל, " 

אַהעך געהעךט אויך דעך ׀אַךב֌ייט ׀ונעם סוב֌סטאַנטיוו אוי׀ן 
׀֌ךעגװא֞ךט ,װועך ?* א֞דעך ,װא֞ס 7" (׀ךאַגע-מעטא֞ד), א֞ב֌עך דװוקא דעך 
מיטל איז (אין יידיש) דעך עךגסטעך, וייל עוועך" און {װא֞ס? שי"׹ן 
נישט אונטעך אַלע ב֌ויג׀אַלן. | 

9, ב֌ייש׀֌.: און ׀ון יענעם טא־ג איז שוין אַ שייט געהאַט 
אַװעקגעגאַן און איך ב֌ין נא־ך אַלץ אין װאַלד געגאנגען, ׀ון אֹ֞ס ׊ױ 
א֞ךט, ׀ון װאַלד אין וייטעךן, קיין טעג און װא֞כֿן נישט גע׊יילט, 
השב֌ון ׀ון חדשים ׀אַךלויךן, װאַלד-אױס און װאַלד-איין, אַלץ מעך און 
מעך, און שו װאַלד נא־ך קיין ×¢×§ (נס.). ,טא־ג"--דאַטיו: }) ווייל מיט' 
אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (,׀ו֌ן"); 2) די ׀א֞ךמע איענעם" וייזט איף אַ דאַטיש 
א֞דעך אַקוזאַטיוו, און װען א֞נשט. ,טא־ג" װא־לט געװען אַ װא֞ךט ׀ון 
שווייטן מין, ׊.ב֌. ;,נאַכט", װא־לט געװוען: ,׀ון יענעך נאַכֿט", ,יענעך"" 
ב֌יים שווייטן מין איז דאַטיוו--איז דא־ דאַטיו. ,אַ שייט"-- נא֞מינאַטי: 
) ווייל סוב֌יעקט; 2) װען א֞נשט. ,שייט" װא־לט געווען ,איך" א֞דעך 
,דו", װא־לט דעך זאַץ געב֌ויט געװוען: , און ׀ון יענעם טא־ג ב֌ין איך (נישט 
;מיך, מי׹') א֞דעך ,ב֌יסטו' געהאַט ׊װעקגעגאַן". ,איך -- נא֞מינאַטיו,. 
מע זעט נא־ך דעך ׀א֞ךמע. ,װאַלד" -- דאַטיו: ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (אין); מע 
זא־ל ׊וגעב֌ן אַן אַדיעקטיו, װא־לט געװען ,אין וילדן װאַלד", און' 
׀אַךב֌יײיטנדיק אויף אַ װא֞ךט ׀ון שווייטן מין, װא־לט געװען ,אין דעך 
גךויסעך שטא֞ט;, ב֌כֹֿן איז עס--דאַטיוו, קא֞ךט, װאַלד"--דאַטיוון: ׀֌ךע- 
׀֌א֞זי׊יעס (,׀ון, שו, ׀ון"). ,טעג"--אַלװאַטיוו: |) דעך ועךב֌ ׊יילף" 
׀א֞דעךט דעם אַלזאַטיוו; 2) ווען סזא֞ל זיין אַ װא֞ךט אין איינשא־ל אוך 
מיטן ב֌אַשטימיקן אַךטיקל, װא־לט געװוען: ,דעם טא־ג נישט גע׊יילט?, 
און מיט אַ װא֞ךט ׀ון שווייטן מין: ,די נאַכֿט נישט גע׊יילט", אױף 





== 16/ == 


עךשטעך מין איז ,דעם" און ׊ווייטעך מין ;די", איז עס אַקװאַטיו. 
,װא֞כֿן"--דא֞ס אייגענע. ,חשב֌ון"--אַקוזאַטיו: }) דעך װעךב֌ ,׀אַךליךן" 
׀א֞דעךט דעם אַקאַטיון 2),דעם חשב֌ון ׀אַךלויךן--די ךעכנונג ׀אַך. 
לוי׹ן"--,דעם-די"י איז אַקזאַטיוו. ,חדשים"--דאַטיוו (׀ךגלי אויב֌ן) אאַזײו. 

װאַלד (:אויס)-דא־ קען מען דעם ב֌ױנ׀אַל ב֌שום או׀ן נישט בֹ֌אַ. 
שטימען: קײן ב֌ױיג׀אַל-׀א֞ךמע נישטא֞, קײן אדיעקטיו ׊ושטעלן קען מען 
נישט (נישמא֞ ,דעם װאַלד.אױס'), ׀אַךב֌ײטן איף איך קען מען נישט 
(נישטא֞ , מיך-אויס", א֞ב֌עך ,מי׹-אויס'); װא֞ס:זשע איז֌ דעך׀ון געדךונגען?- 
אַז ס'איז גא־׹ נישט קײן סוב֌סטאַנמיו --;װאַלד.אויס" איז אײן װא֞ךט, א֮ן 
אינװאַךיאַנט (388). 

0 נא־ך ב֌ײש׀֌ילן: נא֞ך זײן ׀ֿא֞טעך, דוד דעם שנײדעך, הא־ט 
זיך געגלוסט דװקא, אז זײן זן זא־ל זײן אַ דא־קטא־׹ (ש"×¢). װען מי׹ 
העךן (א֞דעך לײענען) די ׀֌ךאַזע, מײנען מי׹ ׀ון א֞נהױב֌, אַז ;זײן ׀א֞י 
טעך" איז א נא֞מינאַטיו (װײל מי׹ זענען געװוֹנט, אַז דעך נא֞מינ׊ַטיל 
קומם אין א֞נהױב֌ ׀ךאַזע); די אַ׀֌א֞זי׊יע-דוד װעךם נא־ךְ אױיך אוי׀גע- 
נומען אַלס נא֞מינאַטיװװ; קומט א֞ב֌עך ,דעם שנײדעך" און שװינגט אונז 
איב֌עךב֌ױען דעם אוי׀נעם ׀ון די ׀ךיעךדיקע װעךטעך: ס'איז גא־׹ א דאַי 
טיװ א֞דעך אַקװאַמיװו; און װען ס'קומט ;הא־ט זיך געגלוסט' ׊ײגן מי׹ 
זיך איב֌עך, אַז דא־׹טן איז געװען אַ דאַטי. דעך דאַטיו ׀ון ,׀א֞טֶעך" 
איז אַלזא֞ אױסגעדךיקט אין ,דעם', װעלכעך שטימט מים ;שנײדעך", 
װעלכעך שטימט מיט ;דוד", װעלכעך שטימט מיט ,׀א֞טעך". 

מי׹ קומט געלט -,געלט" אי אַ נא֞מינאַשיװ שי אַן אַקװאַטיד? 
(קיין דאַטי לײגט זיך דא־ נישט אוי׀ן שׂכל). ׀אַךאַן: אײך קומט אַ 
גךויסן, א ב֌ךײטן שלום-עליכם--דעך׀ון איז געדךוגען, אַז אױך !געלט' 
אין ,עס קומט געלם" איז אן אקואַמיה. 

װי דעךװײזם מען, אַז אין ,אַ ׀֌לאַש װײן" שטימט.מיט ,װין' מים 
,׀֌לאַש" אין ב֌ויג׀אַל? ס'שטײט אַ ׀֌לאַש הױטעך װײן - קי׀ן 8 ׀לאַש 
׹ויטן װײן 580). 

71 דע׀יניךן די ׀אַךשידענע ב֌ויג׀אַלן קען מען אַװױ: 

נא֞מינאַטיו איז די ׀א֞ךמע (שטענדיק אַ נול-׀א֞ךמע) ׀ון סוב' 
סטאַנטיוו, װא֞ס קען, אין געגנזאַץ שו אַנדעךע ב֌ויג׀אַלן, ב֌אַהע׀טן שו 
זיך אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. 

אַקוזאַטיוו אוה די ב֌ויג׀אַל.׀א֞ךמע ,מיך, דיך";. און ‏ *עדלךע. 
װא֞ס איז אַנאַלא֞גיש מיט זיי (לויט דעך ךא֞ליע אין ב֌אַהע׀ט). 


-- 166 -- 


דאַטיון איז די ב֌ױיג׀אַל:׀֌א֞ךמע חמי׹, די׹" און יעדעךע, װא֞ס 
איז אַנאַלא֞גיש מיט זי (לויט דעך ךא֞ליע אין ב֌אַהע׀ט). 

אַנדעךש: דאַטיון איז דעך ב֌ויג׀אַל, װא֞ס קען הא֞ב֌ן ב֌יי זיך 
אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (אַחוץ די ׀אַלן ׀ון 8 610). 


כ֌א֞סעסיוו 


9. ׀ון אַ סוב֌סטאַנטיװוו קען מען א֞׀֌טמא֞ל ב֌ילדן אַ ׀א֞ךמע 
מיטן סו׀יקס --ס (א֞דעך ענלעכֿע), װא֞ס ב֌אַטײיט א֞נגעהעךיקײיט: אַן 
אַךב֌עטעךס ׀אַךדינסט--דעך ׀אַךדינסט ׀ון אַן אַךב֌עטעך. די ׀א֞ךמע 
הייסט ׀֌א֞סעסיו. 

3. ווען אַ ׀֌א֞סעסיוו באַהע׀ט שו זיך אַן אַדיעקטיו, ב֌אַקומט 
דעך אַדיעקטיוו ד֮י דאַטיו-׀א֞ךמע: דעם נייעם שכנס קינדעך, דעך 
קלוגעך ׀ךויס ענט׀עך. 

דא֞ס איז אַ ׀א֞ךמאַלעך מא־טיו נישט שו האַלטן ׀֌א֞סעסיו ׀ֿאַך 
קײין , ב֌ױג׀אַל' ׀ון סוב֌סטאַנטיו (68). ׀אַךטן נא־ך אנדעךע באַזונדעךהײטן 
ב֌ים ׀֌א֞סעסיו, װעלכע שײדן אים א֞׀֌ ׀ון די ב֌ױנ׀אַלן אַקװאַטי און 
דאַטיה. 

4. ב֌ייש׀֌. ׀ון ׀֌אַסעסיון: ‏ דעם חבךס אַ ב֌וך, די חבךימס 
מעלדונגען, די יינגלעכס שטי׀עךייען, דעם װײב֌ס טענות, טוביהס מעשה 
די ׊ווייענס געשע׀ט, די ׀֌אַךשױנענס ׀֌נימעך (ב֌עךג), יענעמס ו׹ 
או׹-אייניקלעך (שטיף). אַסך סוב֌סטאַנטיוון ב֌ילדן נישט קיין ׀֌א֞סעסיו 
(ב֌אַנו׊נדיק א֞נשטא֞ט אים דעם דאַטיוו מיטן װא֞ךט ,׀ון"), ב֌אַזונדעךס 
נעמען ׀ון נישט-לעב֌עדיקע וועזנס און ב֌אַזונדעךס מעך׊א֞לן מיט אַנ- 
דעךע סו׀יקסן װי --ים, --עך, --עך: די ׀יסלעך ׀ון טיש (א֞׀טעך 
װי ,דעם טישס ׀יסלעך, די טעטיקייט ׀ון די ענ׊יקלא֞׀֌עדיסטן, 
נישט ,די ענ׊יקלא֞׀֌עדיסטנס טעטיקייט/, א֞ב֌עך ;די משכ֌ילימס טעטי 
קייט" לא־זט זיך ג׹ינג זא־גן. ,די ב֌יימעךס געךויש" לא־זט זיך גיכֿעך 
זא־גן, װי ,די ב֌לומענס ׹יח" (דעך ׹יח ׀ון די ב֌לומען, ,דעך א֞נהױב֌ 
׀ון דעם" (מע קען נישט ב֌ילדן קיין ׀֌א֞סעסיוו ׀ון ‏ דא֞ס"), דעך סוף 
׀ון אַלץ* (נישטא֞ קיין ׀֌א֞סעסיוו ׀ון !אַלץ"). 

8 ס'קומט אויס אַמא֞ל שו לײענען (אין דעך גךאַמאַטישעך לי 
טעךאַטוך), אַז דעך ׀֌א֞סעסיו (גענעמיװ) ב֌ילדט זיך אין ײדיש דו׹ך דעך 
׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע , ׀ו". ס'איז נישט ׹יכטיק ׀ֿא֞ךמוליךט, ,׀ון" קומט מיטן 





8 
=  טטשי--‎ 


דאַמי. נא֞ך ,׀ון"|-דאַטיװו הא־םט ׊װישן אַנדעךע ב֌אַטײמן אױך דעם ב֌אַ. 
שײט ׀ון דעם. ךוסישן, דײיטשישן א"א גענעטיו (632) 

6. די ועךטעך ,איך, דו, עך, זי, עס, מי׹, אי׹, זיי" ב֌ילדן 
נישט קיין ׀֌א֞סעסיוו און ׀אַךב֌ייטן אים נישט אוי׀ן דאַטיוו מיט , ׀ון", 
נא֞ך ב֌אַנו׊ן א֞נשטא֞ט אים די װעךטעך ,מיין, דיין, זיין, אי׹, אונזעך, 
אייעך, זייעך" א֞דעך , מיינעך, דיינעך" אאַז"ו. 

,מײן, דײן..." זענען אַמא֞ליקע גענעמיװן און זענען ׀אַךב֌ליב֌ן אין 
דעך ׀ונק׊יע אין די ׀אַךשטײנעךטע אויסדךיקן (אינװאַךיאַנטן) : ׀ון מײ. 
× (×¢)טװעֶגן, ׀ון דײננע)מװעגן... געב֌וים אַנאַלא֞גיש מים ,׀ון די קינדעךם 
װעגן" (465). 

7. ב֌אַזונדעךהייטן אין ׀֌א֞סעסיװו-ב֌ילדונג : 

) אייניקע סוב֌סטאַנטיוון הא֞ב֌ן אין ׀֌א֞סעסיו--נס: דעם האַך׊נס, 
זיידנס, טאַטנס, יידנס, מענטשנס, ךב֌ינס (449). 

2) וועך--וועמעס, וועמענס ; עמע׊עך--עמע׊נס{; קיינעך--קיינעמס. 

3) ווען אַ סוב֌סטאַנטיוו לא־זט זיך אויס מיט ז, טש, ס, ׊, ש, 
און הא־ט דעם אַק׊ענט נישט אוי׀ן לע׊טן טךאַף, קומט אין ׀֌א֞סעסיוו 
--עס: אַב֌ךאַמא֞װויטשעס, ב֌ועזעס, דעם ׀ךי׊עס, ׀֌ך׊עס (914). 

ס'קומט ׀א֞ך אויך ב֌ײם אק׊ענט או׀ן לע׊טן טךאף: ׊ונ׊עם, 
׀מאַךקסעס, און אדךב֌ה; ,׹ב נדכיה הוךװי׊ס ב֌ת-יחי׹ה' נישט גהו׹װי" 
׊עס" (ב֌עךג.). ׀אךאן אַ ׀א֞ךמע ,׀֌ך׊נס" אדג"ל (ש. ביךנב֌וים). 

8 אַ סוב֌סטאַנטיוויךטעך אַדיעקטיוו ב֌ילדט אַ ׀֌א֞סעסיוו מיט 
די סו׀יקסן --נס (עךשטעך און דךיטעך מין), --עךס (׊וייטעך מיךן). 
א֞נשטא֞ט --נס קומט --עמס אין די זעלב֌יקע ׀אַלן, װען א֞נשטא֞ט --ן 
קומט --עם (498). 

ב֌ייש׀֌. : דעם ךײכֿנס ׀אַךמעגן, דעך אַלטעךס ׹ייד, דעך געשטא֞ך. 
ב֌ענעךס קינדעך. (שי קומט ׀֌א֞ך אַ מעך׊א֞ל--,די קלוגעס ׹ייד"?) 

9 אַ ׀֌א֞סעסיוו, אויך די װעךטעך ,מיין, דין, זיין, אי׹, 
אונזעך, אייעך, זייעך" ׀אַךש׀֌א֞ךן דעם ב֌אַשטימיקן אַךטיקל ב֌יים 
סוב֌סטאַנטיוו, װא֞ס זיי שטייען ׀אַך אים: דעם שכֿנס קעלב֌ל (--דא֞ס 
קעלב֌ל דעם שכֿנס); מיין ב֌ךודעך (=-דעך ב֌ךודעך מיינעך); א֞ב֌עך: 
דעם שכֿנס אַ קעלב֌ל, מיינעך אַ ב֌ךודעך. 


8 
= ש/1 יי 


נישט ׀֌לא֞נטעךן די אַךטיקלען ׀ון ב֌יידע סוב֌סטאַנטיון: 
Öž ןֶ 1 





אַ קעלב֌ל דא֞ס קעלב֌ל 
אַ שכֿנס אַשכנס אַ קעלב֌ל | אַ שכנס קעלב֌ל 
דעם שכֿנס דעם שכֿנס אַ קעלב֌ל דעם שכֿנס קעלב֌ל 








0. אין מעך׊א֞ל ב֌אַקומט זיך אַ שוויידייטיקייט: 


דעם שכֿנס קעלב֌ל דעם שכֿנס א--די קעלב֌לעך דעם שכֿנס/ ‏ 
דעם שכֿנס אַ קעלב֌ל קעלב֌לעך (- קעלגלען דעם שכֿנס ( 
מיין ב֌ךודעך * =די ב֌ךידעך מיינע 

: מיינע ב֌ךידעך 
מיינעך אַ ב֌ךודעך ) -=ב֌ךידעך מיינע ( 


1 יא המנס מ׀֌לה' איז נישט ;המנס אַ מ׀֌לה'; דא־ איז ב֌ײ 
מ׀֌לה ׀אַךש׀֌א֞ךט דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל און ;אַ' קומט אַלס אַך. 


טיקל ׊וס גאַנ׊ן ב֌אַהע׀ט ,המנס מ׀לה"; אַזױ ‏ אויך: אַ גא֞טס ךחמנות. 


אַ גא֞מס געב֌א֞ם (207), 
92 די אא֞נגעהעךיקייט", װא֞ס ס'ב֌אַטײט דעך ׀֌א֞סעסיו א֞דעך 
די וועךטעך {,מיינ(עך), דיינ(עך)? אאַז"ו, קען זיין ׀אַךשידנאַךטיק: 


) יוךידישע א֞נגעהעךיקייט אַלס אייגנטום: ב֌ךעגמאַנס הױן; מיי- 


× ×¢ ב֌יכעך. 
2) שייכות ׀ון אַ טייל שו אַ גאַנ׊ן: דעם מענטשנס קעך׀֌עך. 


3) ,ב֌נוגע שו": משהס אַ ב֌ךודעך = אַ ב֌ךודעך ב֌נוגע שו משהן. 


דעם אַךב֌עטעךס אַ ׀ךיינט--אַ ׀ךיינט ב֌נוגע דעם אַךב֌עטעך, מיינעך א 
חד׹ -מי׹ א הבה 


| 4) אַךױסב֌ךענגעך: ׀֌ו׊עס װעךק= װעךק, געשךיב֌ן ׀ון ׀֌ך׊ן; 
דעם ךעדנעךס מיינונג, 


קלוגשאַ׀ט. 


6) א֞נךוף ׀ון אַ ׀֌עךזא֞ן אױף אַ קךובס נא֞מען: מא־טל דעם חונכ- 


7) שייכֿות ׀ון אַ גאַנ׊ן שו אַ טייל: אונזעך לאַנד (==דא֞ס לאַנד' 
אין וועלכן מי׹ זענען ב֌יךגעך), מין יאַטשײקע (==-די יאַטשײקע, 
אין וועלכעך איך ב֎֌ין אַ מיטגליד), מיין קלאַס, מיין שטא֞ט אאַז"ו. 


5) שייכות ׀ון אייגנשאַ׀ט שו אי׹ באַזי׊עך: דעם מענטשנס 





( { תא בש א" 8 א א יט 
- = 1 ה 





= 171 -- 


8) ׀אַךשידענע אַנדעךע שייכותן: לענינס נא֞מען, װא֞לטעךס 
אַדךעס. 

3. דעך ׀֌א֞סעסיו ב֌אַטייט א֞נגעהעךיקייט שו אַ ׀֌עךזא֞ן. װען 
דעך ׀֌אַסעסיוו איז אַ סוב֌סטאַנטיו, װא֞ס ב֌אַטײט ב֌ע׊ם נישט קין 
׀֌עךזא֞ן, איז די ׀֌א֞סעסיוו-׀א֞ךמע גו׹ם שו ׀֌עךזא֞ני׀י׊יךן דעם געגנ. 
שטאַנד (׀א֞ךשטעלן אים אַלס ׀֌עךזא֞ן). ׀ךג?' דעך געךויש ׀ון 7י 
ב֌יימעך--די ב֌יימעךס געךויש; אין לע׊טן ׀אַל דעךשיינען די ב֌יימעך 
כ֌מעט אַלס ,עמע׊עך" (א֞נשטא֞ט אַלס ,ע׀֌עס?). 

4, מע ב֌אַנו׊ט אַמא֞ל א֞נשטא֞טן ׀֌א֞סעסיוו ׀ון ׀֌עךזא֞ן-נעמען-- 
דעם דאַטיוו מיט ,׀ון": ,די װעךק ׀ון שלום-עליכֿמ(ען)" א֞נשט. ,שלום- 
עליכֿמס וועךק", ,די אַךױסטךעטונג ׀ון ט׹א־שקין? א֞נשט, אטךא֞׊קיס 
אַךױסטךעטונג". איך האַלט עס ׀אַך נישט יידישלעך. 

אמת, ׀ון א װײמעךן שטאַנד׀֌ינקט מז מען א֞נעךקענען, אַז דעך 
׀אַךב֌ײט ׀ון סינטעטישע ׀֌א֞ךמעס אױף אַנאַליטישע איז ב֌כלל אַ ׀֌ךא֞גךעם 
אין דעך ש׀֌ךאַך, א֞ב֌עך אין דעם ׀אַל, דאַכט זיך, הא֞ב֌ן מי׹ שו מון 
נישט מים קײן נאַטיךלעכעך סטאַדיע אוי׀ן װעג ׀ון ײדישׂ שו אַנאַליטישע 
׀א֞ךמעם, נא֞ך מים אַ נישט ב֌אַךעכטיקטעך װי׹קונג ׀ון ךוסיש, ד.ה. מיט 
אַן ענדעךונג אין דעם ש׀֌ךאך-ב֌אַנוץ ׀ון יחידים, װא֞ס גײט נישם ׀֌אַ. 
ךאַלעל מיט דעך אַנטש׀֌ךעכיקעך ענדעךונג אינעם ש׀֌ךאַך-חוש ׀ון ׀א֞לק. 

5 א֞׀טמא֞ל קומט ׀א֞ך אַ גאַנ׊ע ׹יי ׀֌א֞סעסיוון, ב֌אַהע׀ט איי- 
נעך שום אַנדעךן: דעם קךעמעךס זונס מעשים; אין טאַטנס טאַטנס 
טאַטן אַךײן; װא־לט גענוג געװען דעך קליאַטשע ב֌יז קינדס קינדס 
קינדס קינדעך (אַבֹ֌ך.). 

- = 486. זײעך זעלטן א֞ב֌עך קומט ׀֌א֞ך, אַ ׀֌א֞סעסיװ זא־ל ב֌אַהעךשן אַ ב֌ויג- 
׀אַל: מי׹ דאַך׀ן נישט נישם אײעךן און נישט קײנעמס ׀ון אײעךע קא֞- 
לעגעס מךויעך (לײװ.), ׀֌א֞ךמאַל קען מען שו שזא זאַץ גא֞ךנישט הא֞ב֌ן 
א֞ב֌עך עך לײענט זיך שװעךלעף (א׀שך איב֌עךן װעךטעך.סדך) 

7 אַ ׀֌א֞סעסיוו װעךט ב֌כֿלל ב֌אַהע׀ט שו אַ סוב֌סטאַנטיוו אוך 
ועךט נישט ב֌אַהע׀ט שו קיין װועךב֌. אין דעם איז עך דעך ;הי׀֌וך" 
׀ון אַקזאַטיוו. מי׹ ווייסן א֞ב֌עך, אַז אַ סוב֌סטאַנטיױךטעך אינ׀יניטיול 
;זא־גט זיך נישט א֎׀֌" נישט ׀ון װעךב֌אַלע, נישט ׀ון סוב֌סטאַנטיווע 
ב֌אַהע׀ט-או׀נים (459). עךשט וװעךט עס נא֞כֿאַמא֞ל ב֌אַשטעטיקט: דעך 
אינ׀יניטיוו, כֿא֞טש עך איז אַ װעךב֌, קען ב֌אַהע׀טן שו זיך אַ ׀֌א֞סע- 
סיוו. נא־ך מעך: עך קען איינ׊ייסיק ב֌אַהע׀טן שו זיך ׀ון איין זייט 


=-'1/2 -- 


אַ ׀֌א֞סעסיוו, ׀ון דעך אַנדעךעך -- א־ן אַקוזאַטיוו (טאַקע ׀׀ון איין זייט" 
און +׀ון דעך אַנדעךעך זייט" ממש): משהס לײענען אַ ב֌וך, ש֮ין זינ- 
גען לידעך. 


4 אַדיעקטיוו 


8. אַן אַדיעקטיוו (אַ ב֌אַטייטיקעך) ב֌אַ׊ײכֿנט אַ סימן, א֞׀֌גע- 
ט׹א־גן שו אַ זאַך (׊וגעשךיב֌ן שו אַ זאַך, אַ סימן מיט אַן א֞נװײיז אויף 
זיין געהעךיקייט שו אַ זא־ך). 

9 דעך טעךמין ,סימן" איז גאַנץ עלאַסטיש: ;אַ שטאַךקעך 
מענטש" -- שטאַךק אַלײן ׀אַך זיך, ,אַ געאַכֿטעך מענטש"--געאַכֿט ׀ון 
אַנדעךע; /א ךויטע ב֌לײי׀֌ענע" -- װא֞ס שךייב֌ט ׹ויט א֞דעך װא֞ס איז 
א֞׀֌גע׀אַךב֌ט ׹ויט; ;אַן ענגלישע שייטונג"--געדךוקט אויף ענגליש א֞דעך 
שטעלט ׀א֞ך די ענגלישע א֞ךיענטאַ׊יע; ,׀אַלשע ב֌ךיליאַנטן" -- נישט 
קיין ב֌ךיליאַנטן, װא֞ס זענען ׀אַלש, נא֞ך ע׀֌עס, װא֞ס איז ענלעך שו 
ב֌ךיליאַנטן { ׀ךגלי אַ ב֌אַװו֌סטזיניקעך אַךב֌עטעך--אַ ב֌אַװו֌סטזיניקעך שךיט. 

0. א גךויסעך טיש' - שײדם אנטעך אײן טיש ׀ון אַנדעךע, 
נישט אַלע מישן זענען גךויסע. ,װײסעך שנײי' שײךט נישט אונטעך דעם 
שנײי ׀ון קײן אַנדעך שנײ, נא֞ך מאַכט אוי׀מעךקקאַם איף אײנעם זײנעם 
אַ סימן (׀֌א֞עטישעך ע׀יטעט). 

1. דעך סימן, װא֞ס ס'ד׹יקט אס דעך אַדיעקמיװ, קען געהעךן 
נישט נא֞ך שו דעך זאַך נו׀א, נא֞ך שו אײנעם אי׹ן אַ סימן: ,אַ גנוטעך 
ךעדנעך' הײיסט נישמ, אַ ךעדנעך, װא֞ס איז גום (׀ךנל' אַ גנוטעך מענטש), 
נא֞ך--אַ ךעדנעך, װא֞ס ךעדט גום, א ךעדנעך, װא֞ס איז גוט אַלס ךעד. 
נעך, אַ גום ךעדנדיקעך; ;אַ שװעךעך חולה'-נישט אַ חולה, װא֞ס װעגםט 
אַסך, נא֞ך א שװעך קךאַנקעך מענטש; ׀ךגל' ,אַ גךױסעך הי׹' - װעגן 
א חזי׹ און װעגן אַ מענטשן 

2. ׀אַךאַן סוב֌יעקטיװע אדיעקטיװן, װא֞ס ב֌אַטײטן איגנטלעך 
נישט קײן סימן ׀ון דעך זאַך, נא֞ך דעם ךעדעךס ב֌אַ׊יונג שו דעך זאך. 
,עך ׀אַךמא֞גט אַ גאַנ׊ן מיליא־ן !"--,נאַנ׊ן" כאַךאַקטעךיזיךט דא־ נישט דעם 
מיליא־ן (׀ךגל' עך ט׹א־גט אַ גאַנ׊ן מלב֌וש), נא֞ך דעם ךעדעךם עמא֞׊יע 
ב-עך ׀אַךמא֞גט אַזש אַ מיליא־ן!). 

3. בילדן ׀ון אַן אַדיעקטיוו אַלע זיינע שא־ל., מין. און ב֌ויג׀אַל- 
׀א֞ךמעס הייסט דעקליניךן (ב֌ייגן) אים, 





" 
| 


=+ כלן == 


די נא֞ךמאַלע סכֿעמע ׀ון אַדיעקטיווישעך דעקלינאַ׊יע איז אַזאַ: 








איינשא־ל מעך׊א֞ל 
ך קיטע ןעקמ וע יט אט זי עךגניקעלענד. 
מין | {ומין זון מין | 
ו֞֌ 
= יע נול,--ע(ס) יע 
= 2 נול,.--ע(ס) = 





ב֌ייש׀֌ילן : 
נא֞ט, אַ שטאַךקעךן אַ שטאַךקע אַ שטאַךק(עס) קינד, דא֞ס שטאַךקע 


מאַן ׀ךוי שטאַךק(×¢) קינד מענטשן 
אַקוז. | אַ שטאַךקן | אַ שטאַךקע | א שטאַךק(עס) קינד, דא֞ס | שטאַךקע 
מאַן ׀ךוי שטאַךק(×¢) קינד מענטשן 
דאַט. | אַ שטאַךקן | אַ שטאַךקעךן אַ שמאךקןן) קינד, דעם | שטאַךקע 


מאַן ׀ךוי שטאַךקן קינד מענמשן 


4, דעך נא֞מינאַטיוו-אַקוזאַטיוו ׀ון ד׹יטן מין איז א֞׀֌הענגיק 
׀ון דעך א֞נװעזנהייט ׀ון אַךטיקל: 

דא֞ס גוטע קינד (זעלטן: דא֞ס גוט קינד). 

אַגוט קינד (זעלטן: אַ גוטעס קינד). 

גוט קינד (זעלטן: גוטעס קינד). 

--ס, נישט --עס, קומט הױ׀֌טזאַכלעך ב֌יי איינטךאַ׀יקע אַדיעק- 
טיוון און ב֌יי אַדיעקטיוון מיט --יק, - לעך. 

85. נא־ך יא־ט (די׀טאַנג) װעךט דעך סו׀יקס טךאַ׀יקעך ×  ׀אַך- 
ב֌יטן אויף --עם: אַ נייעם, שיינעם (907). 

א֞ב֌עך נא־ך מ, טךאַ׀יקן ל, נג, × ×§, - ב֌לײב֌ט × : אַ ק׹ומן (אויך 
קךומען), אײדעלן, יונגן, קךאַנקן. 

װען די טעמע לא־זט זיך אויס מיט טךאַ׀יקע ל, × , קומט א֞׀ט 
(א֞ב֌עך נישט שטענדיק) אַ קא֞מ׀֌ענסיך:×¢' (905): איידל--איידעלעך. 


-- 174 -- 


איידעלן ב֌אַהאַלטן -- ב֌אַהאַלטענעך, ב֌אַהאַלטענע, א֞ב֌עך זיל* 
ב֌עךן *) -- זילב֌עךנעך (נישט זילב֌עךענעך) 

6. אַ ב֌אַזונדעך דעקלינאַ׊יע (אומךעגלמא֞סיק) הא֞ב֌ן די אַדיעק. 
יטיוון דעך, א֞ט-דעך, אַלדעך (70). 

א֞נשט. יעננע)ס קומט אַמא֞ל יענץ 

7. ס'מעךקט זיך אַ טענדענץ שו ׀אַךא֞ךימעךונג ׀ון דעך דעק. 
לינאַ׊יע ׀ון אַדיעקטיוו, ד. ה. שו ׀אַךקלענעךונג ׀ון דעך שא־ל ׀א֞. 
געטיש ׀אךשידענע ׀א֞ךמעס. סלא֞זט זיך קא֞נסטאַטיךן: 

8 ג). דעך דאַטיוו ׀ון שוייטן מין הא־ט א֞׀ט דעם סו׀יקס 
--×¢ (ענלעך שום נא֞מינאַטיוו--אַקאַטיוו). ב֌ייש׀֌ילן: 

א֞נשטא֞ט ךו֌יקע ׀אַךטךאַכטקײט (אַבֹ֌ך.)} מיט אַ נשמה אַ גאַנ׊ע, 
אַ געזונטע און אַ ךיינע (ש"×¢); דא֞ס זשומען ׀ון אַ גע׀֌ײניקטע ׀ליג 
(א֞׀֌)} מיט אַ שךעקלעכע קויטשעךיי און ׹שיחה (ךעזניק); נישט גע: 
לייגט גענוג אַכטונג אויף די יידישע אַךב֌עט (;עמעס'; נא־ך ׀֌עטלי- 
ךעס גךויסע מ׀֌לה (,עמעס") 

שי מעךקט זיך עס אױך ב֌ײים ׀֌א֞סעסיו? 

9 (). דעך דאַטיוו ׀ון ד׹יטן מין הא־ט א֞׀ט דעם סו׀יקס 
׀ונעם נא֞מינאַטיוו-אַקואַטיוו (--עס א"אַ) (446). ב֌ייש׀֌ : 

׀ול אין איטלע׀ֿעס ווינקעלע (אַבֹ֌ך); עך מוז יעדעס מייד? גע: 
׀עלן (א֞׀֌.)} געװעקט, געךו׀ן און גע׀יךט ׀ון דא֞ס שיינע ב֌ילדעךישע 
װא֞ךט (דא֞ב֌ך.) 

0. די דעךשינונג ׀ון דעקליאַ׊יע-׀֌אַךא֞ךימעךונג, װי יעדע 
׀֌אַךא֞ךימעךונג אין סינטאַקסישע װא֞ךט׀א֞ךמעס, איז ׀֌ךא֞גךעסיו. איך הא֞ב֌ 
א֞ב֌עך שו װײניק ׀אַקטישן מאַטעךיאַל, אז איך זא־ל קענען מאכן 8 
כ֌ךאַקטישן (ש׀֌ךשֵך-׀֌א֞ליטישן און מעטא֞דישן) אויס׀יך. 

1. ווי שוין געזא֞גט, זענען ׀אַךאַן נישט. יי  ,‏ אַדיעקי 
טיוון, אַהעך געהעךן: 

) ךוסלענדעך, ווילנעך אדג"ל, 

װא֞ס ׀אַךאַ, סאַךאַ (סאַךע), קיין (נישט אַק׊ענטיךט, ׊.ב֌. 
,קיין געסט זענען נישטא֞?. 

,װא֞ס ׀ט ך אַ" איז ׊װײ װעךטעך; ׊װישן ,װא֞ס" און ׀טךא" 


*) קין װא֞ךט ,זי לב עךן* איז נישטא֞, א֞ב֌עך די טעמע ׀ֿון ,זילב֌עךגעך" 
איז זילב֌עךן. 





ק֌ען מען אַךײנשטעלן אַנדעךע װעךטעך ({װא֞ס איז דעם אינדיק ׀אַך אַ 
חילוק"). ׊װישן ,×€ א ך" און ,8"-נישם. 

3) שוויי, ‏ ד׹יי אאַז"ו. 

4 ,גאַנץ, האַלב֌" ב֌יי געא֞גךאַ׀ישע נעמען און ,גךויס' ב֌ײ 
אַב֌סטךאַקטע נעמען א־ן אַךטיקל: גאַנץ מאַסקװע ךעדט דעך׀ון;! עך 
איז אויסגעוװוען גאַנץ אַמעךיקע; האַלב֌ כֿאַךקא֞װ; מיט גךויס ׀ךײד; 
עך הא־ט גךויס ׊עך; מיט גךויס אינטעךעס. 

די דעךשינונג, װא֞ס לינם אין ג׹ונם ׀ון די איסדךיקן (׀֌ךא֞װינ. 
׊יאַליזמען ?) 8 גאַנץ זומעך, אַן אַנדעך זײט א"א, הא֞ב֌ איך נא־ך נישט 
דעךלעךנט, | 

9. אַ װאַקלעניש מעךקט זיך ב֌נונע די אַדיעקטיװן ׀ון געא֞גךאַ. 
׀ישע נעמען מיט -עך: ךוסלענדעך, מינסקעך...; ס'קומט ׀א֞ך: אין 
מינסקן ב֌ונדישן קלוב֌ (,װעקעך'); אַגךא֞נא֞מישע סעק׊יע ב֌ײם מינסקן 
לאַנדװיךטשאַ׀טלעכן קךײזל (,װעקעך'); דעך א֞נ׀֌יךעך ׀ון דעם ךוסלענדן 
׀֌ךא֞לעטאַךיאַט (׀ון ךײד)-ד.ה. אַ טענדענץ שו ב֌ילדן דעם דאַטיה ׀ון 
עךשטן מין, חי ב֌ײ אַ דעקליניךלעכן אַדיעקטיה, מיטן סו׀יקס -. 

שי איז די דא֞זיקע טענדענץ ׀ון ,נײב֌ילדונג לױמ אַנאַלא֞גיע" ׀֌ךא֞ג. 
העסיװ ? ׀ון אײן זײטם איז די ׀֌אַךא֞ךימעךונג אין סינטאקסישע װא֞ךט. 
׀א֞ךמעס אַ ׀֌ךא֞גךעסיװע דעךשינונג; ׀ון דעך ׊װײמעך זײם איז א֞ב֌עך 
נ֎ישט֌ װײניקעך ׀֌ךא֞גךעסיו די אױיסגלײכונג ׀ון די ׀א֞ךמעס, ד.ה. די 
׀֌אַךקלענעךונג ׀ון דעך שא־ל אויסנאמען. אויף װי׀ל די דעקליאַ׊יע ׀ון 
אַדיעקטיו האַלט זיך נא־ך ׀עסט (יעדנ׀אלס אין עךשטן מין) איז, װײזט 
אויס, ׀֌ךא֞גךעסיו, װען אויך די נישט דעקליניךלעכע אדיעקטיװן (װא֞ס 
װעךן אין אונזעך ש׀֌ךאַך-חוש אוי׀גענומען גלײך װי אַנדעךע אדיעקטיװן) 
ב֌אַקומען אַ דעקלינאַ׊יע. דעך, װא֞ס זא־גט ,מינסקן קלוב֌', ׀ילט, װײום 
אויס, אַ נויטװענדיקיים אין אַ גענוג שטאַךקן סימן ׀ונעם דאַטי, װעלכן 
עך גע׀ינם נישם אין דעך ליטעךאַךישעך ׀א֞ךמע ;אין מינסקעך קלוב֌י. 

3 ווייטעך איז ׀אַךאַן אַ גךו׀֌ע אַדיעקטיון, ׀ון סלאַװויש גע- 
נומען, װא֞ס װעךן א֞׀֌טמא֞ל ב֌אַנו׊ט אומדעקליניךלעך, מיטן כו׀יקס 
--×¢ אין אַלע ׀א֞ךמעס. ב֌יײיש׀֌.: אַ שיינעך און אַ טשע׀֌קע:ב֌חוךל 
(ש"×¢); אַ מא֞דנע מענטש געוען א֞ט דעך אַךנ֌א֞לד (ש"×¢); דעך ב֌ידנע 
אייזנשטאַט (ש"×¢); מיט אַ קא֞ךאַװע ׀֌נים (ש"×¢); אינמא־ל ׀אַךגלוסט 
זיך דעם חתן, אַ טשע׀֌קע:ב֌חוךל, אויס׀֌ו׊ן דעם קא֞סטיום (ש"×¢): עס 
איז געשמאַקעך דעם מבין ׀יל מעך ׀ון יענעך ׀֌ךי׀ךע זיסקייט (אַבֹ֌ך.). 


-- 176 -- 


אין מײן דיאַלעקט װעךן זײ דעקליניךט: אַ מא֞דנעך מענטש, א 
מא֞ךנעם מענטשן, װעגן אַ מא֞דנעך ׀ךוי, מחיה מתים זײן דעם טוכלען 
לא֞קאַךנעך גײסט (;,שטעךן, כאַךקא֞װ). אין מײן דיאַלעקט װעךט נישט 
דעקליניךט ,סאַמע": דעך סאַמע גךעסטעך, דעם סאַמע גךעסטן, שום 
סאַמע ב֌ךענ, ב֌ײ דעך סאַמע װאַנט. 

4 אייניקע נישט דעקליניךלעכֿע אַדיעקטיון ב֌אַהע׀טן זיך 
נא֞ך מיט אַ סוב֌סטאַנטיוו אין איינשא־ל (הא֞ב֌ן נישט קיין מעך׊א֞ל)- 
קיין שום, אַזאַ. 

אַהעך געהעך אויך דעך אומב֌אַשטימיקעך אַךטיקל. 

א֞נשטא֞ט דעך מעך׊א֞ל ׀ון ;אַזאַ" קומט אַזעלכע (אַזױנע, אַזע- 
טיקע)?. 

5. אויך די װעךטעך יעדעך, יעטװידעך הא֞ב֌ן קיין מעך׊א֞ל 
נישט. אין דעך אײנ׊א֞ל וועךן זיי ב֌אַנו׊ט ׀אַךשידן--דעקליניךלעך 
(מיט יעדן מענטשן, יעטװוידע ׀ךוי), א֞דעך נישט דעקליניךלעך (מיט 
יעדעך מענטשן, יעטװוידעך ׀ךוי). 

6. מאַזױנעך" װעךט דעקליניךט נא֞ךמאַל, א֞ב֌עך אין דעך איינ- 
שא־ל קומט עך ב֌לוז נא֞כֿן סוב֌סטאַנטיוו (;אַ מענטש אַזױנעך", נישטא֞ 
מ;אַזױנעך מענטש"), דא֞ס אייגענע איז שייך שו ,מיינעך, דיינעך, זיינעך, 
איךעך, אונזעךעך, אייעךעך, זייעךעך" (808). 

7 מאֵל" הא־ט די דא֞זיקע ׀א֞ךמעס: אַל (דעך, די, דא֞ס, דעם), 
אַלעם, אַלע. ׊. ב֌.: אַלדא֞ס גוטס, שו אַלדי (אַלדע) שװאַך׊יא֞ך, אויף 
אַלעם ג׹ייטן, ׀ון אַלעם גוטן, אַלע מענטשן 

8, ;, מיין, דיין, זיין, אי׹, אונזעך, אייעך, זייעך, איין" עב- 
דעךן זיך ב֌לויז לוט דעך שא־ל: ׀אַך אַלע מינים און ב֌ויג׀אַלן ׀ון 
איינשא־ל -- מיין, דיין..., ׀אַך דעך מעך׊א֞ל--מיינע, דיינע... מע דאַךף 
א֞ב֌עך אונטעךשיידן ,מיין? און ;מיינעך": מיין א"אַ קומען נא֞ך ׀אַךן 
סוב֌סטאַנטיוו (און ׀אַךש׀֌א֞ךן דעךב֌יי זיין ב֌אַשטימיקן אַךטיקל), מיינעך 
א'אַ קומען נא֞כֿן סוב֌סטאַנטיוו א֞דעך זעלב֌שטענדיק. 

9. ב֌לײב֌נדיק ב֌ײ אונזעך דע׀יני׊יע ׀ון אַדיעקטיװ, קען מען 
נישט האַלטן ,מײן, דײן.,." נישט ׀אַך דעקליניךלעכע אדיעקטיװן נישט 
׀אַך נישט דעקליניךלעכע אַדיעקטיװן; ס'איז א ב֌אַונדעך קלאס ;האַלב֌- 
דעקליניךלעכע אדיעקטיװן. 

0. אַן אַדיעקטיוו ב֌אַהע׀ט זיך מיט אַ סוב֌סטאַנטיו. אַ דעקלי- 
ניךלעכֿעך אַדיעקטיוו שטימט מיט מיטן סוב֌סטאַנטיוו אין ׊ַא֞ל, מין 





= יי קה = 


או֌ן ב֌ויג׀֌אַל, ד.ה. ב֌אַקומט די א֞דעך יענע שא־ל.׀א֞ךמע, מי-׀א֞ךמע 
און ב֌ויג׀אַל-׀א֞ךמע לויט דעך שא־ל.׀א֞ךמע, מי-א֞נגעהעךיקייט און סינ. 
טאַקסישעך ךא֞ליע ׀ונעם סוב֌סטאַנטיו. 

אַ נישט-דעקליניךלעכעך אַדיעקטיוו ב֌אַהע׀ט זיך מיט אַ סוב֌. 
סטאַנטיוו, ׀אַךשטייט זיך, א־ן קיין שום מיטשטימונג. 

1. דיאַלעקטיש (ליטוויש) קומט ב֌יי אַ שטא֞׀֌נא֞מען דעך אַדיעק. 
טיוו אין מעך׊א֞ל: הייסע מילך, ךיינע װאַסעך, וייסע ׀֌אַ׀֌יך: אַהעך 
געהעךן : אייזן, ב֌יך, ב֌לוט, ב֌ךויט, גא־לד, געלט, װאַסעך, ויין זאַלץ, 
זילב֌עך, חלב, מעב֌ל, מעל, ׀֌אַ׀֌יך, ׀לייש, ׊וקעך, קו׀֌עך אאאַ. 

דעךווייזן, אַז ס'איז טאַקע די מעך׊א֞ל, נישט דעך ׊וייטעך 
מין, קען מען דו׹ך דאַטיוו: ,מיט ׀ךישעך ענעךגיע" (׊װוייטעך מין 
איינשא־ל), ,מיט ׀ךישע כ֌וחות" (מעך׊א֞ל), ,מיט ׀ךישע (נישט ,׀ךי- 
שעךי) מילך" (אַלזא֞--מעך׊א֞ל). 

א֞ב֌עך לגכ֎֌י אַ ׀֌עךזא֞גװא֞ךט זענען די שמא֞׀֌נעמען-אײנ׊א֞לן (,די 
מילך לוי׀ט', נישט ,לוי׀ן). ליטעךאַךיש קומט א֞׀֌טעך ׀֌א֞ך אַ ׀֌שומעך 
ב֌אַנוץ, װען די שטא֞׀֌נעמען ב֌אַהע׀טן שו זיך אַן אדיעקטי אין דעך 
אײנ׊א֞ל;: מים הײסעך מילך, ךײן װאַסעך, דא֞ס ךײנע װאַסעך. 

2. די מעך׊א֞ל ,אַלע" קומט ב֌אַהע׀ט שו אַן איינשא־ל, װא֞ס 
ב֌אַטײט אַ ׊ײיט: אַלע א֞װנט (-=יעדן א֞װנט), װא־ך, װוינטעך, זומעך, 
חודש, טא־ג, יא־׹, מא־ל, ניייא־׹, ׀֌סח, ׀ךימא֞ךגן, שעה אאַז"ו. ,ק׹יגט 
מען זיך א֞׀֌ אַלע יא־׹ן, ב֌עט מען זיך מחילה אַלע יא־׹" (װא֞ךא֞: 
ב֌ייטשיק). 

3 ב֌יי דעך הע׀לעכֿקייט-מעך׊א֞ל ,אי׹, זיי" (177) קומט דעך אַדיעק- 
טיוו אין איינשא־ל (און דעך װעךב֌ אין מעך׊א֞ל): אי׹ זענט אַ קלױף 
געך ; אי׹, אַזאַ קלוגעך, זא־לט אַזױ ךעדן?; זיי זענען אַ ךײכֿעך, 

4. ס'קומט ׀א֞ך מײנס, דײנס, זײנם אאַז"ו אומא֞׀֌הענגיק ׀ונעם 
מין, ׊. ב֌. װעם װעךן זײנם אַן א֞ךגאַנישעך ׀אַךמעגן (נוסינא֞װ). אויף שו 
קװאַלי׀֌י׊יךן די דעךשינונג הא֞ב֌ איך שו װײניק מאַטעךיאַל. 

9. אַ סוב֌סטאַנטיוויךטעך אַדיעקטיוו הא־ט, ׀אַךשטייט זיך, אַ 
מין-׀א֞ךמע. זי איז א֞׀֌הענגיק א֞׀֌טמא֞ל ׀ונעם מין ׀ון יענעם סוב֌סטאַנ- 
טיוו, שו װעלכֿן סװוא֞לט געקענט ב֌אַהע׀ט זיין דעך אַדיעקטיו, ׊. ב֌.: 


- די עךשטע, װא֞ס כ'הא֞ב֌ דא־׹טן געטךא֞׀ן (די'י עךשטע ׀ךךוי, ב֌יךגעךין, 


חבךטע אדג"ל); דעך ב֌עסטעך איז סוףכ֌ל-סוף גא֞לדב֌עךג (=-ב֌עסטעך 
מענטש, דא־קטא־׹ אדג"ל). אַמא֞ל קומט אַזאַ אַדיעקטיוו אין ד׹יטן מין-- 


יידישע גךאַמאַטיק (12) 


== 1/8 -- 


ווען עך הא־ט אַן אַב֌סטךאַקטן ב֌אַטײט, ׊. ב֌. דא֞ס עךשטע, װא֞ס כוועל 
מא־׹גן שא֞ן... (כא֞טש: ;די עךשטע זאַך, דעך עךשטעך אוי׀טו"). 

6. אין אַזעלכע קא֞נסטךוק׊יעס, װי ;אײנעך ׀ון די מענטשן, 
אינע ׀ון די ׀ךױיען, דעך ב֌עסטעך ׀ון די שךײב֌עךס, די עךשטע ׀ון 
די ב֌אַזוכעךינס" א׹ג"ל, קען מען אײנזען, ׀א֞ךמאַל, ‏ 8 מיטשטימונג אין 
מין ׊װישן אַדיעקטיװ (סוב֌סמאַנטיויךטן) מיט דעך אײנ׊א֞ל ׀ונעם סוב א֞ך. 
דיני׹טן סוב֌סטאַנטיו (געװײנלעך איז, װען 8 סינטאַנמע שטימט.מים, 
איז מיט דעך סוב֌א֞ךדיניךיקעך, נישט מיט דעך סוב֌א֞ךדיניךטעך סינטאַגמע). 

7. ווען מי׹ ווילן אַנאַליזיךן דעם ב֌אַהע׀ט: ,כ'האַלט זי ׀אַך 
אַ שיינעך", שטויסן מי׹ זיך א־ן אױף אַזאַ שװועךקייט: ׀אַך אַ שי 
נעך" שטימט מיט ,זי" אין מין אוֹן שא־ל (׀ךגל? כ'האַלט אים ׀אַך אַ 
שיינעם, כ'האַלט זיי ׀אַך שיינע) א֞ב֌עך נישט אין ב֌ויג׀אֵל (,זי" -- 
אַקוזאַטיוו, , שיינעך"--דאַטיװו). אין ב֌ויג׀אַל איז ,׀אַך אַ שיינעך" א֞׀֌. 
הענגיק ב֌לייס׀ק ׀ון ,כ'האַלט? (דו׹ך דעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ׀אַך). קומט 
אויס, אַז ׀אַך א שיינעך" איז א֞׀֌הענגיק איינשייטיק ׀ון שוויי סיבי 
טאַגמעס. אַזאַ דעךשיינונג קען מען ךו׀ן טא֞׀֌עלע שיונג, 

8. אַב֌יסל וייניקעך קלא־׹ איז די טא֞׀֌עלע שיונג אין אַזאַ 
׀ךאַזע: כֿיטךעף דעם חב׹ אַ קךאַנקן. סװוא֞לט זיך געקענט דוכטן אַז 
,אַ קךאַנקן" שטימט מיט ,דעם חב׹" נישט נא֞ך אין מין און שא־ל, 
נא֞ך אויך אין ב֌ויג׀אַל (אַקזאַטיו--אַקאַטיו), א֞ב֌עך דעך אַקװאַטיו 
׀ון ,אַ קךאַנקן" קען דא־ך זיין א֞׀֌הענגיק ׀ון ,כ'טךעף" (װי דעך דאַ 
טיוו , ׀אַך אַ שיינעך"-- ׀ון , כֿיהאַלט"). מוזן מי׹ זיך װענדן שו אַנאַ: 
לא֞גיע. אויף ווי׀ל די ב֌אַ׊יו֌נג ׀ון ;אַ קךאַנקן" און ,דעם חב׹" איז 
דא־ אַנאַלא֞גיש מיט דעך ב֌אַ׊יונג ׀ון ;אַ שיינעך" און ,זי" אין ׀ךי- 
עךדיקן ב֌ייש׀֌יל, אויף ווי׀ל, וייטעך, דעך ב֌אַהע׀ט ,כ'טךעף דעם 
חב׹ אַ קךאַנקן" איז געב֌ויט גא־׹ אַנדעךש וי ,כ'טךעף דעם קךאַנקן 
חב׹" (וו֌ ,קךאַנקן" שיט זיך טאַקע ב֌לויז שו ,חב׹"), אויף אַזױ ׀יל 
מעגן מי׹ א֞ננעמעַן, אַז אין ;כ'יטךעף דעם הב׹ אַ קךאַנקן" הא־ט ,אַ 
קךאַנקן" אַ טא֞׀֌עלע שינגי 

9 מע קען דא־ טאַקע ׀עסטשטעלן אַכֹ֌לק אַז אַן אַדיעקטיו 
מיט טא֞׀֌עלעך ׊יו֌נג הא־ט דעם אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל (אין מעך׊א֞ל-- 
גא֞ךנישט), אומא֞׀֌הענגיק ׀ונעם אַךטיקל ב֌יים סוב֌סטאַנטיו. 

0 ב֌ייש׀֌ילן ׀ון טא֞׀֌עלעך שיונג: אַךײנטךא֞גן זא־ל מען די׹ 
אַ קךאַנקן! אַךױסטךא֞גן זא־ל מען די׹ אַ טויטן! (ש"×¢). אַן אַדיעקטיו 


שי 
: 


-- 179 -- 


מיט טא֞׀֌עלעך ׊יו֌נג דאַךף נישט שטיין דװווקא נא֞כֿן סוב֌סטאַנטיו: ,אַ 
קךאַנקן טךעף איך אים" (מיט אַק׊ענט אויף קקךאַנקן'); אַזעלכֿן װײַ 
דו ב֌יסט היינט, דעךקען איך דיך נישט. 

1. אן אדיעקטיװ מיט טא֞׀֌עלעך שיונג קען זײן אין נא֞מינאַטי; 
אַ געךיךמעך ב֌יז שו טךעךן, הא־ט זיך מ׹דכי אַװעקגעדךײט ׀ון עולם 
(א֞׀֌.), דא֞ס װײב֌ל, אַ ׀אַךװײנטע, קלא־גט זיך ׀אַך װיעךען (אֶ׀֌.). אַזאַ 
׀֌ךאַזע; זישן אַלע גליקלעכע אין די עךשטע ךײען (גענומען ׀ון ׀ן 
אוי׀זאַץ) איז ׊װײדײמיק (אױב֌ איגנא־׹י׹ן די אינטא֞נט׊יע): דעך סוב֌יעקט 
קען זײן ,גליקלעכע" און ;,אַלע' זא־ל זיך ׊יען שו אים אַלס אַדיעקמיה 
זאלע, װא֞ס זענען גליקלעך, זישן..), א֞דעך (װי ס'הא־ט געמײנט דעך אױ. 
טא֞ך ׀ונעם אוי׀זאַץ) דעך סוב֌יעקט איז ,לע" און ,גליקלעכע" איז אַן 
אַדיעקטיו אין נא֞מינאַטיוו מים אַ טא֞׀֌עלעך שינג (אַלע זישן, זײענדיק 
גליקלעך...). (אין טזא ׀אֵל דאַךף גגליקלעכעי אױיסגעטײלט װעךן אין דעך 
שךי׀ט מיט קא֞מעס.) 

. ׀אַךאַן זעלטענע ׀אַלן, װען אַן אַדיעקטיו (אַ נישט-דעק. 
ליניךלעכעך) איז ב֌׊ַהע׀ט נישט שו קיין סוב֌סטאַנטיו, נא֞ך שו אַן 
אַדיעקטיוו: אַזאַ גוסעך מענטש (דעך אוממיטלב֌אַךעך ש׀֌ךאַך-חוש זא־גט 
אונז, אַז ,אַזאַ' איז ב֌אַהע׀ט נישט שו ,מענטש?", נא֞ך שו ,גוטעך?), 
,אַזעלכֿע (אַזױנע, אַזעטיקע) גוטע מענטשן, דעך סאַמע ב֌עסטעך מענטש". 
אַהעך געהעך אויך אַדיעקטיוו ב֌יי שא־ל-נא֞מען: גאַנ׊ע ׊ען ךוב֌ל, גאַג. 
׊ע ד׹יי ׊עךיסענע קליידעך, א וועלכע ×€×™× ×£ הונדעךט מאַן 


5 אדוועךב 


3. די נאַטיךלעכע שטעלונג ׀ון אַדװעךב֌ איז -- ב֌יי אַ װעךב֌, 
×°×±ÖŒ עך ש׀֌ילט די זעלב֌יקע ךא֞ליע, װי אַן אַדיעקטיוו ב֌יי אַ סוב֌סטאַנ- 
טיוו, ד.ה. עך ב֌אַטײט אַ סימן (׀ון דעך טוונג), ׀ךגל': 
שיין זינגען | 
שיין געזונגען א שיינעך געזאַנג 
עך זינגט שיין 


כ'העך װי עך זינגט שיין | כ'העך זיין שיינעם געזװנג 


- 1890 -= 


עך קוקט ׀אַךװו֌נדעךט אַ ׀אַךװו֌נדעךטעך קוק . 
קוקנדיק ׀אַךװו֌נדעךט מיט אַ ׀אַךװו֌נדעךטן קוק 


אויך ב֌יי אַן אַדיעקטיוו און אַדװעךב֌ קומט אַן אַדװעךב֌, שו בא 


טייטן אַ סימן ׀ונעם סימן: 
גאַנץ ב֌אַלעב֌אַטיש אַ גאַנ׊עך ב֌אַלעב֌א֞ס 
אַ גאַנץ ב֌אַלעב֌אַטישעך { אַ גאַנ׊ע ב֌אַלעב֌א֞סטע 


: 


היכ֌שע גךייס 


אַ הי׀֌ש גךויסעך 
הי׀֌ש גךויס 


4 אַ סוב֌סטאַנטיוױיךטעך אינ׀יניטיוו, ווייסן מי׹ שוין (489, 
7 טךעט אַךױס אי אַלס װעךב֌, אי אַלס סוב֌סטאַנטיו. דא֞ס אייגע 
× ×¢ איז דא־ אויך: עך קען שו זיך ב֌אַהע׀טן, אַלס ב֌אַ׊ײ׀ֿענונג ׀וך 
אַ סימן, סיי אין אַדװעךב֌, סיי אין אַדיעקטיוו: 

עך זינגט שין דעך שיינעך געזאנג 
דא֞ס זינגען שיין | דא֞ס שיינע זינגען 


5. אַ סימן ׀ון אַ זאַך װעךט אַמא֞ל ב֌אַ׊ײכֿנט, א֞נשטא֞ט אַך 
אַדיעקטיוו, מיט אַן אַדװעךב֌. אַזאַ אַדװעךב֌ קומט שטענדיק נא֞כֿן סוב֌- 


סטאַנטיוו: אַ ךעגן ׀֌עךל-׹יין == אַ ךעגן אַ ׀֌עךל-ךיינעך == אַ ׀֌עךל-ךיינעך 


ךעגן. 


ב֌אַזונדעךס א֞׀ט קומט עס ׀א֞ך, ווען ס'װא־לט געדאַך׀ט גיין א 


גאַנ׊ע ׹יי אַדיעקטיון, א֞דעך וען ב֌יים אַדיעקטיוו (אַדװעךב֌) זענען 


׀אַךאַן נא־ך שו אים ב֌אַהע׀טע סינטאַגמעס, און ב֌אַזונדעךס, װען דעך 


אַדװעךב֌ איז א ׀֌אַךטי׊י׀֌. ב֌יײיש׀֌.: און זיי, די קליינע וועװךיקלעך, 


גוט א֞נגעטון און ךעכֿט ׀אַךב֌יסן, זענען געקךא֞כֿן גלייך אויף אוגד 
(ש"×¢); דעך דךײסיק-א֞ךיקעך ב֌וךמאַן, אַ געװעזענעך סטודענט, גע- 


גא־לט װי אַן אַקטיא֞ך, איז ׊ו׀עליק ׀אַךזונקען.. (ב֌עךג.). 
נא־ך ועגן אַדװעךב֌ ב֌יי סוב֌סטאַנטיו -- 8 642. 


6. ׀אַךאַן ׀אַלן, ווען אַן אַדװעךב֌ שיט זיך איינשייטיק שו א 
װעךב֌ און שו אַ סוב֌סטאַנטיו. ׀אַךשטייט זיך, אַז נישט די, נישט יע= 
× ×¢ שיונג ד׹יקט זיך נישט אויס אין קיין ׀א֞ךמע (אַן אַדװעךב֌ הא־ט" 


דא־ך נא֞ך איין סינטאַקסישע ׀א֞ךמע--אַ נול-׀א֞ךמע). דעךקענען די טא֞- 


׀֌עלע שיונג קען מען נא֞ך מיטן ש׀֌ךאַך-חוש, און געויינטלעך זענעך 
דא־ מעגלעך ס׀קות. ב֌ייש׀֌ילן, װו֌ איך זע איין טא֞׀֌עלע ׊י֌נג: איך. 


-- וו - 


שךעף דעם חב׹ קךאַנק (׀ךגל' ,איך גע׀ין דעם ב֌וך גיך -- װו֌ דעך 
אַדװעךב֌ שיט זיך אויסשליסלעך שום װעךב֌, און ,איך זע אַ ךעגן 
׀֌עךל-׹יין"--וו֌ דעך אַדװעךב֌ שיט זיך אויסשליסלעך שום סוב֌סטאַנטיו); 
זיי א֞טעמען ב֌יידע א֞׀֌, מיד ׀ון לאַנגן קךיכֿן אונטעך ד׹'עךד (לייו.) 
-- ,מיד" שיט זיך שו ,זיי" און שו ;א֞טעמען א֞׀֌"י (װען דא־ װא־לט 


-געווען אַן אדיעקטיוו ;,מידע?, װא־לט מען אויך געדאַך׀ט איינזען אַ 


טא֞׀֌עלע שיונג); א֞׀֌נעגעסן, א֞׀֌געב֌עגטשט, ךו׀ט עך די חדךיינגלעך 
אַךיין (אַש); אויסגעהעךט דעם ׀א֞ךטךאג, גע׀ינען מי׹.. 

7 אַ געךונדיום, ד.ה, אַ װעךב֌-טעמע -| סו׀יקס --נדיק (לאַכנ. 
דיק, גייענדיק) איז אַן אַדװעךב֌. עך הא־ט געװיסע ב֌אַזונדעךהיטן. 


-אַ געךונדיום הא־ט כ֌מעט שטענדיק אַ טא֞׀֌עלע ׊יוֹנג -- דא֞ס ׹וב שום 
/וועךב֌ און שום סוב֌יעקט: גייענדיק אין גאַס, הא֞ב֌ איך געטךא֞׀ן מיין 


חב׹ {; ׊עוויינט זיך די א֞ךעמע אישה, די װעךטעך העךנדיק ׀ֿ֌ך); 


:דעך׊יילנדיק, הא־ט זי זיך און אים טיי א֞נגעגא֞סן (ב֌עךג.. 


8 ביײש׀֌ילן, װו֌ דעך געךונדיום שיט זיך שום װעךב֌ און שו 


;אַ ב֌ויג׀אַל (נישט שום סוב֌יעקט): 


8) איך הא֞ב֌ געמךא֞׀ן מײן חב׹ גײענדיק אין גאַס. דא֞ס קען זײן 


:׊װײדײיטיק: געטךא֞׀ן, װען איך ב֎֌ין געגאַנגען, און געטךא֞׀ן, װי עך גײט 


אין גאַס (׀ךגל' ,איך העך אים הוסמנדיק"--נישם ,װען איך הוסט, העך 


:איך אים", נא֞ך ;,איך העך, װי עך הוסמ'). דאַכט זיך, אַז ס'איז ׀אַך׊ן 
:אַן אונטעךשײד אין אינטא֞נאַ׊יע (װעלבע מע קען ב֌אַ׊ײבענען מיטן בֹ֌אַ. 
נוץ א֞דעך אויסמײךונג ׀ון 8 קא֞מע); איך הא֞ב֌ געטךא֞׀ן מײן חב׹, גײ. 


ענדיק אין גאַס (=-װען איך ב֎֌ין גענאַנגען), איך הא֞ב֌ געטךא֞׀ן מײן חב׹ 


גײענדיק אין גאס (=-װען עך איז געגאַנגען). 


ת) װאַך׀נדיק ׀ון ׀ענ׊טעךל א ב֌ליק אין מאַךק אַךײן, װעךן אים 


די אייגעלעך ׀ייכט ׀ך.) -- נישט די אייגעלעך װאַך׀ן אַ ב֌ליק, נא֞ך עך 
(דעך כעלעמעך ׹ב); דו און דײנע הא֞ב֌ן זיך אונטעךגענומען איב֌עך זיך 


אליין אַךיב֌עךש׀֌ךינגען, און ש׀֌ךינגענדיק גײם ב֌ײ אײיך דא֞ס קֶע׊טע 
ב֌יסל מזומנים ׀ון די קעשענעס ׀֌אַךלױךן (נס.)--,ש׀֌ךינגענדיק" שיט זיך 


:שו ,נײַם" און שו ;בי אײיך" (נישם שו ׀דא֞ס ב֌יסל מזומנים'. 


דעך געךונדיום שיט זיך אַמא֞ל ב֌לױז שום װעךב֌, װײל ס'איז 
ינישטא֞ יענעך סוב֌סטאַנטיו, שו װעלכן עך װא־לט זיך נא־ך גע׊ױגן: גע- 
:דאַנקען װא֞ס קומען אַךױף, ליגנדיק אין גאַמאַק (װעקעך'). ,ליגנדיק" 
שיט זיך נישטם שו עגעךאנקען"; סװא֞לט זיך גע׊ױגן (אַחוץ שו ,קומען 


די 067 אה 


אַ דויף")- שו ,,מי׹, עמע׊ן" אדג"ל, װען ס֌'װא־לט געװען ,געדשנקעף הא 
קומען מי׹, עמע׊ן אד'גל אַךױף, ליגנדיק אין גאַמאַק". 

אַזאַ געךונדיום, װי אין לע׊טן ב֌ײש׀֌יל און אין דו ב֌יש׀ילן ×§, 
ךו׀ט מען זעלב֌שטענדיקעך געךונדיום (ד.ה. א֞׀֌געךיסן ׀ון טוב֌יעקט. 

9 אַן אײגנאךטיקע קא֞נסטךוק׊יע, װו֌ דעך געךונדיום שיט זיך 
נא֞ך שו אַ סוב֌סטאַנטיו, קומט ׀א֞ך ב֌ײ שלום-עליכמען: אַ סוחך, ׀֌א֞ךנ- 
דיק אוי׀ן יאַךיד, איז נישם גלײך שו אַ סוחך, ׀֌א֞ךנדיק ׀ון יאַךיד. 

0 אַן אַדװעךב֌ ׊ואַמען מיט די סינטאַגמעס, װא֞ס ׊יען זיך 
שו אים, װעךט א֞׀֌טמא֞ל א֞׀֌געזונדעךט, דיה א֞׀֌נעטײלט ׀ון די 
שכנותדיקע ועךטעך מיט קא֞מע:אינטא֞נאַ׊יעס. אַמא֞׀טסטן קומט עס 
׀א֞ך, װען דעך אַדװעךב֌ אי אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌ א֞דעך געךונדיום און ווען 
עך הא־ט שו זיך נא־ך אַנדעךע סינטאַגמעס. ב֌ייש׀֌.: אַ ךעגן, ׹יין װײ 
׀֌עךל, הױב֌ט אֶןְ גיין (׹יין װי ׀֌עךל--א֞׀֌געזונדעךט); אַ ךעגן ׀עךל. 
׹יין הױב֌ט א־ן גיין (,׀֌עךל-׹יין" קען זיין נישט א֞׀֌געזונדעךט--ס'איז 
איין װא־׹ט). 

זע אויך די ב֌ייש׀֌ילן אין די 8 8 828 ב֌יו 528. | 

1 די א֞׀֌זונדעךונג איז א֞׀֌טמא֞ל ׀אַךב֌ונדן מיט דעך טא֞׀֌עלעף 
׊י֌נג; זײ א֞טעמען ב֌ײדע א֞׀֌ מיד (,מיד" נישט א֞׀֌געװנדעךם, שיט זיך 
נא־ך שום װעךב), זײ א֞טעמען ב֌ײדע א֞׀֌, מיד ׀ון לאַנגן ק׹יכן - א֞׀֌גע* 
זונדעךט און שיט זיך שױן שום װעךב֌ און שום סוב֌יעקט. 

אין דעם מעקסט ׀ון ,גולם'", װא֞ס איך הא֞ב֌ געלײענט, איז ׀אַך 
{מיד' קיין קא֞מע נישטא֞. שי הא־ט דעך אױטא֞ך געמײנט, אַו ,טי׹' שאך 
זיך ׊יען נא֞ך שום װעךב֌ און נישם זײן א֞׀֌נעװנדעךט ? א֞ב֌עך װען ב֌ײ 
,מיד' איז נא־ך ׀֌אַךאן ,׀ון לאַנגן ק׹יכן אנטעך ד׹'עךד', לא־וט זיך, 
דאַכט זיך, אזא אוי׀׀אַסונג נישם. 

מיטן געשני׊טן זילב֌עךנעם ק׹וג אין זײן ׊יטעךדיקעך האַנט איד 
עך געשטאַנען, איב֌עךגעב֌ױגן איב֌עך זײן קךאַנקן ׀֌ךײנט (קאַ׊.). די קא֞- 
מע (אַלס א֞ךטא֞נדאַ׀֌ישעך ׊ײכן ׀ון א֞׀֌זונדעךנג) װײזט, אַז ,איב֌עךגע- 
ב֌ויגן". שים זיך, לױטן אױמא֞ךס כ֌װנה, אי שו ;געשטאַנע" אי שו ;עך" 
(=-זייענדיק איב֌עךגעב֌ױגן); א־ן דעך קא֞מע-אינטא֞נא׊יע װא־לט ,געשטאַ. 


× ×¢×£" געװען ׀֌שוט אַ קא֞נקךעטע ב֌ינדונג ב֌ײ ;איב֌עךב֌וגן" (=הא־ט עך 


זיך איב֌עךגעב֌וױגן) (651). : 
2. א ׀אַךש׀֌ךײטע דעךשיינונג איז אַדװעךב֌ אין דעך ךא֞ליץ 
׀ון אַ סוב֌סטאַנטיוו (סיי ׀ון אַ סוב֌יעקט, סיי ׀ון אַ ב֌ױיג׀אַל, א׀ילך֌ 


== 22 יה 


מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע): ׹ויט ב֌לענדט די אױגן; סלוי׀ן אַלט און יונג; 
עך מאַכט ׀ון שװאַךץ ווייס (׀ךגלי ׀ון טא־ג נאַכט); א֞ס הא֞סטו די׹ 
שװאַךץ אויף װייס; עסן א־ן געװאַשן; און זיי לוי׀ן זיי אַנטקעגן אין 
איין א֞טעם זיך דעך׀ךעגן: ׀ון געװען און ׀ון געשעען ׀ון געהעךט 
און ׀ון געזעען (נס.); גע׀ילט ׀֌אַסקודנע אין מויל (א֞׀֌.). 

כ'ךוף עס נישט ,סוב֌סטאַנטיויךטעך אַדװעךב֌', װא־׹ים סוב֌סטאַנטידיךם 
ךוף איך יענע נישט.סוב֌סטאַנטיװן, װא֞ס ב֌אַקומען די ׀עיקײט שו בֹ֌אַ. 
הע׀טן שו זיך אן אדיעקמיו (׊.ב֌. דעם ב֌אַשטימיקן אַךטיקל); דא־ איז 
עס נישט שיך. 

3 אן אַדװעךב֌ קומט אַמא֞ל אַלס אַ ב֌אַזונדעך ב֌אַהע׀ט: קוךץ, 
איך הא֞ב֌ געהאַלטן ב֌ײ א֞׀֌זא֞גן די עטלעכע גיל׹ן (ש"×¢); דעם אמת 
זא־גנדיק, װילט זיך מי׹ עךשט נישםט שךײב֌ן. א׀ילו אַלס ב֌אַזונדעךע 
׀ךאַזע: גוט! 

534. וועגן ב֌ילדונג ׀ון אַדװעךב֌ן איז גילטיק דא֞ס, װא֞ס איז 
געזא֞גט אין 8 9201 אאאַ (און דא־׹טן זענען טאַקע ׀יל בייש׀֌ילן 
אַדװעךב֌ן). 

מע דאַךף א֞ב֌עך ׊וגעב֌ן, אַז נישט יעדעך אַדיעקטיוו הא־ט שו 
זיך אַן אַדװעךב֌. ס'זענען נישטא֞. קיין אַדװעךב֌ן שו די דא֞זיקע 
אַדיעקטיון: 

) מיט --ן --ען --עךן ׀ון שטאַ׀נעמען. 

קינסטלעך בילדעט מען: נא־לדן און ג׹ינג (הא־ט די לבנה) אי׹ 
שײן אויף ׀עלד און אױף װעג אין ׀עלד שו זײען גענומען (נס), הא־ט ' 
היל׊עךן געשהיגן (נא־ד.). 

?) מיט -ט, -סט, װא֞ס ב֌אַטײטן אַ נומעך; א֞נשטא֞ם אַן אַדװעךב֌ 
קומט אַן אינװאַךיאַנט מיט -טנס,. -סטנס: ׊װײטעך-׊װײטנס. 

3 ׀אַך׊ויגענע מים -ינק א"אַ. דא־ך קומט ׀א֞ך: ׀ײנטשיק אױס. 
געקלײדט (ש"ע). 

4) סו׀֌עךלאַטיװן,. א֞נשטא֞ט אן אדװעךב קומט אַן אננװאַךיאנט מיטן 
׀֌ךע׀יקס אַמ-- און סו׀יקס -סטן: דעך העכסטעך - אַמהעכסטן, דעך 
ב֌עסטעך--אַמב֌עסטן. ׀֌אַךאַן ,העכסט" (=-זײיעך). 

5) אײניקע אנדעךע (,היינטיקעך", נישטא֞ ,הינטיק"), ׊װישן זײ דעך 
באַשטימיקעך אַךטיקל ,דעך". נעא֞לא֞גיזם: אינעם עלעקטךיש.ב֌אַלױכטענעם 
װאַנע-׊ימעך (ב֌עךג.). 

די אַדיעקטיװן כיטךע, מא֞דנע אדג'ל ב֌ילדן אדװעךב֌ן מיט סו׀יקס 


-- 184 -- 


--×¢:; כיטךע, מא֞דנע,,, דעך ׊דוועךב֌ , משונע" שייךט זיך אונטעך ׀ונעם 
ד׹יטן מין ׀ון אַדיעקטיוו , משוגען", שו די ׊ונױי׀ואַ׊ן ,,אומנעוואַ שן, אומ= 
גענעסןײ אדנ"ל אין קיין אדיעקטיוו נישטא֞. 


8 אלנ׀יניטיהה 


8 אינ׀יניטיוו קען ב֌אַהע׀ט זיין שו אַלעךלײ סינטאַגמעס: שו 
װעךב֌, סוב֌סטאַנטיו א"אַ. אינ׀יניטיוו אַליײן ב֌אַהע׀ט שו זיך איך 
׀֌אַךשידענע סא֞ךטן סינטאַגמעס (492, 487, 9024). 

6 א֞׀֌ט קומט ב֌יים אינ׀יניטיוו אַ היל׀֌װא֞ךט ,שוי" 

דעם ,שו" דאַךף מען נישט ךעכענען ׀אך קײן ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, נא֞ך 
׀אַך אַ באַזונדעך מין ׀֌אַךטיקל; ׀ךגל': עך איז אויף דעך עלטעך א֞נגעי 
קומען שו ב֌עטן נדבות (׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע), עך הײב֌ט א־ן שו ב֌עטן (׀֌אַךטיקל)ן 
חשק שו שךײב֌ן (׀֌אַךטיקל), אַ טיש שו שךײב֌ן (׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע); שךײבן 
שו שךײב֌ן איז נישט גלײך (׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע). 

דעך װא֞ךט ;שו' קומט נא֞ךמאַל אוממיטלב֌אַך ׀אַךן אינ׀יניטיװ, 
א׀ילו נא־כן װא֞ךט ;זיך" און נא־כן װעךב֌אַלן ׊וא֞ב֌ (אויך נא־כן ב֌אַטײ- 
מיקן טײל ׀ון ׀֌עךי׀ךאַסטישן װעךב֌): עך הא֞׀ט איב֌עך׊ולעב֌ן, עך 
הא֞׀֌ט זיך שו דעךװאַךטן, עך הא֞׀֌ט גוב׹ שו זײן. 

דעך ב֌אַנוץ ׀ון ,שו" איז װאַקלדיק: איך ב֌אַדאַךף א֞נהײב֌ן-- איך 
ב֌אַדאךף א֞נ׊והײב֌ן, איך װיל גײן (אין קײן שום דיאַלעקט, דאַכט זיך, 
נישטא֞: איך װיל שו גײן); דעך חשק שו אַךב֌עטן (דאַכט זיך, אין אלע 
דיאַלעקטן), 

7 װועךב֌ |- אינ׀יניטיוו : 

) נישט.׀ולב֌אַטײיטיקעך װעךב֌ - אינ׀יניטיוו: כ'ויל גיין, כֿ'קען 
שךייב֌ן, דו מעגסט קוקן. 

×§) קא֞ניוגאַטיוועך היל׀וועךב !- אינ׀יניטיוו ב֌ילדעט אַ ׊ונוי׀געי 
זע׊טע װעךב֌אַלע ׀א֞ךמע: כוועל גיין, דו װא֞לסט זע הא־לט עך 
קומען. 

0) װעךב֌ -- אינ׀יניטיוו מיטן ב֌אַטיײיט ׀ון ׊װעק: קום עסן, װאַש 
זי עסן, עך גייט לעךנען, כב֌ין געװען קוי׀ן זאַלץ ׀֌ך.), ועמען 
אַנדעךש הא֞ב֌ן מי׹ געקענט אױסקלײב֌ן, דעךמיט זיך מתעסק שו 
זיין ? (אֲבֹ֌ך.) 





: 4 
: 
5 


- 189 -- 


8) װעךב֌ |- אינ׀יניטיוו מיט ׀אַךשידענע ב֌אַטײטן: עך חלשט 
אים העךן, עך שטאַךב֌ט טךינקען, עך זא־ל װיסן גליקלעך זיין. 

46 װעךב֌ | אַקוזאַטיוו -|- אינ׀יניטיוו, דעך אינ׀יניטיוו ב֌אַטײט 
עמע׊נס אַ טו֌ונג: כ'זע אים לוי׀ן, כֿ'הא֞ב֌ דיך געזען אַךב֌עטן 

) קומען שו גיין, ב֌ךענגען שו ׀יךן (307). 

אַ װעךב֌ שלע׀֌ט אַמא֞ל נא־ך זיך אַ גאַנ׊ע קייט אינ׀יניטיוון: 
יוועל דאַך׀ן גיין הייסן געב֌ן עסן. 

8 סוב֌סטאַנטיוו -|- אינ׀יניטיוו : 

חשק שו אַךב֌עטן, כהא֞ב֌ אַן אַךב֌עט שו גיין אַלע טא־ג אין 
מאַךק, אַ ליב֌הא֞ב֌עך אַךײנ׊וגיסן. 

9. אַדװעךב֌ }- אינ׀יניטיוו ; 

עך איז שו אױסגעךעכֿנט שו מאַכֿן אַזאַ שךיט; ס'איז עךשט שו 
הייס א־נשוטון דעם מאַנטלן ב֌יסט נישט קךאַנק עסן העךינג מיט 
ב֌ךויט; ס'איז שװועך שו ענט׀עךן ב֌אַלד אוי׀ן א֞ךט. 

0. אינ׀יניטיוו ב֌יי ב֌ינדונג (643). 

1. דעם אינ׀יניטיוו אין אַזאַ ׀ךאַזע: קקומען קום איך ׀ון 
נישט נא֞ענט", ךוף איך אויסגעטיילטעך אינ׀יניטיו. דע׀יניךן קען 
מען אים אַזױ: אין אַ ב֌אַהע׀ט קומט אַמא֞ל ׀אַךן ׀֌ךעדיקאַט (דא֞ס 
׹וב אוי׀ן עךשטן א֞ךט) אַן אינ׀יניטיוו ׀ון דעך זעלב֌יקעך טעמע וי 
דעך ׀֌ךעדיקאַט; עך ט׹א־גט נישט אַךין קיין נייעם מאַטעךיעלן אינ. 
האַלט אין ב֌אַהע׀ט, נא֞ך דינט שו ׀אַךשטאַךקן דעם ב֌אַטיײט ׀ון ׀֌ךע- 
דיקאַט. ב֌ייש׀֌. : ווילן וויל איך, אי׹ זא־לט אויסהעךן מיך אַליין (ש"×¢); 
אין חד׹ גיי איך נישט, לעונען לעךן איך נישט, דאַװנען דאַװן איך 
נישט, זינגען זינג איך נישט, ׀֌טוך ׀ון אַל׊דינג (ש"×¢); דאַכֿטן דאַכֿט 
זיך, אַז זי ווייסט גא֞ךנישט. 

92 אייניקע ב֌אַזונדעךהייטן ׀ון אויסגעטיילטן אינ׀יניטיוו: 

) ס׀֌ע׊יעלע ׀א֞ךמעס, װא֞ס קומען אין אַנדעךע ׀אַלן נישט 
׀א֞ך ; איזן איז עס ךב֌ יחזקאל גא֞מב֌ינעךס שטיב֌ל (אַש), (א֞ב֌עך אויך 
,זיין ב֌ין איך אַ קיךזשנעך"--׀֌ך.) ; ווילן וויל איך (נישט אװועלן ויל 
איך"); ווייסן ווייס איך (׀֌ך. נישט אויסן ווייס איך"). 

אין די אַלע ׀אַלן הא־ט זיך דעך אינ׀ניטיון אױסגעגנלײכט אין 
דעך טעמע מים דעך געגנװאַךט. 

2) אַמא֞ל ׀אַלט א֞׀֌ אין איב֌עךגעחזךטן אינ׀יניטיוו דעך ועך: 
ב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ און א׀ילו דעך ׀֌ךע׀יקס: אַ שטים, װא֞ס הײב֌ן הײב֌ט 


זי זיך א־ן דין... (ש"×¢) א֞נשט. א֞נהײב֌ן הײב֌ט זי זיך א־ן די.."} 
דאַך׀ן הא֞ב֌ איך לאַנג ב֌אַדאַך׀ט שוין שלא֞׀ן (לייוו.) א֞נשט. +ב֌אַ- 
דאַך׀ן", א֞ב֌עך אויך ,אַךויסקומען קום איך אַךױס" (ש"×¢). 

3) דעך ׊וגא֞ב֌ ,זיך" װעךט, דאַכֿט זיך, שטענדיק ׀אַךש׀֌אַךט: 
הײיב֌ן הײיב֌ט זי זיך א־ן דין (ש"×¢) שלא֞גן מיס די ים-קא֞טעךס הא֞ב֌ן 
מי׹ זיך אייגנטלעך קיינמא־ל נישט געשלא֞גן (ש"×¢) 

, אויסגעמײלמעך אינ׀יניטיװו ב֌ײ ׀֌אַסיװעך קא֞נסטךוק׊יע מוֹן 
זײן אַ זעלטענע דעךשײנונג: ׊יען װעךם מען ׊וגע׊ױיגן שו אים (׀ך.). 

זעלטן קומט דעך אױסגעטײלטעך אינ׀יניטי נישם אין א֞נהויב֌ 
זאץק: שטאַךק ב֌ענקען הא־ט מען נא־ך זײ נישט געב֌ענקט (ש"×¢). 

4 א֞׀ענעך ב֌אַהע׀ט מיט אינ׀יניטיוו: 

1 ב֌אַ׀על: שוייגן! 

2. ׀ךאַגע ועגן דעךלױב֌עניש א֞דעך ועגן ׀אַךלאַנג: גיין; 

3 װו֌נדעך, אוי׀ךעגונג: שלא֞גן אַ טאַטן!? 

א"אַ. 


7 ׀֌אַךאַלעליזם און ענלעכע קא֞נסטךוק׊יעס 


5 =). ווען מי׹ ב֌אַטךאַכֿטן די ב֌אַהע׀טן: אין דעך מדינה הא־- 
לאַנד הא־ט געװוֹינט אַ שטומע נשמה--אַ יידישעך ׀ישעך (׀ך.); קלאַ׀֌ט 
זיי, די וועךגעלעסן מיט די לאַנגע ׀יס (ש"×¢); מא־טל ׀֌ײיסי דעם 
חזנס יינגל; ךב֌ שלמה נגיד; דא֞ס א֞נשיקעניש ׀ון גא־ט -- די שדכנים 
הא֞ב֌ן זיך אַ לא־ז געטון... (אַבֹ֌ך.), -- זעען מי׹, אַז דא־ קומען ׀א֞ך שו 
שוויי סוב֌סטאַנטיוון, װא֞ס ב֌אַטײיטן ב֌יידע איין און דעם זעלב֌יקן געגנ. 
שטאַנד: די ,נשמה" און דעך ,׀ישעך" זענען איין און די זעלב֌יקע 
׀֌עךזא֞ן, א֞נגעךו׀ן מיט שוויי ׀אַךשידענע נעמען יי" און די אװעך: 
געלעסן? זענען די זעלב֌יקע חד׹-יינגלעך, אאַז"וו. די ב֌אַ׊יוֹנג ׊װישן 
אַזעלכֿע שוויי סוב֌סטאַנטיוון איז גא־׹ אַן אַנדעךע װי װען שו אַ סוב֌- 
סטאַנטיוו איז ב֌אַהע׀ט אַ ב֌ויג׀אַל א֞דעך אַ ׀֌א֞סעסיוי 


*) דעך מחב֌ך הא־ט אין זיין ב"י ב֌טעות דא־ געשטעלט 555 שטא֞ט 5, ס איז 
א֞ב֌עך אוממעגלעך אױס׊וב֌עסעךן די װײטעךדיקע נומעךאַ׊יע אישט, װײל אינעם וועךק ב֌יז 
אהעך, װא֞ס איז שוין מאַטךי׊יךט, איז דא־ ׀ֿיל ׀אַךגלײכֿן און מ׹אה-מקומס אויף די ש׀֌ע- 
טעךדיקע ׀֌אַךאַגךאַ׀ֿן (ב֌אַמעךק. ׀ון קא֞ךעקטאַך). : 





דלע 
ְ֌ 


- 187 -- 


אַזעלכֿע סוב֌סטאַנטיוון הייסן ׀֌אַךאַלעלע סוב֌סטאַנטיוז. אַמא֞ל 
קומט ׀א֞ך, אַז דווקא איינעך ׀ון זיי ב֌אַהע׀ט שו זיך אַנדעךע ועך: 
טעך ׀ון דעם ב֌אַהע׀ט, ׊.ב֌.: דא֞ס א֞נשיקעניש ׀ון גא־ט--די שדכֿנים 
הא֞ב֌ן זיך אַ לא־ז געטון שו מיין מאַמע אויך ׀אַך מי׹ ׀א֞ך׊ושלא֞גן 
אי׹ שידוכֿים (אַבֹ֌ך.). דא־ שיט זיך דעך ׀֌ךעדיקאַט שו ,די שדכנים", נישט 
שו ,דא֞ס א֞נשיקעניש? (קלא־׹ ׀ון דעך מיטשטימונג). אין אַזאַ ׀ֹאֵל 
ךו׀ט מען ,דא֞ס א֞נשיקעניש" אַ׀֌אַזי׊יע שו ,די שדכֿנים". 

װען מע קען א֞ב֌עך נישט א֞נװײזן, 8ז דװקא אײנעך ׀ון די ׊װײ 
׀אךאלעלע סוב֌סטאַנטיון ב֌אַהע׀ט שו זיך אַנדעךע װעךטעך (׊.ב֌. ההא־ט 
געװוינט אַ שטומע נשמה-אַ ײדישעך ׀ישעך', װא־לט געװען נא֞ך אַ סכא֞- 
לאַסטישעך ׀֌יל׀֌ול שו זוכן, װעלכעך סב֌סטאַנטיו שו װעלכן איז דא־ אַן 
אַ׀֌א֞זי׊יע-דעמא֞לט ךעדן מי׹ ׀֌שוט װעגן ׀֌אַךאַלעליזם ׊װישן ׊װײ סוב- 
סטאַנמיװן, װעלכע ב֌ילדן ׊װאַמען דעם סוב֌יעקט אדג"ל. 

6 לויט דעך ב֌אַ׊יו֌נג ׊װישן די שויי ׀֌אַךאַלעלע סוב֌סטאַנ- 
טיוון, לויט דעך אינטא֞נאַ׊יע און לויט אַנדעךע סימנים קען מען 
אויסטיילן ׊ווײשן ׀֌אַךאַלעלע סוב֌סטאַנטיוון עטלעכע טי׀֌ן: 

7 )). כ֌לל-נא֞מען-|-׀֌ךט-נאַמען (דא֞ס ׹וב אייגן-נא֞מען): די שטא֞ט 
כאַךקא֞ו, אין דעך מדינה הא֞לאַנד, דעך ׀֌א֞עט לייוויק, די שייטונג 
,שטעךן", דעך ב֌חוך הזע׊עך. ב֌יידע סוב֌סטאַנטיוון הא֞ב֌ן די זעלב֌י- 
×§×¢ אינטא֞נאַ׊יע. 

ס'קומט ׀֌א֞ך, זעלטן, אַ ׀אַךקעךטעך װעךטעך.סדך (אַךכאַיש?): 
כלימע די מדינה. 

8 2). ׀֌שוטעך נא֞מען ׀ון אַ זאַך-ךס׀֌ע׊י׀ישע כֿאַךאַקטעךיס: 
טיק: אַ טא־ג אַ שונא (--אַ טא־ג װעלכֿעך איז אַ שונא); אַ װו֌נק אַ 
ב֌אַ׀ױל (נס.. 

די אינטא֞נאַ׊יע, װוי אין ׀ךיעךדיקן טי׀֌. 

אַהעך געהעךן א׀שך אויך ,מי׹ ב֌יידע, אי׹ אַלע" אדג"ל. 

9 3). נא֞מען |-׀אַמיליע:נא֞מען : - לייב֌ קװיטקא־. 

׀֌עךזא֞ן-נא֞מען-|-׀֌ךא֞׀֌עסיע-נא֞מען א֞דעך אַנדעך ׊ונא֞מען: יענקל 
דעך שמיד, ךב֌ שלמה נגיד, מענדל.דלות. 

ב֌יים שווייטן סוב֌סטאַנטיוו קען ׀אַךש׀֌א֞ךט װעךן דעך ב֌אַשט- 
מיקעך אַךטיקל: יענקל-שמיד. 

אינטא֞נאַ׊יע װוי אין די ׀ךיעךדיקע טי׀֌ן 

0 4). קךובהשאַ׀ט:נא֞מען--׀֌עךזא֞ן-נא֞מען: די מומע ׹חל, דעך 


== סטן -- 


י׀עטעך משה. דעך עךשטעך סוב֌סטאַנטיו ׀אַךליךט זיין אַק׊ענט, ד.הי 
וועךט אַךױסגעךעדט ׊זאַמען מיטן שװייטן וי איין װא֞ךט. 

אַהעך געהעך אויך ;טיטל"-|׀֌עךזא֞ןנא֞מען: (דעך) ח' ב֌ךעגמאַן 
ד"ך (דא־קטא־׹) שװאַךץ, (די) ׀ךוי ווילענטשיק. ב֌יים ,טיטל" קען ׀אַך. 
ש׀֌א֞ךט װעךן דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל. 

1 6). ׀֌ךט-נא֞מען |כ֌לל-נא֞מען, ב֌יים לע׊טן א֞׀֌טמא֞ל נא־ך אַנֹֿ 
דעךע סינטאַגמעס: מיין מאַמע, אַ ׀֌ךא֞סטע, נא֞ך אַ קלוגע יידענע, איז 
געװוען אַן אַלמנה (אַבֹ֌ך.); זי, ךב֌ גדליה הוךווי׊ס ב֌תיחידה, מיךעלע, 
הא־ט אים סוףכ֌ל-סוף די ת֌נאים א֞׀֌געשיקט (ב֌עךג.); און זיין מוטעך-- 
אַ נידעךיקע. שטאַךק גךא֞ב֌ע יידענע.. איז וועגן די א֞׀֌נעשיקטע ת֌נאים 
געװא֞ך געװא֞ךן עךשט העט ש׀֌עטעך (ב֌עךג.); דעך דךײיסיק-ײא֞ךיקעך 
ב֌וךמאַן, אַ געוועזענעך סטודענט, געגא֞לט װי אַן אַקטיא֞ך, איז ׊ו׀עליק 
׀אַךזונקען אין ׀֌וסטן, שו דעך גךענעץ ׀אַךךוקטן דוב֌ךא֞װיטש (ב֌עךג.). 

ס'קומט.׀֌א֞ך אויך אַ ׀אַךקעךמטעך װעךמעך.סדך: דא֞ס א֞נשיקעניש 
׀ון נא֞ם - די שדכנים הא֞ב֌ן זיך א לא־ז געטון (אַב֌ך.); דעך שוסטעך, 
אב׹הם-ב֌עך דעך געלעך, הא־ט מי׹ שלעכם או׀גענײט די שיך. 

די אַ׀֌א֞זי׊יע (דעך כ֌לל-נא֞מען) קומט אַ֞׀֌געזונדעךט, ד. ה. א֞׀֌י 
געטיילט ׀ון ב֌יידע זייטן דו׹ך קא֞מע.אינטא֞נאַ׊יעס (אַמא֞ל מיט טיךע- 
אינטא֞נאַ׊יעס). ׀אַךשטייט זיך, אוב די אַ׀֌א֞זי׊יע איז אין א֞נהייב֌ 
א֞דעך אין סוף ׀ךאַזע, קומט אַ קא֞מע-אינטא֞נאַ׊יע נא֞ך ׀ון איין זייט. 

2 6). ׀֌עךזא֞ן-׀֌ךא֞נא֞ם |-כ֌לל-נא֞מען, דעך לע׊טעך קומט נישט 
ב֌שכנות מיטן עךשטן, א֞׀֌ט איז עך א֞׀֌געךוקט אוי׀ן סוף ׀ךאַזע: אַן 
אייגנאַךטיקע אינטא֞נאַ׊יע ׀ון ,דעךגאַנ׊ונג": עך גע׀עלט מי׹, דעך 
יונגאַטש; זיי זענען דוכֿט זיך גלאַנ׊יקעך, די איגן (ג׹א־דו.)*); זי 
הא֞ב֌ן זיך שוין אים ׊וגעגעסן, די גךויע ש׀֌יטא֞ל-װענט (ג׹א־דז.)=). אַהעך 
אויך: קלאַ׀֌ט זײי, די װועךגעלעסן מיט די לאַנגע ׀יס. 

3 /7) א ב֌אַזונדעך טיט איז, װײום אױס: מענטש דו אײנעך, 
גזלן דו אדג"ל נא֞ך מיט ,דו" און נא֞ך אַלס װענדנג) 

4, ווען די ׀֌אַךאַלעלע סוב֌סטאַנטיוון ׀אַךנעמען דא֞ס א֞ךט ׀ון 
אַ נא֞מינאַטיוו (סוב֌יעקט אדג"ל), קומען זיי ב֌יידע אין נא֞מינאַטיו. ווען 
זיי ׀אַךנעמען א֞ב֌עך דא֞ס א֞ךט ׀ון אַן אַנדעך ב֌ױג׀אַל, קומען זי 
ב֌יידע נישט שטענדיק אין דעך זעלב֌יקעך ׀א֞ךמט 


*) בי גךא֞דזענסקין זענען דא־ קיין קא֞מעס ׀ֿאַך די אַ׀֌א֞זי׊יעס נישטא֞. 





יי ,שי = 


- 189 -- 


דא־ דאַךף מען א֞נמעךקן די דא֞זיקע כ֌ללים: 

5 1). אין אייניקע ׀אַלן ׀אַךש׀֌א֞ךט איינעך ׀ון די ׀֌אַךאַלעל׊ 
סוב֌סטאַנטיױן זיין ב֌ויג׀אַל-סו׀יקס (׀אַךשטייט זיך, אױב֌ עך אי אַ 
דעקליניךלעכֿעך סוב֌סטאַנטיו). דא֞ס קומט ׀א֞ך: 

ב֌יים עךשטן סוב֌סטאַנטיוו אין ד׹יטן טי׀֌ (נא֞מען ׀אַך אַ 
׀ֿאַמיליע:נא֞מען): איך זע ליב֌ן--איך זע לײיב֌ קװיטקא־ן (נישט ;לײב֌ן 
קװויטקא־ן"). 

2) ב֌יי ב֌יידע סוב֌סטאַנטיון אין ׀עךטן טי׀֌ (קךובהשאַ׀֌טנא֞מען 
מיט אייגןנא֞מען): כ'גיי שו דעך מומען -- כ'גיי שו ךחלען -- כ'גי 
שו דעך מומע ׹חל; כֿיךעד מיט ב֌ךעגמאַנען -- כֿיךעד מיטן חב׹' 
ב֌ךעגמאַן. 

א֞ב֌עך: ,כ'ךעד מיט חי ב֌ךעגמאַנעןי, װען דעך אַךטיקל איך 
׀אַךש׀֌א֞ךט. 

6 2) דא֞ס איז שייך נא֞ך שום סו׀יקס ׀ון ב֌וֹיג׀אֵל, א֞ב֌עך 
נישט שו דעך ׀עיקייט שו ׀א֞דעךן אַ ב֌ויג׀אַל-׀א֞ךמע ב֌יים אַדיעקטיו-- 
די דא֞זיקע ב֌לייב֌ט שטענדיק: כ'גיי שו דעך מומע ׹חל, שו דעך 
אַלטעף מומע ׹חל (נישט ,שו די, שו די אַלטע"). 

7 3). אַ סוב֌סטאַנטיװױךטעך אַדיעקטיוו ׀אַךש׀֌א֞ךט קינמא־ל 
נישט זיין ב֌ויג׀אַל-סו׀יקס: איינעך אליי--איינעם אליי (לויטן טי׀֌ 4). 

8. אַן אַדיעקטיוו נא־ך אַ ׀֌עךזא֞ןנא֞מען איז אַנאַלא֞גיש מיט 
אַן אַ׀֌אַזי׊יע ׀ון ד׹יטן טי׀֌: ׀ישקע דעך קךומעך--מיט ׀ישקע דעם 
קךומען (נישט ,מיט ׀ישקען"). 

אויך ב֌ײ אן אַדיעקטיו ׀אַך אַ ׀֌עךזא֞ןנא֞מען קען דעך לע׊טעך 
׀אַדש׀֌א֞ךן זײן ב֌ויג׀אַל-סו׀יקס: ד׹י ב֌לאַסע ׹חל - שו דעך ב֌לאַסעך: 
׹חל (אויך ךחלען?. 

9. ׀֌עךזא֞ן-נא֞מען -- ׀֌א֞סעסיוו איז אויך אַנאַלא֞גיש מיט אַן 
אַ׀֌אַזי׊יע ׀ון ד׹יטן טי׀֌: מא־טל דעם חונס -- מיט מא־טל דעם חונס 
(נישט ,מיט מא֞טלען דעם חזנס". 

0 דעך ׀֌א֞סעסיוו ׀ון ׀֌אַךאַלעלע סוב֌סטאַנטיון ב֌ילדעט זיך 
אויף די דא֞זיקע או׀נים: 

|) ב֌יידע סוב֌סטאַנטיון ב֌אַקומען דעם ׀֌א֞סעסיו-סו׀יקס. אויב֌ 
איינעך ׀ון די סוב֌סטאַנטיוון איז אַ ׀֌עךזא֞ן-׀֌ךא֞נא֞ם, קומט א֞נשטא֞ט זיין 
׀֌א֞סעסיוו דעך אַדיעקטיוו ;מיין, דיין..". דא֞ס קומט ׀׊֞ך אין די טי׀֌ך 
8 און 6 א֞׀֌געזונדעךטע אַ׀֌א֞זי׊יע): זיין ׀אֲס׊ֶך, אַן אוי׀געקימענעך 


- 190 -- 


נבי׹,.. זיין ׀א֞טעךס, אֵן אוי׀געקומענעם גביךס, מסחךים.. לייויקס, 
דעם ב֌אַקאַנטן שךײיב֌עךס, ךייזע; מי׹ גע׀עלן זיינע שטיק, דעם. יוני 
גאַטשס; זי, מיךעלע--אי׹, מיךעלעס, ׀יךונג--איךע, מיךעלעס, טךוימען. 
דעד ׀֌א֞סעסיו ׀ון ;,מי׹ ב֌ײךע, אי׹ אַלע' אדג"ל אין; גאונזעךתע) 
ב֌ײדנס, אײעך(×¢) אַלעמענס' אאַז"ה. 
2) דעך ׀֌אַסעסיוו-סו׀יקס קומט נא֞ך בַ֌יים שווייטן סוב֌סטאַנטיה. 


דא֞ס קומט ׀א֞ך אין אַלע איב֌עךיקע טי׀֌ן, אַחוץ 5 און 6 (אויב֌ 


זיי קענען ב֌כלל ב֌ילדן אַ ׀֌א֞סעסיו): דעם ׀֌א֞עט לייוויקס, דעם ב֌חוך 
הזע׊עךס, לייב֌ קװיטקא֞ס, יענקל (דעם) שמידס, ׹ב שלמה נגידס, 
דעך מומע ךחלס, (דעם) חב׹ ב֌ךעגמאַנס. 

1. אן אַדיעקטיוו נא־ך א ׀֌עךזא֞ןנא֞מען ב֌אַקומט אויך (שו זיין 
נא֞ךמאַלן דאַטיוו-סו׀יקס) דעם ׀֌א֞סעסיוו-סו׀יקס --ס: ׀ישקע דעך קך 
מעך--׀ישקע דעם קךומענס (נישט ,׀ישקעס דעם קךומען'), יענטע 
די שװאַך׊חנעוודיקע--יענטע דעך שװאַך׊חנעװודיקעךס. 

9, די דא֞זיקע דעךשינונג--א֞׀֌געטךא֞גן דעם ׀֌א֞סעסיוו-סו׀יקס ׀ון 
א סוב֌סטאַנטיװו שו די װײטעךדיקע װעךטעך, װא֞ס זענען מיט אים ׀ֹאַך. 
ב֌ונדן--ב֌אַקומט אַ ׀אַךש׀֌ךײטונג אױיך אױיסעך די גךענע׊ן ׀ון ׀֌אַךאַלע- 
לע סוב֌סטאנטיװן. ב֌ײ ׀֌ך׊ן קומם ׀א֞ך ,דעם ךב֌ין זכ׹נו-לבךכהס', 
כא֞טש ;זכ׹ונו לב׹כה' איו כ֌לל קײן סוב֌סטאַנטיו נישט. 

3. דעך ׀֌א֞סעסיוו ׀ון ;מא־טל דעם חונס? איז ;מא־טל דעם 
חזנס"; ;מא־טל" ב֌אַקומט נישט קין ׀֌א֞סעסיוו-סו׀יקס, -- ווייל דעך 
סו׀יקס װא־לט געדאַך׀ט קומען נא֞ך ב֌יים שווייטן װא֞ךט, און דא֞ס ׊ַװײ- 
טע װא֞ךט (;דעם חונס") הא־ט שוין זיין אייגענעם ׀֌א֞סעסיו-סו׀יקס. 

4 ,מא־טל דעם חזנס" הא־ט דךײ ב֌אַטײיטן; 

מא־טל דעם חזנס שטי׀ט-נא֞מינאַטיה 

2) מא־טל דעם חתס ךײד-׀֌א֞סעסי : 
ג) די ךײד ׀ון מא־טל דעם הון 
6) ד׹י ךײַך ׀ן מאַטל דעם הונם, 


8. ס'קומט ׀א֞ך אַן אַ׀֌א֞זי׊יע מיט טא֞׀֌עלעך שיונג: עך הא־ט ‏ 


זיך דעךזען אַן אַלטן בֹ֌חוך (א֞׀֌.)--;ב֌חוך" אין אַן אַ׀֌א֞זי׊יע שו עזיך? 
און שיט זיך אויך שום װעךב֌. 

6 אַן אַ׀֌א֞זי׊יע הא־ט א֞׀֌טמא֞ל אַ ב֌אַהיל׀יקן װא֞ךט (׀֌אַךטיקל), 
×°.א֞ס ב֌אַהע׀ט זי שום סוב֌סטאַנטיו: א֞דעך, אַלס, ד.ה. (דא֞ס הייסט), 


1 נעמלעך. ב֌ייש׀֌.: די משכ֌ילים, א־ד עך אוי׀קלעךעךס, הא֞ב֌ן 





- |׀ן == 


איינגעזען אין ב֌ילדונג דעם איינשיקן מיטל...; אין 18. יא֞ךהונדעךט איז 
די ב֌וךזשואַזיע, אַ ל'ס אוי׀קומענדיקעך קלאַס געווען ךעװא֞לו׊יא֞נעךיש; 
אינעם לאַנד ׀ון ׀ךייהייט, ד . ה . אין אַמעךיקע, איז די ׀ךייהייט ווייט 
גישט ׀אַך אַלעמען. 

77 די דא֞זיקע ׀֌אַךטיקלען הא֞ב֌ן אַ ב֌ךײטעךן א֞נװענד װי נא֞ך 
בײ אַן אַ׀֌א֞זי׊יע. ;אַלס' דעךלא֞זט זײעך א ׀ךײע װא֞ךט-שטעלנג: 
×€×™× ×™×¢, אַ5֌ס קענעך ׀ון ךוסיש, הא־ט גענומען ךעדן; אַלס קענעך ׀ון ׹ו. 
סֿיש, הא־ט ׀֌יניע גענומען ךעדן; ׀֌יניע הא־ט גענומען ךעדן אַלס קענעך 
׀ון ךוסיש. אין דעך לע׊טעך ׀ךאַזע הא־ט שוין ;אלס קענעך" טא֞׀֌עלע 
׊יו֌נג. | 

,ךעדן אלס קענעך', דא־ איז שוין ;,אלם קענעך" נישט קײן אַ׀ֹ֌א֞י 
זי׊יע, װײל נישטא֞ יענעך סוב֌סטאַנטיו, שו װעלכן ס'װא־לט געקענט זײן 
אן אַ׀֌א֞זי׊יע. אַטא֞ל ׀֌לא֞נטעךט מען יאַלס' און הװי' (װי׹קונג ׀ון 
דוסיש).. מע דאַךף אונטעךשײדן: עך ךעדט אֵַלס קענעך--זײענדיק א ×§×¢' 
נעך, עך ךעדם װי א קענעך--אװי װי עס ךעךט אַ קענעך. 

8 די ב֌אַהע׀טן ;אַ ׀ונט גךױ׀֌ן, אַ שטא֞ט מענטשן, א֞נהייב֌ 
זומעך" זענען לויטן ב֌וי ענלעך שו ׀֌אַךאַלעלע סוב֌סטאַנטיון. דעך 
אונטעךשייד איז א֞ב֌עך, װא֞ס די שוויי סוב֌סטאַנטיון ב֌אַטייטן דא־ נישט 
שוויי אידענטישע געגנשטאַנדן (ד.ה. איין און דעם זעלב֌יקן געגנ. 
שטאַנד אונטעך ׀אַךשידענע נעמען), נא֞ך שװיי ׀אַךשידענע געגני 
שטאַנדן, װא֞ס גע׀ינען זיך אין אַ געװיסעך ב֌אַ׊יונג. 

9, דעך כֿטיקסטעך טי׀֌ ׀ון אַזעלכע ׀֌אַךאַלעל-ענלעכע סוב֌. 
סטאַנטיוון איז מא֞ס-נא֞מען - שטא֞ף-נא֞מען: א שטיקל ב֌ךויט, אַ 
׀עךטל ׀֌וטעך, אַ מעטעך געװאַנט, אַ טוץ לע׀ל, קיין גךא֞שן געלט 
נישט, די מעךהייט איינװוֹינעך, די גאַנ׊ע שטא֞ט טע׀֌לעך (;שטא֞ט'-- 
אַלס מא֞ס ׀ון דעם סכֿום טע׀֌לעך) אַ ב֌לאַט גמ׹א, אַ טשאַטע ב֌חוךים, 
אַ קא֞׀֌ הא־׹ (;קא֞׀֌ אַלס מא֞ס ׀ון סכֿום הא־׹), אַ האַלז ׀֌עךל, 

די דא֞זיקע קא֞נסטךוק׊יע איז זײיעך ׀ךוכטב֌אַך אַלס מוסטעך 
׀אַך נייב֌ילדונגען. ב֌ייש׀֌. : ×€×™× ×£ יא־׹ מלוכישעך יידישעך קאַמעך-טעאַטעך 
(--×€×™× ×£ יא־׹ עקזיסטענץ ׀ון מלוכֿישן...), אַ װא־ך ב֌א֞ב֌ךויסק (=-אַ וא־ך 
׀אַךב֌ךענגונג אין ב֌אַב֌ךויסק), דו׹ך לאַנגע דוךות ׀֌א֞ליטישן און גע- 
זעלשאַ׀֌טלעכֿן לעב֌ן (,דו׹"--אַלס מא֞ס ׀ון לעב֌.דויעך). 

0. װעגן דעקלינאַ׊יע ׀ון מא֞סנעמען - שטא֞׀֌נעמען איז נישם 
שײך ךעדן - דא֞ס זענען אַלץ נישט דעקלניךלעכע סוב֌סטאַנטיװן און 


== 199 +=- 





הא֞ב֌ן אויך קײן ׀֌א֞סעסיו נישט) א֞ב֌עך דעך אדיעקטיו ב֌ײ אַזאַ סוב֌- 
סטאַנטי דעקליניךט זיך; ס'שטײט אַ ׀֌לאַשׂ ךויטעך װײן-קי׀ן אַ ׀לאַש 
׹ויטן װײן. און דעךיב֌עך טאַקע דאַךף מען א֞ננעטען, אַז ב֌ײדע סוב֌-+ 
סמאַנטיװן הא֞ב֌ן דעם זעלב֌יקן ב֌ויג׀אַל, ד.ה,. זײ זענען ׀֌׊ַךאַלעל-ענלעך. 

ס'קומען ׀א֞ך א֞׀֌נײגונגען ׀ון ב֌ויג׀אַל-מיטשטימונג; װי שטיקעך א־ני 
גע׀ליקטעך כמאַךע קומען זײ (מאַךקיש); איז געב֌ליב֌ן נא֞ך אין לײב֌ א 
װײסעך ׀֌ךא֞סט און דעך זאַק ׀֌אַךב֌ליב֌ענעם טוטין (׀֌ע׀עך). 

1. דעך ׊ווייטעך סוב֌סטאַנטיוו קומט א־ן אַן אַךטיקל, דעך 
עךשטעך קען הא֞ב֌ן סיי דעם ב֌אַשטימיקן, סיי דעם אומב֌אַשטימיקן, 
סיי דעם נעגאַטיוון אַךטיקל. א֞׀֌ט קומט אַן אַדיעקטיו ב֌אַהע׀ט שום 
מא֞סנאַמען, כֿא֞טש לויטן אינהאַלט ב֌אַ׊יט עך זיך שום שטא֞׀֌נא֞מעןן+ 
אַזיס גלא־ז טיי (זיס איז נישט דא֞ס גלא־ז, נא֞ך די טיי), אַ געדיכֿטעך 
קא֞׀֌ הא־׹. 

דעך ׀֌אַךאַלעליזם דעךנענטעךט זיך שױן דא־ שו ׊תוי׀זאַץ. 

92 נא־ך אַ טי׀֌ ׀֌אַךאַלעל-ענלעכע סוב֌סמאַנטיחן--װען ס'איז ׀אַך- 
ש׀֌א֞ךט די ׀֌ךע׀֌א֞י׊יע ;,׀ון' (אַמא֞ל איז עס שװעך אנטעךשײדן ׀וךן 
עךשטן מי׀֌): ב֌ײידע זײטן שמוב֌ (=-׀ון שמוב֌), א֞נהײב֌ מאַי, סוף יא־׹3 
׊. ×§. אֵל. ×§. ×€ÖŒ. =-׊. ×§. ׀ון אַל. ×§. ×€., ווב֌ב֌יךא֞. ײדסעק׊יעס. 
טךאַגעדיע מא֞ךיס ךא֞וענ׀עלד. 

3. נא֞ענט שו ׀֌אַךאַלעליזם שטייט ׀אַ ׹ג ליײיך--,ווי" מיט אַ 
וועלכעך ס'איז ׀א֞ךמע. " 

4 מיט אַ נא֞מינאַטיוו: עך ׀ליט װי אַ ׀ויגל; שטי׀ן װי א 
מזיק; כ'הא֞ב֌ אים ליב֌ װי דון כ'הא֞ב֌ געש׀֌ילט וי קיינעך (--×°" 
קיינעך ש׀֌ילט נישט); עך לעב֌ט װי גא־ט אין אַדעס; עך קלא־גט װי' 
אַ הונט אין די ניין טעג; מיט אַ ב֌ענקעניש זיך ׀אַךגאַנגען, װי דא֞ס 
זשומען ׀ון אַ גע׀֌ײיניקטע (!610) ׀ליג (א֞׀֌.); אַ מענטש וי אַלע מענטשןן 
אויף מענטשן ׀אַלט א־ן אַ מהומה, אַ לוי׀עניש װי די דולע (אַבֹ֌ך.){ 
גוט װי די װעלט; גךעסעך װי עך; מעך ׀֌וב֌לי׊יסט װי דיכֿטעך{ 
מע איז דא־ך נישט מעך וי אַ מענטש. 

9 מיט אַ ב֌וינ׀אַל: כֿליב֌ אים וי דיך; שין װי ביי א 
שע׀֌ס (א֞׀֌.); שטיל װי ׀אַך שו׀ך-ב֌לא֞זן. 

6. מיט אַן אַדװעךב֌: ב֌ךייטעך װי לענגעך; מעך קלוג װײ 
א֞ךנטלעך; גיכֿעך קלוג װי א֞ךנטלעך; זענען מי׹ מיטן ת֌ניך הייסט עסי 
אַזױ גךויס װי ׀אַךטיק (ש"×¢) 





יי 13 == 


7. מיט אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌: שטאַךב֌ט מען אין דעך יוגנט, איז עס 
אויף דעך עלטעך וי גע׀ונען 

8. בי דעך ׀אַךגליכענעך סינטאַגמע קען קומען אַזוי: ,אין 
קײן שום אַךאַב֌ישן לאַנד מטךעטן נישם אַךױס אַזױ ב֌ולט די אימ׀֌עךי. 
אַליסטישע גװאַלדטאַמן איב֌עך דעך אַךאַב֌ישעך ב֌אַ׀֌עלקעךונג, װי אין 


- ׀֌אַלעסמינע (,עמעס'); װי ב֌ליץ אַזױ קוךץ און װי ש׀֌יז אזוי שטעביק 


דו׹ך מג־ג און דו׹ך נאַכט די קא֞טאַנדע זיך עגב֌עךט אין אײזעךנעם 
װילן (טײטש). 

ב֌ײ ‏ דעך ׀אךגליכענעך סינטאגמע קען קומען נישטט אַזוי: נישט 
אַװױ די גא֞לדענע ׀עדעך, װי די ׀֌אַװע אַלײן. 


8 אינוואַךיאַנט 


9. אַן אינװאַךיאַנט װעךט ב֌אַהע׀ט שו אַ סינטאַגמע, ׀אַך- 
שטייט זיך, א־ן דעך הילף ׀ון ׀א֞ךמעס. 

0 אַן אינװאַךיאַנט קומט א֞׀ט ב֌יי אַ װעךב֌, און עך ב֌אַטײט 
שייט, א֞ךט, או׀ד, או׹זאך, אדג"ל. ׊.ב֌.: עד-היום, אומשב֌ת, איב֌עך- 
אַיא֞ך, מא־׹גן, קינדװוייז; אַהעך, אינדעךהיים, אַךא֞׀֌, װו֌הין?; אַזױ, 
אַלײן; אַ מחייה, אַ שךעק, אויף ׊ולהכֿעיס, ב֌ידיים, דעך׀אַך, ׀אַךװא֞ס? א"אַ. 

אַזאַ אינװאַךיאַנט קומט אַמא֞ל אויך ב֌יי אַ סוב֌סטאַנטיוו--װען דעך 
סוב֌סטאַנטיוו איז אַ װעךב֌אַלעך, א֞דעך װען ב֌יי אים אין ׀אַךש׀֌א֞ךט 
אַ װעךב֌: אַ ב֌ילעט אַהין און שו׹יק; אַ שמועס שטילעךהײט; אַ שװועךע 
גאַנז ב֌יי די׹, מענטש דא־׹ט (נס.) (=-מענטש, װעלכעך איז 
דא־׹ט). 

1. אַ ב֌אַזונדעך קאַנסטךוק׊יע: דעך עךשטעך ׀ונאױב֌ן, דעך 
׊ווייטעך (׀ון) ךעכֿטס, אדג"ל. 

9. ׀אַךאַן אינװאַךיאַנטן, װא֞ס ב֌אַטייטן ׊אַל, מא֞ס. נומעך, 
זי ב֌אַהע׀טן זיך מיט אַדיעקטיון, מיט װעךב֌ן א"אַ: אַ מעך נא֞עני 
טעך; זיעך הויך; זי איז דא־ך זיינע. ויי, װען עך זא־ל ויסן, װי 
זיינע זי איז (קאַ׊.); אַ חסךון -- די כ֌לה איז שו שיין; ב֌יי אונז איז 
געװען אַ יינגעלע, איז עך געװען זײעך אַ שטי׀עך (׀ון ׹ייד); 
עך איז מעך דעך׊יעך וי לעךעך; סזענען געװען עךשטנס ב֌עךמאַן 
׊ווייטנס קאַהאַן... עך איז עךשטנס אַ קלוגעך, ׊וייטנס אַ טי׀עך; עך 


יידישע גךאַמאַטיק (13) 


-- 194 -- 


דאַךף עךשטנס קומען שו ׀א֞ךן, ׊וייטנס זיך ב֌אַקא֞נען . מיטן גאַנ׊ן 
ענין.. : 
3, ב֌יי אַ קא֞מ׀֌אַךאַטיוו קען קומען: אַסאַך, אַ׀֌ולע, ווייט, נא־ך, 
נישט אין אַן עךך, נישט אין ׀אַךגלייך, ׀יל. ׊יב֌. אַסאַך ךײכֿעך, 
נא־ך ךײכֿעך (;נא־ך" הא־ט אַ סוב֌יעקטיוון ב֌ייב֌אַטיײט--ב֌אַװו֌נדעךונג). 

4 נישט שו ךעקא֞מענדיךן איז ,מעך" ב֌יי א קא֞מ׀֌אַךאַטיוו : 
מעך ב֌אַװו֌סטזיניקעך (א֞נשט. ב֌אַװו֌סטזיניקעך א֞דעך מעך ב֌אַװו֌סטזיניק). 

5. שו אינװואַויאַנטן געהעךן אויך די ב֌אַטייסיקע טיילן בַ֌יי 
אַסאַך ׀֌עךי׀ךאַסטישע װעךב֌ן: עוקך מן השוךש, מוחל, מת׀֌לל, נתגדל 
אאַזיוו. זיי ב֌אַהע׀֌טן זיך, וי ב֌אַװו֌סט, נא֞ך מיט אזיין, װועךן" 

6. אינװא֞ךיאַנטן זענען אויך די װעךב֌אַלע ׊וגא֞ב֌ן. זיי קענען 
א֞ב֌עך קומען נישט נא֞ך אַלס ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך (װעךב֌אַלע ׊וגא֞ב֌ן, 
נא֞ך טאַקע אַלס ב֌אַטייטיקע אינװאַךיאַנטן (ב֌אַטײיטן א֞ךט אדג"ל). דעך. 
׀ון ב֌אַקומען זיך שויידייטיקייטן, וו֌ נא֞ך די אינטא֞נאַ׊יע און אַמא֞ל 
דעך וועךטעך-סדך העל׀ט אויס׊וגע׀ינען דעם מיין; ׀ךגל': עך קוקט 
אַךא֞׀֌ (,קוקט"--א־ן אַק׊ענט)--עך קויקט אַךא֞׀֌ (ב֌יידע װעךטעך אַק. 
׊ענטיךט){ אין ׀אַךגאַנגענהײט װעט עס זיין: עך הא־ט אַךא֞׀֌נעקוקט-- 
עך הא־ט געקוקט אַךא֞׀֌; אין אינ׀יניטיוו: אַךא֞׀֌קוקן--קוקן אַךא֞׀֌ 

7. ׀אַךאן אינװאַךיאַנטן מיט אַ סוב֌יעקטיוון ב֌אַטײט: 

) װא֞ס ד׹יקן אויס די גךאַד ׀ונעם ךעדעךס זיכֿעךקייט: אַ׀֌נים, 
געװויס, דאַכֿט זיך, ווייזט-אויס, מסת֌מא֞, א׀שך, כ֌לומךשט. 

2) װא֞ס ד׹יקן-אויס די א֞דעך יענע עמא֞׊יא֞נאַלע ב֌אַ׊יו֌נג שו 
דעך זאַך א֞דעך ׀אַקט, וועגן וועלכע מע ךעדט: א־ן עי-הךע, ב֌ךוך 
השם, ליידעך, להבדיל, מחילה, נישקשה, נעב֌עך. ב֌ייש׀֌.: אַ ב֌על-עגלה 
זא־ל ׀אַךגלײיכֿן ‏ דעם מענטשן שו להבדיל אַ ׀עךד (ש"×¢); זי זענען 
מחילה געווען אונטעךן גלעזל (ש"×¢); זיי װעלן נישקשה נישט שטאַךב֌ן 
׀אַך הונגעך. 

3 װא֞ס ב֌אַ׊ײכענען דעם או׀ן ׀ון ךעדן: אַקי׊וך, אַכ֌לל, הײיסט עס. 

8, די סו׀יעקטיווע אינװאַךיאַנטן קען מען ךו׀ן ב֌אַמעךק- 
וועךטעך :וס ׀אועע) א֞׀֌ט ׊יען זיי זיך שום װעךב֌ א֞דעך שו אַן 
אַנדעך סינטאַגמע, אַמא֞ל--שום גאַנ׊ן ב֌אַהע׀ט. א֞׀֌טמא֞ל, א֞ב֌עך נישט 
שטענדיק, וועךן זיי אויסגעטיילט מיט קא֞מע-אינטא֞נאַ׊יעס. 

9, שו - אינװאַךיאַנטן דאַךף מען איך ׀אַךךעכענען ,סא גוט. 
קייט! סאַ. װאַךימקײט! סאַ קאַלטקײט!?" אדג"ל (מיט ואַךיאַ׊יעס: 





-- 199 -- 


סאַךא גוטקייט! א"אַ) ב֌יי די װעךטעך /גוטקייט" אדג"ל קען דא־ 
קיין אַדיעקטיו נישט קומען, זענען עס שין אויס סוב֌סטאַנטיװן. זײ 
קומען שטענדיק אומא֞׀֌הענגיק (נישט סוב֌אַךדיניךט שו קיין אַנדעך 
סינטאַגמע). 

0. לסוף, ׀אַךאַן אינװאַךיאַנטן, װא֞ס ב֌אַהע׀טן זיך גא֞ךנישט 
מיט קיין אַנדעךע וועךטעך--זיי ב֌ילדן אַלײן א ב֌אַזונדעך ב֌אַהע׀ט. 
דא֞ס זענען די אינטעךיעק׊יעס (,אויסךוף-וועךטעך?): אוי! איי! אַך! 
ב֌ע! הײי! טע! זע! אדג"ל, און די װעךטעך: יא־, יע (אַלס ענט׀עך 
אויף א ׀ךאַגע), ניין, כֿװוײי, װא֞סי! ניטע, און אייניקע אַנדעךע. 

1 אַחוץ אט די אַלע גאַנץ ׀אַךשידנאַךטיקע גךו׀֌עס ב֌ליב֌ן 
נא־ך נישט וייניק אינװאַךיאַנטן, װא֞ס גייען אין די ךעמלעך נישט 
אַךיין. שא׀ן ׀אַך יעדע עטלעכֿע שי ׀אַך יעדן אינװאַךיאַנט אַ ב֌אַזוני 
דעך ךוב֌ךיק איז נישט ךאַ׊יאַנאַל. 

ב֌ייש׀֌.: מזל-טוב, נאַ, ׀ונמיינעטוועגן, אַזײגעך (אין די אויס. 
ד׹יקן ,שוויי אַזייגעך" אדג"ל). 

9. אַסאַך אינװואַךיאַנטן װא־לטן געדאַך׀ט לויטן ב֌אַטײט ׀אַך. 
יךעכֿנט װעךן שו שװיי ךוב֌ךיקעס איינשייטיק: אויס כ֌לה, וידעך 
מויד (;אויס"--שוין נישט, א ׀אַךב֌ינדונג ׀ון ׊ײיט-ב֌אַטיײט מיט נעגאַ׊יע); 
אַ ×€×™×™×’ הא֞סטו אַזאַ שיינע ׊אַ׊קע! (אין קינדעך-לשון; ;אַ ×€×™×™×’"--׀אַךי 
ב֌ינדונג ׀ון נעגאַ׊יע מיט עמאַ׊יא֞נאַלעך ב֌אַ׊יונג); אוי ליגט מען אין 
דךיעךד! (;אוי" -- ׀אַךב֌ינדונג ׀ון או׀ן ב֌אַטייט מיט עמא֞׊יא֞נאַלעך 
ב֌אַ׊יונג; ;אוי" איז דא־ נישט קיין אינטעךיעק׊יע, וייל ס'ב֌אַהע׀ט 
זיך מיט אַן אַנדעך װא֞ךם; ,אוי" װי׹קט דא־ א׀ילו אוי׀ן װעךטעך: 
סדך (797); א֞ב֌עך אין דעך אינטא֞נאַ׊יע און אין סוב֌יעקטיווקייט ׀ונעם 
ב֌אטייט ׀ילט זיך אַ שטיק אינטעךיעק׊יע); איי, זינגט עך!; קענסט 
נא־ך אַמא֞ל כֿאַ׀֌ן אַ קלאַ׀֌ (;אַמא֞ל"--׀אַךב֌ינדונג ׀ון מעגלעכקייט, גע- 
וויסעך זיכֿעךקייט-גךאַד און, דוכט זיך, אויך אַ ׊ײיט-ניאַנס). 

סט'קוי׀ן אַזױי: דךײ ׀ונט ב֌ךױט, אַ ׀ונט העךנג... (;אַזוי"=- א֞ט 
װא֞ס, א֞ב֌עך ע׀֌עס אַ נװאַנס שײדט זײ אנטעך) 

03ס.65 אינטעךעסאַנט איז דעך ב֌אַמײט ׀ון אומשב֌ת אדג"ל. דעך 
׀֌ךע׀יקם אומ-- ב֌ײ אַ ׊ײט:נא֞מען (אומשב֌ת, אומ׀֌סח) ב֌אַטײט (אין מײן 
דיאַלעקט) נישט ׀֌שוט אַ ׊ײט.מא֞מענט, נא֞ך דװקא ׀אַךב֌ונדן מים א 
ךעליגיעזן ׀אַךב֌א֞ט א֞דעך ב֌אַ׀֌על. ׀ךגל' ,שךײב֌ן אומשב֌ת' און ;גײן 
שבת ׊װאסט'" ישט יאומשבת', װא־׹ים די ידישע ךעליגיע 


הי טשוו הי 


ךעגלאַמענטיךט נישט דעם ׊וגאסטגײן לגב֌י שב֌ת); מע קען נישט זא־גן3 
,אומ׀֌סח הא֞ב֌ איך איב֌עךגעלײענט אַ נײעם ב֌וך': אַז מע זא־גט ,עסן 
המץ אומ׀֌סח" ב֌אַטיט עס, אַז דעך ךעדעך-א֞דעך עך האַלט עס ׀֌אַך 
אַן עביךה, א֞דעך יעדנ׀אַלס, ב֌עת עך זא־גט עס, הא־ט עך אין זינען. 
אַז לױט דעך ידישעך ךעליניע איז עסן ׀֌סה:׊ײט חמץ-אן עביךה. װעך 
מע זא־ל ב֌אַנו׊ן אַ װא֞ךט ;אומדינסטיק', װעט מען דעךמיט ׊געב֌ן 
דעם דינסטיקדיקן טא־ג ע׀֌עס אַ קװאַזי-ךעליגיעזן כאַךאַקטעך. 7 

אַזא ב֌אַטײט, װי אין ;אומשב֌ת', איז זײעך א ס׀֌ע׊יעלעך, אן 
ענגעך; און דא־ך געהעךט עך שו גךאַמאַטיק (כא֞טש ב֌כלל ׀אַךנעממ 
זיך גךאַמאטיק מיט אַלגעמײנעךע ב֌אַטײטן, און מיט ענגעךע, ס׀֌ע׊יע- 
לעךע ב֌אַטײטן ׀אַךנעמט זיך לעקסיק). דא֞ס איז דעך׀אַך, װא֞ס דעך 
דא֞זיקעך ב֌אַמײט װעךם געשאַ׀ן דו׹ך אַ ׀א֞ךמאַלן עלעמענט - דו׹ך אַ 
כ֌ךע׀֌יקס (אום.), ד.ה. ,א֞׀י׊יעל', אַזױ שו זא־גן, איז עס אַ֎ן אַלגעמײנעךי 
ב֌אַטײט, נא֞ך ׀֌אַקטיש װעךט עך א֞נגעװענדם ב֌לױז ב֌ײ גע׊ײלטע װעךטעך. 

4 אַחוץ די ב֌יז אישט ב֌אַטךאַכֿטע ב֌אַטײיטיקע אינוז-יאַנטן, 
זענען נא־ך ׀אַךאַן ב֌אַהיל׀יקע: ׀֌ךעס;זי׊יעס, ב֌ינדװעךטעך ='ן 
׀אַךשידענע ׀֌אַךטיקלען, זיי װעלן ב֌אַטךאַכט ווע'; ׊װאַמען מיטו 
יענע ב֌אַטײטיקע סינטאַגמעס, װעלכֿע זי ב֌אַדינען. 


9 ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע 


ס. ׀֌ךע׀֌אַזי׊יע--דא֞ס איז אַ ב֌אַהיל׀יק װא֞ךט, װא֞ס קעך 
דינען אויף שו ב֌אַהע׀טן אַ סוב֌סטאַנטיוו שו אַ וועלכעך סאיז סינטאַגמע 
און קומט שטענדיק מיטן דאטיו. ׂ 

6. ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס זענען: אויסעך, אונטעך, איב֌עך, אין, אין-- 
אַךום, אין -- אַךײן, אינמיטן, א־ן, אַנטקעגן (אַנקעגן, אַקעגן, קעגן, 
אַנשטא֞ט (א֞נשטא֞ט)) אַף (איף)) ב֌אַ (ב֌יי), ב֌יז (ב֌יסקל) ב֌עת, ב֌שעת, 
ב֌מקום, ב֌נוגע, דו׹ך (אַדוךך), הינטעך (אַהינטעך), וועגן, זינט (זייט, 
שייט), חוץ אַחוֹץ), טךא֞ץ, ליט, לעב֌ן (לעם, א֞ב֌עך נישט נעב֌ן', 
לגב֌י, לטובת, לכ֌בוד, לשם, מחמת, מיט, משד, מכ֌וח, נא־ך, עלי׀֌י, 
עךב, ׀֌אַזע, ׀אַך, ׀אַךב֌יי, ׀ון, ׀ון -- אויף, ׀ון -- א־ן. ׀ון -- אַךא֞׀֌, 
׀ון -- אַךױס, ׀ון -- וועגן, שו, ׊וווישן (׊װישן), ׊וליב֌, קיין, קעג- 
איב֌עך א"אַ. 

7 אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ב֌אַדינט אַ סוב֌סטאַנטיוו (אין דאַטיו), אַך 


1 יו אט 


אינ׀יניטיוו, אַן אַדװעךב֌, אַן אינװאַךיאַנט און איז להי׀֌וך שום אַךטיקל 
א֞׀֌טמא֞ל נישט קיין סוב֌סטאַנטיוויך:-מיטל: אין ;עך האַלט אין ךעדן" 
-איז ,ךעדן" נישט קיין סוב֌סטאַנטיו. ב֌ייש׀֌.: 

1( מיט סוב֌סטאַנטיוון: 

די עךשטע שטךאַלן ׀ון דעך װאַךימעך זון--,׀ון" ב֌אַהע׀ט ,דעך 
(עװאַךימעך) זון" שו ,די (עךשטע) שטךאַלן?; אַךױסגעכֿאַ׀֌ט זיך אויף 
גא֞טס ׀ךייעך ליכטיקעך וועלט--, אויף" ב֌אַהע׀ט (גא֞טס ׀ךייעך ליכ. 


טיקעך) וועלט" שו גאַךױסגעכאַ׀֌ט זיך". 


9) מיט אינ׀יניטיוו: עך האַלט אין גיין; א טא־ג האַלט ב֌יי זיג- 


קען; דעך טעךמין ׀ון אֶקו׀֌יךן; זא־גן שו זא־גן איז נישט גלייך; דא־ך 


הא־ט זי זיך א֞׀֌געװײנט ׀ון אויף מי׹ די אויגן שו גלא־שן (נס.){ זי 


-;הא־ט זיך דעךב֌יי געהאַלטן אין איין שא֞קלען (ב֌עךג.). 


63 מיט אַדװעךב֌: די שמאַטעס, װא֞ס שעמעךיךן אין די אױגן 
מיט ׹א־ז און ג׹ין און ב֌לוי (טייטש); דא֞ס איז געװען ׀אַך אים 


עךגעך ׀ון עךגעך (ש"×¢) 


8 א ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע קען אויך דינען שו ב֌אַהע׀טן אַ סוב֌סטאַנטיה, 


װא֞ס הא־ט שוױן אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע: עך ק׹יכט ׀֌ון אונטעךן טיש, ד.ה. עך 


איז געװען ,אונטעךן טיש" און ק׹יכט ,׀ון" דא־׹טן. איב֌עךיקס, מע קען 
עס אוי׀֌נעמען אַנדעךש--אַלס ׊ונוי׀געזע׊טע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ,׀ון אונטעךן". 
9. ׀אַךאַן ׀אַלן, װען אַ ׀֌ךע׀֌אַזי׊יע דינט נישט שו ב֌אַהע׀֌טוג, 


גא־׹ ׀יסט-אויס אַ װא֞ךטב֌ילדנדיקע ׀נק׊יע: יאַנטקעגן, אַךום, ב֌ײ"-מיט 


אַ שא־ל.נא֞מען ב֌אַטײט ב֌עךכדיקײט: אַנטקעגן הנדעךט, ב֌ײ עטלעכע א 


זיב֌ע׊יק, אַךום 5 אַזײגעך. 


אױך ,׀אַך' אינעם אוסדךיק ,װא֞ס ׀אַך אַ' הא־ם אַ װא֞ךטב֌ילדנ. 
ן א 


:דיקע ׀ונק׊יע. 


0. אַלע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס קומען, װי שוין געזא֞גט, מיטן דאַטיה. 


די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס , ׀ון--וועגן, ׀אַך--וועגן" קומען א֞׀֌ט מיטן ׀֌א֞סעסיו 
װעל׀ֿעך שטעלט זיך ׊װישן ב֌יידע טיילן ׀ון דעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע): ׀ון 
די קליינע קינדעךס װעגן. ס'מעךקט זיך א֞ב֌עך אַ טענדענץ אויס׊ו' 
גלײכֿן דעם ב֌אַנוץ ׀ון די שוויי ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס מיט אַנדעךע. ד.ה. ב֌אַי 


הע׀טן זי מיטן דאַטיװו, ׊.ב֌. ,ס׀֌ע׊יעל ׀ון קינדעך װעגן" (ש"×¢×£ 

אַזא טענדענץ איז, ׀אַךשטײט זיך, ׀֌ךא֞גךעסיוו (ווי יעדעך סענדענץ 

שו ׀אַךקלענעךן די שא־ל אױסנאַמען) און דאַךף געשטי׊ט װעךן. 
׀ונעם כ֌לל װעגן ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע מים האַטיו איז ממילא־ קלא־׹, אַז 


ך-. שטואיד- 


אין ײדיש איז נישׂטא֞ דעך אונטעךשייד, װא֞ס אין ךוסיש (און אין דײטש), 
׊װישן ב֌ױנ׀אַל אױף דעך ׀ךאַגע ,חו֌?" און װו֌הין!': עך זישם אוי׀ן 


בוים--עך ק׹יכטם אוי׀ן ב֌וים--אין ב֌ײדע ׀אַלן דעך זעלב֌יקעך ב֌וינ׀אַל. 


1. ס'זענען ׀אַךאַן װועךב֌ן (א"אַ װועךטעך), װא֞ס ׀א֞דעךן אַ׀ט-+ 


מא־ל די א֞דעך יענע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע: הא֞׀ן אויף, װאַךטן איף, לאַכן ׀ון 
אאַז"ו. דא֞ס ׹וב א֞ב֌עך קען דעך זעלב֌יקעך װעךב֌ קומען מיט ׀אַך. 


שידענע ׀֌ךע׀֌אַזי׊יעס: שךייב֌ן שו (אַ חב׹), שךײב֌ן מיט (טינט) 


שךייב֌ן אויף (׀֌אַ׀֌יך), שךייב֌ן אין (קיעוו), שךייב֌ן וועגן (זיך) אאַז"ו., 

2. מיטשטימונג אין ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע קען מען א֞נךו׀ן די 
דעךשינונג, װא֞ס אַ װעךב֌ מיט אַ װעךב֌אַלן ׊וא֞ב֌ ׀א֞דעךט א֞׀֌טמא֞ל אַ 
געװיסע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, װא֞ס אַנטש׀֌ךעכט מיטן װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌ : אַךױף - 
אויף (אַךױ׀גײן אוי׀ן ב֌וידעם, אַךוי׀קוקן אוי׀ן ש׀֌יץ טוךעם, אַךוי׀קומען 
אוי׀ן געדאַנק), אַךױס--׀ון, מיט--מים, א֞׀֌--׀ון אאַז"ך, 

5. ווען אַ װעךב֌ ׀א֞דעךט אַן אַקאַטיוו, ׀א֞דעךט דעך אַנט- 
ש׀֌ךעכיקעך װעךב֌אַלעך סוב֌סטאַנטיוו די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ,׀ון": אױסאַך. 
ב֌עטן לעדעך--די אױיסאַךב֌עטונג ׀ון לעדעך, אַן אױסאַךב֌עטעך ׀ון 
לעדעך; דעך סוב֌סטאַנטיוויךטעך אינ׀יניטיו קען קומען סיי, װי אַ' 
װועךב֌, מיטן אַקוזאַטיו, סיי, וי אַ סוב֌סטאַנטיו, מיט ,׀ון" (489). 

ווען אַ װעךב֌ ׀א֞דעךט נישט קיין אַקוזאַטיוו, ׀א֞דעךט דעך וועך+ 
ב֌אַלעך סוב֌סטאַנטיוו אַמא֞ל די זעלב֌יקע קא֞נסטךוק׊יע, װא֞ס דעך װעךב֌, 
אַמא֞ל אַן אַנדעךע: זיך ב֌אַגעגענען מיט עמע׊ן-אַ ב֌אַנעגעניש מיט 
עמע׊ן, ׀א֞דעךן ב֌יי (׀ון) עמע׊ן-אַ ׀א֞דעךונג שו עמע׊ן (לויט אַנא- 
לא֞גיע מיט ,שטעלן אַ ׀א֞דעךונג שו עמע׊ן'?. 

4 אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע שיידט זיך אונטעך ׀ון אַ װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌, 
עךשטנס, דעךמיט, װא֞ס אַ װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ ב֌ייט זיין א֞ךט אין א֎׀֌- 
האַנג ׀ון מא֞דוס. און שייט-׀א֞ךמע ׀ון װעךב֌: כֿעעם-מיט אַ לע׀ל -- 
כ'הא֞ב֌ מיטגענומען אַ לע׀ל, כעעם מיט אַ לע׀ל--כֿ'הא֞ב֌ גענומען מיט 
אַ לע׀ל, ׊ווייטנס, דעךמיט, װא֞ס אַ װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ איז אַק׊ענטיךט, 
אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע נישט. 

615. ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע און ב֌ינדװא֞ךט (668) שיידן זיך אונטעך דעך- 
מיט, װא֞ס ב֌ינדװא֞ךט קען זיך ב֌אַהע׀טן מיט יעדן ב֌ויג׀אַל: ,איך 
און דו, מי׹ און די׹, מיך און דיך, א֞ב֌עך: איך מיט די׹, מיך מיט 
די׹{ אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ׀א֞דעךט דװקא־ אַ דאַטיו. ; 

6 ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע איז אַ ב֌אַהיל׀יקעך אינװאַךיאַנט; אונטעךשידן 





יי דיי 


ך אל ך א בע 2 הק אט = 
3 ֶ א 


= ׀סן יה 


זי ׀ון אַ ב֌אַמײטיקן אנװאַךיאַנט, אין ׀ֹאַל אױב֌ יענעך ׀א֞דעךט אױך 
אַ דאַטיו, קען מען א֞ב֌יעקטיו נישט: דא־ ש׀֌ילט אַ ךא֞לע די גךאַד ב֌אַ- 
מײטיקײמ, װא֞ס ס'שטעלט.׀א֞ך דעך א֞דעך יענעך אינװאַךיאַנט. ב֌ײשם ; 
;עך נײט ׀ונדעךװײטנס' אז געװיס נישט קײן ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, װײל 
ס'׀א֞דעךם נישט קײן דאַמיװ; ,עך גײט ׀אַךב֌ײ' איז אױך נישט קײן 
׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, װײל ס'איז (אין דעם מעקסם) א־ן א דאַמיװ; ;עך גײט 
׀ֿאַךב֌ײ דעך שטוב֌"-קען שוין אַךױסךו׀ן אַ ס׀֌ק: שי איז עם ׀֌שום אן 
אינװאַךיאַנט, װעלכעך ׀֌א֞דעךט אין דעם ׀֌אַל א דאַטיל (׀ונקט װי ,מול. 
מוֹב די׹", װא֞ס ס'איז אױך אַן אינװא֞ךיאַנט מיט אַ דאַטיװ), א֞דעך ס'איז 
דװקא א ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע. ׀֌ךאַקטישׂ איז די ׀ךאַגע נישט װיכטיק. אין ;נא֞ך 
דעם מאַן אי׹ן ׊וליב֌... הא־ט זי זיך גענויט" (אַב֌ך.) װעלן מי׹ א֞ננעמען 
,׊וליב֌' ׀אך א ב֌אַטײמיקן אינװאַךיאַנט ב֌לױז איב֌עךן װעךטעך.סדך; טי׹ 
הא֞ב֌ן נישם קײן ב֌ײש׀֌ילן, די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע זא־ל שטײן נא־כן סו׀֌סטאַנטיה, 
אין ,די ׊װײ קלױסטעךש׀֌י׊ן מיט דעך שולײאךמלקע הא֞ב֌ן געשטעקט 
העכעך די דעכעך, העכעך. אלע שטמא֞טישע געשמאַלט" (ב֌עךג.) זענען 
מי׹ גענײגט א֞נ׊ונעמען ,העכעך' ׀אַך א מין ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, ׀֌אַך אַ ,׀ךע. 
׀֌א֞זיטיךטן אַדװעךב֌". 

7. אַסאַך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס קענעַן זיך ׊ונוי׀גיסן מיטן ב֌אַשטימיקן 
אַךטיקל ׀ון דעך איינשא־ל דעם, דעך, װעלכעך װעךט דעמא֞לט ךעד 
שי׹ט (׀אַךקיך׊ט) שו --ן א֞דעך -ם: אױף דעם, איף דעך--אוי׀ן, 
שו דעם, שו דעך--שום. ב֌ייש׀֌.: אוי׀ן ב֌אַךג--אויף דעם ב֌אַךג, מיטן 
האַנט--מיט דעך האַנט. 

א֞ט זענען די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס, װא֞ס זענען מסוגל שו אַזאַ שונוים- 
גוס: אויסעך--אויסעךן; אונטעך--אונטעךן; איב֌עך--איב֌עךן; אין-- 
אינעם { א־ן--א֞נעם; אנשטא֞ט--אנשטא֞טן ; אויף--אוי׀ן ; ב֌יי--ב֌אַם, ב֌יים 
ב֌יין ; ב֌יז--ב֌יזן ; ב֌עת--ב֌עתן ; ב֌שעת--ב֌שעתן ; דו׹ך--דו׹כן ; הינטעך-- 
הינטעךן ; חוץ--חושן ; לויט--לויטן { מיט--מיטן  ;‏ משד--משדן (?); נא־ך-- 
נא֞כֿן ; ׀אַך--׀אַךן ; ׀ון--׀ונעם ; שו--שום; ׊וליב֌--׊וליב֌ן. 

8. די ׀א֞ךמעס , אונטעךן, שום" אאַז"וו קומען-׀א֞ך א֞׀֌טעך װײ 
אונטעך דעם, שו דעם"ן א֞ב֌עך ב֌יידע זענען אַל׊אײײינס ,געזע׊לעך". 
װא֞ס איז שייך דעם ׀אַךב֌ייט ׀ון ,אונטעך דעך" אויף אאונטעךן", 
מאויף דעך" אויף ,אוי׀ן" אדג"ל, הא֞ב֌ איך די דא֞זיקע דעךשיינונג 
נא־ך װייניק דעךלעךנט. דאַכט זיך, אַז זי קומט ׀א֞ך נא֞ך ב֌יי געװיסע 
סוב֌סטאַנטיון. 


= 2400 -- 


עטלעכע ב֌ײש׀֌ילן ׀ון ׊ונוי׀גום ׀ון ׀֌ךע׀֌א֞ז׊יע מיט ,דעך': .. 
עס אין דא־ א גךויסע א֞זעךע.. אין דעך א֞זעךע שװימען.. קומט אַךױס 
אַ קלײן מײדעלע אין גא־׹טן שום א֞זעךע... (ךעניק)ן... די טײכל... ׀֌ײים 
טײכל זישט אַ ׀֌אַסטעכל (קאַ׀֌לאַנס איב֌עךזע׊ונג ׀ון קךילא֞װס משלים); 
װי קינדעך ב֌ים מאַמען אין שים אַבֹ֌ך.); די דא֞ךף - ׀ונם דא֞ךף 
(׀֌עךסא֞װ); טום א קוק אױ׀ן שיקסעלע... א װינק געטון דעך שיקסעלע 
(קי׀֌ניס). 

9. די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ,על.׀֌י' מאַכט איב֌עךיק (,׀אַךש׀֌א֞ךט') דעם 
ב֌אַשטימיקן אַךטיקל: על׀֌י די על.׀֌י ×€×™×–×™×§. אין מײן דיאַלעקט, און 
מײלװײז אויך אין אַנדעךע, געהעךן אַהעך: אין (,אינעם' איז נישטא֞), 
אינמיטן, אַנטקעגן, אַךום (,אַךום װא֞קזאַל'), װעגן, לעם, ׀ון (,׀ונעם' - 
נישטא֞); א֞ב֌עך דעם אַךטיקל ׀ון ׊װײטן מין ,דעך" ׀֌אַךש׀֌א֞ךן זײ נישט 
שטענדיק. , קיין' קומט נא֞ך מיט אַ געא֞גךאַ׀ישן נא֞מעןף 

0. אין אײניקע אויסדךוקן, װו֌ ס'קומען ׀א֞ך אין אַ געװיסן ׀֌אַ. 
ךאַלעליזם ׊װײ סוב֌סטאַנמיװן מים אײנעך א֞דעך ׊װײ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס, װעךט 
׀֌אַךש׀֌א֞ךט דעך אַךטיקל: ׀ון יא־׹ שו יא־׹. 

1 בכלל ב֌אַטייט א ׀֌ךע׀֌א֞וי׊יע, װי דעך דאַטיוו אַלײן אַ 
װוייטן א֞ב֌יעקט", אַן א֞ב֌יעקט, װא֞ס הא־ט אַ שייכות שו אַן אַנדעך 
א֞ב֌יעקט, שו אַ טונג, שו אַ סימן, נישט אַזאַ נא֞ענטע (שייכות) ×°×± 
ס'ב֌אַ׊ײכנט אַן אַקזאַטיו. 

9 אַמא֞ל איז אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (מימן דאַטיו) כ֌מעט עקװיװאַלענט 
מיט אַ ב֌לויזן דאַמיװ: זא־ג אים- זא־ג שו אים, קיף מי׹-קױיף ׀אַך מי׹. 

3 אין אײניקע ש׀֌ךאַכן איז ׀אַךאַן מעך ב֌ױנ׀אַלן, װי אין 
ײדיש, און דא֞ס, װא֞ס װעךט אין ײדיש אױסגעדךיקט דו׹ך אַ ׀֌ךע׀֌א֞. 
זי׊יע, װעךט דא־׹טן א֞׀֌טמא֞ל אױסגעדךיקט דו׹ך אַ ב֌ױנ׀אַל אַלײן; ,די 
װי׹קונג ׀ון שול'--את׀אש ׀װוהאום, ;שךײבן מיט א ×€×¢× ×¢'-- אסק׀הח מזגסװו. 
ײדיש טךעט דא־ אַךױם אַלס אַ מעך אַנאַליטישע (װײניקעך סינטעטישע) 
ש׀֌ךאַך װי ךוסיש. 

4. יעדע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע הא־ט דא֞ס ׹וב ׀֌אַךשידענע ב֌אַטײטן. 
אייניקע ב֌אַטײטן זענען א֞ךטעדיקע: ק׹יכן אוי׀ן ב֌וים, אַנדעךע ׊ייטע- 
דיקע: א֞׀֌לײגן אוֹיף אַ שוייטן מא־ל, אַנדעךע אוךזאַכעדיקע: קלא־גן 
אוי׀ן מזל, א"א. 

8 מע האַלט, אַז דעך ג׹נט-באטײט ׀ון אַלע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס 
איז אן א֞ךטעדיקעך, אַלס דעך סאַמע קא֞נקךעטעך. אין אײניקע ׀אַלן 





- 201 -- 


קען מען נא־ך הײנם כאַ׀֌ן דעם איב֌עךגאַנג ׀ון א֞ךטעדיקן ב֌אַטײם שו אַן 
אב֌סטךאַקטעךן; זיך גע׀֌ינען אונטעך דעך הי׹קונג - די װי׹קונג װעךם 
;׀א֞ךגעשטעלט, אַלס ע׀֌עס אַ זאַך איב֌עךן מענטשן און עך גע׀ינט זיך 
אונטן. 

6 א֞ט זענען עטלעכע ב֌ייש׀֌יל, װא֞ס וייזן די ב֌אַטײטן. 
׀אַךשידנאַךטיקײט ׀ון די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס: 

אונטעך: אונטעךן טיש; האַלט אַ ׀֌עקל אונטעךן א֞ךעם; או. 
יטעךן ווי׹קונג; אונטעךן װא֞ךט גךאַמאַטיק ׀אַךשטײט מען די לעךע 
׀ון ש׀֌ךאַכ׀א֞ךמעס (יידישלעכעך א֞ב֌עך: ,מיטן װא֞ךט גךאַמאַטיק מיינט 
מען..."). 

7. אב֌עך; ש׀֌אַנט זיך איב֌עךן זאַמד; העךשט איב֌עךן ׀א֞לק; 
מע זא־ל דאַך׀ן גיין איב֌עך די הייזעך איב֌עך די׹ (ש"×¢)--שוויי מא־ל 
,איב֌עך" מיט ׀אַךשידענע ב֌אַטײטן; איך זיץ איב֌עך אַ ב֌וך, זא־גט א 
גנב, װא֞ס איז ׀אַךזע׊ט ׀אַך גנבענען א ב֌וך. 

8. אין : געלט אין די טאַשן, מעד אין די ׀֌לאַשן; װי מי׹ 
זא־גן אין דעך הגדה; קוקט מען נישט א־ן אַ שטיקל ׀לייש אין די 
אויגן ; איך הֵא֞ב֌ זיי אין ד׹'עךד; אין איינעם אַ ׀ךימא֞ךגן; אַךין אין 
ב֌עס ; גלײב֌ן, לייקענען אין גא־ט; קךוזע הא־ט אַךיינגעטענעט אין ךאַ. 
ב֌ינא֞װיטשן (א֞׀֌.); אין אַסאַך ׀אַב֌ךיקן גיט מען די אַךב֌עטעך די 
שכֿיךות אין קא֞נװעךטן -- ב֌עסעך װא־לט געװען מע זא־ל זי געב֌ן די 
שכיךות אין דעך שייט (אַ װויץ ׀ון אַ שייטונג); אין דעך הײליקעך 
גמ׹א־ גע׀ינט מען אַלץ, א׀ילו אַ דאַךע װאַנץ (ב֌עךנשטיין)--וועךטעך. 
ש׀֌יל מיט , אין". 

9. א־ן; ) עך איז געב֌ליב֌ן א־ן געלט. 

2) זיך דעךמא֞נען א־ן עמע׊ן; זיך קלאַ׀֌ן קא֞׀֌ א־ן װאַנט: שטיין 
א־ן אַ זייט. 

0. אויף ; זישן אויף אַ ב֌ענקל; אױ׀געטךא֞גן אויף די נגידים ; 
װא֞ס זא֞גסטו אויף אים; מע זא־גט אױיף אים, אַז עך איז געװא֞ךן אַ 
גבי׹ ; כ'מיין אויף אַ געלעכֿטעך; אַ ׀עךטל איף ד׹י 

1. מיט; קום מיט מי׹; גא־ט איז מיט די׹!{ דא֞ס לא־זט מען אים 
איב֌עך אַליין מיטן מיידל (א֞׀֌.) { זא־לן זיי זיין מיט יא־׹ן (ש"×¢); ךעדן מיט 
עמע׊ן; גייט טענעט מיט אַ יידענע! (ש"×¢): לעךנען מיט עמע׊ן; מיט 
די אייגענע אויגן געזען ; א֞׀֌געװישט מיט אַ טי׀ֿל דעם שטעךן; טךע׀ן 
מיט אַ שטיין; מע זא־ל מיך נישט שטא֞׀֌ן מיט קיין קאַךטא֞׀֌לעסן גיין 


מיטן װעג; מיט ךא֞זינקעס אַךומגעשטעקט; ענט׀עךט עך מיט אַ גלײכ. 
װעךטל; האַנדלען מיט ב֌אַקאַלײ; זיך ב֌אַךימען מיט עשיךות; זיך ב֌אַ- 
װעגן מיט דעך גיכֿקײט ׀ון 100 מעטעך אין אַ סעקונדע; ליב֌ן מיטן 
גאַנ׊ן האַך׊ן ; אוי׀געשטאַנען מיטן טא־ג-ליכט; װא֞ס מיט מי׹ הא־ט 
געטךא֞׀ן ; איך מיט אים; לא־זן זיי אייך גיין אין דעך עךד אַךײַין 
ב֌יידע, דעך ׀֌ךיסטאַװו מיטן אוךאַדניק (ש"×¢) --,מיטן"-- אַק׊ענטיךטג 
איך על מיך ׀אַך אייך נישט גיין ב֌אַךימען, אַז איך ב֌ין דעך גךויסעך 
למדן, מיטן גךויסן עושך, מיטן גךויסן ׀ילא֞זא֞ף (ש"×¢); אַ מענטש 
מיט אַ קא֞׀֌; חומש מיט ךשין; אַ שטא֞ט מיט יידן; אַסאַך מיט יא־׹ן{ 
אַ מעשה מיט אַ ב֌עך; מזל.טוב די׹ מיט דיין ב֌אַקאַנטשאַ׀ט (ש"×¢): 
׀ול מיט שא֞טנס; ׊ו׀ךידן מיטן װאַךעמען נא֞ך׀֌סח; דוסט האַב֌ן אַ 
חלק /גלייך מיט מי׹; מיט ד׹יי יא־׹ שו׹יק; איינס מיט איינס איו 
שוויי; מיט די ׀יסלעך קליאַטש-קליאַטש. 

שוויי ב֌אַטײיטן איז אין ׀ךאוע: איך ויל מיט ךויטעץת ׀ליטן 
טענען מיט גךויסעך װעלט (הא֞׀.); מיט װא֞ס האַנדלט עך? - עך 
האַנדלט מיטן טאַטן (ד.ה. ׊וואַמען מיטן טאַטן, נישט הא֞ב֌נדיק נא־ך 
קיין אייגן געשע׀ט). 

92 ׀אַךך; סאיז געװען ׀אַך דעך מלחמה; מו׹א הא֞ב֌ן ׀אַך 
עמע׊ן; זיך איינשטעלן ׀אַך עמע׊ן; קוי׀ן ׀אַך געלטן ב֌אַשטךא֞׀ן 
׀אַך אַ זינד; דו ב֌יסט ב֌עסעך ׀אַך אים; זיך נעמען ׀אַך דעך 
אַךב֌עט. 

שוויידייטיקייטן : ׀אַךװא֞ס קוי׀ט אַ גלח אַ שטעקן מיט אַ זילב֌עך: 
נעך גאַלקע? -- ׀אַך געלט; ׀אַך װעמען האַלטסטו מלחמה!--הא־ט מען 
גע׀ךעגט אַ יידישן סא֞לדאַט. -- ׀אַך ב֌אַךא֞ן גינ׊ב֌וךגס זון (ד.ה. יענעך 
הא־ט געזא֞לט גיין ׀אַך אַ סא֞לדאַט, הא־ט מען אים ב֌אַ׀ךייט און מיך 
א֞׀֌געגעב֌ן); אַ חזן עסט ׀אַךן דאַװנען (׀אַך דעם געלט, װא֞ס עך 
נעמט ׀אַךן דאַװנען. 

נישט-גלאַטקײט אין סמיל: ב֌עסעך ׀אַךן קינא־ (קע׀ל ׀ון א נא֞טיץ 
אין ,װעקעך) - שי הײסט עס ,ב֌עסעך ׀ון קנא֞' א֞דעך ;לא־ז עס זײן 
ב֌עסעך ׀אַךן קינא־ אידעך ׀אַך ע׀עס אַנדעךש"?; מלך איז ׀אַךן טיט גע- 
ב֌ליב֌ן דעך זעלב֌עך, װא֞ס ׀אַךן לעב֌ן (ב֌עךג., אין ש׀֌עטעךדיקעך ךע- 
דאַק׊יע ׀אַךב֌עסעךט: װא֞ס אין לעב֌ן). 

3. ׀ו֌ן; איך ׀א֞ך ׀ון ב֌ױב֌עךיק; עך איז ׀ון װאַךשע; לא־ז 


מען ׀ון אייך ׀֌טוך וועךן (465); אַמענטש איז שװאכעך ׀ון א 


שא 
ו 


- 203 -- 


׀ליג און שטאַךקעך ׀ון אייזן; איינֶעך ׀ון זיי; אַ כֹ֌לי ׀ון װיין; די 
׀אַךש׀֌ךײטונג ׀ון ב֌ילדונג; דעך ב֌וך װעךט ׀ון מי׹ געלײענט; עך 
איז שוין דא־ ׀ון אַ שעה שייט; דעך קךעמעך הא־ט זיך נישט געקא֞נט 
א֞׀֌יא֞גן ׀ון די יינגלעך (א֞׀֌); ךעכֿטס ׀ון טיש; נישקשה ׀ון אַ 
׀עךד; אַן אַנטיק ׀ון װישניק (ש"×¢); אַ ד׹יטל ׀ון 12 איז 4; חתונה 
געהאַט ׀ון װילנע; נא־ך ׀ון ׀אַך דעך מלחמה. 

וועגן ,׀ון" זי × . שטי׀ס אַךטיקלען אין זשוךנאַל ,די יידישע 
ש׀֌ךאַך", קיעוו 1927. 

4 גךו׀֌עס מיט די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס ,אויסעך, אַחוץ", א֞׀֌טמא֞ל 
אויך מיט אַנדעךע, װעךן א֞׀֌געזונדעךט (אויסגעטיילט מיט קא֞מע. 
אינטא֞נאַ׊יעס): אַחוץ אים, זענען אַלע געקומען ; קיינעך װא־לט עס נישט 
געטון, אויסעך די׹; אַ ׀עךד, אויף ׀יך ׀יס, ס׀֌א֞טיקעט זיך; די יידן 
אין שב֌תדיקע מלב֌ושים..., זענען געשטאַנען אין קו׀֌קעס א֞׀֌.). 

׀ךגל': שום גליק, איז עך שון געקומען (שום גליק ש׀֌ילם די 
ךא֞לע ׀ון אַ ב֌אַמעךק-װא֞ךט, ד.ה. הא־ט אַ סוב֌יעקטיװן ב֌יבאטײט), שום 
גליק איז עך שין געקומען, שו ךײכקײט-נישט. אין עךשטן ׀אַל אין 
דעך ב֌ויג׀אַל מיט דעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע א֞׀֌געזונדעךט. 


שי ב׹ נדוונב 


5 אין אַזאַ ב֌אַהע׀ט װי ;עך איז אַ גוטעך", הא֞ב֌ן מי׹ אַ 
סוב֌יעקט ;עך" און אַן אַדיעקטיוו ;גוטעך', װא֞ס שטימט.מיט מיטן 
סוב֌יעקט. א֞ב֌עך דעך אַדיעקטיוו שיט זיך שום סוב֌יעקט נישט אוממיטל. 
ב֌אַך--׀אַךאַן נא־ך אַ הילף ׀֌עךזא֞נװא֞ךט ,,איז?, װעלכֿעך ב֌ילדעט ׊וזאַמען 
מיט אַ ,גנוטעך" איין סינטאַגמע. אַזאַ סינטאַגמע -- היל-׀֌עךזא֞נװא֞ךט - 
ב֌אַטייטיקעך װא֞ךט -- ךו׀ט מען ׊ונוי׀געזע׊טעך ׀֌ךעדיקאַט, כ֌די 
ב֌אַ׊ײכענען דעךמיט אי׹ אַנאַלא֞גיע מיט אַ ב֌אַטייטיקן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. 
דא֞ס הילף-׀֌עךזא֞נװא֞ךט אַליין ךו׀ט מען ב֌ינדונג (קא֞׀֌ולע). 

6 אין ;עך איז געקומען" איז ;איז" נישט קײן ב֌ינדונג, נא֞ך 8 
קא֞ניוגאַטיװעך היל׀װעךב֌, װײל מי׹ ב֌אַטךאַכטן ,איז געקומען" ׊ואַמען 
אַלס אַ װעךב֌. ׀אַךװא֞ס איז ;איז געקומע" אין װעךב֌ ((אלזא־ אַן ;אײני 
׀אַכעך ׀֌ךעדיקאַט') און ,איז אַ גוטעך'-אַ װעךב֌ (היל׀װעךב֌) -אַדיעקמית 
-דא֞ס לא־זט זיך נישם גענוג ׀א֞טיװיךן: אַמא֞ל ‏ איזן די גךענעץ 


- 9204 -- 


קא֞נװענ׊יא֞נעל; ׀ךגל': עך איז חולה (אײנ׀אַכעך ׀֌ךעדיקאַט)--עך איז אַ חולה 
(׊ונוי׀נעזע׊טעך), 

אין ,עך איז אינדעךהיים" איז ,איז" נישט קיין ב֌ינדונג, נא֞ך 
אַ ב֌אַטײיטיקעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט (--גע׀ינט זוךף אינדעךהיים), 

7. ׀אַך ב֌ינדונגען נעמען מי׹ א־ן די היל׀װעךב֌ן: ,זיין" (ב֌ין, 
ב֌יסט..., ב֌ין געווען, ×°×¢? זיין, װא־לט זיין...) און ,װעךן" (װעך, וועךט, 
װעסט, ועךן, ב֌ין געװא֞ךן-). 

8. דעך ב֌אַטײיטיקעך טייל ׀ונעם ׊ונוי׀געזע׊טן ׀֌ךעדיקאַט 
קען זיין: 

1) נא֞מינאַטיוו ׀ון אַ סוב֌סטאַנטיוו (׀֌ךעדיקאַטיוועך נא֞מינאַטיון): 
עך איז אַן אַךב֌עטעך; װעך איז עך? (מע קען א֞ננעמען ,עך" ׀אַךן 
סוב֌יעקט און ,װעך איז" ׀אַךן ׀֌ךעדיקאַט, ׀ךגל' אװעך זענען זיי", 
װו֌ סאיז קלא־׹, אַז דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט שטימט מיט ;זיי', נישט מיט 
,וועך"); װא֞ס װעט זיין ׀ון די׹ דעך ת֌כלית? 
מיטשטימונג אין מין איז נישם א֞ב֌לינאַטא֞ךיש: זי איז אַ שׂךײ. 
ב֌עך(×§×¢); זי איז אַ חולה מסעכ֌ן; זי איז א גוטעך דא־קטא־׹, 

9 ג2) ב֌ויג׀אַל ׀ון אַ סוב֌סטאַנטיוו: עך איז ׀ון גךויסן יחוֹס. 

360) ׀֌א֞סעסיו: די שטעלונג איז א. גךאַנא֞ווסקיס (;עמעס'". 

1 }) אַדיעקטיוו, מיטשטימיק מיטן סוב֌יעקט: עך איז אַ גי 
שעך ; דיין האַךץ איז אַ קלוגס און אַ קאַלטס. 

דא־ װעךם קלא־׹, אַז ,מען", װעלכעך קען נישט סוב֌א֞ךדיניךן אום. 
:מימלב֌אַך קײן אַדיעקטיװ, איז ׀ונדעסמװעגן א סוב֌סטאַנטיו (און געהעךט, 
אנב, שום עךשטן און ׊װײטן מיין): מע איז א שײנעך, מע איז אַ שײנע, 

די גאַנ׊ע װעלם איז מײַן; זינט זײן קךענק ב֌ין איך אינגאַנ׊ן זײן 
(קא֞ךנב֌לום). ,מײן, זײ" זענען דא־ נישט קײן אדװעךב֌ן נא֞ך נול.׀א֞ךמעס 
׀ון אדיעקטיו. : 

2 536) אַדװעךב֌: עך איז געזונט; דעך ב֌ךיוו איז א֞נגעשךיב֌ן 

מע דאַךף עס נישט האַלטן (װי אין ךוסיש) ׀אַך אַן אַדיעקטי. 
אין ךוסיש זענען ׀אַךאַן שוויי קלאַסן ועךטעך, װא֞ס מע ךו׀ט ,אַדיעק: 
טיוון": אַזעלכע, װא֞ס װא֞ב֌ן ׀א֞ךמעס ׀ון שא־ל, מין און ב֌ויג׀אֵל 
{,׀ולעך אַדיעקטיוו"), און אַזעלכע, װא֞ס הא֞ב֌ן ׀א֞ךמעס ׀ון שא־ל און 
מ֮ין (;קוך׊עך אַדיעקטיוו"); חו׊דעם איז ׀אַךאַן אַדװעךב֌, װא֞ס הא־ט 
כ֌לל אַזעלכֿע ׀א֞ךמעס נישט. אין יידיש איז נישטא֞ אַזאַ קלאַס װא֞ס 
זא־ל לוט דעך ׀א֞ךמע אַנטש׀֌ךעכֿן מיטן ךוסישן ,קו׹שן אַדיעקטיוו": 





הי 
* ט 


+ אט 6 = 


+=ה 9095 


עך איז געזונט --זי איז געזונט -- דא֞ס קינד איז געזונט. הא־ט נישט 
קיין זינען דעם אַדװעךב֌ ,געזונט" א֞נךו׀ן ;אַדיעקטיו? דעך׀אַך, װא֞ס 
עך װעךט אויף ךוסיש ׀אַךטייטשט מיט אַן אַדיעקטיו. 

דא֞ס, װא֞ס דעך אַדװעךב֌ קען ב֌אַהע׀ט זײן אַמא֞ל שו אַ ב֌אַטײטיקן 
װעךב֌, אַמא֞ל שו אַ ב֌אַהיל׀יקן, איז, ׀אךשטײט זיך, נישט גענוג שו ׊ע. 
ש׀֌אַלטן אַדװעךב֌ איף ׊װײ קלאַסן 

ווען דעך אַדװעךב֌ אין אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌, און ס'איז ׀אַךאַן אַזאַ מיך 
אַנטש׀֌ךעכֿונג: 

דעך ב֌ךיוו איז א֞נגעשךיב֌ן = עמע׊עך הא֞ס דעם ב׹יוו א֞נגע- 
שךיב֌ן, -- הייסט דעך ׊ונוי׀געזע׊סעך ׀֌ךעדיקאַט (מיט דעך ב֌ינדונג 
ב֌ין, װעך) ׀֌אַסַיון 310). 

;עך איז שטאַךק געלעךנט" איז נישט קײן ׀֌אַסי-נישטא֞ קײן אַנט- 
ש׀֌ךעכונג מים אן אַקטיװעך" קא֞נסטךוק׊יע; ,עך איז געב֌ליב֌ן אויסגע. 
זידלמ' ךי׀֌ם מען אױיך נישם ,׀֌אַסיו', װײל די ב֌ינדונג איו דא־ ;ב֌לײב֌". 

63 6) אינ׀יניטיוו: דיין אַךב֌עט איז -- לעךנען 

4 7) אינװואַךיאַנט, ׊א֞לנא֞מען : די וענען בו׹ העך ינע 
איז ׀יך; ווי׀ל איז דעך זייגעך?; די סיך איז שו; מי׹ זענען קװיטן 
ט׀ו זא־ל עך װעךף 

8 6ג4) דא֞ס זעלב֌יקע װא֞ךט, װא֞ס דינט ׀אַך אַ סוב֌יעקט: ,׊ו׀ום: 
איז ׊ו׀וס" (ש'×¢), ד.ה. כ֌טעם: ;אױיב֌ ׊ו׀וס - זא־ל זײן ׊ו׀וס' (א׀שך 
דאַךף מען דא־ גא־׹ ב֌אַטךאַכטן ,איז' ׀אַך אַן אײגנאַךטיקן ב֌ינדװא֞ךט ?), 

6. זזיין, זײענדיק, װעךן, װעךנדיק' װעךן אױיך ב֌אַנו׊ט ,קא֞׀֌ױ 
לאַטיח" (אַזױ שו זא־גן, אינ׀ינימיװישע און געךונדישע ב֌ינדונגען). 

7 א ׊ונוי׀געזע׊טעך ׀֌ךעדיקאַט ב֌אַטײט אַ קא֞נסטאַטיךונג? 
א֞ב֌עֶך נישט ׀ון קיין טו֌ונג, נא֞ך ׀ון אַ סימן א֞דעך ׀ון דעך א֞נגע* 
העךיקייט ׀ונעם סוב֌יעקט שו אַ וועלכע ס'איז גךו׀֌ע (אין לא֞גישן זינען) + 
,;אב׹הם איז אַ גוטעך" -- װעךט קא֞נסטאַטיךט אבךהמס גוטסקייט; ׹חל 
איז אַ ב֌לא֞נדינקע--וועךט קא֞נסטאַטיךט, אַז ׹חל געהעךט שו דעך גךו׀֌ע 
ב֌לא֞נדינקעס. 

8. ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ב֌ינדונג און סוב֌יעקטלא֞זיקע זאַ׊ן. 

די װעךב֌ן ,איז, וועךט" מיט אַן אַדװעךב֌ א֞דעך אינװאַךיאַנט: 
ס'איז ב֌אַטטענדיק דא־׹טן שטיל (נס.) ; זא־ל זיין אַב֌יסעלע שטילן סאי 
גוט, װאַךעם ש׀֌עט אאַז"×°; מי׹ איז גוט, װאַךעם אאַזיו; זא־ל שוין 
זיין גענוג געש׀֌ילט זיך (גא־ד.); ס'וועךט שטילעך; ס'איז ׀אַךאַן: 


8 : ' 


= 306 ך" 


ס'איז נישטא֞; ס'איז געװען ליהודים; עס אין ׀ךײיטיק; ס'איז געװא֞ךן 
׀אַךנאַכֿטלעך; ס'איז נישט אַמא֞ל; װעגן דעם אינטעךעס ׀ון קיעוועך 
׀֌ךא֞לעטאַךיאַט שו דעך קא֞נ׀עךענץ איז א֞׀֌געךעדט (;,עמעס'. 

דעך װעךב֌ ,זא־ל װעךן" (געמישטעך מא֞דוס) מיט אַ ׀֌אַךטי׊י׀֌ 
און מיט ,נישט": נישט געװיינט זא־ל מי׹ דא־ ב֌אַלד װעךן! 

שי קומם ׀א֞ך אַזאַ קא֞נסטךוק׊יע א־ן ,נישט' (,גענעב֌ן זא־ל װעךן!?)? 

9 אַ ׊ונוי׀געזע׊טעך ׀֌ךעדיקאַט ב֌אַהעךשט אַמא֞ל א דאַטיו 
אין אַזעלכֿע ׀אַלן, װא֞ס קומען ב֌יי איינ׀אַכן ׀֌ךעדיקאַט נישט ׀֌א֞ך: 

) עך איז מי׹ אַ ב֌ךודעך, ׀ךיינט, ק׹וב, שונא; זיי מי׹ אַ 
גא֞לדענע, זיי מי׹ אַ קינד (׀ע׀עך) 

9) עך איז מי׹ אומדעךטךעגלעך, איינגענעם, ב֌אַהיל׀יק, ב֌אַװו֌סט, 
ב֌אַקאַנט, גלייך (עך איז לייטן גלייך), געטךיי, ווייט, וויכטיק, נא֞ענט, 
נו׊לעך, נייטיק, עקלהאַ׀֌ט, ׀אַךדעכֿטיק, ׀ךעמד, שולדיק אדג"ל. 

3) מי׹ איז איינגענעם, ב֌אַװו֌סט, ב֌יטעך, גוט, װאַךעם, ׀ינ׊טעך, 


ליכֿטיק, קלא־׹; מי׹ װועךט איינגענעם, ב֌אַװו֌סט...; וויי (און ווינד) איז 


מי׹, אַ קלא־ג איז מי׹. 

0 א ׀ולב֌אַטייטיקעך װעךב֌ ב֌אַטײט, ווייסן מי׹, (אַלס ׀֌עך. 
זא־נװא־׹ט), די קא֞נסטאַטיךונג ׀ון אַ טו֌ונג. װא֞ס-זשע ב֌אַטײיט אַ ב֌ינדונג, 
ד.ה. אַ ב֌אַהיל׀יקעך װעךב֌? ב֌יי אים איז געב֌ליב֌ן נא֞ך די װעךב֌אַלע 
׀֌א֞ךמע, א־ן דעם װעךב֌אַלן אינהאַלט, ד.ה. עך ב֌אַטייט ב֌לויןז אַ קא֞נ. 
סטאַטיךונג, א֞ב֌עך נישט קיין טו֌ונג. די װעךב֌ן ,זיין, װעךן" זענען די 
סאַמע װײניק-ב֌אַטײיטיקע. ׀אַךאַן א֞ב֌עך איב֌עךגאַנג-סטאַדיעס ׊װישן 
, ע׀ֿטע? ׀ולב֌אַטייטיקע װעךב֌ן (װי ;אַךב֌עטן, שךייב֌ן, עסן") און אַזעל- 
כֿע ,׀֌וסטע", אױסגעליידיקטע וװעךב֌ן, װי זזיין', ,װעךן". ב֌ייש׀֌,: 
עך גייט אַהײם; עך גייט אין אַ נייעם אַנ׊וג. אין ׊װייסן. ב֌אַהע׀ט 
הא־ט ,גייט" אַ װייניקעך קא֞נקךעטן ב֌אַטײט, װי אין עךשטן 

1 די ;האַלב֌-ב֌אַטייטיקע? װעךב֌ן װעךן אַמא֞ל ב֌אַנו׊ט אַלס 
קא֞נקךעטע ב֌ינדונג (קא֞נקךעטע קא֞׀֌וֹלע). אַװי הײסט אַ ׀֌עךוא֞נ- 
װא֞ךט, װא֞ס ש׀֌ילט די ךא֞לע ׀ון אַ ב֌ינדונג (אַלס ב֌אַהע׀ט-מיטל 
׊װוישן סוב֌יעקט מיט אַן אַדיעקטיוו, אַדװעךב֌ אאַז"ו), זייענדיק אין 
דעך זעלב֌יקעך שיט נישט אינגאַנ׊ן ׀֌וסט ׀ון אַ קאַנקךעטן בֹ֌אַ. 


טייט, ׊יב֌. עך ליגט קךאַנק. דא־ דעך׊יילט זיך נישט װעגן דעם, אַזֹ 


,עך ליגט" (נישט /זישט, שטייס'), נא֞ך אַז עך אין קךאַנק, און דא־ך 


יי יו 2 


-איז אין , ליגט קךאַנק" דעך ׀֌עךזאַנװא֞ךט אַ ב֌׊ַטיײיטיקעך (סטיליסטיש 
געךעדט -- ב֌ילדעךישעך) וי אין ,איז קךאַנק? 

ב֌ייש׀֌ילן ׀ון קא֞נקךעטע ב֌ינדונגען: ׀אַך׊יטעךט ב֌לייב֌ט דעך 
עולם (׀ַ֌ך.) -- ׀ךגל': ׀אַך׊יטעךט װעךט דעך עולם; ׀אַךשטיינעךט 
זישט דעך עולם ׀֌ך.) -- ׀ךגל': ׀אַךשטיינעךט אין דעך עולם; ב֎֌ין 
איך איב֌עךגעב֌ליב֌ן איין איינ׊יקעך ב֌חוך (אַבֹ֌ך); אין יענעך נאַכט 
ב֌ין איך... ב֌יי דעך ב֌א֞ב֌ץע אין אי׹ שטיב֌עלע אַן או׹ה געזעסן (נס.). 

92. די ׀ינדונג וועךט אַמא֞ל ׀אַךש׀֌א֞ךט, ב֌אַקומט זיך אַ נייעך 
טי׀֌ ב֌אַהע׀ט: סוב֌סטאַנטיו |- סוב֌סטאַנטיו (א֞ב֌עך נישט אַ׀֌א֞זי׊יע), 
סוב֌סטאַנטיוו -- אַדװעךב֌ אדג"ל; א֞׀֌ט (נישט שטענדיק) קומט א֞נשטא֞ט 
דעך ׀אַךש׀֌א֞ךטעך ב֌ינדונג אַ טיךע:אינטא֞נאַ׊יע. ב֌ייש׀֌.: ׀ךום דעך 
טאַטע, ׀ךום די מאַמע (׀֌ך.); ׹יין דעך הימל, ׹יין דא֞ס װאַסעך, ׹יין 
דא֞ס זאַמד, ׹יין די לו׀ט און שטיל (ש"×¢); סע איך, ב֌א֞ב֌ע! (הא֞׀.); 
מי׹ זענען שמידן, אַ ׀ךיינט דעך האַמעך; עך ׀ון ב֌עךלין, זי ׀ון 
װוין; עך אַ חתן, זי אַ כ֌לה (ש"×¢); זא־גט מען: סאַן אוש׹ (נאַד.); אי 
ךע שבחים -- נישט איב֌עך׊ודעך׊יילן (װא֞ךא֞ב֌ײיטשיק). 

אַהעך געהעך אויך: װי געזא֞גט, וי ב֌אַװו֌סט אדג"ל (--װי סאיז 
געזא֞גט, װי ס'אין ב֌אַװו֌סט) 


1. גלײכאַךטיקע סינטאַגמעס 


3 א֞׀ט טךע׀ט מען אין ׹ייד דעם װא֞ךט ,און". װא֞ס ב֌אַטייט 
עך? ס'איז אַ ב֌אַהיל׀יקעך װא֞ךט, װא֞ס ב֌אַהע׀ט אַזעלכֿע שויי סיני 
טאַגמעס, װא֞ס שטייען ב֌יידע אין דעך זעלב֌יקעך ב֌אַ׊יוֹנג שו אַ ד׹י 
טעך סינטאַגמע: א֞דעך ב֌יידע זענען שו אי׹ ב֌אַהע׀ט (,איך עס ב֌ךויט 
און קעז'), א֞דעך ב֌יידע ב֌אַהע׀טן זי שו זיך (,סלוי׀ן אַלטע און 
יונגע"), א֞דעך אי דא֞ס, אי דא֞ס (,כהא֞ב֌ געקוי׀ט ׀ךישע ׊ייטונגען 
און זשוךנאַלן"). 

4 די ב֌אַ׊יו֌נג, װא֞ס װעךט אין אַזאַ ׀אַל אויסגעדךיקט דו׹ך 
,און", װעלן מי׹ ךו׀ן קא֞אַךדיניךונג (ב֌ךויט" און ,קעז" זענען 
קאא־׹דיני׹ט ׊ווישן זיך), אין געגנזאַץ שו די ב֌יזאַהעךיקע ב֌אַהעם. 
טונגען -- סוב֌א֞ךדיניךונגען, אַזעלכע סינטאַגמעס, װא֞ס װעךן א֞דעך 
קענען װעךן קא־א־׹דיני׹ט, װעלן מי׹ ךו׀ן גלײיכאַךטיקע. אַחוץ די 
א֞נגעוויזענע ב֌אַ׊יו֌נגען ׊װישן גלײכֿאַיטיקע סינטאַגמעס, קענען זיי 


שי אי 
=+יזדיאאיט 
א 


=-י 205 = 


נא־ך אַנדעךע: איינ׀אַכֿעךע, דהיינו: ב֌לויזע קא־א־׹דיני׹ונג (א־ן סוב֌א֞ך- 
דיני׹ונג), ׊.ב֌. ;עס און ט׹ינק"; א֞דעך, אַדךב֌א֞, קא֞מ׀֌לי׊יךטעךע, אַשטײ- 
געך: מי׹ ש׀֌ילן און טאַנ׊ן אין ׀עלד און אין װאַלד. 

85 גלייכֿאַךטיקע סינטאַגמעס קענען זיין קא־א־׹דיני׹ט אויך אֶך . 
דעם ב֌ינדװא֞ךט ,און" -- ב֌לויז דו׹ך דעך אינטא֞נאַ׊יע, וועךטעך-סדך 
און דו׹ך גךאַמאַטישעך אַסא֞׊יאַ׊יע, ד.ה. דעך מעגלעכקייט ׀ונעם: 
ב֌ינדװא֞ךט , און". ב֌ייש׀֌.: ׀אַך וועמען ניגן זיך ע׀֌עס די ביימעך 
אין װאַלד, די זאַנגען אין ׀עלד? (אַש); און מע קלעךט נא֞ך וועגן 
דעך נסיעה, װעגן דניע׀֌עך, װעגן ׀֌אַךא֞ס (ש"×¢); זון שטייט אין 
זעניט און שיינט שטום, שניידנדיק העל (גא־ד.). אױב֌ נא֞ך מי׹ ׀אַך. 
שטייען די לע׊טע ׀֌ךאַזע ׹יכטיק, ׀ילן מי׹ (אגב, וייזט עס די אינ+ 
טאַנאַ׊יע), אַז ׊װישן ,שטום" און ,שניידנדיק העל" װא־לט מען געי 
קענט אַךײינשטעלן אאון?, נישט ענדעךנדיק ךאַדיקאַל דעם מיין ׀ון 
דעך ׀ךאַזע. מע קען א֞ב֌עך נישט אַךײנשטעלן ,און" ׊װישן , שניידנדיק" 
און ;,העל" (כא֞טש ב֌יידע זענען אַדװעךב֌ן). הייסט עס, ,שניידנ- 
דיק איז סוב֌אַךדיניךט שו ,העל", און ,שטום" איז קא־א־׹דיני׹ט 
מיט ,שניידנדיק העל", קא֞אַךדיניךט א־ן דעך הילף ׀ון אַ ב֌ינדװא֞ךט. 

6 אין אַ ב֌אַהע׀ט קען זיין מעך וי שויי גלײיכֿאַךטיקע סיב+ 
טאַגמעס. אַזאַ ׹יי הא־ט א֞׀֌טמא֞ל דעם ב֌ינדװא֞ךט ,און" ב֌לויז ׀אַך דעך 
לע׊טעך סינטאַגמע: ב֌ין איך אין געויסן, גךויסן און וילדן װאַלך 
געװען (נס.); ט׹א־גן זיי זיך ב֌ךומענדיק איב֌עך דעך קאַך׀֌אַטן-קייט,. 
דךייען זיך, קוקן אויס און ׀אַךשװינדן שו׹יק אין די װא֞לקנס אַךייך 
(גא־ד.). זי קען א֞ב֌עך הא֞ב֌ן דעם ב֌ינדװא֞ךט ׀אַך יעדעך סינטאַגמע, 
אַחוץ דעך עךשטעך: זון שיט זיך שום זעניט אַךויף און בלײבט = 
ךגעלע דא־׹ט שטיין און ב֌אַשײינט עךד ׊עךיסענע (א־ד.); דעך זש- 
ךאַף, און די אַנטילא֞׀֌ע, און דעך היךש, און דעך וילדעך איזל, און 
אַלע איב֌עךיקע הא֞ב֌ן שוין ׀֌שוט נישט געהאַט וװו֌הין אַהינ׊וטא֞ן זיך. 
׀ון זיי (קאַ׊ס איב֌עךזע׊ונג ׀ון קי׀֌לינגס ,װו֌נדעךלעכֿע מעשהלעך"). 

7 קא֞מב֌יניךונג ׀ון ב֌ינדװא֞ךטלעכעך און ב֌ינדװא֞ךטלא֞זיקעך 
קא־א־׹דיני׹ונג און ׀ון עלעמענטאַךע (׀ון ׊װײ סינטאַגמעס) און לענגעךע 
ךײען ב֌ךענגט שו גאַנץ ׀אַךשידנאַךטיקע, ,קא׀֌ךיז׀ולע' קא֞נסטךוק׊יעס.. 
ב֌יײיש׀֌ילן; אין ששיב֌עלע הא־ט אַ קאַני׊ל געב֌ךענט, שװאך און ׊וגעשלא֞גן 
אויף די װענם א֞׀֌נעשײנט און שטיל און אומעטיק די ב֌א֞ב֌ע אין אי׹' 
אַלטקײם ב֌אַלױכטן (נס); ב֌לײב֌ן נא֞ך סקעלעטן ׀ון מאַשין און מענטש. 


וי 


= 909 == 


געקנײיטשטע, שװאַך׊ע און ׊עדךײטע (נא֞ך.); ׀לינק און עךדיש, ׀י׊ל 
און ב֌אַנומען איז דא֞ס ב֌ךיא֞הלע געלא֞׀ן (נס.); דא־ הא֞ב֌ן מי׹ א ,ךײען 


, ׹יי": ,׀לינק" איז קא־א־׹דיני׹ט מים ;עךדיש", ,׀֌י׊ל"-- מיט ,ב֌אַנומע, 


וא 2 הײַ ,׀֌לינק און עךדיש" איז קא־א־׹דיני׹ט (א־ן אַ ב֌ינדװא֞ךט) מיט 
דעך ךײ ,׀֌י׊ל און ב֌אַנומען. 

8. ב֌אַזונדעך דאַךף מען דעךמא֞נען אַזאַ קאַנסטךוק׊יע: ב֌ליש. 
טשען נא־ך עךגעץ װו֌ אויסגעשטשיךעטע שיין, ׀אַךב֌לוטיקטע און א֞׀ענע 
(גא־ד.) ; דעך וועךטעך-סדך (און אין שייכֿות דעךמיט די אינטא֞נאַ׊יע) 
שווינגט א֞נ׊ונעמען, אַז דא־ זענען נא֞ך ,׀אַךב֌לוטיקטע" און א֞׀ענע" 
קא־א־׹דיני׹ט ׊ווישן זיך, א֞ב֌עך נישט ,אויסגעשטשיךעטע. 

9. גלייכאַךטיקע סינטאַגמעס הא֞ב֌ן דא֞ס ׹וב אַ ׀֌אַךאַלעלע 
אינטא֞נאַ׊יע ׀ון קא֞מעס. ווען שויי גלײכאַךטיקע סינטאַנמעס הא֞ב֌ן 
דעם ב֌ינדװא֞ךט , און", איז קיין קא֞מע נישטא֞, װען א֞ב֌עך מעך וװי 
שוויי, העךט זיך אַ קא֞מע אויך ׀אַךן ,און", כֿא֞טש סאיז א֞נגענומען 
נישט שו שךײב֌ן זי. אין קא֞מ׀֌לי׊יךטע קא֞נסטךוק׊יעס איז אויך די 
אינטא֞נאַ׊יע קא֞מ׀֌לי׊יךטעך. 

0,. מע קען קלאַסי׀֌י׊יךן די גלײיכאַךטיקע סינטאַגמעס לויט 
וועךטעך-קלאַסן און ׀א֞ךמעס: ׀֌עךזא֞נװא֞ךט | ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, סוב֌סטאַנ. 
טיוו -|- סוב֌סטאַנטיוו (אין זעלב֌יקן ב֌ויג׀אַל), אאַז"וו. איך װעל זיך דא־ 
דעךויף נישט אַ׀֌שטעלן. 

1 א֞׀֌ט קומען אַלס גלײכאַךטיקע נא֞ך ב֌אַטיײיטיקע װעך: 
טעך, װא֞ס זענען ב֌אַדינט ׀ון איין און דעם זעלב֌יקן ב֌׊ַהיל׀יקן: ×¢ 
הא־ט ב֌אַטךאַכֿט און געענט׀עךט (--און הא־ט געענט׀עךט); כֿװועל שוי 
גיין און אַ ׀ךעג טון (--און װעל אַ ׀ךעג טון); כװוא־לט ב֌עסעך געי 
נומען און א֞נגעשךיב֌ן (--און װא־לט א֞נגעשךיב֌ן); זא־לן ב֌אַלױכטן און 
ב֌אַהאַנדלט וועךן אַזעלכע ׀ךאַגן. 

אין אַזעלכֿע ׀אַלן קען ;הא֞ב֌" ב֌יי דעך ׀אַךגאַנגענהײט ׀אַך. 
ב֌ייטן ,ב֌ין" און ׀אַךקעךט: אין יענעך נאַכֿט ב֌ין איך אין געויסן, 
גךויסן און ווילדן װאַלד געװען, ב֌יי דעך ב֌א֞ב֌ע אין אי׹ שטיב֌עלע 
אַן או׹ח געזעסן און שטיל און שוייגנדיק אינאיינעם מיט אי׹ אין 
א֞װנט און אין שטילקייט אויף אי׹ אַלטן געװאַךט (נס.) (-= ב֌ין גע 
זעסן, הא֞ב֌ געװאַךט); הא־ט ׀ון וװועג דא־׹ט א֞׀֌נעקעךט זיך יש געקומען 
אין אַ מיטן (נס.) (=--און איז געקומען). 

אדךב֌א֞, אַזאַ קא֞נסטךוק׊יע, װי ;הא־ט דא֞ס ׀עךד געטון אַ ׊אַ׀֌ל, 


יידישע גךאַמאַטיק (14) 


-- 910 -- 


און אַ ךיס געטון ׀ון א֞ךט זיך און גענומען הא־ט זיך ט׹א־גן"-איז קינסט. 
לעך אַטיךלעך ; , און ג ענומען זיך ט׹א־גן"). 

א ש׀יל און אַ לאך מון (--אַ ש׀֌יל מון און א לאַך טו); איך 
הא֞ב֌ ליב געשיכטע און ׀ײנט מאַטעמאַטיק (׀ון ךײך); מיטן טא־ג און 
ליכטיק װעךן, מימן װאלד און ב֌אַגינען.. (נס.) (--מיטן טא־ג און מים 
ליכטיק װעךן, מיטן װאַלד און מים באַנינען). 


. זעלטענעך טךע׀ט זיך, אַדךב֌א֞, אַז אַלס גלײיכֿאַךטיקע זא־לן / 


אַךױסטךעטן שוויי ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך, װא֞ס ב֌אַדינען איין און דעם 
זעלב֌יקן ב֌אַטײטיקן: 

) ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע: אין און אַךום דעך ליטעךאַטוך (=-אין דעך 
ליטעךאַטוך און אַךום דעך ליטעךאַטוך); די אוי׀׀יךונג ׀ון אַלעךלײ 
׊יוניסטן אַךום און אויף דעך קיעװעך קא֞נ׀עךענץ (/עמעס?; שו און 
׀ון דעך אַךב֌עט (טייטש). די קא֞נסטךוק׊יע ׀א֞דעךט אַן אומנאַטיך- 
לעכֿע אינטא֞נאַ׊יע -- אַק׊ענטיךונג ׀ון דעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע. 

2) היל׀װעךב֌ (א֞דעך היל׀װעךב֌ און מא֞דאַלעך װעךב֌): אײב֌יק 
װעל איך, יל איך עס נישט ׀אַךגעסן (אֲבֹ֌ך.). 

3) װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌: אויף און ׊וגע׊ויגן זיך (׀֌ך.). 

3 מע ב֌אַנו׊ט אויך, אַלס גלײכֿאַךטיקע, די עךשטע טײלן 
׀ון ׊ונוי׀זאַ׊ן, װען דעך ׊ווייטעך טייל איז ב֌יי זיי דעך זעלב֌יקעך: 
׀ון דעך אַלטעך וועךטעך. און ב֌יכֿעך-שול (,׀֌עד. ב֌יול.?); הא֞ב֌ן זיי א 
ב֌המה. און עו׀ה-ךו׀א ב֌אַגעגנט (נס.), 

ש׀֌אַסיק ב֌ײ נאַדיךן: אלע זײנע סים. און אַנט ׀֌אַמיען. 

װיב֌׊לד אַזױ, ׀אַךװא֞סיזשע האַלטן מי׹ װעךטעךשול, ב֌יכעךשול 
אדג"ל ׀אַך אײן װא֞ךט! די ׀ךאַגע ׀֌א֞דעךם נא־ךְ אַ װײטעךדיקע 
דעךלעךנ׊ג, 

4 דעך נא֞ךמאַלעך ב֌אַטייט ׀ון און? איז, װי געזא֞גט, -- א֞נ- 
ווייזן, אַז שוויי עלעמענטן ׀ון געדאַנק שטייען אין איין און דעך 
זעלב֌יקעך ב֌אַ׊יו֌נג שו אַ ד׹יטן, ׊.ב֌,: איך עס ב֌ךויט און קעז איך 
עס ב֌ךױיט, איך עס קעז; ׀ךישע ׊ייטונגען און זשוךנאַלן=- ׀ךישע 
׊ייטונגען, ׀ךישע זשוךנאַלן. ׀אַךאַן א֞ב֌עך אויך אַנדעךע ב֌אַטײַטן; 

,3 און 8 זענען ׀ךיינט" הייסט נישט: ,4 אי אַ ׀ךיינט און 
3 איז אַ ׀ךיינט?, נא֞ך 2 איז אַ ׀ךיינט 8 און 8 איז א ׀ךיינט ג"-- 
געגנזייטיקייט גב֌עךל און משהל שלא֞גן זיך" קען ב֌אַטײטן: ,ב֌עךל 





וא 


- 2 -- 


שלא֞גט משהלען און משהל ב֌עךלען" (און ט'קען אויך ב֌אַטײטן: ,ב֌עךל 
שלא֞גט זיך און משהל שלא֞גט זיך?). 

2) ,שוויי און ד׹יי איז ×€×™× ×£" הייסט נישט: ,שוויי אין ×€×™× ×£" 
און ,ד׹יי איז ×€×™× ×£ נא֞ך: ,די סומע ׀ון שויי און ד׹יי אין ×€×™× ×£" 

,שװא־גן און נישט טון איז נישט א֞ךנמלעך!; נישט ,שװא־ג, נישם 
עמישט טו" איז ;נישט א֞ךנטלעך', נא֞ך די ;סומע' ׀ון ,שװא־גן" און 
גנישט מון" גיט ,נישט-א֞ךנטלעכקײט" 

3) הא־ט דעך װאַמ׀֌יך אַ מיליא־ן און מעך ×§×¢×€ÖŒ (גא־ד.)=-אַ מיליא־ן 
א֞דעך מעך. 

4) ש׀֌עט און ש׀֌עטעך; עס וועךט זומעך און זומעךדיקעך נאַד.), 

8) גייט די לינקע האַנט און טוט אַ ׀֌אַטש דעך ךעכֿטעך האַנט; 
נעמט די ךעכטע האַנט און טוט אַ ׀֌אַטש דעך לינקעך האַנט (ש"×¢). 
;גײט, נעמט" זענען דא־ כ֌מעט ב֌אַהיל׀יקע וועךטעך. נא֞ענט דעך׊ו: 
כֿאַ׀֌ אַךײין און שךײב֌; זעט, מאַכֿט נישט קאַליע. 

6 אַ סטא֞ליעך לעב֌ט און לעב֌ט; איך הא֞ב֌ געקוי׀ט אַ יי 
טינט, װעל איך הא֞ב֌ן און הא֞ב֌ן (ש"×¢) ; זון שווימט אַלץ העכֿעך און העכֿעך 
{גא־ד.) ; זייעך און זייעך. 

אַהעך געהעך איך ;אדךב֌א֞ ואַדךב֌אַי אדנ'ל; נא֞ענט אַהעך: װײם. 
װײט, קוים-קוים (390). 

7?) מיין ׀א֞טעך און חב׹ (אַלס נעמען ׀ון איין ׀֌עךזא֞ן)-- אוי׀ן 
גךענעץ ׀ון ׀֌אַךאַלעליזם (258). 

8) מאַךקסיזם און ךעליגיע=-מאַךקסיזם אין ב֌אַ׊וג שו ךעליגיע. 

9) געב֌ךענט און געב֌ךא֞טן, אין עסיק און אין הא־ניק אדג"ל - אוי׀ן 
גךענעץ ׀ון ׊ווי׀זץ. 

0) ׊װישן דניע׀֌עך און ׊װישן דניעסמעך (=-׊װישן דניע׀עך און 
דניעסטעך). 

5 ווען אַ װעךב֌ א֞דעך אַדיעקטיו איז סוב֌א֞ךדיניךט שו א ׹יי 
גלייכאַךטיקע סינטאַגמעס, קומט דעך װעךב֌ א֞דעך אַדיעקטיו א֞׀֌ט אין 
מעך׊א֞ל, אומא֞׀֌הענגיק ׀ו֌ן דעך ׊א֞ל׀א֞ךמע ׀ון יעדעךעך ׀ון די 
גלייכֿאַךטיקע סינטאַגמעס: איך און דו גײיען. 

ס'קומט א֞ב֌עך ׀א֞ך אַמא֞ל מיטשטימונג מיט איינעך ׀ון די 
גלײיכֿאַךטיקע סינטאַגמעס: ב֌ךענט דא־׹טן הא֞לץ, ב֌ענזין, לאַנדקאַךטעס, 
׀֌לענעך און געדאַנקען (גא־ד.) (--ב֌ךענען דא־׹טן... 


--"כןף = 


אַמא֞ל קומט דא֞ס אייגענע ׀א֞ך ב֌יי דעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ,מיט" 
(מיטן ב֌אַטײיט ׀ון ,און?. 

6 אַמא֞ל ׀אַךש׀֌א֞ךט ,און" דעם ב֌אַשטימיקן אַךטיקל נא־ך 
זיך: די סא֞לדאַטן און מאַטךא֞סן (--די סא֞לדאַטן און די מאַטךא֞סן){ 
אַלע װאַקזאַלן, דעך טעלע׀א֞ן, טעלעגךאַף, עלעקטךישע סטאַנ׊יע, װאַסעך-+ 
לייטונג הא֞ב֌ן זיך שוין גע׀ונען אין אונזעךע הענט. 

7 אַ ׹יי קא֞א֞ךדיניךטע סינטאַגמעס קען אַךױסטךעטן אַלס 
אַ׀֌א֞זי׊יע שו אַ סוב֌סטאַנטיוו; זי טיילט זיך אויס מיט אַ ב֌אַזונדעך 
אינטא֞נאַ׊יע (׊װיי׀֌ונקט, אַמא֞ל טיךע): אַלע ד׹יי--אַב֌ךאַמטשיק, מוֹיסיי- 
טשיק און דבוךקע, זענען געב֌א֞ךן.. (ש"×¢); עס זינגען ב֌יי מיין 
׀ענ׊טעךל שויי ׀ייגעלעך גא־׹ שיין: דעך ליב֌עך װא֞ךא֞ב֌ייטשיקל, 
אַ שװועלב֌עלע אַ קליין; און דעך טאַטע מיט דעך מאַמע, חנהלע מיטי 
מי׹--שוין אַ לאַנגע שייט ׊זאַמען ווֹינען מי׹ אַלע ׀יך (די עךשטע 
׀עךזן--אַ׀֌אַזי׊יע שו ,מי׹"). 

8. אַחוץ ,און", זענען ׀אַךאַן נא־ך ב֌אַהיל׀יקע װועךטעך, װא֞ס 
ב֌אַהע׀טן גלײיכאַךטיקע סינטאַגמעס. זיי הייסן (װוי אויך ,און') בַ֌ינד- 
וועךטעך (קא֞ניונק׊יעס). א֞ט זענען אײניקע: א֞ב֌עך, א֞דעך, אויך. 


אי--אי (אי -- און אי), ×°×±--אַזױ אויך, נישט -- נא֞ך (נייעךט), נישט 


נא֞ך--נא֞ך אויך (א֞נשטא֞טן עךשטן ;נא֞ך" קען קומען ,ב֌לויז", א֞נשטא֞טן 
שווייטן , נייעךט"), סיי--סיי (סיי--און סיי). 

9. אַהעך געהעך אויך ׀לוס, מינוס, קא֞ניונקטיװעך ׀ךע׀יקסס 
×°-. א֞׀֌טמא֞ל װעךט ב֌אַנו׊ט ,ניש)ט" אײנ׊ײטיק אַלס ב֌ינדװא֞ךט און 
נענאַ׊יע; הא֞ב֌ן געװעלמיקט אויף אונז די ב֌אַהעל׀עךס, נישט דעך ׹בי 
(ש"×¢). די אינטא֞נאַ׊יע לא־זט נישט אַנאַלא֞גיזיךן עס ׀֌שום מים גון 
שײנט שטום, העל" א֞נשט. ,שטום און העל'. מע ב֌אַנו׊ט א֞ב֌עך אויךף 
,און נישט': די ׀֌א֞ליטיק איזן א נאַ׊יא֞נאַלע און נישט קײן נאַ׊יא֞נאַ- 
ליסטישע (!עמעס"). 

0 אַ ׀אַל ׀ון ׀אַך׀עלטן ב֌ינדװא֞ךט ;א֞דעך" הא֞ב֌ן מי׹ אין 
ב֌אַ׊ײכֿענונג ׀ון ב֌עךכדיקע שא־לן: ד׹יי ׀יך (=-ד׹יי א֞דעך ׀יך). 

1. תאון* א֞דעך אַן אַנדעך ב֌ינדװא֞ךט קען קומען אַמא֞ל ׊װישן 
׀א֞ךמאַל נישט גלײיכאַךטיקע סינטאַגמעס און ׊וגעב֌ן זיי אין אַ געװי- 
סעך מא֞ס אַ כֿאַךאַקטעך ׀ון גלײיכֿאַךטיקײט. 

) אַדיעקטיוו און אַדװעךב֌: גךויסע און ׀יל ׀֌ױיזן (׀ון ׹ייד){ 
לי׀֌ע-ךאו֌בנס איז געווען אַ דאַךעך, אַ קוך׊זיכטיקעך, מיט אַ ב֌לייך ׀֌נים? 





= אכןע = 


אַ שטילעך, א גנוטעך און זייעך ב֌אַליב֌ט בַ֌יי איטלעכן אין דעם 
שטעטל אַב֌ך.. 

2) ,מיין, דיין".. און ׀֌א֞סעסיוו: ׀ון מיין און אַלטנס קוקן 
ב֌אַגלײט (נס.). 

3 אַדיעקטמיו און דאַטיו מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞י׊יע: די זישונג ׀ון 
מינסקעך היסטא֞ךישעך און ׀ון ׀לטעךטימלעכקײט געזעלשאַ׀ט (;װעקעך". 
אזא ׀אַךב֌ינדונג איז נישט שו ךעקא֞מענדיךן 

4) אַדיעקמיװ און טײל ׀ון אַ ׊ווי׀זאַץ: ׀אַךטיישע און ךאַטףן 
אַנשטאַלטן; נאַ׊יא֞נאַלע א֞דעך קלאַס-׊ײטמונגען ,קא֞מ׀א֞ן"); ׀֌אַךטײי֎שע 
און קא־מיוג-קעמעךלעך (,עמעס"); מיט אַ ׀֌א֞ליטישעך, ליטעךאַךישעך און 
קא֞נ׊עךט:א֞׀֌טײלונג (,עמעס'),. אַזעלכע ׀אַדב֌ינדונגען לײענען זיך שװעך. 

9. ס'וװעךן אַמא֞ל קא־א־׹דיני׹ט אײן סינטאגמע מיט 8 גאַנ׊ן 
זאץ: אַ מענטשן מיט ׀אַךשטאַנד, מיט גע׀יל, און װײסט װא֞ס גוט איז, 
איז אַזאַ א֞ךט שלעכט (אֲבֹ֌ך.);: און זײ לי׀ן זײ אַנטקעגן אין אײן 
א֞טמעם, זיך דעך׀ךעגן: ׀ון געװען און ׀ון געשעען, ׀ון געהעךט און 
׀ון געזעען, און אױף ים װא֞ס הא־ט געטךא֞׀֌ן (נס.); גלײכ׊ײטיק הא־ט 
דעה גוב֌ויס׀יךקא֞ם ב֌אַשטימט שאַ׀ן נײע דךײ שטעטלדיקע ךאַטן אין 
ײדיש און אַז אַלע װיכטיקעךע מאַטעךיאַלן שו די איב֌עךװאַלן ׀ון די 
ךאַטן זא־לן געדךוקט װעךן אױך אין ײדיש (,עמעס'); נא־ך אַלע אױס. 
געשטאנענע ׊ךות און װא֞ס עס שטײט נא־ך ׀א֞ך שום אױסשמײן ׀׀ון אַ 
כ֌תב-יד); אַךב֌עטן, און דו זא֞לסט זישן לײדיק-װיל איך נישטן העךסט 
װא֞ס עך לײגם מי׹ ׀א֞ך? אַךב֌עטן, און עך זא־ל זישן לידיק. 

װענן קא־א־׹דיני׹ונג ז. מײנע אַךטיקלען אין ,ײדישעך ש׀֌ךאַך" 
קיעװ א 4.3 1927 און אין די שךי׀טן ׀ון דעך ײַדישעך קאַטעדעך 
אין קיעה, . 


כן.. 3 שימיינ שיטיוו 


3 די נול.׀א֞ךמע ׀ון נא֞מינאַטיו דינט אין אייניקע ׀אַלן 
׀ֿאַך אַ סינטאַקסישן מיטל. מי׹ וייסן שוין, אַז דעך נא֞מינאַטיוו קען 
זיין אַ סוב֌יעקט, ד.ה. אַ װא֞ךט, שו וועלכן ס'שיט זיך אַ ׀֌עךזא֞נװא֞ךט; 
ווייטעך קומט דעך נא֞מינאַטיוו ב֌יי ׀֌אַךאַלעליזם און ב֌יי ב֌ינדונג. 
עךשט ועלן מי׹ דעךלעךנען נא־ך עטלעכֿע ׀ונק׊יעס ׀ונעם נא֞מינאַטיו. 

4. דעך נא֞מינאַטיוו דינט אויף א֞נ׊וךו׀ן דעם אַדךעסאַט ׀ון 


- 4214 - 


דעך ׹ייד (נישט נא֞ך אַלס סוב֌יעקט, נא֞ך א׀ילו דאַן, װען דעך 
סוב֌יעקט איז אַן אַנדעךעך) ב֌ייש׀֌.: שטא֞ט! דו הא֞סט מי׹ ׀ון ווייטן 
געךו׀ן... (הא֞׀.) -- דא־ איז ,דו" דעך סוב֌יעקט, און ,שטא֞ט" (אַב֌אַ- 


זונדעך ב֌אַהע׀ט, א׀ילו אַ ב֌אַװונדעך ׀ךאַזע)--א ווענדו֌נג (װא֞קאַטיוו)-. / 
העל׀ט מי׹, קינדעך, אונטעך (װאַךשאַוסקי) -- קיין סוב֌יעקט' 


נישטא֞ (װי ב֌כלל ב֌יי אימ׀֌עךאַטיו), ,קינדעך" אַ ווענדונג, 

,קינדעך' איז נישטם קײן סוב֌יעקט, עךשטנס, װײל די אינמא֞נאַ׊יע 
איז ׀ֿן אַנדעךע, ׊װײטנס, װײ׀ דעך ׀֌עךא֞נװא֞ךט ‏ איז אין ׊װויטעך 
׀֌עךזא֞ן, איב֌עךיקנט, הש׹ לע׊טעך מא־טיװו איז נישט אַנטשײדעװדיק: אין 
,גא־ט ב֌אַחיט" (==זא־ל גא־ט ב֌אַהיטן) איז קײן מיטשטימתג נישטא֞, א֞ב֌עך 
׊וליב֌ דעך אינטא֞נאַ׊יע האַלטן מי׹ דא־ ,נא֞ט' ׀אַךן סו׀יעקט, אַ װעני 
דונג װעט עס זײן אין ;נא֞ט, ב֌אַהיט!, 

,שטייט-אויף, אי׹ קליינע קינדעך": דא־ דאַךף מען האַלטן ,אי׹ 
קליינע קינדעך" ׀אַך אַ װענדונג, װא֞ס ב֌אַשטײט ׀ון ׀֌אַךאַלעלע 
סוב֌סטאַנטיוון. א֞׀֌טךא֞גן ,אי׹" שו דעך וענדונג שװינגט די אינטא־- 
נאַ׊יע און אין שייכֿות דעךמיט דעך וועךטעך.סדך. 

אין די אַלע ב֌ייש׀֌ילן איז דעך טועך ׀ון דעך טו֌ונג געװען דעך 
אַדךעסאַט ׀ון ׹ייד. א֞ט איז אַ ב֌ייש׀֌יל ׀ון אַ ווענדונג, ווען דעך 
טועך ׀אַלט נישט ׊װאַמען מיטן אַדךעסאַט: איז מען, מיין זון אַ 
נגיד (׹ייז.), 

אַ ווענדונג ב֌יי אַן א֞׀֌ענעם ב֌אַהע׀ט: לולינקע, מיין ׀ויגעלען 
היי, חב׹ה! אַ ווענדונג קומט שטענדיק א־ן דעם אַךטיקל. ב֌יי אַ ווענ. 
דונג קומט אַמא֞ל אַ ב֌אַװנדעך ׀֌אַךטיקל א"י מיט אַ ס׀֌ע׊י׀ישעך 
אינטא֞נאַ׊יע. 

8 זײ טיקע װענדונג קעןמען א֞נךו׀ן די דעךשײנונג, װען ׹י 
װענדונג איז געװענדט נישטם שום שדךעסאט ׀ון דעך נאַנ׊עך ךײך, נא֞ך 
שו עמע׊ן אַנדעךש, ׊.ב֌.: דו זא֞לסט אַװי כ֌וח הא֞ב֌ן שו לעב֌ן, ךב֌תו+ 
של-עולם, װי איך הא֞ב֌ כ֌וח שו שךײב֌ן די׹ אַ ב֌ךיװל (ש"×¢). די נאנ׊ע 
׀ךאַזע איז געװענדט שו מנחם-מענדלען, א֞ב֌עך דא֞ס װא֞ךט ,ךב֌נויש?- 
עולם" (װעלכעך איז לוים דעך לאַגע אין ׀ךאַזע און לוים דעך אינטא־. 
נאַ׊יע, ׀֌לי-ס׀֌ק, אַ װענדונג) איז געװענדט שום ךב֌נוישל-עולם. נא־ך א 
ב֌ײש׀֌יל: ס'א־ל דיך א֞נכאַ׀֌ן, ךב֌ונו-של.עולם, אַ שטעכעניש און א ב֌ךע- 
כעניש, אַ ךײסעניש און אַ ב֌ײסעניש... (ש"×¢) 

6 דא־׹טן, וװו֌ מי׹ װא־לטן דעךװאַךט אַן א֞׀֌געזונדעךטע 















0 61 יש 


== - קוש 


אַ׀֌א֞זי׊יע (861), קומט אַמא֞ל אַן א֞׀֌געזונדעךטעך נא֞מינאַטיו. ב֌ייש׀֌ ; 
׊װישן דעם ׹ינג הייזעך אוי׀ן מאַךק, דעך שענסטעך ׀֌לאַץ אין דעם 
שטעטל ×§..., שטייט אַ היל׊עךנע שטוב֌ (אֲבֹ֌ך.)--א֞נשט. ,דעם שענסטן 
׀֌לאַץ"; ...און גיי מי׹ אַזױ איינגעהויקעךט אין ׊ענטן שו שלמה ךב֌ 
חיימס--מיינעך גא־׹ אַן אַלטעך ב֌אַקי נטעך (אֲבֹ֌ך.)--א֞נשט. , מיינעם גא־׹ 
אַןְ עַלטן ב֌אַקאַנטן"; א֞ט ב֌ין איך אַנומלטן געװוען ב֌יי איינעם א דא־ק. 
טא֞ך, טאַקע אייעךעך אַ ב֌אַקאַנטעך (ש"×¢); דא֞ס אין געשעען אין דעך 
ג֞׀֌נעשטאַנענעך ׀אַנאַטישעך ךא֞מאַנא֞װעך גאַס די זעלב֌ע גאַס, 
וועלכע איז... (,וועקעך") - א֞נשט. ,דעך זעלב֌עך גאַס, װעלכֿע איז"; 
...אַ ךוב֌ע ׀ון גךינע קאַ׀לעס, אַ הויכע, אַ לאַנגע, מיט שויל ב֌ענק: 
די ׀ליישיקע און די מילכֿיקע ב֌אַנק (אַבֹ֌ך.). 

די דאַזיקע ׀אַךשטעךונג ׀ון אַ׀֌א֞זיטיוון ׀֌אַךאַלעליזם איז אַ סימן 
(און אַ ׀אַקטא֞ך) ׀ון אַ געוויסעך װײטלעכֿקײט אין ׀אַךב֌ינדונג ׊װישן 
די שוויי ב֌אַגךי׀ן: אַז מע זא־גט ,איך גיי מי׹ שו שלמה ךב֌ חיימס-- 
מיינעך גא־׹ אַן אַלטעך ב֌אַקאַנטעך", איז עס כ֌מעט װי: ;איך גי מי׹ 
שו שלמה ךב֌ חיימס, דא֞ס איז מיינעך גא־׹ אַן אַלטעך ב֌אַקאַנטעך?, 
ד.ה. שוין שוויי ב֌אַוונדעךע ב֌אַהע׀טן. ב֌אַזונדעךס ׀ילט זיך אַזאַ ווייט. 
קייט, װען די אַכ֌א֞זי׊יע ב֌אַשטײט ׀ון גלײכֿאַךטיקע סינטאַגמעס, װי 
אין לע׊טן ב֌ייש׀֌יל. ‏ 

7. נא֞מינאַטיוו א֞נשטא֞ט מיטשטים.ב֌ויג׀אַל קומט א׀ילו ב֌יי אַן 
אַדיעקטיוו, װען עס שטייט נא֞כֿן סוב֌סטאַנטיוו און איז א֞׀֌געזונדעךט. 
די ׀אַךשטעךונג ׀ון מיטשטימונג ׀אַךגךעסעךט נא־ךך די אא֞׀֌געזוג. 
דעךטקייט". ב֌ייש׀֌. : הא֞ב֌ן זי אַ ב֌המה. און עו׀ה-:ךו׀א ב֌אַגעגנט, אַ 
׀ולב֌אַהאַנגענעך און מיט מכֿשיךים ב֌אַלא֞דן (נס.); הא־ט זיך געטךא֞גן 
ךב֌ איטשע, אַ ׀אַךחלשטעך, זיך א֞נגעהאַלטן א־ן ךב֌ מענדלען, אַ ב֌אַװאַק? 
סענעך, אין דךייען אַ געב֌ויגענעך ׀ון אַלטקײט (א֞׀֌); מיט אַ ׀אַך. 
העךעך, אַ געגאַלטעך... (ש"×¢). 

8 נא֞מינאַטיוו קומט ב֌יי ׀אַךגלייך-׀֌אַךטיקל ,מעשה": מעשה 
סוחך (=-ווי אַ סוחך), מעשה ךו֌יקעך ב֌אַלעב֌א֞ס, מעשה שיינעך מענטש. 

,די" קען ׀֌א֞דעךן נישם נא֞ך אַ נא֞מינאַטי, ,מעשה"-נא֞ך אַ נא֞מײ 
נאַטיװו,. מים {מ֌עשה" איז אין דעם ׀֌ךם ענלעך אַ ׊װײטעך ׀אךגלייך- 
׀֌אַךטיקל ,אַלאַ', ׊.ב֌. ,זיך אַנטון אַלאַ ׀֌ךא֞לעטאַ֞ךיעך". 

9 נא֞מינאַטיוו קומט אין אַן א֞׀ענעם ב֌אַהע׀ט (א־ן אַ ׀֌עךז׊֞ג. 
װא֞ךט). דא־ זענען די װיכֿטיקעךע טי׀ן--די דא֞זיקע: 


== -טועי = 


0 ) עקזיסטענ׊יעלעך א֞׀ענעך ב֌אַהע׀ט, ד.ה. אַ ב֌אַהע׀ט, 
װא֞ס ד׹יקט אויס די עקזיסטענץ ׀ון דעך זאַך, װא֞ס איז א֞נגעךו׀ן 
אינעם נא֞מינאַטיו. די עקזיסטענץ װעךט דא־ אױסגעדךיקט, ׀אַךשטייט 
זיך, נישט דו׹ך קיין ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, נא֞ך דו׹ך דעך אינטא֞נאַ׊יע. 
ב֌ייש׀֌. : אַ קאַלטעך װינטעך-טא־ג (כ-סאיז געװען אַ קאַלטעך וינטעך. 
טא־ג); אַן ,עך" מיט אַ ,זי"; ,׀֌ךינץ אַלב֌עךט" איז גענוג גךויס און 
שיין. שטיינעךנע טךע׀֌, מעשענע ׀֌אַךענטשעס (==׀אַך׊ן דא־׹טן שטיינעךנע 
טךע׀֌, ׀אַךאַן דא־׹טן מעשענע ׀֌א֞ךענטשעס); קיין הילך ׀ון קין 
טךא֞ט (ב-נישטא֞, ס'העךט זיך נישט קיין הילך ׀ון קיין טךא֞ט); אַ 
קלא־ג שו מי׹! 1 

1 ג2) ב֌אַהע׀ט, װא֞ס ב֌אַטײט אַ װו֌נטש, אַז די זאַך, װא֞ס איז 
א֞נגעךו׀ן אינעם נא֞מינאַטיו, זא־ל א֞נקומען. ב֌ייש׀֌.: אַ גוט יא־׹ 
אויף אייך ! 

2. אין די טי׀֌ן | און 2 ש׀֌ילט דעך נא֞מינאַטיוו די ךא֞לע 
׀ון אַ סוב֌יעקט ב֌יי אַ נישט-׀אַךאַנענעם ׀֌ךעדיקאַט. 

3 3) ב֌אַהע׀ט, װו֌ דעך נא֞מינאַטיוו ש׀֌ילט די ךא֞לע ׀ון אַ 
׀֌יעדיקאַטיוון נא֞מינאַטיוו ב֌יי ‏ נישט׀אַךאַנענעם סוב֌יעקט (דא֞ס ׹וב 
ב֌יי סוב֌יעקט ,דא֞ס" און ב֌ינדונג ;אין"). עטלעכע אךאַב֌עסקן. אן 
א֞נהײב֌ ׀ון ׀א֞ךמזוכֿעניש (קאַ׊)+--דעך דא֞זיקעך ב֌וך איז עטלעכע 
אךאַב֌עסקן ; אי׹ מיינט, אַװדאי, זיי הא֞ב֌ן נישט געזויגן? נא־ך א מין 
זויגן ! (ש"×¢)--דא֞ס איז געװוען נא־ך אַ מין זױגן; אַסאך מעך הא־ט דעך 
שוחט אַליין א׀שך אויך נישט געװו֌סט: הא֞לאַנד! (׀ֹ֌ך)--ס'איזן דא־ך 


הא֞לאַנד!; קיין זוך-׊עטל איז שום ב֌וך נישט ׊וגעגעב֌ן אַ יידישעך 


מנהג (וויינ׹ייך)--ס'איז אַ יידישעך מנהג, 

אַהעך אויך ׀אַךטײטש ׀ון אַ װא֞ךט אין אַ װעךטעךב֌וך. 

4. אַ ב֌ךײטן א֞נװענד הא֞ב֌ן ב֌אַקומען א֞׀ענע ב֌אַהע׀טן מיטן 
נא֞מינאַטיװ אין יענעך ס׀ע׊י׀יש שךי׀טלעכעך ש׀֌ךאַך, װעלכע ש׀֌יגלט 
נישט א֞׀֌ קײן דעךשינונגען ׀ון דעך געךעדטעך ש׀֌ךאך: א֞נשךי׀ט 
סויף אַ ב֌ילד, אונטעךשךי׀ט אטעך אַ ב֌ילד, ךוב֌ךיק אין אַן אַנקעטע, 
אחו׹ה:נא֞מען אין אַ ׀֌ךײזיקוךאַנט, אונטעךשךי׀ט איף אַ ב֌ךיח אדג"ל. 





0 
2 
+ 


וון. סכעמאַטיזיךונג ׀ון אַ ב֌אַהע׀ט 


8. איינעך ׀ון די מיטלען אױיף שו שאַ׀ן אַ ׀א֞ךמע ׀ון בֹאַ. 
הע׀ט -- איז סינטאַקסישע ׀א֞ךמעס ׀ון ב֌אַזונדעךע סינטאַגמעס זיינע. 
ימי׹ ווייסן שוין, אַז אין אַ ב֌אַהע׀ט קען זיין אַ סינטאַגמע מיט אַ 
׀֌עךזא֞נ׀א֞ךמע, ועלכע (די ׀א֞ךמע) קען זיין א֞׀֌הענגיק א֞דעך נישט 
א֞׀֌הענגיק ׀ון אַ ׊ווייטעך סינטאַגמע--׀֌ךעדיקאַט מיט אַ סוב֌יעקט און 
סוביעקטלא֞זיקעך ׀֌ךעדיקאַט; מי׹ ווייסן, אַז אין אַ ב֌אַהע׀֌ט קען ׀א֞ך. 
קומען אַ ׀ינטאַגמע מיט אַדיעקטיווישע ׀א֞ךמעס, װא֞ס זענען א֞׀֌הענגיק 
׀ון אַ סוב֌סטאַנטיוו (אַדיעקטיו); װײטעך קען ׀א֞ךקומען אַ ב֌ויג׀אַל, 
א֞׀֌הענגיק ׀ון אַ װעךב֌ א֞דעך ׀ון אַן אַנדעך מין װא֞ךט; אַ ׀֌א֞סעסיו, 
אַן אינ׀יניטיוו, אַן אַדװעךב֌, אַן אינװאַךיאַנט. ס'קען ׀א֞ךקומען אַזאַ 
א֞׀֌הענגיקײט ׊װישן שויי סוב֌סטאַנטיוון, װא֞ס מי׹ הא֞ב֌ן א֞נגעךו׀ן 
׀֌אַךאַלעליזם. ס'קענען ׀א֞ךקומען ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך: ב֌ינדונג, ׀֌ךע. 
׀֌א֞זי׊יע, ׀֌אַךטיקל ,שו? ב֌יים אינ׀יניטיוו, ב֌ינדװא֞ךט. ס'קען ׀א֞ךקומען 
,׀אַךשטעךטע ב֌אַהע׀טונג"--אַ נא֞מינאַטיוו א֞נשטא֞ט אַ דעךװאַךטן ב֌ויג. 
׀֌אַל מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, אאַז"ו. 

דא֞ס איז אַלץ נא֞ך אײן קאַטעגא֞ךיע מיטלען ׀ון ב֌אַהע׀ט׀א֞ךמעס. 
אַנדעךע מיטלען שו שאַ׀ן ב֌אַהע׀ט׀א֞ךמעס זענען - אינטא֞נא׊יע און 
װעךטמעך-סדך. 

6 די ב֌אַהע׀טונג ׀ונעם ׀֌ךעדיקאַט שום סוב֌יעקט הא֞ב֌ן מי׹ 
א֞נגעךו׀ן ,מיטשטימונג אין ׀֌עךזא֞ן און שא־ל'; די ב֌אַהע׀טונג ׀ונעם 
אַדיעקטיוו שום סוב֌סטאַנטיו -- ,אַדיעקטיווישע מיטשטימונג". די בֹ֌אַ 
הע׀טונג ׀ון אַ ב֌ויג׀אַל א־ן א֞דעך מיט אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע)--ב֌אַהעךשונג. 
ווייטעך הא֞ב֌ן מי׹ געזען ׀֌אַךאַלעליזם, קא־א־׹דיני׹ונג. ׀אַך אַנדעךע 
טי׀֌ן ב֌אַהע׀טונגען (אַדװעךב֌, אינ׀יניטיוו, אינװאַךיאַנט) קען מען אינ. 
׀יךן אַנדעךע טעךמינען, א֞ב֌עך זיי זענען נישט נייטיק. 


-- 218 -- 


אין ךוסישעך גךאַמאַמיק ךו׀ט מען א֞נשליסונג סווגאשחוקח)-די בֹ֌אַ- . / 


הע׀טונג ׀ון אַן אדװעךב֌, אינ׀יניטיװ, אינװאַךיאַנט, דא֞ס איז איב֌עךיק, 
א֞ב֌עך נישט קײן אומגליק. עךגעך אי א֞ב֌עך, װען מע מײנט, אַז ,מיט- 
שמימונג, ב֌אַהעךשונג, א֞נשליסונג" שע׀ן אױס די סינטאקסישׂע ב֌אַהע׀ט- 
או׀נים און די גךענע׊ן ׀ון אַ ב֌אַהע׀ט. ׀אַךאַן נא־ך קא־א־׹דיני׹ונג, ׀אַך- 
שטעךטע ב֌אַהע׀טנג, ׀אַךאן נא־ך אַזאַ אײננאךטיקע ב֌אַהע׀טנג, װי 
,נײן שו דעך מומע ׹חל"-אַ דאַטי און אַ נא֞מינאַטיו (נישט קײן ,מיט- 
שמימונג'), ,דעך מומע ךחלס' (,מומע' הא־מם די ׀א֞ךמע ׀ון נא֞מינאַטיה, 
א֞נע- ב֌אַהע׀ט שו זיך אַן אדיעקמיו ׀֌ונקט װי סװא֞לט געװען א 
׀֌א֞סעסי, ךהלס הא־ט אַ ׀֌א֞סעסיװ.׀֌א֞ךמע), ;אלע טא־ג" (מעך׊א֞ל|- 
אײנ׊א֞ל), אאַז"וו. 

7 שי זענען נייטיק ס׀֌ע׊יעלע נעמען ׀אַך ׀אַךשידענע 


סינטאַגמעס אין א֞׀֌האַנג ׀ון זייעך שיונג א֞דעך ב֌כלל ׀ון זייעך ךא֞לע ‏ 


אין ׀ךאַזע ? די אַלטע גךאַמאַטיק ׀לעגט ב֌אַנו׊ן די טעךמינען סוב֌יעקט, 
׀֌ךעדיקאַט, דעךגאַנ׊ונג, ב֌אַשטימונג, אומשטאַנדװא֞ךט אאַז"וו. דעךב֌יי 
׀לעגט נא־ך זיין חילוקי-דעות װעגן זײיעךע דע׀יני׊יעס: שי איז ,ב֌אַ- 
שטימונג"--יעדע ס֌ינטאַגמע, װא֞ס שיט זיך שו אַ סוב֌סטאַנטיוו? א֞דעך 
דווקא אַן אַדיעקטיוו? אדג"ל. ש׀֌עטעך איז מען געקומען שו דעך 
מסקנא, אַז סאיז גענוג שו קלאַסי׀י׊יךן ‏ די װעךטעך לויט זײיעך 
׀א֞ךמע (׀֌עךזא֞נװא֞ךט, אַדיעקטיוו אאַז"וו). זייעךע ׀ונק׊יעס אין ׀ךאַזע 
זענען א֞׀֌טמא֞ל אַזױי ׀אַךשידנאַךטיק און װאַקלדיק, אַז ס'איז נישט 
׀֌ךאַדוקטיוו שו זוכֿן זיי קלאַסי׀י׊יךן (די אַלטע גךאַמאַטיק, װא֞ס הא־ט 
געװא֞לט אַלץ אײינ׀אַסן אין ב֌אַשטימטע ךעמלעך, ׀לעגט טאַקע א־נקו. 
מען שו גװאַלטיקע ׀֌יל׀֌ול-גענג און גלאַט װילקיךלע׀ֿקײטן אין אַנאַליז 
׀ון ׀ךאַזע). זענען דעךיב֌עך נישט נײיטיק נישט קיין ,דעךגאַנ׊ונגען?, 
נישט קיין ,ב֌אַשטימונגען?, נישט קיין ,אומשטאַנדװעךטעך" מיט אַלע 
זייעךע אונטעךטיילונגען. 

אײניקע ךוסישע גךאַמאַטיסטן לא־זן איב֌עך א֞ט די מעךמינען, א֞ב֌עך 
דע׀יניךן זײ ׀א֞ךמאַל:. דעךגאנ׊ונג איז א ב֌ויג׀אל, ב֌אַשטימונג איז אן 
אדיעקטיו, אומשטאַנדװא֞ךט איז אן אַדװעךב֌ א֞דעך אינװאַךיאַנט. שו װא֞ס+ 
זשע דאַךף מען א֞ט דעם טעךמנא֞לא֞גישן ׀֌אַךאלעליזםל 

8 אויב מי׹ן א֞נךו׀ן די מעךמינען אַדיעקטיו א׹ג"ל - מא֞ך׀א֞- 
לא֞גישע, און די טעךמינען ב֌אַשטימונג אדג"ל -- סינטאַקסישע, קענען מי׹ 
זא־גן, אַז מי׹ װאַך׀ן א֞׀֌ די סינטאַקסישע טעךמינען אַלס נישט נייטיקע, 





: 4 יי יי 57 יי ,2 0 א 3 אי 1 1 3 :ןג וי 
יי" י יי ×¥ יי 2 ך ו֌ 2 4 5 ' 
אע וק" הי" 0 1 +"ש זי 1 

ןת -י : 

עג 2 {: ' 
עס * 
אוב 
6 


א דע , לג 


ידע עקעט 





4 
: 
= 
: 





-- 219 -- 


װען ס'זענען ׀אַךאן מא֞ך׀א֞לא֞גישע (דא־ האַנדלט זיך, ׀אַךשטײט זיך, נא֞ך 
װעגן נעטען ׀ון װעךטעך-קלאַסן) 

אַ׀֌ךיא֞ךי װא־לט מעגלעך געװען אױך א ׀אַךקעךטעך װעג: זיך א֞׀- 
זא־גן ׀ון , סוב֌סטאַנטיו, אַדיעקטיוו" אאַז"וװו און ב֌לײב֌ן נא֞ך ב֌ײ ;סו֌ב֌יעקט, 
׀֌ךעדיקאַט" אאַז"ך. דעך װעג איז, װײזט.אויס, אומב֌אקװעם. 

9. נישט אַלע סינטאַקסישע טעךמינען א֞ב֌עך װאַך׀ן מי׹ א֞׀֌. 
,סוגיעקט" לא־זן מי׹, כ֌די אונטעך׊ושיידן ׀ון ׀֌ךעדיקאַטיון נא֞מינאַ: 
טיוו (638) און אַנדעךע נא֞מינאַטיוון, ,׀֌ךעדיקאַט" קען ב֌לײב֌ן, כ֌די 
הא֞ב֌ן אַ שות֌׀ותן טעךמין ׀אַך ,איינ׀אַכֿן? און , ׊ונוי׀געזע׊טן" ׀֌ךעי 
דיקאַט. אַ׀֌א֞זי׊יע? ב֌לײיב֌ט, כֹ֌די אַךומ׊ולאַ׀ן אַ ׹יי דעךשיינונגען, 
װא֞ס זענען נא֞י׀א֞לא֞גיש ׀אַךשידן. 

0. די טעךמינען הױ׀֌טגליד און ב֌ייגליד זענען לחלוטין 
איב֌עךיק. זיי ׀יךן נא֞ך שו סכֿא֞לאַסטישע וױכ֌וחים וועגן ,װיכֿטיקײיט? 
׀ון סוב֌יעקט און ׀ון ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. ׀֌סיכֿא֞לא֞גיש איז דעך ,הױי׀֌ט- 
גליד", ד.ה. דעך ויכטיקסטעך וװא־׹ט אין ׀֌ךאַזע, א֞׀֌טמא֞ל גא־׹ ע׀֌עס 
אַן אַדיעקטיוו א֞דעך אינװאַךיאַנט (אין ,כאַ׀֌ן אַ ׀֌אַטש" איז דעך 
,׀֌אַטש? וויכטיקעך, װי דעך ,כֿאַ׀֌ן"). 

1. אַמא֞ל קען נייטיק זיין שו טיילן אַ ב֌אַהע׀ט אויף שויי 
טיילן, װא֞ס איינעך קא֞נ׊ענטךיךט זיך אַךום סוב֌יעקט, און דעך אֲני 
דעךעך אַךום ׀֌ךעדיקאַט. מי׹ קענען זיי ךו׀ן סוב֌יעקטיוועך און ׀֌ךע- 
דיקאַטיוועך טייל (א֞דעך סוב֌יעקט און ׀֌ךעדיקאַט אין ב֌ךייטעךן זינען) 

2 די ס׀֌ע׊יעל-סינטאַקסישע טעךמינען (,דעךגאַנ׊ונג" אאַז"ו) 
הא֞ב֌ן געהאַט דעם ׊װעק מיטהעל׀ן שו ב֌אַנעמען דעם ב֌וי ׀ון בֹ֌אַ. 
הע׀ט. דעם זעלב֌יקן ׊װעק הא־ט געהאַט אַן אַנדעך מעטא֞ד, איך אַ 
שלעכֿטעך -- דעך מעטא֞ד ׀ון ׀֌ךאַגעס, װא֞ס ׀לעגט זיך געויינלעך 
קאַמב֌יניךן מיטן מעטא֞ד ׀ון טעךמינען. ,קומט שו ׀ליען די גא֞לדענע 
׀֌אַװע ׀ון אַ ווייטן לאַנד". אַנאַליזיךן ׀לעגט מען עס אַװי: ׀ון 
וועמען ךעדט זיך דא־?--׀ון דעך ׀֌אַװע. ,די ׀֌אַװע"--סוב֌יעקט. (מי׹ 
הא֞ב֌ן שוין געזען (416), אַז דא־ ךעדט זיך נישט נא֞ך ׀ון דעך ׀אַװע, 
נא֞ך ׀ון אי׹ קומען, ׀ון אַ לאַנד, ׀ון אי׹ גא֞לדענעם קא־לי׹, ׀ון 
דעך וייטקייט ׀ון לאַנד.) װא֞ס טוט די ׀֌אַװע?--קומט שו ׀ליען, -- 
איז עס ׀֌ךעדיקאַט. װעלכֿע ׀֌אַװע--די גא֞לדענע--איז עס ב֌אַשטימונג 
אאַז"וו. כ֌די שו שטעלן די ׀ךאַגע, דאַךף מען שוין ׀ךיעך ויסן דעם 
ענט׀עך. די ׀֌ךאַגע העל׀ט אַלוא֞ גא֞ךנישט אין דעך דעךלעךנונג 


== שעב = 


׀ונעם ב֌אַהע׀ט-ב֌וי. ‏ אױב֌ מע מיינט, אַז די ׀֌ךאַגע חעל׀ט ׀אַקומען 
דעם ענט׀עך, איז עס אַן אילוזיע. 

אַן אויס׀יךלעכע ק׹יטיק ׀ון ׀ךאַגעס-מעטא֞ד - ב֌ײ ׀֌עשקא֞װסקין 
אין 0160 װװמ6009. דעך׊ו דאַךף מען נא־ך ׊וגעב֌ן, אַז אין ײדיש לא־וט 
נישט די ׀ךאַגע ,װעמען?" אונטעך׊ושײדן דעם אַקואַטיה און דאַמיח. 

3. היינט נעמט מען א־ן א֞נשטא֞ט ,טעךמינען" און ׀ךאַגעס 
אַן אַנדעך מעטא֞ד שו אַנאַליזיךן און ב֌אַשײימ׀֌עךלעך ׀א֞ך׊ושטעלן 
דעם ב֌וי ׀ון ב֌אַהע׀ט: סכֿעמע-מעטא֞ד. דעך ב֌אַהע׀ט ,קומט שו ׀ליען 
די גא֞לדענע ׀֌אַװע ׀ון אַ ווייטן לאַנד" װעךט סכעמאַטיזיךט אַזי:. 


די ׀אהף יי וי יי קומט ׊ו׀היען 
| 
גא֞לדענע ׀ון אַ לאַנד 
ווייטן 


ד.ה. מי׹ שךייב֌ן ךעכֿטס דעם סוב֌יעקט, לינקס דעם ׀֌ךעדיקאַט, אוים. 
׊יענדיק זיי מיט אַ הא֞ךיא֞נטאַלן שטךיך; אונטעך יעדעךן ׀ון זי 
שךייב֌ן מי׹ יענע ס֌ינטאַגמעס, װא֞ס ׊יען זיך אוממיטל׀אַך שו זיי, 
אונטעך די--יענע סינטאַגמעס, װא֞ס ׊יען זיך שו זיי אאַז"ו. ווי׀ל 
ב֌אַהע׀טן אין אַ ׀ךאַזע, אַזוי׀יל ב֌אַװנדעךע סכֿעמעס קומט אַךױס. 
׊ב֌. ,קומט דעך ליב֌עך זומעך, ש׀֌ילן מי׹ אין זאַמד? 

דעך װמעבוי = - -קומט מי׹ ‏ - -. - ש׀ילן 


ליב֌עך אין זאַמד 

אוי׀׊ו׊יען אַ װא֞ךט ׀ון דעך עךשטעך סכעמע מיט אַ װא֞ךט ׀ון 
דעך ׊ווייטעך איז נישטא֞ קיין ג׹ונט. 

4 ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך ׀אַךנעמען נישט אין דעך סכֿעמע 
קיין ב֌אַזונדעך א֞ךט, נא֞ך גייען ׊וזאַמען מיט זייעךע ב֌אַטייטיקע. דעך. 
ב֌יי דאַךף מען זיך נישט ךעכענען מיט דעך שכֿנהשאַ׀֌ט ׀ון די 
וועךטעך: ,׀ון אַ ווייטן לאַנד"--געהעךט ,׀ון" נישט שו אוייטן", נא֞ך 
שו , לאַנד" (מע קען א֞׀֌װאַך׀ן ,ווייטן", א֞ב֌עך מע קען נישט א׀ 
װואַך׀ן , לאַנד" און איב֌עךלא֞זן ,׀ון. 

5 נא־ך א ב֌ייש׀֌יל. ;אַזױ זא־ג איך שו מיין ב֌ךודעך אליי און 





-- 9221 -- 


כֿאַ׀֌ ׀ון אים אַ געשמאַקץ ׀֌אַטש מיט דעך לינקעך האַנט אין דעך 
ךע׀ֿטעך ב֌אַק אַךיין" (90): 
איך------------זא־ג - און כֿאַ׀֌ 


= א 


אַזױ שו ב֌ךודעך ׀ון אים אַ ׀֌אַטש 


"2 יע 2 


מיין אלין געשמאַקן מיט דעך האַנט אין בֹ֌אַק אַךײיך 


| | 


לינקעך ךעכטעך 
מי׹ זעען דא־ קא־א־׹דיני׹ונג (ב֌אַ׊ײכֿנט ב), סוב֌א֞ךדיניךונג, 
קא֞סוב֌א֞ךדיניךונג (;אַזױ" און ;שו בךודעך" זענען קא֞סוב֌א֞ךדיניךט, 
ד.ה. ב֌יידע סוב֌א֞ךדיניךט שו איין סינטאַגמע). 
6 דעך אונטעךשייך אין ׀א֞ךמע ׊װישן ,איך ךוף אים עסן" 
און ,איך ׀֌ךו֌װו אים איינךעדן" (99) וװועךט א֞נזעעװדיק אויף דעב 





סכֿעמע : 
ךמ ׹ה אוה + = --׀ךון 
אים עסן איינךעדן 


אים 
7. די ׀֌ךאַזע ;איך הייס אים שיסן" איז שויידייטיק + 


1( לייא יע הייס 0 קע עמ שא ןעט 
| י 2 | 
אים שיסן שיסן 
: | 
| אים 


וו 
יי יי טי 


8, ,עך מא־לט זעלטן שיין? איז שויידייטיק: 


4 עך 


2) עך 


9. אמא־ל שיט זיך א סינטאגמע נישט שו א גאַנ׊עך ׀ינטאַנטע, / 
כא־׹ שו אײן טײל אי׹ן (װען זי ב֌אַשטײט ׀ון מעךעךע װעךטעך). אין 
אזא ׀אל דאַךף מען אַמא֞ל אױסטײלן אין דעך סכעטע אַ ב֌אַהיל׀יק 
װא֞ךט ב֌אַזונדעך,. דהינו: 

;עך הא־ט אַ װא֞ךף געטון א שמײן" ס֌כעמאטזיךם זיך; 


עך 


= ךע 






מא־לט ד.ה. נישט א֞׀ט מא־לט עך שיין 


/ 


זעלטן שיין 
מא־לט ד.ה. עך מא־לט זייעך שיין 


| 


שיין 


זעלטן 


אי וו ישש 0 טע 6 שש 


ך 


יט יי׹ ייט עך עי" יס לה י.י יי 


הא־ט אַ װא֞ךף געטון 


| 


8 שטיין 3 


א֞ב֌עך ,עך הא־ט א שטאַךקן װא֞ךף געטו": 


עך 


הא־ט געטון 
| 
| | 5 
א װא֞ךף 


שמאךקן 2 


די װײן, אַז ,שטאךקן" שים זיך שו ,א װא֞ךף, נישׂם שו ;א װא֞ךף 


:געטון. 


0. נא־ד ב֌ייש׀ילן } מי׹ איז אַזױ גוט-אַזוױי איז מי׹ גום. 


שי איז דא־ דעך אונטעךשײד נא֞ך אין סדך ׀ון די װעךמעךז ׹י 
שכעמע װײזט, אַז אױך אין דעך שיונג; 





2 == -טעש יק 
= 1) איז 2) אין 
מי׹ נוט מי׹ נום אַװױ 


אַזױ 

1. עך איז געװען אש גךױסעך ליב֌הא֞ב֌עך ׀ון דעך נאַטוך, און 
איך ב֌ין ׀ון דעך נאַטוך אויך געװען אַ גךויסעך ליב֌הא֞ב֌עך' (נאַד.). 
אוף װא֞׀֌ גךינדעט זיך די װי׊יקײט? דעךױף, װא֞ס ס'קומט אױס ׀ון 
עךשטן א֞נב֌ליק, אַז דא־ זענען נא֞ך די װעךטעך איב֌עךגעשטעלט, אן 
אינדעךאמתן איז די שיונג אן אַנדעךע: 

עךע 2 א נעהען 


| 


אַ ליב֌האַב֌עך 


: גךױס֌עך ׀ון דעך נאַמוך 
2) איך -----ב֌ין אויך געװען 


׀ון דעך נאַטוך אַ ליב֌הא֞ב֌עך 





גךויסעך 
2. אַמא֞ל דינט די אינטא֞נאַ׊יע (א֞׀֌ונדעךונג ׀ון אַ גךו׀֌ט) 
׀֌אַך אַ מיטל ׀ון וועךטעך׊יונג: די ׀ךאַזע ,ב֌יי אונז, אין קאַסךילעװקע, 
איז אַמא֞ל געװוען אַ קשב" (ש"×¢) סכעמאַטיזיךט זיך אַװ: 
א אבב ייה ןע ש׀נ יע 6 א֞נ}. געווען 
אַמא֞ל ב֌יי אונז אין קאַסךילעװקע 


װען סזא֞ל זיין ,ב֌יי אונז אין קאַסךילעװקע איז אַמא֞ל געווען 
אַ קשב" (א־ן קא֞מע:אינטא֞נאַ׊יעס), װא־לט די סכֿעמע געװוען אוא: 


= 24 די 
א ק׊ף - ---- - ----- אי געװען 
אַמא֞ל ב֌יי אונז 


אין קאַסךילעװקע 
די א֞׀֌זונדעךונג ׀ון ,אין קאַסךילעװקע" ד׹יקט אויס די קא֞. 


סוב֌א֞ךדיניךוגג ׀ון ,אין קאַסךילעװוקע? און , ב֌יי אונז" (ד.ה. אַז ב֌ייד׊. 


׊יען זיך שו איין סינטאַגמע). 

די א֞׀֌זונדעךונג מאַכט די ׊װײ סינטאַגמעס (אין קאַסךילעװקע* 
און ,ב֌ײ אונז") ׀מעם ׀אַך גלײכאַךטיק. 

3. ׀א֞׀֌עלע ׊יו֌נג קען מען סכֿעמאַטיזיךן אַזױ: 

;איך טךעף דעם חב׹ אַ קךאַנקן" 


האעעשטעט קע וע 
/ 
דעם חב׹ 
אַ קךאַנקן 
,עך הא־ט זיך דעךזעען אַן אַלטן ב֌חוך" 
עה ך יי טהאט דעהו׀ען 
דף 
אַן *) ב֌חוך 
| 
אַלטן 


4, ווען אין אַ ב֌אַהע׀֌ט איז , ׀אַךש׀֌א֞ךט" איינע א֞דעך מעך 
סינטאַגמעס, קען מען עס אין דעך סכעמע א־נוייזן א֞דעך נישט 
א֞נװײזן. ב֌ייש׀֌.: ׀֌לו׊ים הא־ט זיך אים שטאַךק ׀אַךװא֞לט ב֌אַךג- 
אַךא֞׀֌ (ב֌עךג.). 


*) מי׹ ב֌ייטן נישט די ׀ֿא֞ךמעס ׀ֿון טעקסט. 


ה׊ע = 


הא־ט זיך ׀אַךװא֞לט 





׀֌לו׊ים אים שטאַךק ב֌אַךג-אַךא֞׀֌ 
א֞דעך: 
3 הא־ט זיך ׀אַךװא֞לט 


׀֌לו׊ים אים שטאַךק. * . . . 








ב֌אַךג-אַךא֞׀֌ 


׀אַךשטײיט זיך, אַז ׊ושךייב֌ן דא֞ס װא֞ךט,. װא֞ס אין דא־ ׀אַך. 
ש׀֌א֞ךט, װעלן מי׹ נישט -- מי׹ אַנאַליזיךן נא֞ך דא֞ס, װא֞ס ס'איז גע 
געב֌ן אין טעקסט. מע קען ךעקא֞מענדיךן אױיס׊וקלײיב֌ן ׀ון די שװויי 
סכעמאַטיזיך-או׀נים אַלעמא֞ל יענעם, װא֞ס ש׀֌יגלט ךיכטיקעך א֞׀֌ די 
ש׀֌ךאַכֿב֌אַנעמונג ׀ון דעם, װא֞ס סכֿעמאַטיזיךט, ד.ה. אויב֌ איינעך ׀ילט 
נישט, אַז אין די אויסדךיקן ,זיך ׀אַךװא֞לט ב֌אַךג-אַךא֞׀֌, זיך ׀אַךװא֞לט 
אַהין, װו֌הין זיך ׀אַךװא֞לט ?" אדג"ל, זא־ל ע׀֌עס ׀עלן סכֿעמאַטיזיךט 
עך א־ן דעם ׀יל׀֌ונקט; אױיב֌ עך ׀ילט, אַז נא֞ךמאַל װא־לט געווען 
,זיך ׀אַךװא֞לט גיין (׀א֞ךן, אַװעקגײן אדג"ל) ב֌אַךג-אַךא֞׀֌י, סכֿעמאַטײ 
זי׹ט עך מיט אַ ׀יל׀֌ונקט. 

אַזא ב֌אַהע׀ט װעט מסת֌ם קײנעך נישט סכעמאטייךן א־ן אַ ׀יל. 
׀֌ונקט: און אַ שטיקל ב֌ךויט מיט העךינג ב֌יסטו קךאנק? (ש'×¢. 

5 אַ ב֌אַהע׀ט, װו֌ ס'׀ילט זיך די ׀אַךש׀֌א֞ךונג ׀ון אַ סינ. 
טאַגמע, ךו׀ט מען א֞׀֌ט עלי׀֌טישעך (עלי׀֌סיס). 

6 אַאַ ב֌אַהע׀ט, װי אאַךײנגײן שו 8 דא־קטא־׹ װענן די 
אױיגן" קען גאַנק נאַטיךלעך סכעמאַטזיךט װעךן א־ן 8 ׀יל׀֌ונקט ; 
אַךײנגײן 
שו אַ דא־קטא־׹ א די אויגן 

די סוב֌יעקטיווקייט ׀ון דעך סכֿעמאַטיזיךונג איז דא־, װוי אין 
׀יל אַנדעךע ׀אַלן, נישט קיין חיסךון, נא֞ך אַ מעלה: זי גיט די מעג- 
לעכקייט (אין שול) שו ׀אַךגלייכן די ש׀֌ךאַכב֌אַנעמונג ׀ון ׀אַךשידענע 
אינדיווידן או֌ן דו׹ך דעם טי׀עך אַךיײינדךינגען אין דעך ש׀֌ךאַך. 


יידישע גךאמאַטיק (15) 


-- 926 -- 


7 ׀אַךאַן ׀אַלן, װען ס'איז שװעך אױ׀׊וב֌ױען א סכעמע, װען | 
ס'איז: שװעך שו ב֌אַשליסן, שו װעלכעך סינטאגמע ס'שיט זיך די א֞דעף | 


יענע סינטשגמע, ׊.ב. זי קען חלילה שטאַךבן ; 


1) ישש -קען א֞דעך 2) זי-------------קען 
חלילה שמאַךב֌ן שטאַךב֌ן 
: חלילה 


אין אַזעלכע ׀אַלן איז די סכעמאַמייךונג נושיק אַלס סטימול שו / 


גךאַמאַטישעך אײנטךאכטננג, : 
8. ווען מי׹ וילן סכֿעמאַטיזיךן אַזאַ ב֌אַהע׀ט ,זי גײיען 
איינעך שום אַנדעךן", ׀אַלן מי׹ אַךײן אין אַ ׀אַךלעגנהײט. די ׊יו֌נג 


׀ון ,זיי" און , גייען" איז קלא־׹; מיט / איינעך" און ,שום אַנדעךן" / 


ווייסן מי׹ נישט װא֞ס שו טון. ,שום אַנדעךן" קען זיך א׀שך ׊יען 
שו ,גייען" (כֿא֞טש ס'הא־ט נישט קיין זינען: ,זיי גײיען שום אַנדעךן', 


א֞ב֌עך , איינעך"? קיין סוב֌יעקט איז עס נישט (אַנישט װא־לט געװען ‏ 


;גייט?= און װא֞ס װא־לט דעמא֞לט געװען ;זיי';), מע מוז א֞נגעמען 
אַז , איינעך שום אַנדעךן" שיט זיך א֞לס גאַנ׊ע גךו׀ע שו ,נײיען. 
דיל גייען 
איינעך שום אַנדעךן 
אין דעך גךו׀֌ע אינװײיניק קען מען ׀עסטשטעלן אַ ׊יו֌נג: איינעך - 2 


שום אַנדעךן - 


אַךױסװײזן. 


אַ גךו׀ע סינטאַגמעס, װא֞ס שיט זיך שו איין סינטאַנמע. א֞ב֌עך / 
אַלײן קען זי אין געגעב֌ענעם קאַנטעקסט נישט ׊עליגט װעך, װעלן / 


מי׹ ךו׀ן ׀עסטע גךו֌׀֌ע, 


די דעךשיינונג איז הי׀֌ש ׀אַךש׀֌ךײט. א֞ט זענען עטלע׀ע 5 


טי׀֌ן ׀עסטע גךו׀֌עס: 


) איינעך שום אַנדעךן, איינעך דעם אַנדעךן, איינעך מיטן דע | 











-- 2927 -- 


אאַז"וו, איך אַנטלױף ׀ייל ׀ון ב֌ויגן (׀֌ך.); ׀ון יא־׹ שו יא־׹; ךעדן 
וועגן דעם איז אַן עביךה די שייט. 

2) כֿ'לײען דוד הא֞׀שטײנען, עך זא־גט שו ׀ישקע דעם קךומען 
{א֞ב֌עך אין נא֞מינאַטיוו זענען זיי ׊עלײגב֌אַך) (866) 

3) ד׹יי יא־׹, ×€×™× ×£ אַךשין (175). 

4) דעם זיב֌עטן נא֞יאַב֌עך, ׊ען אַזײיגעך, אַלע טא־ג. 

5) ד׹יי אַךשין די לענג, אַן אַךשין די טיף, 

6) שוויי ד׹יי, ׀ון אַכֿט ב֌יז ׊ען 

אײניקע אויסב֌ילךונגען שטײען אוי׀ן גךענעץ ׊װישן ׀עסטע גךו׀֌עס 
זד.ה. גךו׀֌עס ׀ון מעךעךע סינטאַנמעס) און ׊ונוי׀געזע׊טע ׀֌א֞ך֌מעס (ך.ה. 
גךו׀֌עס ׀ון מעךעךע װעךמעך, װא֞ס מי׹ האַלטן ׀אַך אײן סינטאַנמע), 
א֞דעך א׀ילו ׊נוי׀געזע׊טע װעךטעך. אהעך קען מען ׀טךךעכענען 
׀֌עךי׀֌ךאַסטישע װעךב֌ן, װעךב֌ן מיט ,װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌", 

שו ׀עסטע גךו׀֌עס געהעךן איך אײניקע ׀אַלן ׀ון גלײכאךטיקע 
סינטאַנמעס און ׀ון ב֌יזאַ׊ן 

0 קין שאַך׀עך גךענעץ ׊װישן ׀֌עסטע גךו׀֌עס און ׊עלײגב֌אַךע 
גךו׀֌עס איז נישטא֞. אַז מע װיל, איז יעדע װעךטעךגךו׀֌ע - א ׀עסטע 
גךו׀֌ע; אויף װי׀ל יעדע ׊עלײנונג ט׹א־גט אךײן ע׀֌עס אַ נװאַנס, לא־ז זײן 
א װײניק ב֌אַמעךקב֌אַךן, לא־מי׹ נעמען דךײ ב֌ײש׀֌ילן: עך איז אַ קלוגעך 
מענטש -- עך װוֹינט אױף דעך ב֌ךיסקעך גאַסס- עך קומט דעם ׊ענטן 
א׀֌ךעל. ׀א֞ךמאַל קען מען זײ אַלע ׊עליײגן: עך איז אַ מענטש-אַ קלונעך 
מענטש, עך װוֹינט אױף דעך גאַס-אױף דעך ב֌ךיסקעך גאַס, עך קומט 
דעם אַ׀֌ךעל-דעם ׊ענמן אַ׀֌ךעל. א֞ב֌עך דעך לע׊טעך אַנאַליז שײנט 
אונז אוממעגלעך: ,עך קומט דעם אַ׀֌ךעל" זא־גט מען קײנמא֞ל נישט (מע 
זא־גט: ,עך קומט אין אַ׀֌ךעל'). און דעך מיטלסטעך? ,װוֹינען אױף דעך 
ב֌ךיסקעך נאַס" הײסט דא־ך נישט ;װוינען אױף דעך גאַס"! אַז מע װיל, 
הא֞ב֌ן מי׹ דא־ שו טון מיט 8 ,׀עסטעך גךו׀֌ע" (ד.ה. אין קא֞נטעקסט מיט 


,װוֹינען" איז ,ב֌ךיסקעך גאַס' נישט--, ב֌ךיסקעך |גאַס'), א֞ב֌עך אַ׀ילו אין 


עךשטן ב֌אַהע׀ט, אַז מע זא־ל זיך מי׀עך אײנטךאַכטן, איז ;אַ קלוגעך 
מענטש" נישט גלײך ,קלונעך |-מענטש', שוין דעך׀אַך, װא֞ס איך בין 
נישט אױסן געב֌ן שו װיסן, אַז ,עך איז אַ מענטש', נא֞ך אַז ,עך איז אַ 
קלוגעך", א֞ב֌עך שו טי׀ע חקיךות װא־לטן א֞׀֌גענומען די מעגלעכקײט שו 
ב֌ויען א װעלכן ס'איז אַ׀֌אַךאַט (אין דעם ׀֌אַל, גךאַמאַטישן אַנאַליז) אױיף 
שו אַנאַליזיךן די ש׀֌ךאך. דעךיב֌עך ב֌אנוגענען מי׹ זיך מיט קא֞נװענ׊יא֞געלע 


== 226 == 


א֞כ֌גךענע׊ונגען, האַלטנדיק ;אַ קלוגעך מענטש" ׀אַך אַ ׊עלײנב֌אַךעך 
גךו׀֌ע, ,דעם ׊ענטן אַ׀֌ךעל' ׀אַך אַ ׀עסטעך גךו׀ע, אוֹן ,אױף דעך 
ב֌ךיסקעך נאַס' לא־זן מי׹ נישט קװאַלי׀י׊יךט: אין יעדן ב֌אַזונדעךן 
קא֞נקךעטן ׀אל ב֌אַשליסן מי׹, שי קען מען דא־ און שי לױנט דא־ א֞נװענדן 
דעם סכעמאַטיזיך-מעטא֞ד ב֌יזן סוף א֞דעך נײן. 

אין ,עך איז אַל֌ט דךײ יא־׹, עך גײם אין נײע שיך' אדג'ל הא־בן 
שיך אויך אַ ׀֌אַל ׀ון אומב֌אַקװעם ׊עלײגב֌אַךע גךו׀֌עס: אַלט זײן דךײ 
יא־׹ הײסט נישט זײן אַלט' אדג"ל. דא־ איז אַ ׀עלד ׀אַך מאַטעךיעל- 
סעמאַנטישע (נישט גךאַמאַטישע) נא֞כמעךקונגען און אײנטךאַכטונגען. 

וז-מי׹ װײיי׀ן שךן, אַז אַ ב֌אַהע׀ט קען זיין א֞׀ן א֞דעך 
געשלא֞סן, אין לע׊טן ׀אַל -- מיט אַ סו֌ב֌יעקט א֞דעך א־ן אַ סוב֌יעקט. 
א֞ט דעך אונטעךשייד װייזט זיך אַךױס אין דעך סכעמאַטייךונג: אַ 
געשלא֞סענעך סוב֌יעקטיקעך ב֌אַהע׀ט הא־ט אין דעך עךשטעך סכעמע- 
שוךה שוויי סינטאַגמעס (סוב֌יעקט, ׀֌ךעדיקאַט)) יא געשלא֞סענעך סוב֌יעקט- 
לא֞זיקעך -- נא֞ך אַ ׀֌ךעדיקאַט, אַן א֞׀ענעך -- נא֞ך אַ נישט-׀֌עךזא֞נװא֞ךטי 
(נא֞מינאַטיוו, אינ׀יניטיוו אדג"ל), ב֌ייש׀֌. ׀ון א֞׀ענע ב֌אַהע׀טן: 

דו .ךיַינעך לא־גל, ׀ול מיט וויין, מיט שנייי֞ק האַךטן (הא֞׀.) 


דו 


לא־נל 


/+ 


ךיינעך ׀ול 


מיט וויין 


מיט האַךטן 
ו 
שניייק 





אַ ש׀֌אַן טון מיט נייעם, מיט ב֌ךײטן, מיט איגענעם, נא־ך 
ב֌ישט געגאַנגענעם גאַנג! (הא֞׀.) 
אַ ש׀֌אַן טון 


מיט גאַנג 


1 


מיט נייעם, מיט ב֌ךייטן אייגענעם נישט געגאַנגענעם 
נ֌כֶך 
2. דעך ב֌אַשךיב֌ענעך סכֿעמאַטיזיך-או׀ן איז נישט דעך איינ׊יקעך. 
טיך א֞׀֌שטעלן דא־ אויף אַנדעךע או׀נים איז נישטא֞ קיין א־יט. 





שן וש ך ט ׀׊ך סדך 
אלנ׊הייטס 


3 אין יעדן קא֞נקךעטן ׀אַל איז דעך וועךטעך-סדך א֞׀֌הענגיק 
׀ון ׀אַךשידענע, זיך איב֌עך׀לעכטנדיקע ב֌אַ׊יונגען: ׀ון דעך סינטאַק- 
סישעך ׀ונק׊יע ׀ון דעם א֞דעך יענעם װא֞ךט, ׀ון זיין ׀֌סיכֿא֞לא֞נישן 
וועךט, ׀ון ׹יטם, ' : 

אין דעך לעךע ועגן וועךטעך:סדך איז ב֌אַקוועם איינ׊ו׀יךן אַ 
ב֌אַהיל׀יקן ב֌אַגךיף ,גךו׀֌ע". גךו׀֌ע הייסט: : 

) דעך סוב֌יעקט מיט אַלץ, װא֞ס איז שו אים סוב֌א֞ךדיניךט (אַ׀֌ילו 
אַ גאַנ׊עך ב֌ייזאַץק. 765). 

2) דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט (כֿא֞טש ב֌לוז אַ ב֌אַהיל׀יקעך). 

3) יעדע סינטאַגמע, סוב֌א֞ךדיניךט שום ׀֌ךעדיקאַט, ׊וזאַמען מיט 
אַלץ, װא֞ס שו אי׹ סוב֌א֞ךדיניךט (אַהעך געהעך אויך דעך ב֌אַטייטיקעך 
טייל ׀ון ׀֌ךעדיקאַט, אױב֌ דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט איז אַ היל׀װעךב֌. 

ב֌יײיש׀֌יל: אויף שיף ׀ון מיין עלנט ב֌ין איך אין דיין האַ׀ך 
געקומען (הא֞׀.). | 

סכעמע: 

איךף  -‏ - - בין געקומען 


יי 


אויף שיף אין האַ׀ן 


׀ון עלנט דין 


מיין 


--י. 





: 
| 
ו 


+ / יט 


א וי וי 





-׀ינבטט == 


אַלזא֞, זענען דא־ גךו׀֌עס: 

) איך 

2) ב֎֌ין 

3) געקומען 

4) אויף שיף ׀ון מיין עלנט 

5) אין דיין האַ׀ן 

4 מי׹ װעלן דעךלעךנען ׀ךיעך עטלעכֿע כ֌ללים וועגן וועךטעך- 
סדך אין אַ ,גךו׀֌ע", ד.ה. אייגנטלעך אין אַן א֞׀ענעם ב֌אַהע׀ט, דעךי 
נא־ך עטלעכע כ֌ללים װעגן סדך ׀ון גךו׀֌עס אין אַזאַץ. ס'ועלן 
געגעב֌ן װעךן נא֞ך די װכֿטיקעךע כ֌ללים, 


2 װעךטעך:סדך אין אַ גךו׀֌ע 
(א֞׀֌ענעם ב֌אַהע׀ט) 


8. אין יעדעך גךו׀֌ע שטךעב֌ן שו שטין ב֌שכֿנות יענע סינ. 
טאַגמעס, װא֞ס ׊יען זיך אוממיטלב֌אַך איינע שו דעך אַנדעךעך; דעךב֌ײ 
שטךעב֌ט מען אויס׊ומיידן שויידייטיקייט. 

ב֌ייש׀֌. ,דךאַנג ׀ון יידישע אַךב֌עטעך שו דעך ׀֌אַךטײי" אין 
ב֌עסעך (קלא֞ךעך) װי , דךאַנג שו דעך ׀֌אַךטײ ׀ון יידישע אַךב֌עטעך? 
(,עמעס"). אין דעך לע׊טעך קאַנסטךוק׊יע קען זיך ,׀ון יידישע 
אַךב֌עטעך" ׊יען שו ,׀֌אַךטײ? (,׀֌אַךטײי ׀ון יידישע אַךב֌עטעך". 

6. אַדיעקטיוו שטייט דא֞ס ׹וב ׀אַךן סוב֌סטאַנטיוו ננא֞כֿן אַךי 
טיקל): אַ ווייטעך גךוס ׀ון וייסע ב֌ליטן (א֞׀֌.). 

7. אַדיעקטיוו קען קומען נא֞כֿן סוב֌סטאַנטיוו; דעמא֞לט 

) חז׹ט זיך איב֌עך דעך אַךטיקל: מיט אַזאַ גךוס אַ העלן אַ 
געגאַךטן (הא֞׀.). 

2) קען זיך איב֌עךחזךן די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע: ׀אַךזיגלט ב֌יסט מיט 
- שטעמ׀עלעך מיט ׊אַךטע (הא֞׀ֿי). 

ב) אין נא֞מינאַטיוו -- אַקוזאַטיוו ד׹יטן מין קומט דעך סו׀יקס 
--ס: אַ מיידעלע א קליינס (׀ךגלי אַ קליין מיידעלע). 

דעך לע׊טעך ׀֌ונקט איז שײך אויך שו אַדיעקטיו ב֌ײ 8 ב֌ינדונג. 


- 


= יעטםי = 


,אַזױנעך" קומט אין אײנ׊א֞ל נא֞ך נא־כן סוב֌סטאַנטיו. ב֌ײ ,איך, דה עך, 
זיי מי׹,. אי׹,. זח' קומט הדעה אַדיעקטיװ נא֞ך נא־כן סוב֌סטאַנטיו און נא֞ך 
א֞׀֌געזונדעךט (א֞׀֌געטײלט מיט קא֞מע-אינטא֞נאַ׊יעס), 

8. אַן אַדװעךב֌ און אַן אינװאַךיאַנט ב֌יי אַן אַדיעקטיוו קומען 
׀אַךן אַדיעקטיװו: 

) א֞דעך ׊װישן אַדיעקטיו און אַךטיקל: אַ גאַנץ קלוגעך, אַ 
גענוג יונגעך, אַ נישט שיינעך, דעך סאַמע קלענסטעך, א שו הױכֿעך, 
אַ שטאַךק ךייכֿעך. 

2) א֞דעך ׀אַךן אַךטיקל: גא־׹ אַ װייטעך, זייעך אַ גךויסעך, נישט 
קיין שיינעך, סאַמע דעך קלענסטעך, שו אַ הױכֿעך. 

אַזא גךויסעך--א גךויסעך אוא. 

9. ׊װישן דעם אַדיעקטיוו און דעם סוב֌סטאַנטיוו קומען נישט 
קיין וֶועךטעך, װא֞ס זענען ב֌אַהע׀ט שום אַדיעקטיו: זיי מוזן קומען 
׀אַךן אַדיעקטיוו. אױב֌ א֞ב֌עך דעך אַדיעקטיוו איז נא־כן סוב֌סטאַנטיה, 
קענען אַזעלכֿע װעךטעך קומען נא֞כֿן אַדיעקטיו. 

ב֌ייש׀֌ : אַ מיט ב֌ילדעך ב֌אַהאַנגענעך ׊ימעך--אַ ׊ימעך, אַ 
ב֌אַהא֞נגענעך מיט ב֌ילדעך (ב֌עסעך: אַ ׊ימעך, באַה׀֞נגען מיט ב֮יל. 
דעך) (8985)=-אַ ׊ימעך, א מיט בילדעך ב֌אַהא֞ננענעך (נישט ב֌אַקװעם); 
׀אַך אַ ג׹ייז דאַךף מען ךעכענען: 6א ב֌עַהא֞נגענעך מיט ב֌ילדעך 
׊ימעך". אמת, דעך ג׹ייז איז גאַנץ ׀אַךש׀֌ךײט {מסתמא֞ די וי׹קונג 
׀ון ךוסיש); כֿ'מיין א֞ב֌עך, אַז עך איז נא־ך נישט אַךיב֌עך אין גבול 
׀ון נא֞ךמאַלע דעךשיינונגען 

0 נא־ך ב֌ייש׀֌ילן: אויס׊יען זיך אויף גךינע מיט קװייטן. 
כ֌לומען געשטיקטע קאַװא֞ךן (אַבֹ֌ך), נישט, וי סװא֞לט געוא֞גט א 
ךוסיש-ב֌אַװיךקטעך ךעדעך א֞דעך שךיײב֌עך: גאויף גךינע, געשטיקטע 
מיט קװייטןב֌לומען קאַװיא֞ךן"; א ב֌א֞בע-מעשה דעך׊ײלט דעך 
ים די ׊עװאַך׀ֿענע, מיט לאַנגע װאַסעך׀֌לאַנ׊ן װי מיט הא־׹ כ֌אַװא֞ק. 
סענע שטיקעך ׀עלון (׀ֿך.), ד.ה. די שטיקעך ׀עלון זענען ב֌אַװא֞קסן 
מיט לאַנגע װאַטעך-׀לאַנ׊ן װי מיט הא־׹ן ׊וגעדךיקט דא־ט ׀ידעלע 
אין דעך נא־ך ווייסעך איב֌עך נאַכט געװא֞ךענעך ב֌א֞ךד אַךיין"; (׀ך.)-- 
אַ שוועךלעכע קאַנסטךוק׊יע, א֞ב֌עך ׀ךגעך װא־לט געװען: ;אין דעך 
געװא֞ךענעך איב֌עך נאַכֿט נא־ך ווייסעך ב֌א֞ךד אַךין"; ׀ון אים, דעם 
ב֌אַליב֌טן און אוי׀ן גאַנ׊ן געגנט ב֌אַװו֌סטן דא־קטא־׹ (ב֌עךג.); הא֞ב֌ן 
אַדוךכֿגעשװינדלט אַ ׀ֿ֌אַך ב֌אַקאַנטע, עךגעץ געועענע ׀נימעך (בעךגי); 





== 258ן -= 


מיט דעך קא֞לטענעװאַטעך, וי ׀ון ב֌ךא֞נז גע׀֌לא֞כֿטענעך ב֌א֞ךד 
(א֞׀֌); סאַ׀ךא֞ן, מיט אַן א֞׀֌נעךיסענעך ׀֌א֞לע ׀ון לויט שטא֞טישעך 
מא֞דע אוי׀גענייטן ׀ךענטש... (גא־ד.); הא־ט טאַקע די וייטעךדיקע 
אַנטװיקלונג ׀ון דעך אַמעךיקאַניש יידישע (!16) דיכֿטונג געמוזט 
אַךױס ׀ון די דא֞זיקע ׀אַך זיך א֞ךגאַנישע, א֞ב֌עך ׀אַךן אַךומיקן 
וועלטישן געדאַנקען-װעג שוין שו ענגע מחי׊ות (דא֞ב֌ך.). 

דא־ך טךע׀ן מי׹ א֞׀֌טע א֞׀֌נײגונגען. ב֌ײש׀֌ ; קוקט בײךן ‏ הי ט 
׹וח מים ׀אַךלא֞׀֌ענע ׀ון ב֌לוט, האַלב֌ ׊וגעמאַכטע אוגן (אַב֌ך.) א֞נשט.: 
;מים ׀ון ב֌לוט ׀֌אַךלא֞׀ענע'; אַ װײלע שטיין בלײכן מיט די ׀֌אַךךוקטע 
הענט אין די ׊ך֌בל ׀ון כאַלאַט (ג׹א־דז,) א֞נשט.. ;די הענט, ׀֌אַךךוקט 
אין די אַךב֌ל'; סאַ׀ךא֞ן, מים אַן א֞׀֌נעךיסענעך ׀֌א֞לע ׀ון לוט שטא֞טישעך 
מא֞ךע אוי׀גענײטן ׀ךענטש, מים א֞נגעגא֞סענע מיט ב֌לוט אויגן, הא־ט 
וילד, ניבול-׀֌היַק זיך געזידלט ננֹא֞ד.) -- אין אײן ׀ךאַזע א ךיכטיקע און 
נישט-ךיכטיקע װא֞ךטשטעלונג ({מיט מיט ב֌לוט א֞נגענא֞סענע איג" אין 
׀א֞נעמיש נישט ב֌אַקװעם, ב֌עס֌עך: ,מיט אױגן, א֞נגעגא֞סן מיט ב֌לוט"); 
די געשלי׀ענע װי אַ דימענט סימװא֞לישע נא֞װעלע.דעך׊ײלונג (דא֞ב֌ך.); 
מא֞ב֌יליזיךטע ׊וליב֌ דעם מיטגלידעך ׀ון ׀֌ךא֞׀֌. ׀אַךײנען ,ךױטעך 
שטעךן")-סאַךאַ שװעךע אינטא֞נאַ׊יע!ן די קךאַנקע אױף טי׀וס קינדעך 
/,עמעס') ; דא֞ס אממעךסטן גאַךאַנטיךטע ׀ון אומב֌אַטךאַכטע סא֞׊יאַלע 
עקס׀֌עךימענטן לאנד (,עמעס") - אַ שװעךע אינטא֞נאַ׊יע! ב֌עסעך1 ,דא֞ס 
לאַנך, װא֞ס איז אַממעךסטן גאַךאַנטיךם,..". 

1. אַ ׊א֞לנא֞מען שטייט דא֞ס ׹וב ׀אַךן סוב֌סטאַנטיוו? ×€×™× ×£ 
׊יכֿעך, ד׹יי ׀ונט; די ×€×™× ×£ ב֌יכֿעך, די ד׹יי ׀ונט; א֞ב֌עך אויך : ב֌יכֿעך 
×€×™× ×£, די ב֌יכעך די ×€×™× ×£. 

אַ ׊אַלנא֞מען מיטן אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל קומט סיי ׀אַך, סיי 
נא־כן סוב֌סטאַנטיוו: אַ ×€×™× ×£ ב֌יכעך, אַ ד׹יי ׀ונט; אַ ב֌יכעך ×€×™× ×£, אַ 
׀ונט ד׹יי. 


2 אַ ׊א֞לנא֞מען קומט דא֞ס ׹וב ׀אַךן אַדיעקטיו, אױב֌ דעך 
דא֞זיקעך שיט זיך שום סוב֌סטאַנטיוו: ד׹יי גאַנ׊ע קליידלעך (נישט 
קיין ׊עךיסענע). אוב א֞ב֌עך דעך אַדיעקטיוו שיט זיך שום ׊א֞לנא֞מען 
{ס'קומט ׀א֞ך זעלטן), קומט עך ׀אַךן ׊א֞לנא֞מען : גאַנ׊ע ד׹יי קליידלעך, 
׀ךג?י גאַנ׊ע ד׹יי ׊עךיסענע קליידלעך 

3. דעך ׀֌א֞סעסיוו קומט נא֞ךמאַל ׀אַךן סוב֌סטאַנטיוו, שו װעלכֿן 


4ט2 עב 


עך שיט זיך (דעךב֌יי װעךט ׀אַךש׀֌א֞ךט דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל): 
דעם סוחךס זון (,דעם" געהעךט שו ;סוחךס", ב֌יי ,זון" איז דעך 
אַךטיקל ׀ֿאַךש׀֌א֞ךט. 479). 


4. דעך ׀֌א֞סעסיוו קען קומען אויך נא־כן סוב֌סטאַנטיוו (דעמא֞לט 


װעךט דעך אַךטיקל נישט ׀אַךש׀֌א֞ךט): דעך זון דעם סוחךס (;דעך 
זון אַ סוחךס"--װועךט נישט ב֌אַנו׊ט); אַ זון דעם סוחךס; אַ זון אַ סוחךס. 

אַ ׀֌א֞סעסיוו, װא֞ס שיט זיך שו אַ ׀֌עךזא֞ן-נא֞מען, קומט נא־ך אים: 
שלמה ךב֌ חיימס; מא־טל דעם חונס. 

ס. די וועךטעך ;,מיין, דיין, זיין, אי׹, אונזעך, אייעך, זייעך, 
איין" קומען ׀אַךן סוב֌סטאַנטיוו, ׀אַךש׀֌א֞ךנדיק דעם ב֌אַשטימיקן אַךטיקל 
(;איין"-- דעם אומב֌אַשטימיקן), ווען ב֌יים סוב֌סטאַנטיו איז א֞ב֌עך דעך 
אומב֌אַשטימיקעך אַךטיקל, א֞דעך װען די װעךטעך קומען נא־כן סיב" 
סטאַנטיוו, קומען זיי אַלס נא֞ךמאַלע אַדיעקטיוון: ,מיינעך, דיינעך..". 

איין מענטש--איינעך אַ מענטש--אַ מענטש איינעך. 

8. װעךב֌אַלעך ׊גא֞ב֌ ב֌יי אינ׀יניטיוו און ׀֌אַךטי׊י׀֌ קומט 
שטענדיק אוממיטלב֌אַך ׀אַך זיי. דעך ׀֌אַךטיקל ;,שו" (ב֌יי אינ׀יניטיו) 
קומט נא֞כֿן װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌: 5Ö¿'הא֞ב֌ געש-יב֌ן, כהא֞ב֌ איב֌עךגעשךיב֌ן, 
כ'וועל שךייב֌ן, ׀ֿװועל איב֌עךשךייב֌ן, כ'הייב֌ א־ן איב֌עך׊ושךייב֌ן (זעל- 
טענעך: ,שו איב֌עךשךייב֌ן'), די נייגונג מוחל שו זיין (זעלטענעך: 
די נײַנונג שו מוחל? זיין); 

דא֞ס איז אַ ׀א֞ךמאַלעך סימן ׀ֿון װעךב֌אַלן ׊ונא֞ב֌ אויף א֞׀֌׊ושײדן 
אים ׀ון אַנדעךע אַנװא֞ךיאַנטן: ׀אַךאן ,אַהין גין" און ,גײן אַהי, א֞ב֌עך 
נישטא֞ ,טון אהין"; נא֞ך דװקא אהינטון" - הײסט עס, אין ,אַהינטון" איז 
,אַהין" אַ װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌, אין , אַהין גין"--גלאַט אַן אינװאַךיאַנט. דעך׀ון 
אויך אַן א֞ךטא֞גךאַ׀֌ישעך אויס׀יך. 


3 גךו׀עס:סדך אין זאַץ 


7 דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט קומט נא֞ךמאַל אוי׀ן שװיטן א֞ךט אין 
זאַץ { אוי׀ן עךשטן קומט דעךב֌יי א֞דעך די סוב֌יעקט-גךו׀֌ע, א֞דעך אַן 
אַנדעך גךו׀֌ע. ב֌ייש׀֌ילן : 

) מי׹ דאַך׀ן זיך ב֌אַלד און נא־ך היינט אין נאַכֿט אין װעג 
לא־ז (נס.); די טי׹ ׀ון דעך שטוב֌ א֮ין א֞׀ן אַ גאַנ׊ן טא־ג און אַ 





7 יי יי ישי 


2 5 א 641 אי 


=+ א ׹ 6 יי יי ול יי ,ייא 
: : 






- 935 = 





גאַנ׊ע נאַכֿט (אַש); די שיינע װו֌נדעךלעכֿע מעשיות ׀ון שמואליק דעם 
יתום הא֞ב֌ן זיין יונגן חב׹ אינגאַנ׊ן ׀אַךכ֌ישו׀ט (ש"×¢). 

2) אַזױ זא־גט שו מי׹ מיין ב֌ךודעך אליי (ש"×¢); אַךום אַ טיש, 
װא֞ס איז אין גךויסן און אין מיטן חד׹ געשטאַנען אין אַ שטילע 
נאַכֿטישע און הײיליקע עדה, אין זייד און אין סאַמעט געקלײידט, גע. 
זעסן (נס.)--דעך ב֌ויג׀אַל ,אַךום אַ טיש" ׊װאַמען מיטן ב֌ייזאַץ בי 
אים ךעכֿנט זיך, לגב֌י וועךטעך-סדך, ׀֌אַך איין א֞ךט"; נולד אין דא֞ס 
היטל געװא֞ךן אין דעם שטעטל ×§. אֲבֹ֌ך); איזן אין עס ךב֌ יחזקאל 
גא֞מב֌ינעךס שטוב֌ (אַש); ׊װישן די גװאַלדן, װא֞ס די ׊יוניסטן און 
אַלע אַנדעךע גביךיש-ךב֌נישע און אויך ׀֌שוט נאַ׊יא֞נאַליסטישע גךו׀֌ך 
׀ון דעך יידישעך ב֌וךזשואַזיע מאַכן אין אױסלאַנד קעגן דעך ךאַטן. 
מאַכט, דעך קא֞מ׀֌אַךטײ און ב֌אַזונדעךס די איעװסעקן, ׀אךנעמען 
אַ גא־׹ א֞נגעזעענעם א֞ךט די יללות װעגן דעם, אַז מי׹ ךוד׀ן כ֌לומךשט 
די העב֌ךעישע. ש׀֌ךאַך (;עמעס"); אוי ל֮יגט מען אין דעך עךד!; די 
יונגאַטשעס געלט געב֌ן טא֞ך מען נישט (װועקעך"). 

8. דעֶך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט קען אויך קומען אוי׀ן עךשטן א֞ךט 
(אוי׀ן שווייטן איז דעמא֞לט אַמא֞׀טסטן -- דעך סוב֌יעקט) ב֌ייש׀֌ילן: 
שווייגט אַלץ (גא־ד.); כֿאַ׀֌ט אויף זיך די קוטשמע דעך ׹ב ׀ֹ֌ך.); 
זא־ל עך אויסגיין װעג און שטעג (נס.); הא־ט עך די׹ שוין דעך׊יילט 
׀ון ב֌אַךג? (נס.); דעמא֞לט ט׹א־גט דעך ב֌אַהע׀ט דעם כֿאַךאַקטעך ׀ון 
׀אַךב֌ינדונג מיט ׀ךיעךדיקעך א֞דעך (זעלטענעך) ש׀֌עטעךדיקעך ׹יד. 

9. אוי׀ן עךשטן א֞ךט קען קומען ,עס (סע, ס)": עס הא־ט 
זיך אים ׀א֞ךגעשטעלט זיין ׊וקונ׀ט (ג׹א־דז.) ; עס זישט ב֌ן-שיון (אַבֹ֌ך.). 

0 די מא֞ך׀עמע ;עס (סע, ס)" איז, אומא֞׀֌הענגיק ׀ון דעך 
א֞ךטא֞גךאַ׀יע, אַ ׀֌ךע׀יקס, נישט קיין ב֌אַװונדעך װא֞ךט: ׊װישן ,עס" 
און דעם ׀֌עךזא֞נװא֞ךט קען מען קיין אַנדעך װא֞ךט נישט אַךײנשטעלף 

מע ךו׀ט אַמא֞ל דעם ׀֌ךע׀יקס ,עס" - ,׀יקטיװעך סוב֌יעקט". 
ס'איז נישט געלונגען. דא֞ס זא־ל ב֌אַטײטן, אַז אױב֌ דעך סוב֌יעקט שטייט 
נישט אין א֞נהײב֌ זאַץ, קומט דעך ׀֌ךע׀יקס ,עס' אַלס זײנעך 8 ממלא= 
מקום. ׀אַךװא֞ס-זשע קומט עך נישט בײם סוב֌יעקט ,איך, דו, * מי׹ט 
אי׹'?! ב֌ײם סוב֌יעקט ;עך, זי, זײ"? ׀אַךװא֞ס לא־זט זיך זא־גן אי ,שװײגם 
אלץ", אי , ס'שװײגט אַלץ" (מיט ׀אךשידךענע ניאַנסן) ? הײסט עס, אַז דעך 
טעךמין ,׀יקמידעך סוב֌יעקט" דעךקלעךט גא֞ךנישט. ךיכטיקעך איז שב 


= סבש = 


׊אַטךאכטן ,עס', אַלס ,׀יקטיװע סינטאנמע", װא֞ס דאַךף מאַכן, אז דעך 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט זא־ל נישט שטײן אוי׀ן עךשטן א֞ךט. 

1. מע ׀֌ךו֌ווט אַמא֞ל ׀א֞ךמוליךן אַ כ֌לל (לויט דייטש), אַז 
אין אַ ׀ךעגזאַץ קומט דעך ׀֌עךוא֞נװא֞ךט אין א֞נהײב֌. ס'איז נישט 
ךיכֿטיק: מע קען אַל׊אײינס גוט זא־גן: ;הא־ט עך די׹ שוין דעך׊ילט 
׀ון ב֌אַךג ?7" און ,עך הא־ט די׹ שוין דעך׊ילט ׀ון ב֌אַךג ל", 

׀אַך מײן ש׀֌ךאַך-חוש קלינגט די ׊װײמע ׀א֞ךם נאַטיךלעכעך, די 
עךשטע קינסטלעך (א֞דעך מיטן ניאַנס. ׀ון. ׀אךבינדו מים /' 
׀ךיעךדיקע ךײך)+, 

2 דא֞ס װא֞ךט /זא־ל (זא֞לסט...)" קומט אין ׀֌שוטן ב֌אַ׀על 
אוי׀ן עךשטן א֞ךט: ,זא־ל עך גיין"; אַ געוויסן ניואַנס גיט-שו די שטע: 
לונג ׀ון ,זא־ל" אוי׀ן שוייטן א֞ךט, נא֞כֿן סוב֌יעקט (נישט אין קיין 
בייזאַץ): ,מי׹ זא־ל זיין ׀אַך די׹!". 

,זא־ל" מיטן ב֌אַטײט ׀ון ׀אַךװו֌נדעךונג קומט אוי׀ן שוייטן 
א֞ךט: אַ קינד זא־ל האַלטן אין איין ויינען! (389). 

3. דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אוי׀ן ד׹יטן א֞ךט א֞דעך וייטעך -- 
קומט-׀א֞ך נא֞ך אין ס׀֌ע׊יעלע ׀אַלן: 

4) וען נא֞כֿן סוב֌יעקט קומט אַ געךונדיום-גךו׀֌ע: דעך אַלטעך, 
דעךזעענדיק װא֞ל׀ן, הא־ט זיך עטװא֞ס ׀אַךלא֞ךן (א֞׀֌); מע קען א֞ב֌עך 
אויך: ,דעך אַלטעך הא־ט, דעךזעענדיק װא֞ל׀ֿן, זיך עטװא֞ס ׀אַךלא֞ךן", 
זידעך: ;דעךזעענדיק װא֞ל׀ן, הא־ט זיך דעך אַלטעך עטװא֞ס ׀אַךלא֞ך". 

2) װען נא֞כֿן סוב֌יעקט קומט אַ ׀אַךגלייך: די נאַכט, װי א 
כ֌ישו׀מאַכֿעךין, לא־זט זיך ׀֌אַמעלעך אַךא֞׀֌ (א֞׀֌), מע קען א֞ב֌עך אויך: 
,די נאַכֿט לא־זט זיך, װי אַ כ֌ישו׀֌מאַכֿעךין, ׀֌אַמעלעך אַךא֞׀֌י, א֞דעך: 
,וי אַ כ֌ישו׀מאַכעךין לא־זט זיך די נאַכט ׀֌אַמעלעך אֲךא֞׀֌". 

3) אין אויסךוף-׀ךאַזעס: סאַךאַ קלוגע זי איו! (גישט: סאַךאַ 
קלוגע איז זי); װי זי הא־ט זיך דא֞ס גע׊אַ׀֌לט אין זיינע אֶךימט 
(ג׹א־דז.) (נישט: ,װי הא־ט זי זיך.."); װא֞ס עך הא־ט איב֌עךגעלעב֌ט 
אין די מינוטן! (ש"×¢); נא֞ך מע שלא֞גט זיך!; ךק מע שלא֞גט זיך!ן 
ממש זי זינגט! 

4) אין אַ ׀ךאַגע מיט שויי ׀ךעגװעךטעך א֞דעך מיס אין 
׀ךעגװא֞ךט, אױב֌ עך שטייט נישט אין א֞נהײב֌: וועך וו֌הין גייט?; 
אַהין װ׊ך גייט? (עק׊ענט אױף ;אַהין"); עך וו֌הין גייט?; נעכטן 





- 9297 = 


װו֌ ב֌יסטו געװוען?; עך זי׀׊ט נא֞ך, און קךעכ׊ט נא֞ך, און ׀ךעגט+ 
װא֞ס טוט מען מיט די קינדעך? מיט די קינדעך װא֞ס טוט מען! (ש"×¢). 

5) אין איב֌עך׀ךעגונג: ׀ונװאַנען קומם א ײד?/ - הא־ט חײם אים 
שלום געגעב֌ן. - ׀נװאַנען איך קום? - הא־ט דעך או׹ה גע׊ױגן דײ 
װעךטעך (א֞׀֌) (420). 

6) אין אײניקע אנךעךע ׀֌אַלן, טײלװײז שוליב ךיטמישע אומשטאַנדן, 
מײלװײז ׊וליב֌ ענגעך ׀֌אַךב֌ינדונג ׀ון סינטאַנמעס, און ׊וליב֌ אַנדעךע 
אוךזאַכן, װא֞ס כ'קען נא־ך נישט ׀֌א֞ךמוליךן: אים אַלײן אין די געשע׀טן 
איז אויך געגאַנגען שלים (ש'×¢); שטאַךק גײן אַהין װיל איך נישמ 
(ש"×¢); הינטעך ׀ון די׹ה ×° אַך׀ט מען נישט (,שטעךן'). 

אין מײן דיאַלעקט: נישט נא֞ך עך לעךנט נישט, נא֞ך עך מו 
ב֌כלל נא֞ךנישט. 

?0 קינסטלעך--אין ׀עךזן (׊וליב֌ ׹ימם /); אויף אַ ב֌וים אין גךינעם 
װאַלד אַ װו֌נדעךלעכעך ׀ױגל שאַלט (׀ך.). 

4 דעך דא֞זיקעך ׊עטל קען מאַכֿן אַן איינד׹וק, אַז דעך 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט ווייטעך וי אוי׀ן שוייטן א֞ךט--איז אַן א֞׀֌טע דעךשיינונג. 
ס'װא־לט געװען ׀֌אַלש. די אַלע אױסגעךעכֿנטע ׀אַלן זענען ׀יל זעל+ 
טענעך װי די נא֞ךמאַלע שטעלונג ׀ון ׀֌עךזא֞נװא֞ךט -- אוי׀ן שוייטן 
(א֞דעך עךשטן) א֞ךט. און מי׹ נעמען אויף, ב֌כֿלל, ׀אַך נישט נאַטיךלעך, 
׀אַך אַ ג׹ייז, װען דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט שטייט וייטעך וי אוי׀ן שוייטן 
א֞ךט. אַ ׀֌שוטעך עקס׀֌עךימענט: מי׹ נעמען אַ ב֌אַהע׀ט, ש׀֌אַלטן א֞׀֌ 
גךו׀֌עס און ׀֌ךו֌װן זיי ׀ונאַנדעךשטעלן אין ׀אַךשידענעם סדך: 
,אויף שיף ׀ון מיין עלנט ב֌ין איך אין דיין האַ׀ן געקומען" 
(713). די ׀֌ךאַזע אַנטהאַלט 5 גךו׀֌עס. אוי׀ן שווייטן א֞ךט שטייט דעך 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט. לא־מי׹ ׀֌ךו֌װון איב֌עךשטעלן די גךו׀עס, װעלן מי׹ 
ב֌אַמעךקן, װי ,׀ון זיך אַליין" שיט זיך אוי׀ן שוייטן א֞ךט דעך 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט : 

איך בֵ֌ין אויף שיףיי. 
געקומען ב֌ין איך... 
אין דיין האַ׀ן בֵ֌ין איך.. 

נא֞כֿן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט קענען זיך די גךו׀֌עס גךו׀֌יךן ׀אַךשידן. 
א֞ב֌עך דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט קומט ךק אוי׀ן שוייטן א֞ךט. 

5 א֞ט זענען ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ג׹ייזן לגב֌י דעך שטעללונג ׀וך 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט: אין הא־׹קי אַלע ימים-נו׹אים אַךב֌עטן מיט אַלע כיחות: 


= טנ = 






די גנבים (וועקעך"), דאַךף זיין: ;אין הא־׹קי אַךב֌עטן..* א֞דעך ,אַלע . 
ימים:נו׹אים אַךב֌עטן.."; אין גךא֞סעך-קלוב֌ ׀אַך די לע׊טע שװי" / 
חדשים הא֞ב֌ן געאַךב֌עט ךעגולעך ׀א֞לגנדע ק׹ייזן (עוועקעך'){ די ׊ 
װועךק ׀ון ח' לענין אין יידיש דאַך׀ן אַמגיכֿסטן איב֌עךגעזע׊ט װעךן 
{,וועקעך"); מי׹ זענען געװוֹינט, ׀אַךן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט זא־ל שטיין נא֞ך / 
איין גךו׀֌ע, נעמען מי׹ איף די װעךטעך ,די װעךק ׀ון ח' לענין / 
אין יידיש" ׀אַך איין גךו׀֌ע,--ד.ה. אַז ,אין יידיש" שיט זיך שו ;די . 
וועךק" (א֞נשט. שו ,איב֌עךגעזע׊ט װעךן"); ב֌אַקומט זיך, אַז ס'האַנדלט 
זיך װעגן ח' לענינס יידישע װעךק. 

אַזעלכֿע ג׹ייזן קומען ׀א֞ך גאַנץ א֞׀֌ט אין ׊ייטונגען און בֹ֌אַװֹנ- / 
דעךס אין װאַנט-׊ייטונגען, אַךב֌קא֞ךן-קאַךעס׀֌אַנדענ׊ן, כ֌לעךליי מינדלעכ / 
אַךוסטךעטונגען ׀ון מענטשן מיט אַב֌יסל אַ ׊עטךייסלטן ש׀֌ךאַך-הוש ‏ 
(ווי׹קונג ׀ון ךוסיש, װו֌ דעך װעךטעך-סדך איז ׀יל ׀ךייעך). אַדך֌;, 
גךאַמאַטיש ךיכֿטיק ךעדט שלום-עליכֿמס (,די עךשטע יידישע ךע׀֌וב֌ליק") 
,יידיש-ךוסישעך" סטודענט: װא֞׀֌עךװיך סא֞מניעװאַיע איך זיך, אויב֌ אַלע 
׀אַךשטײען ׀֌׀֌א֞לניע די דייטשע ש׀֌ךאַך, און װא֞׀֌טא֞ךיך ב֌ין איך 
אוב֌עזשדיא֞ן... -- האַלב֌-ךוסישע לעקסיק (װעךטעך) און אױסגעהאַלטן 
יידישע גךאַמאַטיק (׀א֞ךמעס). 

6 די ניגונג ׀ון דעך ש׀֌ך׊ַך שו שטעלן דעם ׀֌עַךזא֞נװא֞ךט / 
דווקא־ אוי׀ן שווייטן (א֞דעך עךשטן) א֞ךט איז אַזױ שטאַךק, אַז װען . 
װא֞ס איז שװעך א֞דעך אומב֌אַקװעם, קומט א־ן די ש׀֌ךאַך שו אַ 
ס׀֌ע׊יעלן ׹יין ׀א֞ךמאַלן (,׀יקטיוון") ׀֌עךזאַנװא֞ךט ,איז", װעלכֿעך 
קומט אוי׀ן געהעךיקן א֞ךט און מאַכט מעגלעך ׀אַךן אמתן ׀֌עךזאנ- 
װא֞ךט זיך שטעלן ווייטעך. ב֌ייש׀֌: 

אין ׀ךאַנקךייך איז די העלדן-מאַטךא֞סן, װעלכֿע הא֞ב֌ן זיך א֞׀֌גע- 
זא־גט אַךױס׊וטךעטן קעגן דעך אַךב֌עטעך:׀֌ױעךשעך ךוסלאַנד, מאַטעך / 
זיך נא־ך אַלץ אין ת֌׀יסה (,עמעס". סװא֞לט שו שװעך געװען דעױ / 
נא֞ךמאַלעך ב֌וי א־ן ,איז": ,אין ׀ךאַנקךייך מאַטעךן זיך נא־ך די העלדן- 
מאַטךא֞סן, װעלכֿע הא֞ב֌ן זיך א֞׀֌געזא֞גט אַךױס׊וטךעטן קעגן דעך 
אַךב֌עטעך-׀֌ויעךשעך ךוסלאַנד, אַלץ אין ת׀יסה". !/ 

ב֌יי קינדעך א֞ב֌עך איז די נאַטוך נישט זי שטאַךב֌ט, נישט זי 
שטייט ו.חיית-המתים אויף (;׀֌עד, ב֌יול,"), 

דעךיב֌עך איז נישט נא֞ך װא֞ס איך זע נישט קיין ש׹ה, נא֞ך 
׀אַךקעךט, איך זע איין נושן דעךין (,אויף די װעגן). 





--׊יסטע. - 


אוי׀ב֌ויען די שוויי ׀ךאַזעס א֞֌ן דעם ,איז" איז כ֌מעט אוממעגלעך, 


א֞ס איז, אַדךב֌א֞, א ב֌יײיש׀֌יל ׀ון כ֌מעט מיסב֌ךויכטן ,אין": ,װי 
די ׀֌ולקא֞וועך א֞בסעךװאַטא֞ךיע טיילט מיט, אֵין דעם 20טן ׀עװךאַל 
וועט ׀אַךקומען אַ ׀ולשטענדיקע ליקוי. -לבנה" (;עמעס" ס'לא־וט דיה 
זייע׊ך ג׹ינג זא־גן: ;וי די ׀֌ולקאַװועך א֞ב֌סעךװאַטא֞ךיע טיילט מיט, 
װושט דעם 20טן ׀֌עװוךאַל ׀א֞ךקומען... * . דא־ך איז דעך זאץ אין שייטונג 
געב֌ויט ךיכֿטיק. 

7. דא־ך ב֌אַגײט זיך ׀֌ךץ א־ן דעם ,איז' אין אַזאַ ׀ךאַזע: דא֞ס, 
װא֞ס מע הא־ט אים געזא֞גט, א֞דעך עך ;הא־ט ׀אַךגעסן, א֞דעך ב֌אַלך 
נישט ׀ֿאַךשטאַנעף". דעך געװײנלעכעך ב֌ױ ׀ון דעך ׀ךאוע װא־לט 
געװען: ,דא֞ס, װא֞ס מען הא־ט אים געזא֞גט, הא־ט עך א֞דעך.." א֞דעך; 
,דא֞ס, װא֞ס מען הא־ם אים געזא֞גט, איז א֞דעך עך הא־ט.." (ב֌ײ ׀֌ך׊ן 
קומט א֞נשמא֞טן , איז" אַ ׀֌ױזע. 

8. ס קומםט א׀ילו ׀א֞ך, אַז נא־כן ;איז' קומט (לױטן 8 728) 
׀֌ךיעך דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, דעךנא֞ך די איב֌עךיקע סינטאַנמעס. אין אַזאַ 
׀֌אַל איז דעך ;אי', אײיגנטלעך, ׀ון שמאַנד׀נקם ׀ון װעךטעך.סדך 
איב֌עךיק, א֞ב֌עך ב֌אַקומט, דאַכט זיך, אַ קא֞ניונקטיװע (ב֌ינדװא֞ךטלעכע) 
׀ונק׊יע. ב֌ייש׀֌.: ,מיט ׀ךישעךע לו׀ט, מיט מוזיק און מיט טענץ אי- 
קא־ן מען זײ מאַכן געזינטעך" (זשיטלא֞װוסקיס אַן איב֌עךזע׊ונג ׀ון הינע). 
אינטעךעסאַנט איז זשיטלא֞װסקיס ,׀֌א֞סט-סקךי׀֌טום" שו דעך איב֌עךזע׊ונג; 
,איך ב֌ין אַלײן נא־ך נישט גאַנץ ׀עסט אין דעך דעה: לא־זט-שו אונזעך 
גךאַטאַטיק אַזאַ מין ב֌נין, װי: ;איז - שװימען זײ.נא־ך, אי - קא־ן מען, 
, איז--זא־ל זי' א֞דעך נישט ז". עך קומט שום ׹יכטיקן ב֌אַשלום: ,אױיב֌ דא֞ס 
׀֌א֞לק ךעךט אַזױ, איז--מעג מעף. 

9. די ׀֌עסטקייט ׀ונעם כ֌לל וועגן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אוי׀ן שווייטן 
א֞ךט דעךלויב֌ט א֞׀֌טמא֞ל אויס׊ונו׊ן דעם װועךטעך:סדך ׀אַך אַ קךיטעךי 
װעגן דעם ׊יו֌נג ׀ון די סינטאַגמעס. אין ,איך װעל אַלײן גיין" שיט 
זיך ;אַליין" שו ,על גיין"; א֞ב֌עך אין ,איך אַליין װעל גיין" נעמען 
מי׹ א־ן אַז ;אַליין? שיט זיך שו ,איך", אַנישט װא־לט אויסגעקומען, 
אַז דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט איז אוי׀ן דךיסן א֞ךט. אין ;איב֌עך דעם וייס 
ב֌אַשטױב֌טן וו׊עג שום שטעטל שו לא־זט זיך אַ ׀עסטע ב֌אֲַלעב֌אַטישעץ 
׀וך מיט שטאַךקע שויי ב֌ולאַנעס" (אַש) שיט זיך ,שום שטעטל׊ו" 
שו ;דעם ועג" (;װא֞סעך וועג ?*), נישט שו ;לא־זט זיך", אַנישט װא־לט 


-- 940 -- 


,שום שטעטל.שו" געב֌ילדעט אַ ב֌אַזונדעך ,גךו׀֌ע" און װא־לט געמוזט 
אַלזא֞ קומען נא֞כֿן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, 

׀ךגלי אויך: מא־׹גן ד׹יי אַזייגעך װעט עך קומען--מא־׹גן װעט 
עך קומען ד׹יי אַזײגעך. די עךשטע ׀֌ךאַזע װעךט סכעמאַטיזיךט: 

עך = -- װעט שמען 


| 


מא־׹גן 


| 


ד׹יי אַזײגעך 
די ׊װײטע:! עךי. + - -װעט קומ׀ן 


יי 


מא־׹גן ד׹יי אַזײיגעך 

0. אַזעלכע קא֞נסטךוק׊יעס װי ;,קוים עך עטעמט' (׀֌ך.), ;אַ׀֌נים 
הוה ׀֌ױזנעך איז נא־ךְ אַלץ געװען אין קךײזשטא֞ט' (ב֌עךג.), װו֌ ,קים* 
א֞דעך ;אַ׀֌נים' קען זיך ב֌שום-או׀ן שום סוב֌יעקט נישם ׊יען-מאכן דעם 
אײנדךוק ׀ון ׊ונוי׀געזע׊טע זאַ׊ן מיט ׀אַךש׀֌א֞ךטן ב֌ינדװא֞ךט: קוים 
װא֞ס עך עטעמט, אַ׀֌נים אַז חוה ׀֌ויזנעך... 

װעגן שטעלונג ׀ון ׀֌עךזא֞נװא֞ךט ז,. מײנע אךטיקלען אין ,דעך 
יידישעך ש׀֌ךאַך", קיעװ, נומ. 1, נומ. 7, 1927. 

1. די סוב֌יעקט-גךו׀֌ע קומט נא֞ךמאַל אוי׀ן עךשטן א֞ךט, ב֌ייש׀֌. 3 
מי׹ דאַך׀ן זיך ב֌אַלד און נא־ך היינט אין נאַכֿט אין װעג לא־זן (נס.)3 
מיין אוש׹ל שוין שלא֞׀ן װיל : די שיינע װו֌נדעךלעכע מעשיות 
׀ון שמו֌אליק דעם יתום א֞ב֌ן זיין יונגן חב׹ אינגאַנ׊ן 
׀אַךכ֌ישו׀ט (ש"×¢). 

דא֞ס קען דעךקלעךט װעךן דעךטים, װא֞ס דעך סוב֌יעקט אנטש׀֌ךעכט, 
ב֌ײ נא֞ךמאַלעך אינטא֞נאַ׊יע, דעם ׀֌סיכא֞לא֞גישן סוב֌יעקט, ד.ה. דעך 
,עךשטעך ׀֌א֞ךשטעלונג", 

2. אויב֌ דא֞ס עךשטע א֞ךט איז ׀אַךנומען מיטן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, 
קומט די סוב֌יעקט.גךו׀֌ע, אױב֌ אַזאַ איז ׀אַךאַן, אוי׀ן שוייטן א֞ךט- 
ב֌יישמ֌, : זא־ל עך אויסגיין װועג און שטעג. 

3 אויב֌ א֞ב֌עך דא֞ס עךשטע א֞ךט איז ׀אַךנומען מיט אַן אַנדעך 
גךו׀֌ע, מוז אוי׀ן שווייטן א֞ךט קומען דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט (א֞דעך דא֞ס 
װא֞ךט ;אלד" און די סוב֌יעקטיגךו׀֌ע -- עךשט אי׀ן ד׹יטן א֞ךט- 





אי ביג 3 6037 
1 


. יש 
- 
7+ 
: 


6 1 


- 240 -- 


ב֌ייש׀֌. : איב֌עך דעך גךינעך לא֞נקע הא־ט דעך לאַנג׀יסיקעך ב֌ושל 
אַךומגעש׀֌אַ׊יךט{ נולד איז דא֞ס היטל געװא֞ךן אין דעם שטעטל קי 
(אַב֌ך.) ; אוי, ליגט מען אין דעך עךד!; אַהײם קומט ×¢×£ ש׀֌עט; 
אין ׀֌ךאַנקךייך איז די העלדן-מאַטךא֞סן... 

4 ווען א֞ב֌עך דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט קומט וייטעך וי או׀ן 
שווייטן א֞ךט (733), קען שוין די סוב֌יעקט-גךו׀֌ע קומען אוי׀ן שוייטן 
א֞ךט, אױב֌ דא֞ס עךשטע איז ׀אַךנומען ׀ון אַן אַנדעך גךו׀֌ע. ב֌ייש׀֌. : 
סאַךאַ קלוגעך ×¢×£ איז!ן; ׀ונװואַנען איך קום ? (איב֌עך׀ךעגונג), 

מיט קא֞מ׀֌לי׊יךטעךע ׀אַלן קענען מי׹ זיך דא־ נישט ׀אַךנעמען. 

6 אין געגנװאַךט קומט דעך װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ שטענדיק נא֞כֿן 
װעךב֌ (אוממיטלב֌אַך א֞דעך ווייטעך). ב֌ייש׀֌.: איך קום אַךײן, איך 
קום אַךיין אַהין, איך קום אַהין אַךײן. 

דא֞ס אײגענע איז שײך ׊וֹ ,׀עסט' און ,׀עסטשטעלן אדגיל, 

6. דא֞ס אייגענע איז שייך שום ב֌אַטײיטיקן טייל ׀ון אַ ׀֌עך- 
׀ךאַסטישן װעךב֌, א֞ב֌עך דא־ קומט אַמא֞ל ׀א֞ך אויך אַ ׀אַךקעךטעך 
סדך : איך ב֌ין גוב׹ (א֞ב֌עך אויך , גוב׹ ב֌ין איך"), איך וװעך אַנטשװיגן 
(=-אַנטשוויגן װועך איך), איך טו אַ װא֞ךף, איך קום שו גיין, איך טו 
ב֌עטן, איך הא֞ב֌ ח׹טה, אאַז"ו. 

7 אין ׀֌עךי׀ךאַסטישע װעךב֌ן ׀ון זן קלאַס מיט װעךב֌אַלן 
׊וגא֞ב֌ ‏ קומט דעך װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ אוממיטלב֌אַך נא֞כֿן װעךב֌אַלן 
סוב֌סטאַנטיוו: מאַנכֿע מא־ל גיב֌ן זיך די ׀עךד א כֿאַ׀֌יאַךױס די 
קע׀֌ ׀֌ך.). 

8. אין אימ׀֌עךאַטיוו קומט דעך זעלב֌יקעך סדך וי אין 
געגנװאַךט, א֞ב֌עך אַמא֞ל אויך ׀אַךקעךט, א׀ילו ב֌יי װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌: 
קום-אַךיין! (זעלטענעך -- ,אַךײן קוֹם!') טו אַ װא֞ךף! גיב֌ אַ ד׹יי 
דעם ׹א־ד! 

9. געװײנלעך ׀֌א֞ךמוליךט מען די ׊װײ כ֌ללים (745, 748) 
אַזױ: ,אַן אַק׊ענטיךטעך ׀֌ךע׀יקס טײלט זך א֞׀֌ אין דעך קא֞ניונאַ׊יע" 
(ד.ה. ׀ון ,אַךיינקומען" װעךט ;איך קום אַךײַן)- ;ד׹י ׀א֞כ֌מוליךעננ.| איז 
געגךינדם אױיף דעך ׀אַלשעך הנחה, אַז אינ׀יניטיװ איז די גךונט׀א֞ךמע 
׀ון װעךב֌, אַז ;כ'קום אַךײן, נעמט זיך ׀ון אַךײנקומען. ׀אקטיש 
הא֞ב֌ן מי׹ נא־ך אן אנטש ׀֌ךעכונג ׊װישן ,כ'קום-אךײן" און ,א׹ינ. 
קומע", און מע קען מים די זעלב֌יקע ךעכט ב֌אַהױ׀֌טן, אַז ב֌ײ 
אינ׀ינימיװ-ב֌ילדונג ,׀אךאײניקט זיך' דעך װעךב֌אַלעך ׊וא֞ב֌ מיט דעך 


יידישע גךאַמאַטיק (16) 


-- 249 -- 


טעמע. א֞נךו׀ן אאַךײן"' און ;,כ'קום-שאךין" ,׀ךע׀יקטי איז אַב֌סוךדיש. 
ב֌אַטךאַכטן ,אַךײנקומען"' אַלס אײן װא֞ךט קען מען נישט. אלזא־ מוז די 
לעךע װעגן ;א֞׀֌טײלונג ׀ון אַק׊ענטיךטן ׀֌ךע׀יקס" א֞׀֌׀אַלן. 

0. אין ׊ונוי׀געזע׊טע װעךב֌׀א֞ךמעס דאַךף מען אונטעךשיידן 
שוויי טי׀֌ן וועךטעך-סדך : איינשליסיקן און אויסשליסיקו, אייג. 
שליסיק ךו׀ן מי׹ אַזאַ, װי ,5ב֌ין אַךיינגעקומען?, װוו֌ אאַךיין"' שטייט 
׊ווישן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט און ׀֌אַךטי׊י׀֌, אויסשליסיק--אַזאַ וי ,כהא֞ב֌ גע. 
געב֌ן אַ ש׀֌ךונג", װו֌ ,אַ ש׀֌ךונג" שטייט אויף יענעך זייט ׀֌אַךטי׊י׀֌. 

1. סלא֞זט זיך ׀עסטשטעלן, אַז מיט איינשליסיקן סדך קומען 
װעךב֌ן מיט װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌, אַסאַך ׀֌עךי׀ךאַסטישע װעךב֌ן ׀ון 
1 קלאַס, 11 קלאַס, זזז קלאַס א־ן װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌, אייניקע ׀ון שן קלאַס; 
מיט אויסשליסיקן סדך קומען ׀֌עךי׀֌ךאַסטישע װעךב֌ן ׀ון ען קלאַס, 
×¢ קלאַס זע קלאַס, אייניקע ׀ון אַנדעךע קלאַסן 

אַסאַך װעךב֌ן, ׊ווישן זיי זון קלאַס ׀֌עךי׀ךאַסטישע מיט װעךב֌אַלן 
׊וגא֞ב֌, און אַסאַך ׀ון 1×¢ קלאַס, דעךלא֞ון סיי איינשליסיקן סיי אויס. 
שליסיקן וועךטעך-סדך. 

ב֌ייש׀֌ילן : 

) איינשליסיק: כ'ב֌ין אַךיינגעקומען (נישט ,געקומען אַךײין?, 
כ'הא֞ב֌ זוכה געװען (נישט ;געװען זוכה', כ'ב֌ין אַנשלא֞׀ן געװא֞ךן 


(נישט ,געװא֞ךן אַנשלא֞׀ן"), כֿהא֞ב֌ אַ װא֞ךף געטון (זעלטענעך ,געטון ‏ 
אַ װא֞ךף), כ'חא֞ב֌ ח׹טה געהאַט (זעלטענעך ;געהאַט ח׹טה"); כֿװועל. 


אַךיינקומען, כװוא־לט זו׀ֿה זיין, כֿי׀לעג אַ װא֞ךף טון אאַז"×°; מיט די 
לע׊טע כ֌וחות זיך אַ שטעל אויף געטון (א֞׀֌,); זיך װוֹילעךיש אַ שטעל. 
אַװעק געטון אין איךע געלע שיך (א֞׀֌.); הא־ט זי זיך אַ װא֞ךףאַךין 
געטון אין די קישנס (א֞׀֌). 

2) אויסשליסיק: ×€Ö¿'ב֌ין געקומען שו גיין (נישט , שו גיין געקומען", 
כ'הא֞ב֌ געטון ב֌עטן (נישט ,ב֌עטן געטון"), כֿ'הא֞ב֌ געהאַט ב֌יד (זעלטענעך 
ב֌יד געהאַט"), כ'וועל קומען שו גין, כװוא־לט טון ב֌עטן, װיל נא־ך 
געב֌ן אַ לעב֌ אונטעך (ש"×¢), אאַז"ו. 

2 אויסשליסיקן װעךטעך-סדך הא֞ב֌ן אױיך ׀֌עך׀עקטיװע ׊ײט. 
׀א֞ךמעס! כ'הא֞ב֌ געהאַט געשךיב֌ן, כ'ועל הא֞ב֌ן דעך׊ילט (נישט ,גנעשךיב֌ן 
געהאט, דעך׊ילט הא֞ב֌ןש. 

8. אוב ב֌יי אַ ׊ונוי׀געזע׊טעך װעךב֌-׀א֞ךמע איז ׀אַךאַן נא־ך 
אנדעךע סינטאַגמעס, קומט געויינלעך (ב֌נוגע א֞ט די סינטאַגמעס) דעך 





: 
: 
5 
= 
1 
- 
2 
- 
1 


+ 


-- 243 -- 


אויסשליסיקעך וועךטעך-סדך (ד.ה. ׀֌אַךטי׊י׀֌ א֞דעך אינ׀יניטיוו נישט 
אוי׀ן סוף), און אין ׀ייעךלעכעך ׹ייד--דעך איינשליסיקעך (׀֌אַךטי׊י׀, 
אינ׀֌יניטיוו אוי׀ן סוף). 

איב֌עךיקנס, דעך איינשליסיקעך װעךטעך-סדך אין א֞׀֌טמא֞ל : 


8 


אינדיווידועלעך שטךיך ב֌יי אַ געװיסן ךעדעך א֞דעך שךײב֌עך, אומא֞׀֌. 
הענגיק ׀ון ,׀֌ײיעךלעכֿקײט" ׀ון דעך ׹ייד. 


ב֌ייש׀֌ילן : 
) איז די ב֌א֞ב֌עץ דאַן שו מיין געלעגעך ׊וגעגאַן, זיך 1'' 


:מיין ׊וקא֞׀֌נס אַװעקגעשטעלט או, מיינענדיק אַז איך ב֌ין איינגע. 


שלא֞׀ן, מיך ב֌אַטךאַכֿטן גענומען (נס.). דא֞ס אייגענע ,׀אַך׀֌ךא֞זאַישט": 
איז די ב֌א֞ב֌ע דאַן ׊וגעגאַן שו מיין געלעגעך, זיך אַװעקגעשטעלט 


ב֌יי מיין ׊וקא֞׀֌נס, און מיינענדיק אַז איך ב֎֌ין איינגעשלא֞׀ן, מיך 


גענומען ב֌אַטךאַכטן, 

2) ב֌קי׊וך, מע הא־ט אַךױסגעטךא֞גן לא֞מ׀֌ן אוי׀ן גאַניק, געגךייט 
שום טיש און א֞נגעהױב֌ן ט׹א־גן סאַמא֞װאַךן הייסע, מיט ב֌עקנס טײ, 
מיט ׊וקעך... (ש"×¢). דא֞ס אייגענע מיט (נישט ׀֌אַסיקעך) ׀ייעךלעכֿקייט: 
ב֌קי׊וך, ‏ מע הא־ט לא֞מ׀֌ן אוי׀ן גאַניק אַךױסגעטךא֞גן, שום טיש גע. 
ג׹ייט און סאַמא֞װאַךן הייסע, מיט ב֌עקנס טיי, מיט ׊וקעך.. ט׹א־גן 


א֞נגעהױיב֌ן. 


4. דא֞ס איז געךעדט געװא֞ךן דעמא֞לט, װען דעך ׀֌אךטי׊ים 
א֞דעך אינ׀יניטיװװ זענען נישם אַק׊ענטיךט, װי ס'איז געװײנלעך דעך 
׀אַל, אין יענע זעלטענעךע ׀אַלן, װען דעך אַק׊ענט איז אי׀ן 
׀֌אַךטי׊י׀֌ א֞דעך אינ׀יניטיו, קומט, דאַכט זיף, ׀֌ונקט ׀אַךקעךט ; דעך 
אוימשליסיקעך סדדך אין ׀ײעךלעכעך ךײד און דעך אינשליסיקעך 
אין ׀֌שׂוטעך. 

85 נישט" (וען ס'שיט זיך שום ׀֌עךזא֞נװא֞ךט) קומט אוי׀ן 
זעלב֌יקן א֞ךט, װי סװוא֞לט געקומען אַ װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ (שטךעב֌נדיק 
א֞ב֌עך קומען װא֞ס נעענטעך שום װעךב֌).- אויב֌ ס'איז ׀אַךאַן אַ וועך. 
ב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌, קומט ;נישט" אוממיטלב֌אַך ׀אַך אים. ב֌ייש׀֌.: איך גי 
אַװעק--איך גיי נישט--איך גיי נישט אַװעק; איך גי אַװעק אין שטא֞ט-- 
איך גיי נישט אֵין שטא֞ט--איך גיי נישט אַװעק אין שטא֞ט; איך ב֌ין אַהין 
אַװעקגעגאַנגען -- איך ב֌ין אַהין נישט געגאַנגען--איך ב֌ין אַהין נישט 
אַװעקגעגאַנגען; גײ-אַװעק!=-אַוועק גײי!; גיי נישט!--נישט גײיי! 


-- 244 -- 





׀אַךשטײים זיך, אַז קײן אנאַלא֞גיע. ׊װישן ,גישט' אין װעךב֌אַלן 
׊ונא֞ב֌ אין אינטא֞נאַ׊יע איז נישטא֞. 

ס'זענען מעגלעך ׊װײדײטיקײטן; ,נישט' קען זיך ׊יען שום װעךב, 
װא֞ס ׀אך אים, א֞דעך שום נישט-װעךב֌, װא֞ס נא־ך אים, ׊.ב֌. ,איך גײ 
נישט אַהין" (ךוסיש: ה֌געז עו ׀וגתנז ×€×° ק־חו). מע קא־ן דעךקא֞נען לױמ 
דעך אינטא֞נא׊יע (א֞ב֌עך אין שךי׀ט נישם). ' 

אַדךב֌א, אין ב֌אַקאַנטן ש׀֌אַס ;עסט נישט שעמט זך', קען מע 
נא֞ך אין שךי׀ט, לױם דעך קא֞מע, שטענדיק דעךקא֞נען די ׊י֌נבֿ 
׀ון ,נישט". 

6 בי ׀֌ױליש-ײדישע שךײבעךס (אַש, ׀ךץ) קומט ׀א֞ך אן 
אײגנאךטיקעך װעךטעך.סדך: ,׀ון עגמת-נ׀ש הא־ט עך נישט דעם שא֞׀- 
׀עלץ אױסגעמון" (אֵש)-הא־ט עך ךעם שא֞׀ן׀֌עלץ נישט אױסגעטוןן 
,קײנעך הא־ט נישט ׀֌אַך דעם קײן שלעכט װא֞ךט געזא֞גט" (׀ך.)=-הא־ט 
׀אַך דעם קײן שלעכם װא֞ךט נישט געזא֞גט. 

7 אייניקע װעךטעך, ב֌אַזונדעךס ׀֌ךא֞נא֞מען ,איך, דו, עך.- 
מיך, מי׹..."--קומען װא֞ס נעענטעך שום ׀֌עךזא֞גװא֞ךט, 

מע ׀֌אַךגלײכט זײ מיט ׀ײכטע קעך׀֌עךס, װא֞ס שװימען א׹וי 
אויף דעך אױב֌עך׀֌לעך, ב֌עת די שװעךעךע, װא֞גיקעךע װעךטעך זינקען 
אַךא֞׀֌:שו, | 

ב֌ייש׀֌.: איך גיב֌ דעם חב׹ א ב֌וך--איך גיב֌ אַ ב֌וך דעם הב׹ 3 
איך גיב֌ אים אַ ב֌וך--נישט: איך גיב֌ אַ ב֌וך אים; איך גיב עס דע 
חב׹--נישט: איך גיב֌ דעם חב׹ עס. 

דעך ׀֌ךא֞נא֞םס קען אויך א֞׀֌שטױסן דעם סוב֌יעקט ׀ון שװייטך 
א֞דעך ד׹יטן א֞ךט אויף אַ וייטעךדיקן, ׊ב֌.: ,װאַשט זיך משהל איין" 
(זעלטענעך: ;װאַשט משהל זיך איין'), אין שטא֞ט טךע׀ט אים. 
אַ ב֌אַקאַנטעך. 

8. +/זיך" קומט אין מײן דיאַלעקט כ֌מעט שטענדיק ב֌שכנות. / 
מיטן ׀֌עךזא֞נװא֞ךם, שטײענדיק א֞׀֌ט גאַנץ װײם ׀ון יענעם װא֞ךט, שו' 
װעלכן עך שים זיך: איך ב֎֌ין זיך געגאַנגען ב֌א֞דן (כא֞טשׂ ‏ זיך' שים זיך 
שו ,ב֌א֞דן"); כ'הא֞ב֌ זיך געדאך׀ט ב֌א֞דן. 

9. װען אַ װעךב֌ מיט איך' שים זיך שו א ׊װײטן װעךב֌ מים! 
,זיך", װעךם (שטענדיק?) אין ,זיך' ׀אַךש׀֌א֞ךט; מי׹ װילט זיך בֿאהן. 
(ב-מי׹ װילם זיך זיך ב֌א֞דן). 

0 אַ סינטאַגמע מיט אַ לא֞גישן אַק׊ענט קומט א֞׀֌טמא֞ל נישט? 





-- 245 == 


אויף אי׹ געװײינלעכֿן א֞ךט, א֞ב֌עך געב֌ן כ֌ללים איז דא־ שוועך: איינעך 
הא־ט ליב֌ מיט אַזאַ סינטאַגמע א֞נהײב֌ן דעם זאַץ, אַ ׊ווייטעך דווקא-- 
א֞׀֌לײגן זי אוי׀ן סוף, אאַז"ו. 

1 אײניקע װעךטעך קומען שמענדיק אין א֞נהײב֌ זאַץ: ;או' 


(נישׂט אַלס אויסךוף:װא֞ךט, ׊.ב֌. אױ ליגט מען אין דעך עךך) א֞ט" 


/(װען ס'שים זיך שום װעךב֌), סאַךאַ א"ש (543). 

: 2. די גאַנ׊ע ׊ײט הא֞ב֌ן מי׹ ב֌אַטךאַכט דעם סדך ׀ון גאַנ׊ע 
גךו׀֌עס אין זאַץ. זעלטן טךע׀ם, אַז אַ גךו׀֌ע װעךם ׊עש׀֌א֞לטן, ד'.ה. 
איךע סינטאַנטעס שטײען נישט ב֌שכנות. דא֞ס קומט ׀א֞ךְ אַשטײגעך ב֌ײ 
8 ס׀֌ע׊י׀ישן טי׀֌ אַ׀֌א֞ד׊יע: עך גע׀עלט מי׹, דעך יוגאַטש (562) 
ב֌יים װא֞ךם ;אַב֌יסל' אין אַ ס׀֌ע׊י׀ישן ב֌אַנוץ: ,א ׀ינ׊טעך געסל אב֌יסל", 
א"אַ. אין ךיטמישעך ךײך קינסטלעך: דעם װעג דוךכגעלא֞׀֌ן אַ אינד איז 
א שטומע ({ס.) 


ש. ׊ונוי׀געזע׊טעך ב֌אַהע׀ט 
׊ייעאן 


3. ווען מי׹ ב֌אַטךאַכטן די ׀ךאַזעס: וי אַ ווינטמיל ד׹ייט 
זיך מי׹ דעך מוח ׀ון אַל׊דינג, װא֞ס מי׹ איז עךשט אַנט׀֌לעקט 
געװא֞ךן (אַבֹ֌ך.); אַ מעשה מיט איינעם, װא֞ס הא־ט גךויסע אויגן געהאַט 
(נס.), -- ב֌אַמעךקן מי׹, אַז דא־ איז אַ זאַץ (געשלא֞סענעך ב֌אַהע׀ט) 
סוב֌אַךדיניךט שו איין װא֞ךט: ,װא֞ס מי׹ איז עךשט אַנט׀֌לעקט געװא֞ךן" 
שיט זיך שו ;אַל׊דינג", ,װא֞ס הא־ט גךויסע אויגן געהאַט" שיט זיך ׊ו֌ 
,איינעם". ב֌יז אישט הא֞ב֌ן מי׹ געהאַט שו טון נא֞ך מיט זעלב֌שטענ- 
דיקע זאַ׊ַן, אַ זאַץ, סוב֌א֞ךדיניךט שו אַ סינטאַגמע, הייסט -- נישט- 
זעלב֌שטענדיקעך זאַץ א֞דעך בַ֌ייזאַץ, קלא־׹, אַז אַ ב֌ייזאַץ ב֌ילדעט 
נא֞ך אַ טייל ׀ון אַ ב֌אַהע׀ט. אַ ב֌אַהע׀ט, װא֞ס אַנטהאַלט אין זיך א 
ב֌ייזאַץ, הייסט ׊ו֌נוי׀געזע׊טעך ב֌אַהע׀ט; אױב֌ עך אַלין איז אַן 
א֞׀֌ענעך (וי אין שוייטן ב֌ייש׀֌יל), איז עס אַן אַ׀ענעך ׊ונוי׀געזע׊- 
טעך ב֌אַהע׀ט (א֞׀֌ענעך ב֌אַהע׀ט מיט אינװיײיניקסטעך געשלא֞סנקײט). 

4. דעם טייל ׊ונוי׀געוע׊טן זאַץ, װא֞ס ב֌לייב֌ט, וען מע 
װאַך׀ט-א֞׀֌ דעם ב֌ייזאַץ (א֞דעך אַלע ב֌יואַ׊ן, אױב֌ סזענען ׀אַךאַך . 
מעךעךע), ךו׀ט מען הוי׀֌טזאַץ, דעך נא֞מען איז נישט קיין גענויעך, 
װא־׹ים דא֞ס איז אייגנטלעך נישט קין זאַץ, נא֞ך אַ טייל זאַץ. ב֌ייש׀֌.+ 

וי א ווינטמיל ד׹ייט זיך מיך׹ דיה 


׊ונוי׀געזע׊. מוח ׀ון אַל׊דינג--הױי׀֌טזאַץ. 
טעך זאַץ װא֞ס מי׹ איזן עךשט אַנט׀֌לעקט 
| געװא֞ךן--ב֌ייזאַץ. 


אַ מעשה מיט איינעם--הוי׀֌ט. 
׊ונוי׀געזע׊. | ב֌אַהע׀ט (א֞׀ענעך). 
טעך א֞׀֌ענעך װא֞ס הא־ט גךויסע איגן געהאַט--. 
ב֌אַהע׀ט | ב֌ייזאַץ 


=- 24/ -- 


5 אַן א֞׀֌ענעך ׊ונוי׀געזע׊טעך ב֌אַהע׀ט איו ב֌כלל נישט קײן 
אַ׀טע דעךשיינונג. אַ׀֌טמא֞ל עךשיינט אַזאַ באַהע׀ט ׀֌שומ אַלם נךייוף 
אַלם סימן ׀ון מאַכטלא֞זיקײס ׀ונעם ךעדעך א֞דעך שךײב֌עך שו ב֌אַהעךשן 
׹י העכעךע סינטאַקטישע ׀אַךמעס, 


ב֌אַהיל׀יקע וועךטעך 


6 די סוב֌א֞ךדיניךונג ׀ון אַ ב֌ייזאַץ קומט ׀א֞ך |) דו׹ך ב֌ינד. 
וועךטעך (קא֞ניונק׊יעס, 9) דו׹ך ס׀֌ע׊יעלע װעךטעך, װא֞ס זענען 
איינשייטיק ב֌אַטײטיקע װעךטעך און ב֌ינדועךטעך (קא֞ניונסטיוון, 
3) א־ן קיינע ס׀ע׊יעלע ב֌אַהיל׀יקע וועךטעך. ׀֌אַךאַלעל דעךמיט דינען 
נא־ך אַמא֞ל ׀אַך אַ סוב֌א֞ךדיניך-מיטל דעך געמישטעך מא֞דוס אין ב֌ייזאַץ, 
דעך וועךטעך-סדך, די אינטא֞נאַ׊יע. 

7 ב֌יי דעךלעךנען אַ ב֌ייזאַץ דאַךף : לייגן אַכֿט דעךויף, 
שי איז עך סוב֌א֞ךדיניךט שו אַ סוב֌סטאַנטי, אַ װעךב֌, א֞דעך שו 
אַן אַנדעך סינטאַגמע. 

8. א֞ט זענען אייניקע קא֞ניונק׊יעס, װא֞ס דינען שו סוב֌א֞ך. 
דיני׹ן ב֌ייזאַ׊ן : 

אויב: א֞סוך, אויב֌ זי װעט אַךױס; אַ ׀ךעג אַב֌יסל, אױב֌ איך 
װיל! אַבֹ֌ך.); אױב֌ איך װעל אים טךע׀ן, װעל איך אים איב֌עךגעב֌. 

אַן; אַז ס'איז ב֌אַשעךט דא֞ס גךויסע געוינס, קומט דא֞ס גלייך 
אין שטוב֌ אַךײין; װו֌ ב֌יסטו געװען, אַז יוגנט איז געװען?; און זי 
׀ילן ב֌יי דעךב֌יי אַזאַ מין טעם, אַז קיין מתנגד ׀ילט עס אַװדאי 
נישט; מע וייסט, נישקשה, אַז אי׹ זענט אַן עךלעכֿעך מאַן (אֲבֹ֌ך.); 
מע זא־גט, אַז מי׹ זענען שוין אין אַמעךיקע; אונז אַלע, זיינע גוטע. 
׀ךיינט, גלוסט זיך זייעך, אַז זיינע מעשיות זא־לן כ֌סדך א֞׀֌געדךוקט 
און ׀אַךקוי׀ט װעךן (אַבֹ֌ך.). 

איידעך: נא־ך איידעך כֿהא֞ב֌ ב֌אַקימען דעם ב׹יוו, הא֞ב֌ איך 
שוין געװו֌סט; איידעך איך זא־ל א֞נקומען שו ! לייטן, װעל איך ב֌עסעך 
ע׀֌עס ׀אַךקוי׀ן. 

ב֌שעת: דא֞ס הא־ט געטךא֞׀ן, ב֌שעת דעך אַלטעך הא־ט נא־ך 
געלעב֌ט. 

הגם: הגם מי׹ הא֞ב֌ן שוין לאַנג איינגע׀יךט די אײנ׀֌עךזא֞ניקע 
׀אַךװאַלטונג, איז נא־ך אַלץ נישט געווען קיין אײינהײיטלע׀ֿקײט (,עמעס'), 





= אס = 


היוח ; היות די חטאים וװעגן נישט איב֌עך די מעשים טובים-- 
קומט דעך נשמה קיין גיהנום נישט (׀֌ך.). 

װא֞ס; אַ װו֌נדעך, װא֞ס עך קומט נא־ך נישט; װא֞ס גךעסעך עס 
װעךט דעך טא־ג ךאַשעך טוישן זיך די שא֞טנס (׀ך.); אַ דאַנק װא֞ס 
דוסט עס מי׹ געטון 

,װא֞ס? איז ׀אַךש׀֌ךײט אַלס סוב֌א֞ךדיניך-מיטל ׀ון אַ ב֌ייזאַץ שו 
אַ סוב֌סטאַנטיװו ; אייך, ךב֌ מענדעלע, װא֞ס אי׹ הא־ט אין אונזעך װינקל 
אַואַ שם אֲבֹ֌ך.); מיין געטךיי ׀עךדל, װא֞ס כ֌ל-ימיו, דא֞ס גאַנ׊ע לעבן 
זיינס, איז עס געװוען אין דעך עכודה אַבֹ֌ך.); הא֞ךעװעט נא־ך א׀שך 
מעך ׀ון יענע, װא֞ס ׀יךן טײעךע סחוךה אַבֹ֌ך); איך ב֌ין דעך ייד, 
װא֞ס כֿיהא֞ב֌ מסדך-קידושין געװען (ש"×¢); נעמט דעם יד, װא֞ס עס 
איז אים נישט גוט געװא֞ךן, אין שטוב֌ אַךין (׀ך.). 

װי; זען, װי מיךעלע ש׀֌אַ׊יךט דא־ אַלע ׀אַךנאַכֿט (ב֌עךג); אַ 
שךעק װי עך זעט אױס; װי איך נעם געזעגענען זיך מיט דעך 
ימאַמען, לוי׀ט די גאַנ׊ע שטוב֌ אויף גיך זיך ׊װאַמען; די ךײכֿע לא־זט 
ימען אַךײן גלייך, װי זיי קומען א־ן מיטן שיף; נא֞כֿדעם װי עך הא־ט 
ב֌אַשאַ׀ן די גאַנץ גךויסע װעלט, הא־ט עך זיך מיישב געװען מיט דעך 
׀֌מליה מלאכים אין הימל אֲבֹ֌ך); אינגאַנ׊ן עטלעכע װא֞כֿן װי עך 
הא־ט זיך ב֌אַקאַנט מיט ךחלען (א֞׀֌); װי מי׹ קלײב֌ן זיך אין אַהיים, 
עךשט עס גייען אַךײן אַ ׀֌א֞ך יונגעלייט (;װועקעך"); כֿהא֞ב֌ אויסגע. 
׀ילט מעך וי איך הא֞ב֌ ׊וגעזא֞גט; נעמען זיך שום געשלעג װי גא־ט 
הא־ט געב֌א֞טן (ש"×¢); װי איך ב֌ין אַ ייד -- איך וייס ׀ון גא֞ךנישט;{ 
זא־ל איך אַזױ לעב֌ן, װי איך הא֞ב֌ עס נישט געטוף 

װייל: כֿב֌ין נישט געקומען, ווייל איך ב֌ין געװוען ׀אַךנומען. 

ווען; װען כֿװעל אים זען, װעל איך אים איב֌עךגעב֌ן! װען 
כ'װא־לט אים געזען, װא־לט איך אים דעך׊ײילט; אין ב֌אַגינען נא־ך, 
װען סע ג׹ויט קוים-קוים דעך מז׹ח אויף, זשומען שין עךגעץ װוו֌ 
׀ליגן (גא־ד.); װען מענטשן זענען דא־ זעלטן, עס ךוישט נישט, עס 
קא֞כֿט נישט װי אין די שטעט, דעך׀אַך שװיב֌לט און גךיב֌לט דא־ אין 
די װועלדעך (אַבֹ֌ך.). 

זייט, זינט, שייט: זינט די מאַמע איז געשטא֞ךב֌ן, זענען זי 
געװא֞ךן ב֌יי אַלעמען חשובעך (ש"×¢). : 

כא֞טש; כֿא֞טש הויך איז די װאַנט אַךום ׀ינ׊טעךן מויעך.. 
(און) דאַך איז די ת֌׀יסה נא־ך װייט נישט געשטא֞ךב֌ן 





+ א 
- 


-- 249 -- 


מחמת; מחמת איך זא־ג קדיש אינדעך׀ךי און אױ׀דעךנאַכֿט, 
גיי איך שוין מעך נישט שו העךשב֌עך דעם חון (ש"×¢). 

ש֮י; כֿ'װײס נישט, שי עך איז שוין געקומען שו ׀א֞ךן. 

כ֌ל-זמן; כ֌ל-זמן עך הא־ט געלעב֌ט, איז נא־ך געװוען ׊ודעךליידן. 

קא֞ם, קוים : קא֞ם ווילן מי׹ געב֌ן אַ קוק-אַךין אַב֌יסל ווייטעך.. 
אַזױ טךײיב֌ט מען אונז דו׹ך (ש"×¢). 

כ֌די;: ׀אַךשךייב֌ דא֞ס, כ֌די זא֞לסט נישט ׀אַךגעסן 

9. ווי מי׹ זעען, דינען קא֞ניונק׊יעס הױי׀֌טזעכֿלעך שו סוב֌א֞ך. 
דיני׹ן אַ ב֌ייזאַץ שו אַ נישט-סוב֌סטאַנטיוו (דא֞ס ׹וב--שו אַ װעךב֌). 
אַדךב֌א֞, קא־ניונקטיוון סוב֌א֞ךדיניךן אַ ב֌ייזאַץ דא֞ס ׹וב שו אַ סוב֌סטאַנטיו. 
אַ קא־ניונקטיוו איז אַליין א סינטאַגמע אין ב֌ייזאַץ--דעךמיט שיידט עך 
זיך אונטעך ׀ון אַ קא֞ניונק׊יע. ׀אַך קאַניונקטיוון דינען ׀ךעגיקע 
׀֌ךא֞נא֞מען. א֞ט זענען ב֌ייש׀֌ילן ׀ון קא־ניונקטיוון: 

װא֞ס: װא֞ס די ב֌אַהעל׀עךס הא֞ב֌ן געװא֞לט, הא֞ב֌ן זיי גע׀֌ועלט 
(ש"×¢)--;װא֞ס" איז אין ב֌ייזאַץ אַן אַקוזאַטיוו; אים גע׀עלט דא֞ס, װא֞ס 
איז דךייסט--,װא֞ס" איז אין ב֌ייזאַץ אַ סוב֌יעקט; ׀ון װא֞ס מע ךעדט, 
קומט מען שום טױט -- ,װא֞ס" איז אין ב֌ייזאַץ אַ דאַטיוו מיט אַ 
׀֌ךע׀֌אַזי׊יע. 

װוו֌; א֞ט איז דעך זשךךנאַל, װו֌ ס'איז געדךוקט װײַנךײכֿס 
אַךטיקל, 

װוו֌הין : גיי, װוו֌הין דו ווילסט. 

װיאַזױ); װי עך ויל, אַװױי טוט עך--,וי" סוב֌א֞ךדיניךט שום 
װועךב֌; װי די מתים עסן אַזאַ ׀֌נים הא֞ב֌ן זיי --- וויש סוב֌א֞ךדיניךט 
שום װעךב֌. 

ווי׀ֿל; ווי׀ל ס'איז ׀אַךאַן מינוטן אין אַ שעה, אַזי׀יל מא־ל 
הא־ט דעך חתן געקוקט אוי׀ן זייגעך (ש"×¢) -- עווי׀ל? שיט זיך = 
;מינוטן?. 

וועלכעך, עך הא־ט געמוזט ע׀ַ֌עס זינדיקן קעגן גא־ט, װעלכֿעך 
׊אַװיליקט נישט היייא־׹ זיין קךב֌ן (׀֌ך.)--,וועלכעך" איז אין ב֌ייזאַץ 
סוב֌יעקט; זיין נא֞מען װעט אי׹ גע׀ינען דא־ א֞נגעשךיב֌ן אויף די 
זאַכן, וועלכֿע עך הא־ט געמאַכט (אַבֹ֌ך.)--;װועלכֿע? אין ב֌ייזאַץ אַקוזאַטיוו; 
דא֞ס אַלעס, ׀ון װעלכֿן עך איז שוין אַב֌יסל א֞׀֌ג׊ַװײינט געװא֞ךן, הא־ט 
אים אויסגעוויזן װי אַ חלום (ש"×¢)--,װועלכֿן? דאַטיוו מיט ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע; 
אים ב֌יי דעך זייט זישט די קװא֞׊קע מיט ׊עש׀֌ךײטע ׀ליגל, ׀ון 


= י9ב = 


אונטעך װעלכע עס לא־וט זיך העךן אַ׀֌יסק ׀ון קליינע הינדלעך 
(אַבֹ֌ך.-)--,װעלכֿע* דאַטיוו מיט אַ טא֞׀֌עלעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע. 

,װעלכֿעך" שטימט אין מין און שא־ל מיטן סוב֌סטאַנטיוו ׀ון 
הױ׀֌טזאַץ, שו װעלכֿן דעך ב֌ייזאַץ איז סוב֌א֞ךדיניךט; אין ב֌ויג׀אַל אין 
,װעלכֿעך? א֞׀֌הענגיק ׀ון יענעך סינטאַגמע אין ב֌ייזאַץ, שו װעלכֿעך 
עס שיט זיך. ב֌ייש׀֌.: דעך מאַן ועלכעך גײט, דעך מאַן װעלכן איך 
זע, די ׀ךוי װעלכֿע גייט, די ׀ךוי וועלכעך איך זא־ג, די מענטשן 
װעלכֿע גייען. ? 

א֞נשטא֞ט ,װעלכֿעך? איז א֞׀֌טמא֞ל יידישלעכֿעך די קא֞ניונק׊יע 
,װא֞ס*-|-עך, זי, זיי אדג"ל, א֞נשטא֞ט ,מיט װעלכן"--,װא֞ס מיט אים", 
,װא֞ס מיט אי׹" אדג"ל, 

ווען; זא־ג מי׹ ב֌אַשטימט די שעה, װען עס קומט ׀א֞ך די 


לעק׊יע (א֞ב֌עך אין ,װען איך זע אים, דעךמא֞ן איך זיך"--איז ,װען" 


אַ ב֌ינדװא֞ךט, ווייל נישט קיין ב֌אַטייטיקעך װא֞ךט). 

-וועך (וועמען, וועמעס); שטייט איף אי׹ אַלע, װעך װי 
שקלאַ׀ן אין הונגעך לעב֌ן מוז -- ,וועך" אין ב֌ייזאַץ סוב֌יעקט!: װעך 
יונג איז--שו אונז; װעמען סאיז ב֌אַשעךט, טךע׀ט זי אים אינדעך: 
היים (ש"×¢)--, וועמען" אין ב֌ייזאַץ דאַטיוו;... עס װוֹינט דעך גךויסעך 
שדיק, דעך ׀֌ךא֞געך ךב֌י, דעך ב֌על-מו׀ת, מיט װעמעס טבילה זי 


׀לעגן זיך אַלע ב֌ענטשן און לױיב֌ן (איגנאַטא֞ו)--,וועמעס" אַ ׀֌א֞סעסיוך. 


ב֌יים סוב֌סטאַנטיװו טבילה. 
׀אַךװא֞ס ; איך ב֌ין שוין דעךגאַנגען די אוךזאַך, ׀אַךװא֞ס עך 
הא־ט מי׹ נישט געענט׀עךט אוי׀ן ב֌ךיוו. 


0 אַחוץ דעך קא֞ניונק׊יע א֞דעך קא־ניונקטיוו, איז א֞׀ט ׀אַךאַך 


נא־ך אַ ׊ווייטע קא֞ניונק׊יע א֞דעך ׀֌ךא֞נא֞ס, װא֞ס שטייט נישט אין 
ב֌ייזאַץ און אַנטש׀֌ךעכֿט יענעך קא֞ניונק׊יע א֞דעך קא־ניונקטיוו, ב֌ייש׀֌.: 
אױב֌ דו װילסט, טאַ קום; דא֞ס הא־ט געטךא֞׀ן נא־ך דעמא֞לט, ב֌שעת 
דעך אַלטעך הא־ט געלעב֌ט; הגם מי׹ הא֞ב֌ן שוין לאַנג איינגע׀יךט 
די אײנ׀֌עךזא֞ניקע ׀אַךװאַלטונג, כונדעסטוועגן (=דא־ך) איז נא־ך 
אַלץ"..; היות װי די חטאים װעגן נישט איב֌עך די מעשים טובים, 
דעךיב֌עך קומט...; װא֞ס גךעסעך עס װעךט דעך טא־ג אַלְץ ךאַשעך.. 

װי די מתים עסן אַזאַ ׀֌נים דא֞ב֌ן זײ-די אַנטש׀֌ךעכו֌נג איז אן 
אומנא֞ךמאַלע; ב֌כלל קומט װי-אַזױ, װא֞ס ׀אַך אַ-אַזאַ. 

1 אַ ב֌ייזאַץ, סוב֌א֞ךדיניךט מיט אַ ׀ךעגיקן קא־ניונקטיוו א֞דעך 


- 99 - 


מיט ,שי" (װען סב֌אַטײיט אַ ׀ךאַגע, נישט קיין ב֌אַדינג), הייסט 

אומדיךעקטע ׀ךאַגע. אַ ב֌ייזאַץ, װא֞ס גיט איב֌עך עמע׊נס אַךױס. 
זא־גונג (דא֞ס ׹וב סוב֌א֞ךדיניךט מיט ;אַז'), הייסט אומדיךעלטע ׹ייד, 
אין געגנזאַץ שו זיי הייסן זעלב֌שטענדיקע זאַ׊ן, װא֞ס ד׹יקן אויס אַ 
׀֌ךאַגע א֞דעך גיב֌ן איב֌עך עמע׊נס ךײד -- דיךעקטע ׀ךאגע, 
דיךעקטע ׹ייך, ב֌ייש׀֌ : עך ׀ךעגט מיך: װען װעסטו קומען -- 
עך ׀ךעגט מיך, װען װעל איך קומען. עך ׀ךעגט מיך: װעסט 
קומען ? -- עך ׀ךעגט מיך, שי װעל איך קומען. עך זא־גט מי׹: כֿהא֞ב֌ 
דיך גא֞ךנישט דעךקענט--עך זא־גט מי׹, אַז עך הא־ט מיך גא֞ךנישט 
דעךקענט. 

2. ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ב֌ייזאַ׊ן, סוב֌א֞ךדיניךט א־ן ב֌אַהיל׀יקע וועךטעך. 

4) זא־ג אים, עך זא־ל קומען; עס ׀֌אַסט א׀שך נישט ׀אַך אים, 
עך זא־ל דעךמא֞נען די א֞׀֌געשיקטע ת֌נאים (ב֌עךג.), 

2) הא־ט אי׹ אים זאַטשע׀֌עט מיט אַ װא֞ךט, איז וי אַן א֞נגע. 
דךייטעך זייגעך (ש"×¢); זעט זי װו֌ אַ ב֌ייטעלע, ש׀֌יךט זי װו֌ א 
קווייטעלע... לא־זט זי זיך אַהין (יהוא֞ש); װילט אי׹ נישט עסן, נישט 
טךינקען, שלא֞׀֌ט אייך געזונטעךהייט (׀ֹ֌ך.). 

33) מעך מען לעב֌ט, מעך עסט מען (ש"×¢) 

4) אַ ×§× ×™×€ÖŒ אין ב֌אַק, די ׀אַךב֌ זא־ל שטיין; אי׹ זא־לט זוכה זיין 
שו העךן, װי אַבךהמל ש׀֌ילט שו ח׊ות, איז אייך ב֌אַשעךט געװען ׊ו֌ 
טון מיטן לוב֌לינעך ׀֌ךנס, טא֞מאַשעװ זא־ל זיין אינמיטן װעג (׀֌ך.) == 
כ֌די אי׹ זא־לט זוכֿה זיין.. 

5 א֞ט נעמט און ׊עלייגט מיך איף טעלעך -- איז װוײ׀ֿינקע 
׊אַךטקײט נישטא֞ דא־ (ךאַב֌ין). 


2. ׀א֞ךמאַלע ב֌אַזונדעךהייטן אין ב֌ייזאַץ 


3,. א֞נשטא֞ט דעם השעךה:מא֞דוס קען אין ב֌אַדינג-ב֌ייזאַץ קומען 

דעך געמישטעך מא֞דוס (;זא־ל"-|-אינ׀יניטיוו ׀אַךן איינ׀אַכֿן השעךה. 

מא֞דוס, ,זא־ל געווען"--אינ׀יניטיוו ׀אַךן ׀֌עך׀עקטיון). ב֌ייש׀֌. : (ווען) 

אַ קאַץ זא־ל הא֞ב֌ן (=-װא־לט הא֞ב֌, װא־לט געהאַט) ׀ליגל, װא־לט זי 

אַלע ׀ייגעלעך אױיסגעװא֞ךגן ; ווען כזא־ל געווען (=-װא־לט געווען) ויסן, 
אַז עך דאַךף קומען, װא־לט איך אים א֞׀֌געװאַךט. 

4 געמישטעך מא֞דוס קומט אין אַ ב֌ייזאַץ, װא֞ס ד׹יקט אויס 


ייט = 


-טַךלאַנג: ×€Ö¿'ב֌עט דיך, כֿװױל, כ'ךא֞ט די׹, כ'הא֞ב֌ מו׹א (=-כוויל נישט), 
זא֞לסט עס טון 

5. געמישטעך מא֞דוס קומט ב֌יים ב֌ינדװא֞ךט ,כ֌די". 

6. געמישטעך מא֞דוס א֞נשטא֞ט דיךעקטן, װען דעך ב֌ייזאַץ איז 
סוב֌א֞ךדיניךט שו אַ סוב֌סטאַנטיוו, ד׹יקט אויס אַ ס׀ק א֞דעך לייקענונג 
אין דעך עקזיסטענץ ׀ון דעך געגנשטאַנד, װא֞ס דעך סוב֌סטאַנטיו 
׊אַ׊ײכֿנט: ,איך װא־לט װעלן זען יענעם מענטשן, װא֞ס זא־ל יעסן און 
נישט מאַכֿן מיט די לי׀֌ן" (ש"×¢) -- דעך ךעדעך לייקנט אין דעך 
עקזיסטענץ ׀ון אַזאַ מענטשן, ׀ךגל': ;איך װא־לט װעלן זען יענעם 
מענטשן, װא֞ס עסט און מאַכֿט נישט מיט די לי׀֌ן"-- הייסט עס, דעך 
ךעדעך האַלט, אַז א מענטש אַזאַ איז ׀אַךאַן. ;נא־ך נישט געב֌ויךן 
געװא֞ךן דעך מענטש, װא֞ס זא־ל מיך א֞׀֌נאַךן" (׀ךגל' ;נא־ך נישט 
געב֌ויךן געװא֞ךן דעך מענטש, װא֞ס װעט מיך א֞׀֌נאַךן" -- ד.ה. אַזאַ 


מענטש װעט מיט דעך ׊ײיט געב֌ויךן ועךן). /;איך געדענק שין. 


נישט, עך זא־ל זיך הא֞ב֌ן ׀אַךנומען מיט אַ ב֌אַשטימטעך ׀֌ךא֞׀עסיע? 
{,עמעס"), ׀ךגלי ,איך געדענק, אַז עך הא־ט זיך ׀אַךנומען מיט אַ 
ב֌אַשטימטעך ׀֌ךא֞׀֌עסיע". ‏ א׀שך שטאַמט דעך׀ון די ךיידיאַךט: ;אַ 
קינד זא־ל האַלטן אין איין װיינען!"--װו֌ איז דא֞ס געוזען אַ קינד 
זא־ל... (382). 

7 א֞נשטא֞ט השעךה:מא֞דוס ‏ קען קומען דיךעקטעך מא֞דוס: 
ווען איך ב֌ין ךא֞טשילד ! (==ווען איך װא־לט געוען, זא־ל זיין ךא֞טשילד). 

8 אין ב֌ייזאַץ ב֌אַטײס א֞׀טמא֞ל די שייט.׀א֞ךמע די ב֌אַ׊יו֌נג 
׊װישן די שייט-מא֞מענטן ׀ון די טוונגען ׀ון ב֌ייזאַץ און הױ׀֌טואַץ 
(אומא֞׀֌הענגיק ׀ון שייט-מא֞מענט ׀ון ׹ייד): כ'הא֞ב֌ געװו֌סט, אַז עך 
איז געגאַנגען (געגאַנגען ׀ךיעך וי געװו֌סט); כהא֞ב֌ געװו֌סט, אַז עך 
| גייט (גייט איינשייטיק מיט געװו֌סט, כֿא֞טש ׀ךיעך וי די מיטטיילונג); 
כֿהא֞ב֌ געװו֌סט, אַז עך װעט גין (װעט גין ש׀֌עטעך וי געװו֌סט, 
׀ֿא֞טש מעגלעך ׀ךיעך װי די מיטטיילונג); כװועל װיסן, אַז עך איז 
געגאַנגען (געגאַנגען ׀ךיעך וי ׀ֿיװעל ויסן כֿא֞טש מעגלעך ש׀֌עטעך 
דוי די -מיטטיילונג); כ'וועל װיסן, אַז עך ניים (גייט איינשייטין 6 + 
׀ֿװועל וויסן, כא֞טש ש׀֌עטעך װי די מיטטיילונג); כֿװועל ויס, אַז 
עך װעט גיין (װעט גיין ש׀֌עטעך וי כוועל וויסן. : 


איב֌עךיקנס, א֞נשט, ;כ'הא֞ב֌ געװו֌סט, אַז עך גײט' זא־גט זיך, דאַכט . 


זיך, אויך ,כ'הא֞ב֌ געװו֌סט, אַז עך איז געגאַנגעף. 





די 


-- 253 -- 


9. גװעלכעך" קען שו זיך מיטשטימען דעם ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אין אַלע- 
דךײ ׀֌עךזא֞נען: איך װעלכעך גײ, דו װעלכעך גײסם, עך װעלכעך גײם. 

0. ווען אַ ב֌ייזאַץ װעךט סוב֌א֞ךדיניךט שו אַ סוב֌סטאַנטיוו מיטן 
ב֌ינדװא֞ךט ,װא֞ס" און דעך סוב֌יעקט אין ב֌ייזאַץ איז איינעך ׀ון די 
װעךטעך עעך, זי, עס, זיי" און ב֌אַ׊יט זיך אוי׀ן סוב֌סטאַנטיוו אין 
הױ׀֌טזאַץ, קען דעך סוב֌יעקט אין ב֌ייזאַץ ׀אַךש׀֌א֞ךט װעךן: הא֞ךעװעט 
נא־ך א׀שך מעך ׀ון יענע, װא֞ס ׀יךן טייעךע סחוךה (אֲבֹ֌ך.)==,װא֞ס זי 
׀יךן"; מיין געטךיי ׀עךדל, װא֞ס כ֌לימיו אין עס געװען אין דעך 
עבודה (אַבֹ֌ך.)=-,װא֞ס איז כ֌ל.ימיו געווען? 


4 אייניקע כ֌ללים וועגן װעךטעך + סדך 
אין ׊ונוי׀געזע׊טן ב֌אַהע׀ט 


1. דעך ב֌ינדװא֞ךט קומט אין א֞נהײב֌ זֹאֵץ. אויסנאמען--זעלטך. 
: 2. אוב נישט ךעכענען דעם ב֌ינדװא֞ךט ׀אַך אַ ב֌אַזונדעך 
א֞ךט, קומט אין אַ ב֌ייזאַץ (מיט א ב֌ינדװא֞ךט) דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אוי׀ן 
שווייטן א֞ךט (זייעך זעלטן--ווייטעך). דעךב֌יי קומט אוי׀ן עךשטן א֞ךט 
א֞דעך אַן אַנדעך סינטאַגמע, א֞דעך די ׀יקטיווע סינטאַגמע ,עס" נא֞ך" 
ב֌יי ,טא֞מעך, שי" קען קומען דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אוי׀ן עךשטן א֞ךט. 

ב֌ייש׀֌. : איך ווייס, אַז מא־׹גן װעט משה קומעןן.. אַז משה 
װעט מא־׹גן קומען;.. אַז קומען װעט משה מא־׹גן; א֞ב֌עך נישט: איך 
וויס, אַז עך מא־׹גן װעט קומען און נישט: איך וייס, אַז װעט עך 
מא־׹גן קומען; איך ווייס, אַז סוועט מא־׹גן קומען משה. איך וייס 
נישט, שי משה װעט מא־׹גן קומען; איך װייס נישט, שי (עס) ועטך 
קומען מא־׹גן משה. 

3. אין אַ ב֌ייזאַץ מיט ,װא֞ס" און מיט ׀אַךש׀֌א֞ךטן סוב֌יעקט 
(לויס) קומט דעך ׀֌עךזאַנװא֞ךט אוי׀ן עךשטן א֞ךט. ב֌ייש׀֌.: יענע, 
װא֞ס ׀יךן טייעךע סחוךה. װען א֞ב֌עך דעך סוב֌יעקט איז נישט ׀אַך. 
ש׀֌א֞ךט, קומט דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אוי׀ן ׊װײיטן א֞ךט: יענע, װא֞ס זי 
׀יךן טייעךע סחוךה; יענע, װא֞ס טיעךע סחוךה ׀יךן זיי. 

4 מע טא֞ך נישט ׀אַך׀עלן דעם עס (סע, ט') אין אַ ב֌ייזאַץ 
מיט אַ נישט ׀אַךש׀֌א֞ךטן סוב֌יעקט. ב֌ייש׀֌יל ׀ון אַ ג׹ייז: ,די או׊ךות. 
| װא֞ס האַלט אין זיך ב֌אַהאַלטן דעך אַלטעך זקן אךאַל" ({,ךויטעף" 


-- 284 -- 


שטעךן") דאַךף זיין: ,װא֞ס ס'האַלט". ׀אַך אַ סימן קען דינען: אױיב֌ 
מע קען אַךײינשטעלן ,עס"--דאַךף מען אַךײינשטעלן. 

וויכטיק איז דעך כ֌לל דעךמיט, װא֞ס א־ן אים קען מען אַמא֞ל 
נישט אונטעךשיידן דעם סוב֌יעקט און אַקװאַטיו אין ב֌ייזאַץ, דהיינו, 
די ׀֌ךאַזע: ,די קולטו׹-אַךב֌עט, װא֞ס ׀יךט די יידקולטקא֞מיסיע, איז 
נישט אומזיסט" (;וועקעך"), קען ב֌אַטײטן נא֞ך, אַז די קולטאַךב֌עט איז 
די ׀יךעךין ׀ון דעך יידקולטקא֞מיסיע (=-;,די קולטו׹-אַךב֌עט, װא֞ס זי 
׀יךט די יידקולטקא֞מיסיע?); דא֞ס, װא֞ס דעך אַװטא֞ך הא־ט געװא֞לט 
זא־גן, דאַךף אויסגעדךיקט ועךן אַזױ: ,די קולטוךיאַךב֌עט, װא֞ס ס'׀יךט 
{עס ׀יךט, סע ׀יךט) די יידקולטקא֞מיסיע.." 

85. ,װא֞ס" מיטן קא֞מ׀֌אַךאַטיוו קומט אוי׀ן עךשטן א֞ךְט, או֌ן 
ךעכנט זיך נישט ׀אַך קיין ב֌אַזונדעך א֞ךט אין זאַץ: ;װא֞ס מעך מען 
לעב֌ט..", נישט ;װא֞ס מעך לעב֌ט מען."ן עװא֞ס מעך זייף ס'ועךט 
׀אַךב֌ךױכֿט, אַלץ העכעך איז דעך קולטוךעלעך משב", נישט עװא֞ס 
-מעך זייף וועךט..." (װי ס'װוא־לט געװען, וען קװא֞ס מעך זייף" װא־לט 
׀אַךנומען אַ ב֌אַזונדעך אא֞ךט" אין זאַץ). אין הױ׀֌טואַץ קומט אוי׀ן 
עךשטן א֞ךט דעך קא֞מ׀֌אַךאַטיוו (מיט ;אַלץ, דא֞ס", אױב֌ ׀אַךאַן), 
דעךנא֞ך דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. 

6. אין אַ ב֌ייזאַץ מיט אַ קא־ניונקטיוו קומט דעך ׀֌עךזאַנװא֞ךט 
אוי׀ן שווייטן א֞ךט (דעם קא־ניונקטיוו ‏ נישט געךעכֿנט): װא֞ס די 
ב֌אַהעל׀עךס הא֞ב֌ן געװא֞לט, הא֞ב֌ן זיי גע׀֌ועלט; װא֞ס עס הא֞ב֌ן גע- 
װא־לט די ב֌אַהעל׀עךס, הא֞ב֌ן זיי גע׀֌ועלט. 

7 נא֞ך אין אַ ב֌ייזאַץ מיט ,װעלכעך (ועלכע, װעלכֿעס), 
אַלס סוב֌יעקט, קומט דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אוי׀ן עךשטן א֞ךט: דעך חב׹, 
וועלכעך הא־ט מי׹ געהא֞ל׀ן 

אינטעךעסאַנט איז די קא֞נסטךוק׊יע: יענעך ׹ינ:,. ׀׊ך הח"- = 
(דאַךף זיין ,װעלכן") עס דאַך׀ֿן זיך מיט אַלע כ֌וחות א֞נכאַ׀֌ן מי׹, די 
׀֌ךא֞לעטאַךישע מלוכה-מאַכט" (,ךויטעך שטעךן). עס לײענט זיך נישט 
שװעך, כא֞טש אין אַ זעלב֌שטענדיקן זאַץ איז דעך ׀֌ךע׀יקס ;עס', װען 
דעך סוב֌יעקט אי ,מי׹", אוממעגלעך. 

8. אין אַן אומדיךעקטעך ׀֌ךאַגע קען דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט קומען 
אי ב֌אַלד נא֞כֿן ׀ךעג׀֌ךא֞נא֞ם, ‏ אי מיט אַן א֞ךט ש׀֌עטעך: איך וייס 
נישט, װו֌ איז ב֌עךל--איך ווייס נישט, וו֌ עס איז ב֌עךל--איך וייס 
נישט, װו֌ ב֌עך? איה 


== .2 2 == 


9 די גךו׀֌ע ,װעמע׀"--סוב֌סטאַנטיװ װעךט ב֌אַטךאַכ װי אַ 
קא֞ניונקשיװ. ׊װײ קא־ניונקטיװן אין אײן זאַץ װעךן ב֌אַטךאַכט װי איין 
קא־ניונקטיװ ; לא־מי׹ גײן, װעך װו֌הין עס גײט;, איך װײס נישט, װעךן 
װו֌הין (עס) גײט. 

0. אין ב֌אַדינגזאַץ א־ן ב֌ינדװא֞ךט קומט דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט 
אוי׀ן עךשטן א֞ךט. 

מי׹ דוכם, אַז ס'איז ׀אךטן אן אונטעךשײ"ך: ,װעל איך אים זען, 
װעל איך אים זא־גן" (=-אויב֌ איך װעל אים זען), און ,איך װעל אים 
זען, װעל איך אים זא־גן (=-אַז איך װעל אים זען. 

1. ב֌יי ׀אַךש׀֌א֞ךטן ;אַז" (779) קען קומען אוי׀ן עךשטן 
א֞ךט סיי דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, סיי דעך סוב֌יעקט: זא־ג אים, עך זא־ל 
קומען--זא־ג אים, זא־ל עך קומען. 

2ם. ב֌יי ׀אַךש׀֌א֞ךטן ,כ֌די" (779) קומט אוי׀ן עךשטן א֞ךט 
דעך סוב֌יעקט: אַ ×§× ×™×€ÖŒ אין ב֌אַק, די ׀אַךב֌ זא־ל שטיין. 

3. יענעך װא֞ךט, שו װעלכֿן ס'איז סוב֌א֞ךדיניךט דעך ב֌ייזאַץ, 
קומט װי מעגלעך נעענטעך שום ב֌יזאַץ. אַזאַ ב֌אַהע׀ט איז נישט גוט 
געב֌ויט: ;הא־ט דעך מלך ׊וגעזא֞גט אַיעדן אַ גךויסע מת֌נה, װא֞ס װעט 
ב֌אַ׀ךײען דא֞ס לאַנד", דאַךף זיין: ;אַ גךויסע מת֌נה אֵיעדן, װא֞ס.." 

4. א֞׀֌ט קומט דעך ב֌ייזאַץ ׊װישן די טיילן ׀ון הױ׀֌טזאַץ: 
,די ׀֌אַנא֞ךאַמע, װא֞ס כ'הא֞ב֌ ׀אַךאַיא֞ךן געזען אין ק׹ים, שטייט מי׹ 
נא־ך אַלץ ׀אַך די אויגן". 

5. זעלטענעך קומט דעך הױ׀֌טואַץ ׊װישן די טיילן ׀ון 
ב֌ייזאַץ: ;א־ן זיי איז אַ שטאַךקעך ס׀ק, אויב֌ מאַזע׀֌עװקע װא־לט געהאַט 
אַ קיום" (ש"×¢)=--ס'איז אַ שטאַךקעך ס׀ק, אויב֌ א־ן זיי װא־לט מאַזע׀֌עװקע...; 
מאין דעם טא־ג װעךט ךעקא֞מענדיךט, אַז די אַךב֌עטעך זא־לן אײינאַךדענען 
קא֞לעקטיווע מיטא־גן" (,וועקעך")=-ס'וועךט ךעקאַמענדיךט, אַז אין דעם 
טא־ג זא־לן די אַךב֌עטעך אײנא֞ךדענען..; ;דעך טינטעך, ב֌ין איך 
געװוֹינט, זא־ל שטיין ךעכֿטס"--איך ב֌ין געװוֹינט, דעך טינטעך זא־ל 
שטיין ךעכֿטס. 

6, נא־ך קא֞מ׀֌לי׊יךטעך איז אַזא ב֌ױי; ,חײםייונה װײסט אי׹ 
נישט, װא֞ס שו ענט׀עךן" ׀֌ך.) =- חײםיונה װײסט נישט, װא֞ס שו 
ענט׀עךן אי׹ (157). 

7. ווען דעך ב֌ייזאַץ (א֞דעך אַ טייל זיינעך) קומט אין א֞נהייב֌ 
ב֌אַהע׀ט, ךעכֿנט עך זיך, לֹגב֌י דעם וועךטעך-סדך אין הױ׀֌טזאַץ, ׀֌אַך 


-- 258 -- 





אַן לא־׹ט", ד. ה. נא־ך אים קומט דעך ׀֌עךוא֞נװא֞ךט ׀ון הױ׀֌טואַץ 
(נישט ךעכענענדיק די אַנטש׀֌ךעכיקע קא֞ניונק׊יע א֞דעך קא־ניונקטיו 
אין הױ׀֌טזאַץ, אוב אַזעלכע זענען ׀אַךאַן). ב֌ײיש׀֌.: איך װעל אים 
זא־גן, װען כ'װועל אים זען -- װען כ'װעל אים זען, װעל איך אים 
זא־גן, -- װען כ'װועל אים זען, דעמא֞לט װעל איך אים זא־גן. 


קא֞מכ֌לי׊יךטע קא֞נסטךוק׊יעס 
8 איין ב֌אַהע׀ט קען אַנטהאַלטן מעךעךע ביזאַ׊ן, דעךב֌יל 
קענען זיי זיין אומא֞׀֌הענגיק איינעך ׀ון אַנדעךן, קא־א־׹דיני׹ט איינעךף 
מיטן אַנדעךן, סוב֌א֞ךדיניךט איינעך שום אַנדעךן 
9, ס'איז ב֌אַקוועם שו סכֿעמאַטיזיךן די ׊יו֌נג ׀ון ב֌ייזאַץ שוםי ‏ 
הױ׀֌טזאַץ און ׊װישן זיך, אַנאַלא֞גיש מיט דעך סכֿעמאַטיזיךונג אט 
די סינטאַגמעס אין איין זאַץ. ב֌ייש׀֌.: 
1) איך ב֌ין דא־ אויסן אויס׊ודעך׊יילן די גךויסע גענא֞ך, װא֞ס 
השם יתב֌ךך הא־ט אויך מיט מי׹, א֞ךימען ב֌על-עביךה, געטון, נא֞כֿדעם, 
אַז עך הא־ט מיך ׀ךיעך אַב֌יסל געשטךא֞׀ט (אַב֌ך.). 
סכֿעמאַטיש: 
איך בין :2 + ןג -; גתנאה 


װא֞ס . + . . . . -געטון 





נא֞׀ֿדעם . . . , . . . . . געשטךא֞׀ט 
סוב֌א֞ךדיניךונג, 
2) איך דאַנק און לױב֌ גא־ט, װא֞ס זיין מחות֌ן וייסט נישטי 
׀ונעם זייגעך, און װא֞ס די װעלט קעךט זיך נישט איב֌עך (ש"×¢) 
איך דאַנק און לױיב֌ גא־ט 


װא֞ס . . . ׀ונעם זײגעך און װא֞ס . . . . . ; איב֌עך 


קא־א־׹דיני׹ונג, 








- 997 = 


3) ס'הא־ט זיך מי׹ אױסגעדאַ׀ֿט, אַז איך װאַקס אינדעךהייך און 
ס'שיט מיך אַךױףאַךױף אין דעך טי׀עך ב֌לויעך יאַךמלקע אַךיין (ש"×¢). 


ס'װא֞ט זיך מי׹ אױיסגעדאַכֿט 








אַז איך װאַקס אינדעךהייך און ס'שיט מיך 





סוב֌א֞ךדיניךונג ׀ון אַ ב֌אַהע׀טן-סיסטעם (807), ד.ה. ׀ון שויי זאַ׊ן 
װא֞ס זענען ׊װישן זיך קא־א־׹דיני׹ט. דעך אונטעךשייד ׀ון דעם ׀אַל 
שום ׀ךיעךדיקן איז, װא֞ס דעך סוב֌א֞ךדיניך-ב֌ינדװא֞ךט קומט דא־ נא֞ך 
איין מא־ל, ב֌אַדינט אַלזא֞ איינשייטיק ב֌יידע ב֌ייזאַ׊ן, ב֌עת אין יענעם 
ב֌ייש׀֌יל הא־ט יעדעך ב֌ייזאַץ זיין אייגענעם ב֌ינדװא֞ךט, 

דאַכט זיך, אַז דעך ׊װײטעך װעג-שוב֌א֞ךדיניךט מיט. אײן ב֌ינד' 
װא֞ךט מעךעךע קא֞א֞ךדיניךטע זאַ׊ן - איז א֞׀֌טעך װי דעך עךשטעך - 
קא־א־׹דיני׹ן סוב֌א֞ךדיניךטע זאַ׊ן. 

4) איז ׀ךייד די׹ געגעב֌ן, אַל׊אײנס איז, װו֌ ׀וס דיינץ 
שטייט (הא֞׀.), 


אַל׊איינס איז 








ט׹י. מוס. . דייבע. שטייט אידי ׀ךייד,, דיה. בענעבן 





אומא֞׀֌הענגיק (קא֞סוב֌א֞ךדיניךונג), 
8 אַז מען גיט שו אים אַ ךעד, װעךט עך ׀אַך׊יטעךט, גלייך 
מען װא־לט אים געװעקט ׀ון יענעך װעלט (׀֌ך.). 
װעךט עך ׀אַך׊יטעךט 


דידי ...סטע ::5:::5:5:::6::::5:6:55:, 


אַז מען גיט שו אים אַ ךעד גלייך,.- װעלט 


אומא֞׀֌הענגיק. 


יידישע גךאַמאַטיק (17) 





-ל', 0בט יז 


6 דעך׀אַך, װא֞ס איך הא֞ב֌ ׀אַךקױ׀ט נישט אַזאַ ‏ גוטן קװאַס 
הא֞ב֌ איך געמיינט, אַז מע װעט מיך קע׀֌ן! (ש"×¢) 
הא֞ב֌ ‏ איך - געמיינט 





אַז מע װעט מיך קע׀֌ן דעך׀אַך 
יב ׹ ב׹ יי אוו א א יי 





װא֞ס איך הא֞ב֌ ׀אַךקוי׀ט נישט אַזאַ גוטן קװאַס 


סוב֌א֞ךדיניךונג. 
וועךטעך.סדך אנאַלא֞גיט מיט 8 194, 
7) ב֌כדי עס זא־ל זיך ׀יךן מיט אַ סדך, װי עס געהעך שו זיין-- 
טךע׀ט, וא֞ס טו איך (ש"×¢) | 
טךע׀ט 





װא֞ס טו איך 





ב֌כֿדי עס זא־ל זיך ׀יךן מיט אַ סדך 


| 
| 


ווי. עסונעה׊ך. שן זיין 


סוב֌א֞ךדיניךונג, 


6 א֞׀ענעך ב֌ײיב֌אַהע׀ט 


0. אַחוץ ב֌ייזאַץ, קען נא־ך זיין אַן א֞׀ענעך ב֌ייב֌אַהע׀ט, 
ד. ה. אַן א֞׀ענעך ב֌אַהע׀ט, סוב֌א֞ךדיניךט שו איין סינטאַגמעת אױי׀ן 
זעלב֌יקן או׀ן, װי אַ ב֌ייזאץ. זײ קענען קלאַסי׀י׊יךט װעךן לט 
זײעךע סוב֌א֞ךדיניך=מיטלען (קא֞ניונק׊יע, קא־ניונקטיוו, א־ן היל׀וועךטעך) 


= 9טע יי 


און לוט זייעךע אייגענע טי׀֌ן (אַ ב֌אַהע׀ט מיט אַ נא֞מינאַטיו, מיט 
אַן אינ׀יניטיוו אאַז"ך). 

ב֌ייש׀֌. מיט קא֞ניונק׊יעס: 

װא֞ס֌: אין דךויסן הײב֌ט זיך א־ן דעך זעלב֌עך האַךב֌סט, װא֞ס 
ב֌יי אים אין דעך ךאַב֌ינעךשעך נשמה (ב֌עךג.). 

אויב֌: אױב֌ מא־׹גן, װעל איך קומען, אױב֌ אַן אַנדעך טא־ג, קען 
-איך נישט. 

א־ן : מיינסט, אַז נא֞ך מא־טל! (,שטעךן"). 

װען; װען נישט די ב֌ייזע װא֞לקנדלעך, געקומען װא־לט זי 
-ב֌אַלד, 

כַ֌די (מיטן אינ׀יניטיו, א֞׀ט מיט , שו"): כ֌די א֞נ׊וקומען אַהין, 
דאַךף מען דוךכמאַכֿן אַ ווייטן ועג. ' 

׀אַךאן נא־ך א היל׀װא֞ךט ,אום', װעךם ב֌אַנו׊ט הי -כ֌ךי' (,אום 
א֞נ׊וקומען'). שי װעךט ב֌אַנו׊ט ;,אום' מיט אַ געשלא֞סענעם ב֌ײב֌אַהע׀ט 
עב֌ייזאַץ) ? 

1. ׹ייך איז אויך ׀א֞ךגעשטעלט דעך טי׀֌ א֞׀ענעך ב֌ייב֌אַהע׀ט 
מיט קאניונקטיו : 

) אין ב֌ייב֌אַהע׀ט איז אַן אינ׀יניטיוו (א֞׀֌ט מיט ,שו"): עך 
װײסט, װא֞ס שו טון; עך הא־ט נישט אין װא֞ס אַךױס׊וגײן; גע׀ינט 
אייך אַן אַנדעךן ׀ון װעמען שו לאַכֿן (אַבֹ֌ך.), 

2) דעך ב֌ייב֌אַהע׀ט ב֌אַשטײט ׀ון קא־ניונקטיוו אַליין: איך װייס 
נישט, ׀אַךװא֞ס; װעט אי׹ דא־ך ׀ךעגן, װי אַזױ (ש"×¢); װעך װײיסט, 
׀ונװאַנען (׀֌ך.). 

3) ׀אַךשידענע אַנדעךע טי׀֌ן: אַ גךויסעך ב֌על.זכ֌ךון, װו֌ עךגעץ 
אַ קךעטשמע. 

2. ס'קומען ׀א֞ך א֞׀֌ענע ב֌ייב֌אַהע׀טן א־ן ב֌אַהע׀טיקע הילם. 
װועךטעך: ,מיינסט, טאַקע!" (--מיינסט, אַז טאַקע?). 


7 א֞׀֌זונדעךונג אין ׊ונוי׀געזע׊טן זאַץ 


3. דעך הױ׀֌טזאַץ, יעדעך אײנ׊יקעך ב֌ייזאַץ, יעדעך טײל 
׀ונעם הױ׀֌טזאַץ (אױב֌ אַ ב֌ײיזאַץ שטייט ׊װישן די טײלן ׀ונעם 
הױ׀֌טזאַץ), א֞׀טמא֞ל (א֞ב֌עך נישט שטענדיק) אויך אַן א֞׀ענעך ב֌ײ. 
ב֌אַהע׀ט וועךן אַ׀֌געזונדעךט, ד. ה. א֞׀֌געטײלט מיט די קא֞מע:אינטא֞נאַ׊יעס, 


- 9060 = 


ב֌ײיש׀֌. : איז ׀ךייך די׹ געגעבן, אַל׊אײנס איז, וו֌ ׀וס דיינע שטייט 
(אינטא֞נאַ׊יע לוט דעך ׀֌ונקטואַ׊יע); ס'הא־ט זיך מי׹ אױיסגעדאַכֿט, אַז 
איך װאַקס אינדעךהייך און ס'שיט מיך אַךױףאַךױף (קא֞מעס העךן זיף 
׀אַך ,אַז" און ׀אַך , און'); דעך נייעך ךא֞מאַן,. װא֞ס כֿ'הא֞ב֌ היינט 
גענומען לייענען, גע׀עלט מי׹ זייעך (אינטא֞נאַ׊יע לוט דעך ׀֌ונקטו- 
אַ׊יע); עך אַךב֌עט כ֌די שו ב֌אַ׀ךידיקן זיין ‏ שטךעב֌ונג שו ב֌ךענגען 
נושן (אינטא֞נאַ׊יע לוט ׀֌ונקטואַ׊יע); ׀אַךװא֞ס. שךײיב֌ט עך נישט (די 
קא֞מע-אינטא֞נאַ׊יע לא־זט אונטעךשיידן ׀ונעם אײינ׀אַכֿן ב֌אַהע׀ט: , ׀אַך+ 
װא֞ס שךײב֌ט עך נישטץ. 

4 א֞ב֌עך װען דעך הוױ׀טזאץ שטײט אינמימן ב֌ײזטץ 195), 
װעךם, דאַכט זיך, דעך עךשטעך מײל ב֌יזאץ נישט א֞׀֌געװנדעךט: יא־ך 
זײ איז אַ שטאַךקעך ס׀ק, אױב֌ מאַזע׀֌עװקע װא־לט געהאט אַ קיום'. 


8 איזא֞ליךטעך ב֌ייזאַץ 


8. ס'קומט ׀א֞ך אַמא֞ל אַ ב֌ייזאַץ א־ן אַ הױ׀֌טואַץ. עך אי, 
אַלזא֞, אַ זעלב֌שטענדיקעך זאַץ, הא־ט א֞ב֌עך סימנים ׀ון סוב֌א֞ךדיניךונג-- 
היל׀וועךטעך. ב֌אַזונדעךס א֞׀ט איז עס אין טיטלען ׀ון וועךק, 

בייש׀ ; װען איך. ב֎֌ין ךא֞טשילד { ׀אַךװא֞ס ב֌יים קעמל איז 
אוױיסגעװאַקסן א הויקעך (דעך וועךטעך-סדך וייזט, אַז ס'אין נישט קיין 
דיךעקטעך ׀ךעגזאַץ): װי איך הא֞ב֌ זיך געלעךנט (אין אַן אמתן 
זעלכ֌שטענדיקן זאַץ װא־לט דעך װועךטעך:סדך געװען: /וי הא֞ב֌ אי 
זיך געלעךנט?. | 

6 אי׹ זעם אין אים װו֌נדעךלעכע ס׊ענעס: װי א קאץ, אַשמײגעך, 
ש׀ילט זיך מים דעך מױז (אַב֌ך.), די אינטא֞נאַ׊יע, ב֌אַ׊ײכנט מיט אַ ׊װײ- 
׀ונקט, װײזט, אַז דעך ב֌יזאַץ ;,װי אַ קאַץ.." איז נישט סוב֌אַךדיניךט ׊ו֌' 
,אי׹ זעט' אַלם שו אַ הױ׀֌טאַץ, נא֞ך ב֌אַהע׀ט מיט אים װי א זעלב. 
שטענדיקעך זאַץ. 

זי ךעדט אס דא֞ס האַךץ, דעך׊ײלט א נײעס: אַז מי׹ אַלע שטאַךב֌ן 
(ש"×¢). ,אַז" דינט נישט שו סוב֌א֞ךדיניךונג, װי ס'איז שו זען' ׀ון דעך 
אינטא֞נאַ׊יע. 

,זײ נישט ב֌ךונגז, אַז אויף מײן װא֞ךט, כ'ב֌ין נישט שולדיק" (א֞׀֌.). 
,אַז" איז כאַךאַקטעךיסטיש ׀ֹאַך א בײזאץ, דא־ א֞ב֌עך דינט עס נישט שו 
סוב֌א֞ךדיניךונג (שי איז דא֞ס נישט אַן אײגנאַךטיקעך ׀֌אַךשטאַךק:װא֞ךט ?. 

נא֞עגט אַהעך ׀אַךװו֌נךעךזאַץ מיט השעךה:מא֞דוס (352). 


זש. ב֌אַהע׀טן-סיסטעם 
1 זאַץ:זאַץ 


7 אַ ׀ךאַזע קען ב֌אַשטײן מעך וי ׀ון איין ב֌אַהע׀ט. אַ 
עךו׀֌ע ב֌אַהע׀טן (נישט מעך וי איין ׀֌ךאַזע, װא֞ס זענען ׀אַךב֌ונדן 
׊װישן זיך דו׹ך היל׀װעךטעך און אינטא֞נאַ׊יע א֞דעך דו׹ך ב֌לויזעך 
אינטא֞נאַ׊יע, הייסט ב֌אַהע׀טן-סיסטעם, 

8 ס'וענען ׀אַךאַן שוויי מינים ׀אַךב֌ינדונג ׀ון ב֌אַהע׀֌טן: דו׹ך 
ב֌ינדוועךטעך, און א־ן היל׀וועךטעך. אַחוץ דעם קען מען אונטעךשיידן 
׀֌אַךב֌ נדונג ׀ון זאַץ מיט זאַץ, זאַץ מיט א֞׀ענעם ב֌אַהע׀ט, א֞׀֌ענעם 
ב֌א׊ַהע׀ט מיט א֞׀ענעם ב֌אַהע׀ט. 

9. ס'ענען ׀֌אַךאַן ׀֌אַלן (ס'׹וב ב֌ײ א ב֌אַהע׀טונג א־ן הילם. 
װעךטעך), װען ס'איז שװעך שו ב֌אַשײדן, שי הא֞ב֌ן מי׹ שו מון מיט 
אַ ב֌אַהע׀טן-סיסטעם א֞דעך מיט אַ ׊ונוי׀געזע׊טן ב֌אַהע׀ט. אַזעלכע ס׀ק. 
י׀֌אַלן לעז איך (אין דעם ב֌וך) דא֞ס ׹וב לטובת ׊ונוי׀געוע׊טן ב֌אַהע׀ט. 
א֞ט איז אַ ב֌ײש׀֌יל, װו֌ נא֞ך אַן אינטא֞נאַ׊יע-אנטעךשײד גךענע׊ט א֞׀֌ אַ 
סיסטעם ׀ון אַ ׊ונוי׀געוע׊טן ב֌אַהע׀֌ט: ,...און הא֞ב֌ן געכאַ׀֌ט א מיאו׀ן 
׀֌סק ׀ון עזךיאל דעם שמש: קידעך זא־לן נישט הא֞ב֌ן קײן מבע שו 
:ק׹יכן ׀֌ךעמדע מענטשן אין ׀֌נים אַךין" (ש"×¢). איך נעם דא֞ס א־ן ׀אַך 
אַ סיסטעם; װען א֞ב֌עך א֞נשטא֞ט דעך ׊װײ׀ונקט-אינטא֞נא׊יע זא־ל זײן אַ 
קא֞מע-אינטא֞נאַ׊יע, װא־לט מען עס גיכעך געדאך׀ט װאַלטן ׀֌אַך אַ 
-׊ונוי׀געזע׊טן ב֌אַהע׀ם, 

0 א֞ט זענען אייניקע ב֌ינדװועךטעך, װא֞ס ׀אַךב֌ינדן ב֌אַהע׀טן 
:׊װישן זיך: אַב֌י, א֞ב֌עך, א֞דעך, אויך, אויסעךדעם, און, אַזױ אַז, 
א֞ט--א֞ט, אי--אי, אַמא֞ל--אַמא֞ל, אַנישט, דא־ך, ד.ה. (דא֞ס הייסט, 
װוא־׹ים, נא֞ך, נישט--נישט, נישט נא֞ך--נא֞ך אויך (דעך עךשטעך ,נא֞ך" 
קען ׀אַךב֌יטן װעךן אױיף ב֌לויז', דעך ׊וייטעך איף נייעךט'), 
סיידן, ׀ון איין זייט--׀ון דעך אַנדעךעך זייט, ׀ונדעסטוועגן. 


ה ש גייט )6 


= 202 זי 


1, בייש׀֌ילן ׀ון ב֌אַהע׀טונג ׀ון זאַץ מיט זאַץ דו׹ך 
ב֌ינדװועךטעך: 

און: איינמא־ל הא־ט זיך געטךא֞׀ן און אין דעם שטעטל איך 
געב֌ויךן געװא֞ךן אַ געניע (׀ך.); די קךיע גייט און ב֌ךעגן נעמען 
ב֌ךייט דעם װאַסעך-ײא֞ך אויף אַקסלען (הא֞׀֌.); דעך מענטש יזינדיקט 
און דעך הא־ן אין די כ֌׀֌ךה; עךשטנס (און דא֞ס איז דעך עיקך ׀ון 
אַלע עיקךים), מע גייט נישט אין חד׹ (ש"×¢). 

אַזוי אַן: עך הא־ט געלײינט הויך, אַזױ אַז אַלע הא֞ב֌ן געהעךט. 

מע דאַךף דא֞ס אונטעךשײדן ׀ונעם ׊וני׀נעזע׊טן ב֌אַהע׀ט: ,עך 
הא־ם געלײענט אַזױי הױך, אַו אַלע הא֞ב֌ן געהעךט'. אלס ב֌יזאץ דינם 
;אז אַלע הא֞ב֌ן געהעךם" ׀אַך אַ כאַךאַקטעךיסטיק ׀ון דעך הױכקײט 
׀ון לײענען, אַלס זעלב֌שטענדיקעך ב֌אַהע׀ט אין ב֌אַהע׀טן.סיסטעם גים' 
;אַזוי אַז אַלע הא֞ב֌ן געהעךט' נא֞ך שו װיסן דעם ךעװלטאט ׀ון דעך 
הויכקייט ׀ונעם לײענען. אױיך די אינטא֞נאַ׊יע איז גא־׹ א ׀֌אַךשיךענע. 
ב֌ײים ׊ונוי׀געזע׊טן ב֌אַהע׀ט און ב֌אַהע׀טןסיסטעם, 

װא־׹ים; אַמעךיקע הא֞ב֌ן מי׹ נא־ך נישט געזען, װא־׹ים מי׹' 
זענען נאַך אין , קעסטלגאַךטל" (ש"×¢). 

נא֞ך ; אַלע יידן קענען זיין חזנים, נא֞ך דא֞ס ׹וב זענען 
זיל הייזעךיק. 

9, אַן אײגנאַךטיקע (אמת, נישט ידישלעכע) ׀אַךב֌ינדונג? ,...װעךן 
׀ונאַנדעךגעטײלט דו׹כן נו׹ל, ׀ון װא֞ס די אַךב֌עמעך זענען זײעך אומ. 
׊ו׀ךידן" (,ךויטעך שמעךן")-ב֌עסעך: און דעך׀ון זענען די אךב֌עטעך..: 
,גךו׀֌עס אַךב֌עטעך זענען געגאַנגען איב֌עך די װאַךשמאַטן און קךא֞מען. 
׀֌אַךלײגנדיק די אַךב֌עטעך און א֞נגעשׂטעלטע שו װאַך׀ן די אַךב֌עט, 
װא֞ס עס איז גלײך דעך׀ילט געװא֞ךן" ({עמעס)-ב֌עסעך: און דא֞ס איד 
גלייך...". ׀אַך א֞ט דעך קא֞נסטךוק׊יע הא֞ב֌ איך נא־ך נישם קײן א֞ךט 
אין דעך סיסטעם. , 

3. ב֌ייש׀֌ילן ׀ון זאַ׊ן-׀אַךב֌ינדונג א־ן היל׀װאךטעך: נעמט אַ 
טוי אויף זיי שו ׀אַלן, װאַךעמט זיי די זון מיט שטךאַלן, װעךן 
׀עלדעך ׀ול מיט גא־לד (מאַני לייב֌); איך װעל אייך געב֌ן שו ׀אַךשטײין, 
װועט אי׹ ׀אַךשטיין (ש"×¢); זי הא־ט אַ מאַן, איז עך אַ שטומעך; געהייסן 
הא־ט עס--מען איז געקומען געוװוֹיך װעךן, װי די קינדעך לעךנעך 
(א֞׀֌-); זע איך ׀ונדעךווייטן, ׀ון װעלדל גייט אַךױס אַ הויכעך שװאַך- 
׊עך ׀לעק (טייטש); טךעטט ייך, ס'קומט א־ן א לאַנגעך הייסעף" 


=וךיכס2 = 


זומעךטא֞ג (גא־ד.); ׀אַך מענטשן ׀ון אַ קליינעך מד׹גה װעט זי זיין 
׀שוט אַ װו֌נדעךשיינע מעשה, זײי װעט גלאַט געכעלן דעך ׀֌ךא֞סטעך 
׀֌שט (אַבֹ֌ך); עסט, נישט שעמט זיך; מי׹ הא֞ב֌ן געטון װי דעך מנהג 
איז: אַךא֞׀֌גענומען אונזעךע ׀אַךאַיא֞ךיקע היל׊עךנע שװעךדלעך ׀ונעם 
ב֌וידים... (ש"×¢); אַלע לוי׀ן, לוי׀ן מי׹ אויך (ש"×¢); ׀ון ׊ו׀יל עסן 
קען מען שטאַךב֌ן--׀ון ׊ו׀יל ׀אַסטן קען מען שטאַךב֌ן (ב֌עךנשטיין); 
ב֌ךוין זענען ׀עלדעך, נא־ך ב֌ךױנעך די שניטעך (א֞לדמאַן); װא־לט 
איך געװען אַ ׹ב, קען איך נישט קין ת֌וךה; גיב מי׹ דעם אַדךעס-- 
גיי איך ב֌אַלד אַהין ; אױסזא֞גן דא֞ס דעם ךב֌ין הא֞ב֌ן מי׹ נישט געטא֞ךט: 
די ב֌אַהעל׀עךס הא֞ב֌ן אונז געהאַלטן אין דעך מו׹א (ש"×¢). 


זי ךעדם אס דא֞ס האךץ, דעך׊ײלם אַ נײעס: אַז מי׹ אַל֌ע 
שטאַךב֌ן (ש"×¢). ;אַז" דינם דא־ נישטם שו ב֌אַהע׀טנג (806). 

4 ,עך זא־גט, עך װײסט ׀ון גא֞ךנישט" אַזאַ קא֞נסטךוק׊יע הײסט 
׀ך"יע אומדיךעקטע ךײד, שום אתטעךשײד ׀ון אײגנטלעכעך 
אומדיךעקטעך ךײד: ,עך זא־גט, אַז עך װײסט ׀ון גא֞ךנישט', און ׀ון 
דיךעקטעך ךײד: ,עך זא־גט: איך װײס ׀ֿון גא֞ךנישט". 

5. אַמא֞ל קומט אין זאַץ אַלס זײטיקע א֞נמעךקונג שום 
אַנדעךן א֞דעך אַלס דעךקלעךונג שום אַךױסזא֞ג-או׀ן, נישט שום 
אינהאַלט גו׀א ׀ונעם זאַץ. אַזאַ זאַץ קען מען ךו׀ן ב֌אַמעךקזאַץ 
(׀אאסאסתת׀קח 08×°8804). עך קומט א־ן אַ ב֌ינדװא֞ךט און הא־ט אַ ס׀֌ע׊י׀ישע 
אינטא֞נאַ׊יע ׀ון קלאַמעךן: ׀אַךנידעךיקטע שטימע, גיכעךעך טעמ׀֌, 
׀֌ױיזעס ׀ון ב֌יידע זייטן (מע שךייב֌ט א֞׀֌טמא֞ל קא֞מעס, נישט קיין 
קלאַמעךן, א֞ב֌עך די אינטא֞נאַ׊יע איז, דאַכֿט זיך, אַלעמא֞ל די זעלב֌יקע). 
ב֌ייש׀֌.: קומט, זייט מוחל, שום טיש{ עך הא־ט, נישט אויסגעךעדט 
זא־ל עס זיין, ב֌אַלד נא־ך מיטא־ג געכאַ׀֌ט אַ דךעמל (אַב֌ך.); זי הא־ט, 
זא־ל זיך אי׹ ג׹ינג שלוקעך׊ן דא־׹ט, מיט איךע מעשיות זיעך ׀יל 
אויף שלמהלען געװיךקט אַבֹ֌ך); איינע ׀ון די דא֞זיקע זאַכֿן הייסט, 
׀אַךשטייט אי׹ מיך, מיט דעם נא֞מען ,די קליאַטש9? (אַב֌ך.) { א֞ךימע 
קינדעך זא־לן נישט אַךומגין, איך ב֌עט איב֌עך איעך כ֌בוד, מיט די 
׀֌ו׀֌קעס אינדךויסן (ש"×¢). 

6 אין אַזאַ ׀֌ךאַזע, װי ,עך הא־ט, זא־גט מען, געהאַנדלט מיט א ׀֌ךיץ", 
נעמען מי׹ א־ן זא־גט מע" ׀אַך אַ ב֌אַמעךקזאץ; װען דעך דא֞זיקעך זאַץ 
זא־ל זײן ,װא֞גיקעך', גךעסעך, און דעך ׊װײטעך, אַדךב֌א, קלענעך, ׊.ב֌, 


64 == 


;קום! הא־ט מען אים געהײסן", װא־לטן מי׹ געהאַלטן , הא־ט מען אים 
געהייסן? ׀אַךן א,קעךן" ׀ון דעך ׀֌ךאַוע (און עקום" װא־לט נעװען 
׊יטיךטע ׹ייד), 


זאַץ+א֞׀֌ענעך ב֌אַהע׀ט 


7. דו׹ך ב֌ינדװעךטעך: אַב֌י יא־׹ן -- ׊ךות װעט זיין; געזען, 
געחלומט, שי געהעךט--א֞ב֌עך ךעדן וועגן עם, ךעדן אַלע (װא֞ךא֞ב֌ייטשיק); 
קיין גךויסעך למדן נישט, נא֞ך ת֌הילים ׀אַךן דאַװענען, עיןיעקב 
נא֞כֿן דאַװענען, און ב֌יינאַכֿט אַ ׀֌ךק משניות (׀֌ך.). 

8. אַ ב֌אַזונדעך טי׀֌: דא֞קטױיךים, און נישט קיין יונגע, הא֞ב֌ן 
זיך ׀ון אים מייאש געװען (נס.)==דא־קטוי׹ים הא֞ב֌ן זיך ׀ון אים מייאש 
געווען, און נישט קיין יונגע. 

9. א־ן היל׀וועךטעך (דעךקא֞נען, אַז דא־ איז שויי ב֌אַהע׀טן, 
נישט איינעך, קען מען אַמא֞ל לױטן װעךטעך.סדך, אַמא֞ל לוט דעך 
א֞נװעזנהײט ׀ון אַ ׀֌ךא֞נא֞ם, לוט דעך אינטא֞נאַ׊יע א'אַ קךיטעךיען 

נישט היינט מא־׹גן -- עס װעט דא־׹ט מון זיין אַן אומגליק 
חס:ושלום (ש"×¢); וען סװוא֞לט געװען איין ב֌אַהע׀ט, װא־לט געװען: 
,נישט היינט מא־׹גן װעט דא־׹ט מון..." און אַן אַנדעך אינטא֞נאַ׊יע. 

ב֌עטן ב֌יי אים--דא֞ס װעל איך קײנמא֞ל נישט. 

עך אַלין זא־ל ע׀֌עס ׊וקלעךן--דא֞ס נישט (ש"×¢) 

אַשטומע נשמה, ויל ךעדן מיטן ב֌וךא און הא־ט קיין אַנדעך 
לשון נישט (׀֌ך.); ;אַ שטומע נשמה" ש׀֌ילט די ךא֞ליע ׀ון אַ 
׀֌ךעדיקאַטיװון נא֞מינאַטיוו ב֌יי אַ נישט ׀אַךאַנענעם סוב֌יעקט (683); 
װען עס װא־לט געװען אַליין אַ סוב֌יעקט אין דעם זאַץ, װא־לט די 
אינטא֞נאַ׊יע געװען אַנדעךש: ,אַ שטומע נשמה וויל ךעדן..". 

אַזױ לעךנען, װעלן מי׹ זיין שלעכֿטע ב֌על-מלא֞כֿהס (מוועקעך"); 
ווען סװא֞לט געווען איין ב֌אַהע׀ט, װא־לט ׀אַך ;אַזױ לעךנען" געװען 
אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (, ׀ון" אדג"ל). 

מיך ךו׀ט מען זלמן, דעך טאַטע הייסט קלמן.. -- די גאַנ׊ע 
מש׀֌הה! דעך לע׊טעך ב֌אַהע׀ט ש׀֌ילט די ךא֞ליע ׀ון ׊ַ ׀֌ךעדיקאַטיון 
גא֞מינאַטיוו ב֌יי אַ נישט ׀אַךאַנענעם סוב֌יעקט (683). 


-- 2695 -- 


3 סיסטעם ׀ון שוויי א֞׀֌ענע ב֌אַהע׀טן 


0. ב֌ייש׀֌ילן : ׀א֞ךן איב֌עךן דניע׀֌עך -- און נא־ך מיטן ׀֌אַךא֞ם 
דעך׊ו! (ש"×¢); אַ משכ֌ון שו ׀אַךזע׊ן, אַב֌י אַ גבי׹ שו זיין!; איך -- 
לאַכן !?; זיין דאַװענען--׀֌ס! (ש"×¢); אויס קהל--אַ קוסטאַךן:געזעלשאַ׀ט, 
אויס ת֌למוד:ת֌וךה -- אַ יידישע ךאַטן:שול (זעמעס"); זונטיק ב֌ולב֌ע, 
מא־נטיק ב֌ולב֌ע..; הוךאַ ים:קא֞טעךס! (ש"×¢). 


4 ׀א֞ךמאַלע ב֌אַזונדעךהייטן 


1 איך קען זיך דא־ נישט אַ׀֌שטעלן אויף כ֌ללים ׀ון וועךטעךי 
סדך אין ב֌אַהע׀טן-סיסטעם. כֿיוועל נא֞ך אילוסטךיךן מיט ב֌ייש׀֌ילן די 
׀א֞ךמאַלע ךא֞ליע ׀ון וועךטעך-סדך ׊וזאַמען מיט אינטא֞נאַ׊יע: 

עך זע׊ט זיך אונטעךן אױיוון: אים איז קאַלט (מא־טיוי׹ונג). 

עך זע׊ט זיך אונטעךן אויון -- אים איז װאַךעם (ךעזולטאַט). 

2. אין אַ סיסטעם קומט געוויינלעך איין ב֌אַהע׀ט א֞׀֌געזונדעךט 
׀ונעם שווייטן. דא֞ס דינט אַמא֞ל ׀אַך אַ ׀אַקטא֞ך ׀ון וועךטעך.שיונג, 
װי אין ב֌אַקאַנטן ש׀֌אַס: /שו װא֞ס זא־לט אי׹ געזונט זיין?" א֞נשט. 
;שו װא֞ס, זא־לט אי׹ געזונט זיין?7. 

3 אין אַ שווייטן ב֌אַהע׀ט װעךן א֞׀֌טמא֞ל ׀אַךש׀֌א֞ךט וועךטעך, 
װא֞ס זענען שוין געװען אין עךשטן 

היל׀װעךטעך: קלענעך װעךן די מענטשן, דךא֞ב֌נעך די מ׊ווֹת, 
שטויב֌יקעך די עביךות (׀֌ך.). 

ב֌אַטייטיקע טיילן ׀ון סינטאַגמעס: זי ויל לאַכֿ, שטי׀ן, קושן 
זיך--זא־ל זי (׀֌ך.). 

גאַנ׊ע סינטאַגמעס א֞דעך גךו׀֌עס סינטאַגמעס: שװאַך׊ע אַ שן 
ךייסן מי׹, ךויטע לא־זן מי׹ שטיין; דא֞ס ב֌עסטע ׀עךד ב֌אַדאַךך ה בב֌ן 
אַ ב֌ייטש, דעך קליגסטעך מענטש--אַן ע׊ה (ש"×¢. 


קא֞מ׀֌לי׊יךטע סיסטעמען 


4 ב֌אַהע׀טו-סיסטעמען קענען הא֞ב֌ן זײעך אַ ׀אַךשידני 


אַךטיקן ב֌ו: 
די ב֌אַהע׀טן זענען ׀אַךב֌ונדן כ֌סדך אײנעך מיטן אַנדעךן: 


אייזי.. טי 
/ = 

: {ש ׹ג 

ו 


- 260 = 


מע טוט אויס דא֞ס העמד און מע ׀אַךקני׀֌ט דעם אַךב֌ל און מע גייט 
׀֌אַװא֞ליע ב֌יזן האַלז אין װאַסעך (ש"×¢); געשטא֞ךב֌ן, ב֌אַגךא֞ב֌ן, אַךא֞׀֌ 
׀ון מאַךק. 
2 די עךשטע שוויי זענען ׀אַךב֌ונדן ׊װישן זיך, און די גאַנ׊ע 
׀֌א֞ך -- מיטן ד׹יטן: שי דו װילסט שי ניין -- גיין װעסטו; ׀ךום און 
עךנסט אין זיין ׀֌נים, שטיל לױכטן אים די אױגן: עך גייט טון 
אַ משווה (׀֌ך.). 

3 די לע׊טע שוויי זענען ׀אַךב֌ונדן ׊װישן זיך. און דעך 
עךשטעך- מיט דעך גאַנ׊עך ׀֌א֞ך: עך הא־ט נישט ׀אַךשטאַנען, װא֞ס 
הייסט דא֞ס: אַ יינגל זא־ל זיין שטענדיק ׀אַךטךאַכט און דעך קא֞׀֌ זא־ל 
אים ליגן ווייס איך װו֌ (ש"×¢). 

4. דעך עךשטעך מיטן לע׊טן זענען ׀אַךב֌ונדן, און דעך מיטלסטעך 
קומט ע׀֌עס װי ,איינגעשלא֞סן" אין דעך גךו׀֌ע: אַ ייד אין נ׀טך 
- געװא֞ךן -- אײיב֌יק לעב֌ן קען מען נישט -- טוט מען אים זיין ךעכֿט 
(׀֌ך.); װא֞ס איז עך -- אַ יידענע, עך זא־ל װיינען?! (ש"×¢); װא֞ס איך 
דא־--אַ מאַךק, װא֞ס אי׹ טומלט אַזױ? ' 

׀אַךאַן, ׀אַךשטייט זיך, נא־ך קא֞מ׀֌לי׊יךטעךע קא֞נסטךוק׊יעס. 


8 גךענעץ:דעךשיינונגען . 


5 די ש׀֌ךאַכֿלעכֿע דעךשיינונגען זענען דא֞ס ׹וב שו קא־מ- 
׀֌לי׊יךט, אַז מע זא־ל זיי קענען גךינטלעך אַנאַליזיךן מיט אַזעלכע 
גךאַב֌ע אינסטךומענטן און ךוב֌ךי׊יךן אין אַזעלכע גךא֞ב֌ע סכעמעס, װי 
די, װא֞ס זענען געגעבן ב֌יז אַהעך. דא֞ס הייסט נישט, אַז די דא֞זיקע 
אַנאַליז:-אינסטךומענטן און סכֿעמעס זענען נישט נײטיק: דא֞ס היסט 
נא֞ך, אַז זיי זענען װייט נישט גענוג. אויף יעדן שךים און ט׹יט 
טךע׀ן מי׹ איב֌עךגאַנג-דעךשיינונגען, גךענעץ-דעךשיינונגען. 

כ'וע?×€ דא־ אַלס אאילוסטךאַ׊יע שו דעם, װא֞ס ס'איז נא֞ך װא֞ס 
געזא֞גט װעגן ׀֌אַךשידנאַךטיקײט ׀ון ש׀֌ךאַך-׀א֞ךמעס, ב֌אַךיךן עטלעכ 
איב֌עךגאַנג:-דעךשיײינונגען ׊װישן ב֌אַהע׀֌טןףסיסטעם און נידעךיקעךע 
קא֞נסטךוק׊יעס. 

6. די קא֞נסטךוק׊יע: ,עך גע׀עלט מי׹, דעך יונאַטש" איד 
אױב֌ן ב֌אַטךאַכט געװא֞ךן אַלס ב֌אַהע׀ט, װא֞ס אַנטהאַלט אַן אַ׀֌א֞ױ׊יע- / 
א֞ב֌עך דעך אײגנאַךטיקעך װעךמעך-סדך און די אײגנאַךטיקע אינטא֞נאַ׊יע / 


, 9 
: 6 
. 





הי קסע = 


׀ון ,דעךגאַנ׊ונג" (אַךױסגעזא֞גט אַ געדאַנק ;עך גע׀עלט מי׹", דעךנא֞ך- 
זיך דעךמאַנגט אױסטײטשן, װעך איז דעך {געך) שװינגם א֞נ׊ונעמען, אזֹ 
מי׹ שטײען דא־ אוי׀ן גךענעץ ׀ון אַ סיסטעם (=אַ זאַץ מים אַן א֞׀ענעם 
ב֌אַהע׀֌ט). 

7. נא־ך קלא֞ךעך איז עס אין אַזאַ קא֞נסטךוק׊יע: ,דעך גײַסט - 
עך קא־כט'", װו֌ ס'איז שװעך שו ב֌אַטךאַכטן ,דעך גײסט-עך' אֵַלם ׀֌אַךאַ. 
לעלע סוב֌סטאַנטיװן. דא־ הא֞ב֌ן מי׹ שו מון מים אַן ,איזא־לי׹טן סוב֌יעקט' 
;דעך גײסט" הא־ט געזא֞לט ׊יען ׊וֹ זיך דעם ׀֌עךזא֞גװא֞ךט, איז געקומען 
דעך ׀אַךטךעטװא֞ךט ,עך' און ׀אַךנומען דעם א֞ךט ׀ון סוב֌יעקט, 
א֞׀֌שטױסנדיק דעם ;אמתן" סוב֌יעקט אין אַ ב֌אַװנדעך ב֌אַהע׀ם). מי׹ 
שטײען דא־ אוי׀ן גךענעץ ׀ון אַנאַ קא־לוט (געב֌ךא֞כענעך זאַץ". 

,די שװעסטעך-זיי קען װעך-נישט-װעך". שי איז דא־ ;די שװעסטעך" 
אַ נא֞מינאַמיװ שי אַן אַקװאַטי? 

8 װײמעך, אין דעך ׀ךאזע: ;טךע׀ט דיך 8 קול, מײן 
געטךײעך, א קויל ׀וןן דעם שונא, דעם הנטן איך נעם דיך א׹ים 
׀ונעםם ׀ייעך..."--װא־לט מען ׀֌א֞ךמאַל געקענט א֞ננעמען, אַז ,אַ קױל ׀ון 
דעם שונא" איז אַן אַ׀֌א֞זי׊יע שום עךשטן ,א קױל'. א֞ב֌עך אַן אַ׀֌א֞י׊יע 
איז ב֌כלל נישט א֞׀֌הענגיק ׀ונעם קא֞נטעקסט: מע קען זא־גן: ,די מדינה 
הא֞לאַנד', ;אַ שטומע נשמה-אַ ײידישעך ׀ישעך' אדג"ל. מע קען א֞ב֌עך 
נישט זא־גן, אַךױסגעךיסן ׀ון קא֞נטעקסט. ,א קױל-אַ קויל'. דעךיב֌עך 
שמײםט דא־ די אַ׀֌א֞זי׊יע אוי׀ן גךענעץ ׀ון אַ ב֌אַזונדעך ב֌אַהע׀ט. 

9. שו דעך זעלב֌יקעך קאַטעגא֞ךיע געהעךט: ;איז אינעװײניק 
דא־ אַ הונט, נישטם קײן הנט, נא֞ך אַ װא֞לף"' (ש"×¢). ;נישט קײן הנם" 
ש׀֌ילט די ךא֞לע ׀ון אַן אַ׀֌א֞זי׊יע שו ;א הונט". א֞ב֌עך די אינטא֞נאַ׊יע 
און דעך מײן דעךנענטעךן עס שו אַ ב֌אַזונדעך ב֌אַהע׀ט, 

0, אוי׀ן גךענעץ ׀ון ב֌אַהע׀ט שטײט אַן אױסגעטײלטעך אינ׀יי 
ניטיװ, ב֌אַזונדעךס, װי ס'טאַכט זיך אַמא֞ל, װען עך הא־ט די אינטא֞נאַ׊יע: 
׀ון אַ טיךע. (מעגן--מעג עך, קענען-קען עך. 

1 אַ װענדוננ איז אַ ב֌אַזונדעך ב֌אַהע׀ט, נא֞ך ענגעך ׀אַךב֌ונד 
מימן ׊װײמן ב֌אַהע׀ט, װי ב֌ײ קא־א־׹דיני׹ונג. 

9 ׀א֞ךמאַל דאַךף מען האַלטן ׀אַך אַ ב֌אַזונדעך ב֌אַהע׀ט אַ זעלב֌- 
א נא֞טינאַטיו, װא֞ס קומם א֞נשטא֞ט אַן אַ׀֌א֞זי׊יע. אַזאַ קא֞נסטךוק׊יע, 

י ,א֞ט ב֌ין איד אַנומלטן געװען ב֌ײ אײנעם אַ דא־קטא־׹, טאַקע אײעךעךי 
אַ כ֌אַקאַנטעך", דעךמא֞נט א־ן אַזאַ קא־א־׹דיני׹ונג ׀ון זאַ׊ן, װו֌ אײנעך אי 


= 208 == 


א ב֌אַמעךקואץ: ;א֞ט ב֌ין איך אַנומלטן געװען ב֌ײ אײנעם א דא־קטא־׹ 
קעס איז מאַקע אײעךעך א ב֌אַקאַנטעך)." 

3 אנאַלא֞גיש מיםט נא֞מינאַטיװ אוי׀ן א־׹םט ׀ון אַ׀א֞י׊יע איז 
גא֞מינאַטיװו אוי׀ן א֞ךט ׀ון סוב֌א֞ךדיניךטעך סינטאַנמע. אַזאַ נא֞מינאַטיה 
דעךמא֞נט כ֌מעט שטענדיק א־ן א זאַץ, װו֌ ס'איז ׀אַך׀עלט דעך ׀֌עךזא֞נװא֞ךט, 
ב֌ייש׀֌, : די ײדן, אין שב֌תדיקע מלב֌ושים, דיקע שיגא׹ן אין די מײלעך, 
וענען געשטאנען אין קו׀֌קעס (א֞׀֌.); איב֌עך דעך גאס זענען געװען 
׊עשא֞טן יונגעלײט, די העמדעך, א־ן אַךב֌ל, אַךײנגעשטעקט אין די הױון, 
און געש׀֌ילט אין ;ב֌א֞ל" (א֞׀֌.); לאַמטעךן און װו֌נדעךשטעקן אין האַנט, 
איז דעך זײדע געקךא֞כן איב֌עך די ב֌לא֞טעס ׀ון גלו׀֌סק און מועיאַ. 
דעוקע (נאד.){ אין קיעװ אוי׀ן גאַס, די אױגן נאַס, זישט אַ מײדעלע 
אַ שיינע, 

4 נא֞ענט אַהעך שטײם א ב֌ײזאַץ, װו֌ ס'׀עלט דא֞ס סוב֌א֞ךדיניך. 
היל׀װא֞ךט: אין א֞װנט, ׊װײאײגעלע איז מיטם דעך שג אַהײם געקומען, 
הא֞ב֌ן אי׹ די שװעסטעך אן עךדן שיסעלע דעךלאַנגט (לוךיע) 

9. מים אן אַנדעך סא֞ךט דעךשינונג הא֞ב֌ן מי׹ שו מון. אין 
שזעלכע ׀֌אַלן: 

אין גא־׹טן זענען געשמאַנען ךױזנב֌ײמלעך ׊װײ, אױף אײנעם זענען 
װײשע, אוי׀ן אַנדעךן זענען ךימע ךױזן געװאקסן (לוךיע). שי אין דא־ 
| (אחושן א֞נהײב֌ ׀֌ךאַזע) ׊װײ ב֌אַהע׀טן נא֞ך דעך עךשטעך נישט קײן 
׀ולעך, א֞דעך נא֞ך אײן ב֌אַהע׀ט מיט גלײכאךטיקע סיטאַנמעס ? װען 
ס'װא־לט געװען: ;,אויף אײנעם זענען װײסע ךױזן געװאַקס, אױ׀ן אַנדעךן 
ךויטע"--װא־לט עס געװיס געװען ׊װײ ב֌אַהע׀ט. אַזױ א֞ב֌עך, ב֌ײ ‏ דעך 
אינטא֞נאַ׊יע און דעם װעךטעך.סדך, װי אין טעקסט, איז עס נישט אאַ 
אײנ׀אַכע דעךשינונג, מע קען עס א֞נךו׀ן: ׊װײ ב֌אַהע׀טן מיט שות֌׀ותע 
;שונטאַנמעס (װעךטעך). די סכעמע װעם זײן אַאַ: 

ךױץןי. -- עענען|וענען געװאקסן 

יו 0 וו איינעם 0 אַנדעךן 
סיאיז טאַקע אײן סכעמע, א֞ב֌עך א קא֞מב֌ינאַ׊יע ׀ון ׊װײ. 
נא־ך ב֌ײש׀֌ילן; ' 
איך נישט אי- און זי נישט מי׹ קײן װא֞ךט נישט געזא֞נט (נס). 


טיה 


איך | און זײ ‏ - - - נישם געא֞נט 


יק 


נישם אי׹ נישט מי׹ קײן װא֞ךט 

װי דאַךף מען יא־ און װי דאַךף מען נישט שךײב֌ןז (,װעקעך'. 

׀ון אַלטן שטאַם ׀ון מינעם, ׀ון אַלטן זאַ׀֌ט נא־ך שע׀֌ איך יגע: 
קךאַ׀֌ט, נא־ך זויג איך אַלטע װײנען (הא֞׀.). 

6, נא֞ענט שו דעך דעךשיננונג ׀ון ׊װײ ב֌אַהע׀טן מיט שות֌׀ֿותע 
װעךטעך איז אַמא֞ל די דעךשיײננונג ׀ון איב֌עךגעחזךטע גךו׀֌עס? 
(,׀֌לעא֞נאַזם"). 

דא֞ס עךשטע װא֞ךט א֞דעך די עךשטע װעךטעך ׀ון זאַץ װעךך 
אַמא֞ל איב֌עךגעחזךט אין סוף זאַץ (אַמא֞ל אין אַן אַנדעך סדך) דא֞ס 
קומט, ווייזט אויס, דעך׀ון, װא֞ס די געהעךיקע ׀א֞ךשטעלונגען זענען 
שטאַךק דעךװעקט ב֌יים ךעדעך און עך ב֌אַנוגנט זיך נישט מיט דעם. 
װא֞ס עך זא־ל זיי אויסדךיקן אין וװועךטעך נא֞ך איין מא־ל. 

שי איז עס אַ דיאַלעקמישעך שטךיך א֞דעך אַ אינדיװידועלעך? 

ב֌ייש׀֌ : זא֞לסט נישט גיין שום טייך זא֞לסטו נישט גײין!; װא֞ס 
װעט מי׹ ב֌ליב֌ן װא֞ס? וו֌ װעל איך נעמען אױף א֞׀֌׊א֞לן אין מיל 
אַךײין װו֌? װעך װעט מי׹ אױסהאַלטן מיינע קינדעך װעך? (ש"×¢)×  
הא־ט זיך נא־ך קיינעך נישט געגלױב֌ט, אַז דא֞ס קינד זא־ל ב֌לייב֌ן לעב֌ן 
זא־ל דא֞ס (ש"×¢); אַז זי שווייגט ׀ון שלעכֿטקײט שװייגט זי (ב֌עךג.)- 

7 אַן אַנדעך סא֞ךט איב֌עךחוךונג הא֞ב֌ן מי׹, װװען סקומט" 
׊וֹליב֌ אונטעךשטךײיכֿונג א֞דעך ׊וליב֌ געװװיסע סטיליסטישע ׊װעקן: 
קיינעך,,. קיינעך קען מי׹ נישט העל׀ן; קומט, קומט, גיכֿעך, גיכֿעךו 
לוי׀ט, לוי׀ט, שנעלעך, שנעלעך! 

8, די אַלע דעךשיינונגען זענען ,געזע׊לעך", ד.ה. זענען 
א֞נגענומען אין דעך ש׀֌ךאַך און ׀יךן נישט שו ׀אַךמינעךונג ׀ון אי׹. 
(דעך ש׀֌ךאַכֿס) סאַ׊יאַלן ועךט. 

׀אַךאַן א֞ב֌עך קא֞נסטךוק׊יעס, װא֞ס כֿא֞טש זיי קומען ׀א֞ך איך 
דעך ש׀֌ךאַך (און כֿא֞טש זיי קענען זיך מיט דעך שיט אינב֌יךגעךן 
און װעךן געזע׊לעך), קענען זײי נישט ךעקא֞מענדיךט װעךן, נא֞ך 
אַדךב֌א֞ דאַך׀ן אויסגעמיטן וועךן, אַלס שעדלעכֿע, ד.ה. אַזעלכע, װא֞ס 
׀אַךשװועךיקן די ׀אַךשטאַנדיקונג. דא֞ס זענען ש׀֌ךאַכלעך׀֌אַטא֞לא֞גישע. 





-- 270 += 


דעךשיינונגען א֞דעך, ׀֌שוט, ,ג׹ייזן". ׀ונאַנדעךקלײיב֌ן אַלעךלײ א֞נגענומענע 
ג׹ייזן אין סינטאַקסישע קא֞נסטךוק׊יעס איז אַן א֞ךט אין אַ סטיליסטישעך 
גךאַמאַטיק. כֿיװע? דא־ אילוסטךיךן נא֞ך שװויי ׀ון די מעך ׀אַךש׀֌ךײיטע 
׀עלעךן. וען אין א֞נהייב֌ זאַץ דאַךף קומען א ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, װא֞ס 
ב֌אַדינט אַ לאַנגע גךו׀֌ע װעךטעך, אַװױי אַז דעך װעךב֌, ׀ון 
װעלכֿן די גךו׀֌ע הענגטא֞׀֌ שטייט שו וייט, -- ׀אַך׀עלט מען 
אַמא֞ל די ׀֌יע׀֌א֞׊יע, ‏ מע דעךמא֞נט זיך א־ן אי׹ ש׀֌עטעך און 
מע גיט זי דעמא֞לט ׊װאַמען מיט אַ ׀אַךטךעטװא֞ךט: ,די מאַטעךיאַלן 
און ב֌אַשטעלונגען, װעלכֿע װעלן געשיקט װעךן איף אַנדעךע אַדךעסן, 
איז ׀אַך זיי די ךעדאַק׊יע און קאַנטא֞ך ‏ נישט ׀אַךאַנטװא֞ךטלעך? 
(עמעס'), דאַךף זיין: ,׀אַך די מאַטעךיאַלן.. אַדךעסן, איו די 
ךעדאַק׊יע,.."; גא־ט דעך לע׊טעך אַךױסטךיט, הא־ט מען געדאַך׀ט ׀ון 
אים א֞נהײב֌ן" (׀ון ׹ייד), דאַךף זיין: ;א֞ט ׀ון (א֞דעך ,׀ון א֞ט") דעם 
לע׊טן אַךױסטךיט הא־ט מען געדאַך׀ט א֞נהײב֌ן". די דעךשיינונג ךו׀ט 
מען אַנאַקא֞לוט (אַק׊ענט אױי׀ן ו). 

9. אין ךײד איז אַזאַ ׀֌א֞ךמע נאטיךלעך - זי ש׀֌יגלט א֞׀֌ דעם 
סדך ׀ון דעם געדאַנקיב֌ױ: װען דעך ךעדעך זא־גט ;א֞ט דעך לע׊טעך 
אַךױסטךיט", װײסם עך נא־ך נישט, װא֞ס ׀אַך א ךא֞ליע די גךו׀֌ע װעם 
ש׀֌ילן אין זאַץ, שטעלט עך זי דעךװײל ,אױף יעדן ׀אַל' אין נא־מי- 
גאַטיו, ׀ון שךי׀ט ׀א֞דעךן מי׹ א֞ב֌עך מעך װי ׀ון ךײד. 

0 אַמא֞ל קומטם דחװקא אַן איב֌עךיקע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע אין א֞נהײב֌ 
זאַץ, װא֞ס אי׹ א֞ךט איז עךשט ש׀֌עטעך. ,אויף דעך לע׊טעך ׀֌ךאַגע, 
אויף װעלכעך כ'װעל דאך׀ן ענט׀עךן, װעם זײן.." (׀ון ךײד)), דאַךף 
שײן? ,די לע׊טע ׀ךאגע, אױף װעלכעך..". 






ו 
| 
' 


וש ×€ ךא ול 


1, מי׹ הא֞ב֌ן א֞נגעהױב֌ן די ׹ייד-גלידעךונג ׀ון אַ ׀ךאַזע, זיך 
אַךא֞׀֌געלא֞זן ב֌יז מא֞ך׀עמע, דעךלעךנט די גךו׀֌יךונג ׀ון מא֞ך׀עמעס 
אין װעךטעך, ׀ון װועךטעך אין ב֌אַהע׀טן, ׀ון ב֌אַהע׀טן אין ב֌אַהע׀טן. 
סיסטעמען, און זיך אַזױ דעךהױב֌ן שו׹יק ב֌יז דעך ׀ךאוע. הגם יעדע 
׀ךאַזע איז א֞דעך אַ װא֞ךט, א֞דעך אַב֌אַהע׀ט, א֞דעך אַ ב֌אַהע׀טן. 
סיסטעם, דא־ך איז נא־ך װייניק שו דעךלעךנען דעם ב֌וי ׀ון א֞ט די 
אויסב֌ילדונגען, כ֌די שו הא֞ב֌ן דעךלעךנט דעם ב֌וױי ׀ון ׀֌ךאַזע. 
אַ ׀ךאַזע ׀אַךמא֞גט אַזעלכֿע ׀א֞ךמעס, װא֞ס זענען כֿאַךאַקטעךיסטיש ׀אַך 
אַ ׀ךאַזע אַלס אַזעלכעך, אװמא֞׀֌הענגיק ׀ון אי׹ ב֌אַשטאַנד. אַהעך 
געהעךן ׊ב֌. די ׀א֞ךמע ׀ון ׀֌ךאַגע, די ׀א֞ךמע ׀ון אויסךוף (און 
ב֌אַ׀על) און די (נול.)׀א֞ךמע ׀ון וו֌יקעך אַךױסזא֞גונג (מיטטיילונג 
א֞דעך א֞נךוף). 

9, װײטעך קען מען שו ׀֌ךאַזע.׀֌א֞ךמע א֞׀֌טךא֞גן אויך דעם 
לא֞ג֎ישׂן מק׊ענם. כא֞משׂ אין אַ לענגעךעך ׀ךאַזע קומען ׀א֞ך מעך 
ילא֞נישע אַק׊ענטן, װי אין אַ קיך׊עךעך, דא־ך איז שװעך אינ׊ושטעלן 
אַן אײנ׀אַכע אַנטש׀֌ךעכונג ׊װישן לא֞גישן אַק׊ענט און ב֌אַהע׀ט א֞דעך 
זאַץ. דעךיב֌עך ב֌אַטךאַכט איך דעם לא֞גישן אַק׊ענט דא־, אין קאַ׀֌יטל 
װעגן ׀ךאזע-׀א֞ךמע. 

3 כװועל זיך א֞׀֌שטעלן דא־ נא֞ך אויף עטלעכע א־נװייזן וועגן 
׀ךעג-׀ךאַזעס. װי ב֌יי ׀֌ךאַועס ב֌כֿלל, שיידן מי׹ אונטעך איך 
געשלא֞סענע ׀ךעג.׀ךאַזעס (׀ךעגזאַ׊ן) און א֞׀ענע ׀ךעג.׀ךאַזעס. אי 
זי אי יענע טיילן זיך איף ד׹יי טי׀֌ן לױטן כֿאַךאַקטעך ׀ון דעך 
׀ךעגיקייט : 

4 )) אַנטשײד-׀ךאַגע. 


ט אי 
: ש 


272 טי 


געשלא֞סענע: עך איז געקומען?; ב֌יסט געװען װו֌ 5'הא֞ב֌ די׹ 
געהייסן?; שי ווייסט שוין עמע׊עך דעך׀ון? 

א֞׀֌ענע: דא־׹טן?; טאַקע?!; אַ נײעך? 

אַן אַנטשײד.׀ךאַגע קען אַנטהאַלטן אַ ׀ךעגװא֞ךט ,שי". אַלס 
ענט׀עך ׀֌א֞דעךט זי א֞דעך איינעם ׀ון די װעךטעך א֞ (יע), ניין", 
א֞דעך איב֌עךחזךונג ׀ון דעך ׀ךאַגע מיט אַ ב֌אַהױ׀֌ט-אינטא֞נאַ׊יע און 
מיטן ׊וגא֞ב֌ ׀ון אַ נעגאַ׊יע אַדעך א־ן אים. עך איז געקומען! -- יע1 
ניין; עך איז געקומען; עך איז נישט געקומעף 

דעך לא֞נישעך אַק׊ענם ב֌לײב֌ט אין ענט׀עך דא־׹מן, װו֌ אין דעה 
׀֌ךאַגע. די נעגאַ׊יע, אוב זי קומט.׀א֞ך, קומט זי שו דעך אַק׊ענטיךטעך 
סינטאַנמע: ×¢ ך איז געקומען? - יע; נײן; עך אי געקומען; נישט עה 
איז געקומען (ב-עמע׊עך אַנדעךש איז געקומען. 

5 2) ב֌אַשטים-׀ךאגע. 

געשלא֞סענע: װעך איז געקומען?; ׀ונװאַנען וייסט אי׹, אַזֹ 
איך קלייב֌ זיך גיין אין טעאטעך;! 

א֞׀֌ענע: װעך?; ווי׀ל אַזײגעך? 

אַזאַ ׀֌ךאַגע אַנטהאַלט אַ ׀ךעג-׀אַךטךעטװא֞ךט (847), װא֞ס קומט' 
דא֞ס ׹וב אוי׀ן עךשטן א֞ךט. אין ענט׀עך װעךט דעך ׀ךעג- 
׀אַךטךעטװא֞ךט ׀אַךב֌יטן אויף אַן אַנטש׀֌ךעכֿיקן נישט-׀ךעגיקן װא֞ךט 
(א֞דעך אַ גאַנ׊ן ב֌אַהע׀ט); געוויינלעך קומט אין ענט׀עך ב֌לוין דא֞ס 
׀אַךב֌יטענע װא֞ךט, און די איב֌עךיקע ועךן ׀אַךש׀֌א֞ךט. אױב֌ זיי וועךן 
נישט ׀אַךש׀֌א֞ךט, קומט א֞׀֌טמא֞ל דעך וועךטעך-סדך ׀אַךקעךט װי אין 
דעך ׀ךאַגע. 

װעך איז געקומען?--דעך דא־קטא־׹ איז געקומען; ס'איז געקומען 
דעך דא־קטא־׹; דעך דא־קמא־׹. 

׀ונװאַנען װייסטו? -- איך וייס, וייל איך הא֞ב֌ געלייענט אין 
׀֌לאַט; (א֞׀טעך:) וייל איך הא֞ב֌ געלײענט אין ב֌לאַט, 

6 3) אַלטעךנאַטיוו-׀ךאַגע. 

געשלא֞סענע: עך הא־ט אַךב֌עט שי ניין?!; גײיסט אין קלוב֌ ש֮י 
ש׀֌אַ׊יךן ?; דא֞ס הא־ט עך אַלײן געזען שי מע הא־ט אים דעך׊ײלט; 

א֞׀֌ענע: עך שי זי?; היינט א֞דעך מא־׹גן? 

אַזא ׀ךאַגע אַנטהאַלט שוויי (א֞דעֶך מעך) גלײכֿאַךטיקע סינטאַגמעס 


(א֞דעך באַזונדעךע ב֌אַהע׀טן), װא֞ס זענען ׀אַךב֌ונדן דו׹ך ,שי, א֞דעך? . 
אין ענט׀עך קומט א֞נשטא֞ט ב֌יידע סינטאַגמעס נא֞ך איינע ׀ון זייג־ . 


עג 


אי יא 2 אנ 


דעךב֌יי קענען די איב֌עךיקע וועךטעך ׀ון דעך ׀ךאַגע ׀אַךש׀֌א֞ךט 
װעךן: גייסט אין קלוב֌ שי ש׀֌אַ׊יךן ?--(איך יש אין קלוב֌. 

7, יעדעך ׀ךעג.׀אַךטךעטװא֞ךט ,׀אַךטךעט" דעם א֞דעך יענעם 
נישט-׀֌ךעגװא֞ךט (ד.ה. ׀א֞דעךט אַלס ענט׀עך דעם א֞דעך יענעם 
נישט-׀ךעגװא֞ךט). מל קען א֞נמעךקן די דא֞זיקע אַנטש׀֌ךעכֿונגען : 

װא֞ס; ׀אַךטךעט אַ נא֞מען ׀ון אַ נישט לעב֌עדיקן װעזן אין 
נא֞מינאַטין, אַקוזאַטיו, דאַטיו, א ׀֌ךעדיקאַטיוון נא֞מינאַטיוו אַ׀ילו ׀ון 

אַ נא֞מען ׀ון אַ לעב֌עדיקן װען -- א֞ב֌עך נא֞ך מיטן אומב֌אַשטימיקן 
אַךטיקל), אַ ׀֌ךעדיקאַטיוון אַדװועךב֌, אַן אינ׀יניסיוו, ב֌ייש׀֌, ; װא֞ס שטייט 
דא־? -- אַ טיש; װא֞ס זעסטו?--אַ ב֌וים; װא֞ס איז עך?--אַ שנײדעך: 
װא֞ס איז עך?-- קךאַנק; װא֞ס װיל עך?-- עסן 

װועך; ׀אַךטךעט אַ נא֞מען ׀ון אַ לעב֌עדיקן װעוזן (אויב אַ 
׀֌ךעדיקאַטיוון נא֞מינאַטיו, איז נא֞ך מיט אַ ב֌אַשטימיקן אַךטיקל, א֞דעך 
מיט ׀אַךש׀֌א֞ךטן ב֌אַשטימיקן אַךטיקל); אַקוזאַטיוו-דאַטיוו -- װעמען} 
ב֌ייש׀֌.;: וועך קומט עלס? -- דעך טאַסע; ועך איז עך? -- קלמן. 
וועמעס? ׀אַךטךעט אַ ׀֌א֞סעסיוו. ב֌ייש׀֌. : וועמעס ועךק ?--ב֌עךגעלסא֞נס { 
וועמעס געךויש ?--די ב֌יימעךס. 

וועלכעך? װא֞סעך ? ׀אַךטךעטן אַן אַדיעקטיוו מיטן ב֌אַשטימיקן 
אַךטיקל? אַװעלכעך? אַװא֞סעך? װא֞ס ׀אַך אֵ? -- אַן אַדיעקטיו 
מיטן אומב֌אַשטימיקן אַךטיקל. 

ווי׀ל? ׀אַךטךעט אַ ׊א֞לנא֞מען, דעך וו ׀לטעך? - אַ נומעך- 
אַדיעקטיו, 

װען? ׀ון װען! ב֌יז װען? וי לאַנג? װ֌ו֌? װיהין? 
׀ונוואַנען ? ב֌יזװאַנען? ׀אַךװא֞ס? שון װא֞ס! אאַז"ו ׀אַךטךעטן 
די אַנטש׀֌ךעכנדיקע סוב֌סטאַנטיוון מיט ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס א֞דעך אינװאַךיאַנטן. 

וי (אַזױ)? ׀אַךטךעט אַן אַדװעךב֌. אַ סוב֌סטאַנטיוו מיט אַ 
׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע, אַן אינװאַךיאַנט, אַ נא֞מען ב֌יי די וועךטעך ,הייסן, ךו׀ן" 
שךג"?. בײַש׀.: וי זיננט זי?-- שיין ; װוי סךעט עך אַךויס? -- מיט 
-גענוגעך זיכֿעךקײט; וי לוי׀ן זײי! -- משוגענעךוייז; וי הייסט 
עך? -- קלמן. 

8, ׀אַךאַן נא־ך אֹ ׀֌א֞ך מינים ׊ונוי׀געזע׊טע ׀ךעגװועךטעך 
,װא֞ס טון לש און ;וװוא֞ס מאַכֿן לֶש (וועךן קא֞ניוגיךס){ דא֞ס עךשטע 
׀אַךטךעט אַ וװעךב, דא֞ס ׊ווייטע דא֞ס ׹וב די בינדוגג {אין" מיט אַן 


יידישע גךאַמאַטיק (18) 


- 274 -- 


אַדװעךב֌. ב֌ייש׀֌ : װא֞ס טוען זײי? -- זיי אַקעךן { װא֞ס מאַכֿט זי! -- 
זי איז געזונט. 

9, ׀ךעגװעךטעך קענען ׀אַךשטאַךקט װעךן: װא֞ס מאַכט אי׹ 
ע׀֌עס?; װו֌ זענט אי׹ עךגעץ געװען?!ן; װען װעם אי׹ אַמא֞ל קומען? 

0 אַ מא֞די׀יקאַ׊יע ׀ון ׀ךאַנע איז איב֌עך׀ךעגונג, כֿװועל 
דא־ א֞נמעךקן שוויי סא֞ךטן איב֌עך׀ךעגונג: 

1 1. איב֌עך׀ךעגונג וװעגן אַ נישט:דעךהעךטן א֞דעך נישט. 
׀אַךשטאַנענעם װא֞ךט א֞דעך װעךטעך-גךו׀֌ע ׀ון דעך׊יילעךישעך ׹ייד. 
אויב֌ די גךאַמאַטישע קאַטעגא֞ךיע ׀ונעם איב֌עךגע׀ךעגטן װא֞ךט איז 
ב֌אַװוסט, קומט דעך אַנטש׀֌ךעכֿיקעך ׀ךעגװא֞ךט. ב֌ייש׀֌.: כ'ב֌ין געװען 
אין טעאַטעך--װו֌? (;אין" איז דעךהעךט, ,טעאַטעך"---איז נישט דעך. 
העךט א֞דעך נישט ׀אַךשטאַנען); כֿװוועל די׹ א֞׀֌׊א֞לן דעם 30טן 
׀֌עװוךאַל -- ווען?! 

ווען ס'איז א֞ב֌עך אוממעגלעך שו ב֌אַשטימען די גךאַמאַטישע. 
קאַטעגא֞ךיע א֞דעך ׀א֞ךמע ׀ון נישט.דעךהעךטן א֞דעך נישט-׀אַךשטאַ- 
גענעם װא֞ךט, קומט אַלס איב֌עך׀֌ךעגװא֞ךט שטענדיק ,װא֞ס?". דא֞ס 
זעלב֌יקע װא֞ךט ׀אַךטךעט ב֌יי אַן איב֌עך׀ךעגונג אויך אַ גאַנ׊ע ׀֌ךאַוע 
און איך אַ טייל ׀ון אַ װא֞ךט. סאיז אַן אוניװעךסאַלעך 
איב֌עך׀֌ךעגװא֞ךט. 

,..און אַז מ'דאךף אים, זא־ג איך, איגנא־׹י׹ן.--איגנא־.,. װא֞ס?-זא־נט זי 
--איגנא־׹י׹ן, זא־ג איך, איג:נא־-׹י-׹ן! (נאד.), 

די איב֌עך׀ךעגונג קען זײן אויך קעגן אַ ׀֌ךאַנע. א֞ב֌עך דא֞ס שמעלם 
×§× ×¢ ב֌אַזונדעךהײטן נישם ׀֌א֞ך (א׀שך אַן אונטעךשײך אין אינטא֞נאַ׊יע. 
ב֌ײיש׀֌.: ב֌יסם נעװען אין טעאַטעך? - װו֌? (--װו֌, ׀ךענסטו?. 


2 2 אַן אַנדעך סא֞ךט איב֌עך׀ךעגונג איז די, װא֞ס איז געװענדט 
נא֞ך אויף א ׀֌ךאַגע און דוקא נישט אויף אַ נישט.דעךהעךטעך א֞דעך. 
נישט-׀אַךשטאַנענעך. די איב֌עך׀ךעגונג דינט ׀אַך אַ ׀אַךב֌ייט. א֞דעך 
הקדמה שום ענט׀עך: זי טיילט זיך אויס מיטן װעךטעך-סדך. ב֌ייש׀֌.: 
׀ונװאַנען קומט אַ ייד? -- ׀ונװאַנען איך קום? 

3 אַ ׀ךעג׀ךאַזע הא־ט אַ ס׀֌ע׊י׀ישע ׀ךעג-אינטא֞נאַ׊יע. איב֌עך- 
׀ךעגונג הא־ט אויך אַ ס׀֌ע׊י׀ישע אינטא֞נאַ׊יע. אַן אומדיךעקטע ׀֌ךאַגע 
הא־ט אין ךו֌יקעך ׹ייד נישט קיין ׀ךעג-אינטא֞נאַ׊יע (וי ב֌אַװו֌סט, װעךט 
בֵ֌יי אומדיךעקטעך ׀ךאַגע קיין ׀ךענ׊ײכֿן נישט געשךיב֌ן) א֞ב֌עך אין 





= 278 == 


מעך עמא֞׊יי֞ךטעך ׹ייד ב֌אַקומט א֞׀֌טמא֞ל די ׀ךאַזע, װא֞ס אַנטהאַלט 
אין זיך אַן אומדיךעקטע ׀֌ךאַגע, אַ ׀ךעג-אינטא֞נאַ׊יע. ב֌ייש׀֌. : 

כֿיווייס נישט, ׀ונװאַנען איז עך געקומען ;אַ׀י׊יעלע לייענונג", 
מיט דעך׊יילעךישעך אינטע֞נאַ׊יע). 

כ'װײיס נישט, ׀ונװאַנען איז עך געקומען? א֞׀ט װעךט אַזױ 
- געלייענט, און א֞נ׀אַנגעךס שטעלן דא־ א֞׀֌טמא֞ל אַ ׀֌ךעג׊יכֿן). 

אַ׀֌ילו; זע װי דו ב֌יסט ב֌לאַס??', װו֌ דעך ב֌אַהע׀֌ט איז גא־׹ אן 
אויסךו׀יקעך. 

׀֌אַךשטײם זיך, אַז אין אַזאַ ׀֌ךאזע: ,דו הא֞סט אים גע׀ךעגט, שי 
װעם עך קומען ז"--איז די ׀֌ךאַגע-אינטא֞נאַ׊יע (און דעך ׀ךענ׊ייכן) ׀טך.י 
ב֌ונדן מיט דעך ׀ךעגיקײט ׀ונעם גאַנ׊ן ב֌אַהע׀ט (נישט ׀ונעם ביזטץ). 

4, ׀אַךאַן ׀֌אַלן, ווען די ׀ךעג-אינטא֞נאַ׊יע ב֌אַטײט נישט קיין 
׀֌ךאַגע: 1) דוסט אוי׀העךן שךייעןף?=-העך אױיף שךייע. 2) איך קום 
שו גיין מיטן געלן ׀֌ךא֞שעק שו א ד׹יטן דאַקטא֞ך, כֿאַ׀֌ט עך נישט 
דעם געלן ׀֌ךא֞שעק און ׊עךייסט נישט דעם ךע׊ע׀֌ט און ׀אַךשךײיב֌ט 
מי׹ נישט קיין קךייטעך ?.. (ש"×¢). 3) דעך ב֌אַקאַנטעך יידישעך מנהג 
שו ענט׀עךן אויף א ׀ךאַגע מיט אַ ׀ךאַגע. 

5. אין אַ ׀ךאַזע קומט ׀א֞ך איינעך א֞דעך מעך לא֞גישע 
{׀֌סי׀ֿא֞לא֞נישע) אַק׊ענטן, דיה. שטאַךקעךע אַק׊ענטן אויף די ויכֿטי- 
קעךע וועךטעך. ב֌ייש׀֌. : ,,איך לייען הא֞׀֌שטײנס געדיכֿטן" קען געלייענט 
זועךן אויף ׀יךעךליי או׀נים: 

איך לייען האַ׀שטײנס געדיכטן (נישט דו) 

איך ׊ייען הא֞׀שטײינס געדיכֿטן (נישט איך ב֌לעטעך זיי) 

איך לייען הא֞׀שטיינס געדיכטן (נישט שװאַך׊מאַנס) 

איך לייען הא֞׀שטיינס געדיכטן (נישט ׀֌ךא֞זע) 
-ב֌יײיש׀֌ילן ׀ון ׀ךעג-׀ךאַזעס: 

װוו֌הין ׀א֞ךט עך? (נישט ׀ונװאַנען) 

װוהין ׀אַך֌ט עך? (נישט גייט עך) 

װוו֌הין ׀א֞ךט עך! (נישט זי) 
ב֌ייש׀֌ילן אין דיאַלא֞ג: 

וװועך הא־ט עס געטון? -- איך הא֞ב֌ עס געטון 

דו הא֞סט אַ טעות - ניין, ד־ן הא֞סט אַ טעות 
ב֌ייש׀֌ילן ב֌יי געגנשטעלונג: 

ב֌עסעך איין קן, איידעך שוויי שיגו 


-- 976 -- 





װא֞ס מעך יא־׹ן, אַלץ מעך דעך׀אַךונג 
, װא֞ס ס'וועט זיין מיט כַ֌ל ישךאל, דא֞ס װעט זיין מיט ׹ב ישךאל 

װוי מיט אים, אַז אַן אים : 

6 אייניקע אַק׊ענטיךטע סינטאַגמעס קענען הא֞ב֌ן ב֌יי זיף 
׀אַךשטאַךק-װעךטעך ׀אַךטיקלען) : אַזש, אַ׀ילו, דא־ך, דא֞ס, דווקא, 
דען, זשע, טאַקע, נא֞ך, עס, ע׀֌עס א"אַ. | 

דא֞ס װא֞ךט ,דע" שים אַךיב֌עך דעם לא֞נישן אַק׊ענט שו זיך. 

7. ׀אַךאַן אויך ב֌אַטײטיקע װועךטעך, װא֞ס אַנטהאַלטן אַחוץ 
דעם מאַטעךיעלן ב֌אַטײיט, אויך דעם ניואַנס ׀ון ׀אַךשטאַךקונג: לאַלײןײ 
גו׀א֞, זעלב֌סט' א"א, אַזעלכֿע וועךטעך וװועךן אַק׊ענטיךט, 

8. אחוץ אַזאַ ב֌אַזונדעךס שטאַךקן אַק׊ענט, װא֞ס קומט ב֌ים 
אױיסטײלן, אונטעךשטךײכן אַ סינטאַנמע, קומט נא־ך ב֌ײ ךויקעך ךײד אַךְ 
אַק׊ענט אויף דעך א֞דעך יענעך סינטאַגמע אין א֞׀֌האַנג ׀ון אי׹ גךאַמאַ- 
מישעך נאַטוך. די סאַמע אַק׊ענטיךטע סינטאַגמע איז געװײנלעך אַ בױג- 
׀אֵל ב֌ײ א װעךב֌; װען אזאַ איז אין ב֌אַהע׀ט נישטא֞, װעךט אַק׊ענטיךט 
דעך װעךב֌אַלעך ׊ונא֞ב֌ און אײניקע אַנדעךע אינװאַךיאַנטן; װען אַזעלכע 
זענען אויך נישטא֞-װעךט אַק׊ענטיךט דעך אַדװעךב֌; װען אַזא איז אויך 
נישטא֞-איז אַ ׀֌אַךמי׊י׀֌ א֞דֶעך אַן אינ׀ינימיוו אין א ׊ווי׀געזע׊טעך 
װעךב֌-׀֌א֞ךמע; װען אַועלכע ׀עלן אױך, װעךט אק׊ענטיךט דא֞ס 
׀֌עךזא֞נװא֞ךט. ס'ב֌לײב֌ן, אַלזא֞, נא֞ךמאַל, נישט ב֌אַװנדעךס אק׊ענטיךט 
דעך סוב֌יעקט, אַדיעקטיו, ׀֌א֞סעסיו, שא־לװא־׹ט און אַנד., אויך הילם. 
װעךטעך, אַ ׀אַךטךעמװא֞ךט ב֌לײב֌ט נא֞ךמאַל נישט אַק׊ענטיךם (אַ׀ילױ 
װען עך איז אַ ב֌ויג׀אַל). 

9 א ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע ב֌אַקומט אין איניקע ׀אַלן אַאַ ‏ שטאַךקן 
אַק׊ענט װי דעך ב֌ױנ׀אַל: אױסעך (אױ'סעך איים, זענען אַלע דא־), א־ן- 
3 (געבליב֌ן אֵץ א קאַי׀֌יקע, א֞ב֌עך: שלא֞ג זיך קא֞׀֌ א־ן װאַנט), ׀֌אַך-- 
ה8ח (ס'איז געװען ׀ֹאַ'ך דעך מלח'מה, א֞ב֌עך: קוי׀ן ׀אַך גע'לט) (662. 

0. אין אַ זאַץ ךו׀ט מען א֞׀֌טמא֞ל די אק׊ענטיךטע סנטאַגמע 
מיט אַלץ, װא֞ס שים זיך שו אי׹-לא֞נישעך ׀֌ךעדיקאַט, און דעם 
איב֌עךיקן מײל זאץ - לא֞נישעך סוב֌יעקט. אין דעם, װא֞ס דעך 
לא֞גישׂעך ׀֌ךעדיקאאט ׀אַלט א֞׀֌ט נישט ׊ואמען -מיטן גגךאַמאַטישן" 
׀֌ךעדיקאַט, און דעך לא֞נישעך סוב֌יעקט ׀אַלט נישט ׊נױף מיטך 
,;גךאַמאַטישן" סוב֌יעקט, װיל מען אײנזען אַ װידעךש׀֌ךוך ׊װישן לא־גיק אוך 
ש׀֌ךאַך. אינדעךאמתן איז עס אַ ט עךמינא֞לא֞גישע דעךשײננג. 





- 


ווזט. ׀אַךב֌ינדונג ׊ווישן ׀ךאַזעס 


1 כא֞טש איין ׀֌ךאַזע ׀ון דעך ׊וייטעך טיילט זיך א֞׀֌ מיט 


- אַ שאַך׀עך א֞׀֌שטעל-אינטא֞נאַ׊יע, דא־ך קומט ׀א֞ך אַ סינטאַקטישע ׀אַך. 


ב֌ינדונג ׊װישן ב֌אַזונדעךע ׀֌ךאַועס, אַנדעךש געךעדט, ס'קומט ׀א֞ך 
סינטאַקטישע ווי׹קונג ׀ון איין ׀֌ךאַזע אױיף דעך ׊װייטעך. די דא֞זיקע 
ווי׹קונג ד׹יקט זיך אויס אין ׀אַךשידענע דעךשיינונגען: 

2 1) ב֌ינדוועךטעך. אייניקע ב֌ינדװעךטעך קענען ׀אַךב֌ינדן 
גאַנ׊ע ׀ךאַזעס ׊װישן זיך: ,אויך, און, זשע, למשל" אאאַ 

גייש׀֌.: און עך קוקט גאַנץ ׹ויק שו, װי מ'ע׀נט די לע׊טע 


- שו׀֌לא֞ד... (׀֌ך.) -- ׀ךיעך איז געװען א ׀֌ונקט.׀֌ױזע; די מאַמע זשע 


װוידעך הא־ט געװויינט נישט אַזױ דעך׀אַך... (אַבֹ֌ך.) -- ׀ךיעך איז אַן 
אויסךוף-׀֌ױזע. 

,און" קומט אַמא֞ל א׀ילו אין א֞נהײב֌ ‏ מעקסט: און די מעשה, 
װא֞ס איך װעל יע׊ט דעך׊ײלן, איז אַן אױיסטעךליש װונדעךלעכע 
!מעשה... (׀֌ך.) -- װי׹קונג ׀ון העב֌ךעיש? 

אייניקע ב֌ינדװועךטעך קומען א׀ילו דווקא (א֞דעך יעדנ׀אַלס 
אַמא֞׀טסטן) נא־ך אַ ׀֌ױזע: /אײַ, היינט" אאאַ. ב֌ײיש׀֌.: אײַ יושך? 
/(=-נו, און יושך ?); הײינט די מענטשן, װא֞ס אי׹ זעט זיך א־ן! (ש"×¢) 

3 2) וועךטעך-סדך: ׀֌עךזא֞נװא֞ךט אוי׀ן עךשטן א֞ךט אין אַ 
סימן ׀ון ׀אַךב֌ינדונג ‏ מיט דעך ׀ךיעךדיקעך א֞דעך ש׀֌עטעךדיקעך 
׹ייד. ב֌ייש׀֌.: ,זענען מי׹ אַ שייט איינס קעגן אַנדעךן געזעסן" (נס.)-- 
װײזט, אַז עס איז אַ ׀א֞ךזע׊ונג, כֿא֞טש ‏ ׀ךיעך איז געװען 
אַ ׀֌ונקט-׀֌ױזע. 

,זא־גט אי׹, אַז ײדן הא־ט מען אומעטום ׀ײנט..?" (ש"×¢). ס'איז 
אַן א֞נהײב֌ ׀ון אַ מא־נא־לא־ג, א֞ב֌עך דעך װעךטעך.סדך גיט אים שו דעם 





=- 048 += 


כאַךאַקטעך ׀ון אַ ׀֌א֞ךזע׊ונג ׀ון א שמועס. דא֞ס װא־לט נישט געװעי 
װען ס'װא־לט געװען: ,אי׹ זא־נגט, אַז ײךןף.". 


464 3) ׀אַךש׀֌א֞ךטע סינטאַגמעס אין אַ דיאַלא֞ג א֞דעך מא־נא־לא־ג, ׊.ב֌י+ - 


דיאַלא֞ג ; 

-- ׀ונװאַנען אַװװי ש׀֌עט, אַלטעך? 
-- ׀ון ווינט. 

-- און װא֞ס געב֌ךאַכֿט ׀ון װינט} 
-- אַ ידיעה. 

-- אַז װא֞ס? 


-- מ'הא־ט זיך שום ב֌אַךג געלא֞זט (נס. 

מא־נא־לא־ג: געךאַב֌יךט הא־ט מען אים. דא֞ס מעב֌ל ׊עב֌ךא֞כֿן. דא֞ס 
ב֌עטגעװאַנט ׊עךיסן. די סחוךה ׀ון קלייט ׊ענומען. נא֞ך געשלא֞גן 
הא־ט מען זיי נישט (ש"×¢). דעך זאַ׊ב֌ױ (׀אַךש׀֌א֞ךונג ׀ון היל׀װועךב֌)-- 
װי ב֌יי אַ זאַץ מיט גלײכאַךטיקע סינטאַגמעס, א֞ב֌עך ‏ לױט דעך 
אינטא֞נאַ׊יע זעגען עס ב֌אַזונדעךע ׀֌ךאַזעס, 

35 }) אַנאַ׀א֞ךישעך ׀אַךטךעטװא֞ךט (398) און ב֌אַשטימיקעך 
אַךטיקל, ב֌ייש׀֌.: און דעך שמש נעמט די נשמה און ׀יךט זי אַךױס. 
יא֞מעךט נעב֌עך די נשמה און קלא־גט אויף אי׹ מזל. -- װא֞ס ויינסטך 
אַזױ!--׀ךעגט עך זי (׀֌ך.). דעך ב֌אַשטימיקעך אַךטיקל (דעך שמש, 
די נשמה) און די אַנאַ׀א֞ךישע ׀֌ךא֞נא֞מען עֶך, ז֮י װא־לטן אוממעגלעך 
געװען, וען די ׀֌ךאַזעס זא־לן נישט זיין ׀אַךב֌ונדן ׊װישן זיך און 
מיט די ׀ךיעךדיקע; זיי אַלײן (דעך אַךטיקל, די ׀֌ךא֞נא֞מען) זענען 
טאַקע מיטלען ׀ון אַזאַ ׀אַךב֌ינדונג. 


אן. ׀ךעמדש׀֌ךאַכיקע און אויסעך- 
ש׀֌ךאַכיקע עלעמענטן אין ׹ייד 


6. ווען מי׹ ׀אַךגלייכן : 

טוביה זא־גט א ׀֌סוק ׀ון תנ"ך 

טוביה זא־גט דעם ׀֌סוק: ךב֌ות מחשבות ב֌לב איש 

טוביה זא־גט: ךב֌ות מחשבות ב֌לב איש -- 
זעען מי׹, אַז אין דעך עךשטעך ׀ךאַזע איז קיין שום ב֌אַזונדעךהייט 
נישטא֞, די ב֌אַ׊יונג ׀ון ב֌ויג׀אֵל ;אַ ׀֌סוק" שום וװעךב֌ זא־גט" איז אַ 
נא֞ךמאַלע { אין דעך ׊ווייטעך ׀ךאַזע קומט ב֌יי ;,דעם ׀֌סוק" (;מיט די 
ךעכֿט" ׀ון אַן אַ׀֌א֞זי׊יע, אַזױ שו זא־גן) אַ נישט.יידישע װעךטעךיגךו׀֌ע 
;ךב֌ות מחשבות בלב איש";. אין דעך דךיטעך ׀ךאַזע קומט שין א֞ט 
די געװועזענע אַ׀֌א֞י׊יע מיט די ךעכט ׀ון אַ ב֌ויג׀אַל ב֌יי ,זא־גט? 
מי׹ זעען אַלזא֞, אַז אין אַ יידישעך ׹ייד קען זיך אַךײינךײסן אַ נישט: 
יידישעך קלאַנגען-קא֞מ׀֌לעקס און זיך ב֌אַהע׀טן מיט דעך גאַנ׊עך ׹ייד 
(׀אַךשטײט זיך, נישט דו׹ך ׀א֞ךמעס -- ב֌ליז דו׹ך ‏ זיין אַךט אין 
׀ךאַזע און דו׹ך אינטא֞נאַ׊יע, אויך דו׹כן קא֞נטעקסט), אַזױ אַז ס'זא־ל 
ענלעך זיין שו דעך א֞דעך יענעך יידישעך סינטאַקסישעך קאַטעגא֞ךיע-- 
ב֌ויג׀אַל, אַ׀֌אַזי׊יע. 

׀֌אַךשטײט זיך, אַז ׀ון ײדיש-ש׀֌ךאַכלעכן שטאַנד׀ונקט איז אַל׊אײנס, 
שי דעך קלאַנגעףקא֞מ׀֌לעקס געהעךט שו װעלכעך נישט אין ש׀֌ךאַך, 
א֞דעך ס'איז גלטט קלאנגען. מע קען זא־גן: ;טוביה זא־גט: ךאַ מאַ בע 
איש', און דא֞ס װעט זײן ׀֌נקט די זעלב֌יקע קא֞נסטךוק׊יע, הי ,טוביה 
זא־נט ; ךב֌ות מחשבות ב֌לב איש" 

7, ב֌ײש׀֌ילן ׀ון אַנדעךע קאַטעגא֞ךיעס ׀ון דעך זעלב֌יקעך דעך. 
שײנונג; ךב֌ות מחשבות ב֌לב איש - אַזױ, דוכט זיך, שטײט ב֌ײ אונז גע. 
שךיב֌ן אין דעך הײליקעך ת֌וךה (ש"×¢); די װעךטעך ,ךב֌ות מחשבות בלב 





= 280 --= 


איש' זענען העב֌ךעישע; דעך אױסדךיק ;סטאַטוס קװא֞' װעךט א֞׀֌טמא֞ל 
ב֌אַנו׊ט; ךבות מחשבות ב֌לב איש איז אַ העב֌ךעישעך ׀֌סוק; 

עך הײיסט מיט אַ ׀֌אַסיקן נא֞מען; עך הײסט טיטן נא֞מען ׀֌עך. 
טטיקן עך היסט ׀֌עךטשיקן דעך נא֞מען ,׀֌עךטשיק" ׀֌אַסט אים{ 

כ'לײען דעם ב֌וך ,מסעות ב֌נימין השלישי"'; כ'לײען ,מסעות בניטין 
השלישי'; כ'הא֞ב֌ געלײענם מאח א גװ/80; 

דא֞ס װא֞ךט מאַכט. ,ךב֌ות". 

8. ס'מעךקט זיך ג׹ינג, אַז אַל֌ס ,׀אךמיטלעךס" ׊װישן ש׀֌ךאַך. 
עלעמענטן און אױסעך-ש׀֌ךאַך-עלעמענטן, אַלס װעךטעך, װא֞ס מאַכן מעג. 
לעך אַזא, דוכט זיך, אומנאטיךלעכע ׀אַךב֌ינדונג, טךעטן אַךױס די װעך. 
טעך, װא֞ס ב֌אַ׊ײכענען דעם ׀֌ךא֞׊עס גו׀֌א ׀ון ש׀֌ךאַך-ב֌אַנו׊וגג; זא־גן 
הײסן, ךו׀ן װא֞ךט, לײענעף ,;מאַכן" (,דא֞ס װא֞ךט מאַכט', ד. ה. דעך 
קא֞מ׀֌לעקס שךי׀ט.׊ײכנס ב֌אַטײט) אדג"ל, אויך ם׀֌ע׊יעלעךע װעךטעך: 
אויסשךייען, זינגען, ׀֌סוקו ׀עךז -אדב 2 

9. ׀אַךשטאַנדיק, אַז ׀ון ש׀֌ךאַכלעכן שטאַנד׀֌ונקט איז נישטא֞ 
קין ׀֌ךינ׊י׀֌יעלעך חילוק ׊װישן אױסעךש׀֌ךאַכלעכע עלעמענטן אין אַאַ 
׀אַךב֌ינדונג מים ש׀ךאך און ׊װישן ש׀֌ךאַך-עלעמענטן אין דעך זעלב֌עך 
׀אַךב֌ינדונג, ד. ה., אַז 

טוביה זא־גט: ךב֌ות מחשבות ב֌לב איש, און 

מוביה זא־גט: דא֞ס ב֌עסטע ׀עךד דאךף הא֞ב֌ן אַ ב֌ייטש 
זענען קא֞נסטךויךט אַל׊אײינס;: אין ב֌ײךע ׀אַלן ש׀֌ילט די שימי׹ טע 
ךײד די ךא֞ליע ׀ון אַן אױסעך-ש׀֌ךאַכיקן קא֞מ׀֌לעקס, װא֞ס קומט אין 
8 ךײד-שטיק מיט די ךעכט ׀ון א ב֌וינ׀אַל ב֌ײי ,זא־גט" אדג"ל. א֞ט ׀אַך. 
װא֞ס כ'האַלט ׀אַך נײטיק א֞׀֌טךא֞נן די לעךע װעגן ׊ישיךטע ךײד אַהעך, 
אין קאַ׀֌יטל װעגן אױסעךש׀֌ךאַכיקע עלעמענטן אין ךײד. 

0. מ'קען אַלזא֞ קא֞נסטאַטיךן: 

בי די װעךטעך. װא־גן דעך׊ײַלן . אויסשךייען, 088 ון 
ענט׀עךן" אדג"ל קענען קומען וועלכֿע נישט איז קלאַנגען-קא֞מ׀֌לעקסן, 
סיי ש׀֌ךאַכֿלעכֿע (א֞נהײב֌נדיק ׀ון איין מא֞ך׀עמע און אױסלא֞זנדיק 
מיט אַן אומב֌אַגךענע׊טעך שא־ל ב֌אַװונדעךע ׀ךאַזעס), סיי ׀ךעמדש׀֌ךאַ. 
כֿיקע און אױסעךש׀֌ךאַכֿיקע, וועלכע דאַך׀ן ׀֌ינקטלעך איב֌עךגעב֌ן 
דא֞ס, װא֞ס װעךט גגעזא֞גט, דעך׊יילט, אויסגעשךיגן" אאַז"וו. די ׀אַך. 
ב֌ינדונג ׀ון אַזאַ ׊יטיךטעך א֞דעך דיךעקטעך) ׹ייך מיטן איב֌ע- 
׹יקן קא֞נטעקסט (וועלכעך הייסט אין דעם ׀אֵל דעם אויטאךס ׹ייד) 





-=- 98| -- 


קומט ׀א֞ך מיט דעך הילף ׀ון אינטא֞נאַ׊יע און וועךטעך-סדך. 

׊יטיךטע ׹יד קען קומען אַלס אַ׀֌אַזי׊יע ב֌יי די װעךטעך 
,װא֞ךט, ׀ךאַגע, טעזיס" אדג"ל: דעך אויסדךיק ,סטאטוס קװא֞" וועךט א֞׀֌ט 
ב֌אַנו׊ט; דעך טעזיס ;יעדעךן זיינס? קען ׀אַךשטאַנען וװועךן ׀אַךשידן. 

1. ׊יטיךטע ׹ייד קען קומען אַלס סוב֌סטאַנטיװויךטעך װעךטעך. 
ב֌אַהע׀ט: ... לא־זט אַךױס אַ טי׀ן.-טי׀ן ,אוי ךב֌ונו-של.עולם-מאַמע: 
זיסע-האַך׊יקע-געטךייע !" (ש"×¢). 

2 אַהעך געהעךן אויך אַזעלכֿע ׀ךאַזעס, װא֞ס קו֌מען, אמת, 
׀֌א֞ך נישט אַזױ אין לעב֌ן, װי אין גךאַמאַטיק-ב֌יכעך: ,וייס" איז אַן 
אַדװעךב֌ (=דא֞ס װא֞ךט ;ווייס? איז אַן אַדװעךב֌; ׀ךגל' ,ווייס איז 
שניי", װו֌ ;ווייס" איז נישט ׊יסיךט); ;א֞׀֌זא֞גן" שךייב֌ט זיך מיט אַ 5ן־ 
;טעלע׀א֞ן" הייסט אַזאַ אַ׀֌אַךאַט, װא֞ס דינט שו ךעדן אויף אַ וייטן 
ימהלך (׀ךגלין ;א טעלע׀א֞ן איז אַזאַ אַ׀֌אַךאַט.. .", װו֌ קיין שיטי׹ונג 
אין נישטא֞); ,׀אַךװא֞ס הייסט אַ חזי׹ ;,חזי׹'?"; דעך עךשטעך ,חזי׹" 
איז דא־, װוי ס'אין נא֞ךמאַל אין דעך ש׀֌ךאַך, א נא֞מען ׀ון אַ זאַך 
און שטעלט קיינע ב֌אַזונדעךהייטן נישט ׀א֞ך, דעך ׊וייטעך ;חזי׹" 
טךעט דא־ אַךױס, אַזױ שו זא־גן, אַלס נא֞מען ׀ון דעם נא֞מען, נישט 
אַלס ׀אַךטךעטעך ׀ון א ׀א֞ךשטעלונג, נא֞ך אַלס ׀אַךטךעטעך ׀ון זיין 
אייגענעם קלאַנגלעכֿן ב֌אַשטאַנד. 

3 שו ׊יטיךטע ךײד געהעךט אױך נעמען ׀ון װעךק א"א. דא־ 
דאַךף מען א֞ב֌עך אונטעךשײדן װעךטעך, װא֞ס הא֞ב֌ן זיך שוין אויף אַזױ 
׀יל אײנגעב֌יךגעךט אין דעך ש׀֌ךאַך, אַז זײ ׀ילן זיך שוין לחלוטין נישט 
׀֌אַך קײן ׀ךעמדע עלעמענטן. ׀ֿךגל': עך לײענםט ;מא־טל ׀֌יסי דעם 
זזנטי', עך. לעךנט נמךא. 

874. נא־ך א קאַטעגא֞ךיע, װא֞ס שטײם אוי׀ן גךענעץ ׊װישן שימי׹ונג 
און א֞ךגאַנישן ש׀֌ךאַך-ב֌אַנוץ, איז דעך ב֌אַנוץ ׀ון װעךטעך, װא֞ס דינען 
נישט ׀ֿאַך קײן אײגן-נעמען, ב֌ים װא֞ךם ,הײסן', אױיף אַזאַ שטײגעך: א־מ 
דא֞ס הײ׀ט געזנגען! (א֞ט דעך געזאַנג איז אמתעך געאַנג); א֞ט דא֞ס 
הײסט ב֌ײ די׹ ב֌אַלך? 

איך ב֌אַטךאַכט עס ׀אַך אַ גךענעץ-דעךשײנונג, װא־׹ים דא־ הא֞ב֌ן 
מי׹ אין זינען נישט נא֞ך די קלאַנגלעכע זײם ׀ון שיטי׹טן װא֞ךט; ׀אַך. 
ב֌ײטן דא־ דא֞ס ײדישע װא֞ךט אױף אַ ׀ךעמדן א֞דעך אױף אויסעך. 
ש׀֌ךאַכיקע קלאַנגען קען מען נישם, און דא־ך איז קײן א֞ךגאַנישע"* 


׀אַךב֌ינדונג ׀ון שימי׹טן װא֞ךם מים ,הײסט' נישטא֞; ׀ךגל' ,דא֞ס הײסט 
ב֌ײ די׹ ב֌אַלד!" או֌ן ,דא֞ס װעם ׀אךטיק װעךן בֹ֌אַלדל֎י, 

85 ׊יטיךטע ׹יד שטעלט זיך געויינלעך ב֌שכֿנות מיט דעך 
װעךטעךגךו׀֌ע, װא֞ס דינט שום איינשליסן זי אין ׹ייד. אוב די 
׊יטיךטע ׹ייד קומט נא־כן אױטא֞ךס ךײיד, קומט אַ כאַךאַקטעךיסטישע 
אינטא֞נאַ׊יע ׀ון ׊װײי׀֌ונקט; אויב֌ ׀אַךן אױיטא֞ךס ׹ייד--קומט אַ קא֞מ׀֌לי. 
׊יךטעךע אינטא֞נאַ׊יע: די אינטא֞נאַ׊יע ׀ון דעך ׊יטיךטעך ׹ייד װועךט 
א֞׀֌טמא֞ל אַךיב֌עךגעטךא֞גן אוי׀ן אױטא֞ךס ׹ייד. ׊יב֌ : 

דו הא֞סט שוין געגעסן װאַךמעס? ט'עך זי גע׀ךעגט--אַזוי שךיײב֌ט 
זיך, א֞ב֌עך זא־גן זא־גט זיך עס אַזױ: 

דו הא֞סט שוין געגעסן װאַךמעס, ט'עך זי גע׀ךעגט! 

6 ווען די ׊יטיךטע ׹ייד קומט ׀אַךן אױטא֞ךס, ךעכנט ז֮י 
זיך ׀אַך אַן ,א֞ךט" אין אױטא֞ךס ׹ייד אין הינזיכֿט ׀ון װעךטעך-סדך, ‏ 
דיה. דעם אױטא֞ךס ׹ייד הייב֌ט זיך א־ן מיטן ׀֌עךזא֞נװא֞ךט. 

7 אַן אַנדעך סא֞ךט ׀֌ךעמדש׀֌ךאַכיקעך עלעמענט אין יידיש 
איז דעך ב֌אַנוץ ׀ון אַ ׀ךעמדן (אַמא֞׀טסטן העב֌ךעישן) טעקסט, נישט 
אַלס שיטי׹טן, נא֞ך ׀֌אַךאַלעל מיט זיין יידישן ׀אַךטײיטש: א־מ׹ מענדעלע 
מוכֿך-ס׀ךים, זא־גט מענדעלע מוכֿך-ס׀ךים (אַב֌ך.); הוֹדו֌ לה' כ֌י טוב-- 
וי אַזױ גא־ט ׀יךט, אַזױ איז גוט (ש"×¢). ׀אַךשטיײיט זיך, אַז ׀ון 
יידיש-ש׀֌ךאַכֿלעכֿן שטאַנד׀֌ונקט קען דעך ׀֌ךעמדש׀֌ךאַכיקעך ‏ טעקסט 
נישט אַנאַליזיךט װעךן; מע דאַךף נא֞ך קא֞נסטאַטיךן, אַז אין דעך און 
דעך ׀ךאַזע איז אַ טייל ׀אַךנומען מיט אַ ׀ךעמדש׀֌ךאַכֿיקן אויסדךיק, 
װעלכעך הא־ט אַזאַ און אַזאַ אינטא֞נאַ׊יע. 

8 אינטעךיעק׊יעס דאַךף מען דא֞ס ׹וב האַלטן ׀אַך אַן א֞ךגאַ: 
נישן טייל ׀ון ׹ייד, לכֿל-ה׀֌חות ווען זיי װועךן אַךױסגעב֌ךאַכט ב֌אַװו֌סְט: 
זיניק, נישט נישט.ווילנדיק. מע דאַךף א֞ב֌עך נישט ׀֌לא֞נטעךן, װי די 
אַלטע גךאַמאַטיק, אינטעךיעק׊יעס און קלאַנג-נא֞כמאַכונגען, די לע׊טע 
ב֌ילדן אַן אױיסעךש׀֌ךאַכֿיקן עלעמענט, כא֞טש זיי קענען זיך אַךײנךייסן 
אין ׹ייד, א֞׀֌טמא֞ל ,מיט די ךעכט" ׀ון אַן אַדװעךב֌ א֞דעך אינוא" 
ךיאַנט:... איב֌עךגעגעב֌ן איינעך דעם אַנדעךן דא֞ס ׀לעשל און געב֌ולב֌עט 
ב֌ול-ב֌וֹל-ב֌וֹלל ׀וגעם העלזל גלייך אין מויל אַךיין (ש"×¢); און אַ ךעגו 
׀֌עךלךיין טךי׀֌-טך;×€ÖŒ טךי׀֌-טךא֞׀֌ הײב֌ט-א־ן גיין (כאַני לייב֌), ‏ 8 


ךא֞שי׀֌ךקים ׀ון ׀א֞נעטיק און א֞ךטא֞: 
גךאַ׀ישע א֞נמעךקונגען 


1 ׀א֞נעטישע ךיידגלידעךונג, גלידעךונג 
׀ון שךי׀טלעכן טעקסט 


9. מי׹ הא֞ב֌ן געזען די גךאַמאַטישע גלידעךונג ׀ון ׹ייד: 
׀ךאַזע--ב֌אַהע׀ט--װא֞ךט--מא֞ך׀עמע. ׀א֞נעטיש גלידעךט זיך די ׹ייך 
אַנדעךש. ׀֌ךאַזע געהעךט שו ׀א֞נעטיק אויך (ךיטמיש.מעלא֞דישע 
גאַנ׊הײט), א֞ב֌עך אַ ׀ךאַזע גלידעךט זיך אויף , שטיקעך" (׀ון אַ 
קא֞מע-אינטא֞נאַ׊יע אדג"ל ב֌יז אַ קא֞מע-אינטא֞נאַ׊יע אדג"ל); אַ שטיק 
אויף ,טאַקטן" (גךו׀֌יךט אַךום איין אַק׊ענט), אַ טאַקט אויף טךאַ׀ן 
(אַךױסגעךעדט ׀אַך איין אױסא֞טעמונג), אַ טךאַף אױיף קלאַנגען 
(׀א֞נעטישעך עלעמענט ׀ון ׹ייד). 

ב֌ייש׀֌.: ;דעך מוח -- א֞נגעזעט מיט ׀ינקלען" -- שוויי שטיקעך. 
די ׊ווייטע ב֌אַשטײיט ׀ון שוויי טאַקטן: א֞נגעזעט--מיט ׀ינקלען. דעך 
עךשטעך טאַקט--׀ון ד׹יי טךאַ׀ן: א֞נ--גי (לויט מיין דיאַלעקט)--זעט, 
און ׀ון 7 קלאַנגען. 

0. נא־ך אַנדעךש גלידעךט זיך אַ שךי׀֌טלעכֿעך (געדךוקטעך) 
טעקסט. עךשטגס, זענען דא־ ׀אַךאַן נא־ך העכֿעךע סטאַדיעס װי ׀ךאַזע 
(א֞׀֌זאַץ, קאַ׀֌יטל אדג"ל), אַ ׀ךאַזע ב֌אַשטײט ׀ון ,װעךטעך" אַ װא֞ךט 
ב֌אַשטײט ׀ון אותיות. אַן א֞ךטא֞גךאַ׀יש װא֞ךט (ד.ה. אַזאַ טייל טעקסט, 
װו֌ אַלע אותיות זענען ׊װישן זיך נא֞ענט און װא֞ס איז א֞׀֌געזונדעךט 
׀ון די אַךומיקע טיילן טעקסט, א֞דעך, װי מע ךו׀ט עס, ;װא֞ס: 
שךייב֌ט זיך ב֌אַזונדעך") ׀֌אַלט א֞׀֌ט ׊וזאַמען מיט גךאַמאַטישן, ׊.ב֌. 

שטייט אויף אי׹ אַלע װעך װי שקלאַ׀ן.. 


-- 984 += 


דא־ איז אַזױ ׀יל געשךיב֌ענע וועךטעך", וי׀ל װעךטעך ׀ון 
ש׀֌ךאַכלעכֿן שטאַנד׀֌ונקט (;,אויף" איז אַ ב֌אַזונדעך װא֞ךט, ,וי" איז 
אַ ב֌אַזונדעך װא֞ךט אאַז"וו). ׀אַךאַן א֞ב֌עך ׀אַלן, ווען די שךי׀ט ׊עגייט 
זיך מיט דעך ש׀֌ךאַך: : 

איין װא֞ךט װעךט געשךיב֌ן אַלס ב֌אַװונדעךע: ,עס טא־גט, ד׹יי. 
הונדעךט ׀ו׀׊יק אַכֿט'. אַמא֞ל שךײיב֌ט מען: יאין אֶװנט, א֞קטא֞ב֌עך 
ךעװא֞לו׊יע, עונג שב֌ת, גוטע ׀ךיינט"; ב֌עסעך א֞ב֌עך: ,אינא־װנט, 
א֞קטא֞ב֌עך-ךעװא֞לו׊יע, עונג-שב֌ת, גוטע׀ךיינט? 

1, מע שךייב֌ט ,מאַכסטו, װעסטו" אדג"ל; נא֞ך װען אױיף 
,דו" איז אַן אַק׊ענט, שךייב֌ט מען ,מאַכסט דו". 

9, וען מע קעמ׀ט אין שול קעגן דעם א֞׀טן ג׹ייז שו שךייב֌ן 
;אַ נייזן, אַ נאַךב֌עט; א֞דעך ׀אַךקעךט ;אַן אומעך, אַן עסט', דאַךף 
מען אַ׀֌עליךן נישט שום געהעך (ס'העךט זיך נישט /אַ נייזן", נישט 
;אַן אייזן?, נא֞ך ,אַנײַזן'), נא֞ך שו דעך גךאַמאַטישעך א֞דעך לעקסישעך 
נאַטוך ׀ון װא֞ךט (נישטא֞ ,דעך נייזן, די נאַךב֌עט. דעך אומעך"). / 

3 די שךי׀ט הא־ט נא־ך אַ ךעסוךס, װא֞ס די לעב֌עדיקע ש׀֌ךאַך 
י׀אַךמא֞גט נישט--ב֌ינדשטךיכל (; ) ׊װוישן װעךטעך א֞דעך וועךטעךטיילן, 
מע דאַךף ךעקא֞מענדיךן שו שךײב֌ן יעדן ׊ונוי׀געזע׊טן װא֞ךט, אױב֌ 
נישט ׊וזאַמען (אַמא֞ל איז עס נישט ב֌אַקװעם, ׊.ב֌. שו לאַנג און שװועך 
שום לייענען), איז מיט אַ ב֌ינדשטךיכֿל: ,א֞קטא֞ב֌עך-ךעװא֞לו׊יע", חשון- 
טעג" (,חשוונטעג" װא־לט א׀שך ׀אַךשװעךיקט ב֌יים לייענען, וייל 
ס'איז א זעלטענעך ׊ונוי׀זאַץ). | 

4. אױב֌ מע װעט א֞ננעמען נישם שךײב֌ן קײן מא֞׀֌עלע קא֞נסא֞. 
נאַנטן אַ׀ילו ב֌ײ ׊וני׀זאַ׊ן (915), װעם מען מון נעמען ב֌ךײמטעך 
א֞נװענדן דא֞ס ב֌ינדשטךיכל: ,שטא֞ט-טײל' (ב֌עסעך ,שטא֞מטײל", א֞ב֌עך 
.שטא֞טײל' װא־לט געװען נישט ׀אַךשטאַנדיק), ,קױיף.×€×¢×™×§' אדגיל. 
ב֌ינדשטךיך װעךט א֞נגעװענךט בי טא֞׀֌עלע ׀֌עךזא֞ן-נעמען. ×€×™×™× ×¢-לאה, ב֌ינד. 
שטךיך װעךם א֞ננעװענדט ב֌ײ סוב֌סטאַנטיװיךונג ׀ון װעךטעך-.ב֌אַהע׀טן 
{עך קען אַמא֞ל ׀אַךב֌יטן װעךן אױף לאַ׀֌קעס): עך לעב֌ט ׀ון א ׀א֞לג. 
מיך-שַיגאַנג, א֞דעך עך לעב֌ט ׀ון 8 ;׀א֞לג מיך 8 גאַנג'. ב֌ינדשטךיך 
װעךט א֞נגעװענדט, ׊וליב֌ ׹ן גךאַ׀ישע אומשטאַנדן, אין ,ג׹א־ז. שיכט* 
{(אנישם װא־לט עס נעמאכט ד׊װאוסמז), ,גלא־ז.שוב֌י אדג"ל, 

5 ווייטעך װעךט נא־ך ב֌אַנו׊ט אַן אַ׀֌א֞סטךא֞ף ('), אין אַועלכֿע 
׀אַלן, װען אַ װא֞ךט װעךט ׀אַךקיך׊ט און שליסט זיך א־ן שום 


השקט 


-די. ס8ם -- 


ווייטעךדיקן װא֞ךט: כ'גיי, ס'איז, ט'עך נעמען. מע שךיײב֌ט א֞ב֌עך 
אוי׀ן" (אויף דעם), ;מע הא־טן געכאַ׀֌ט? (הא־ט אים) -- דא־ אין ׀אַך- 
קי׹שט דא֞ס ׊ווייטע װא֞ךט. מע װא־לט געמעגט א֞׀֌װאַך׀ן דעם אַ׀֌א֞- 
סטךא֞ף, אַחוץ אין ׀אַלן, װו֌ א־ן אים קען זיין נישט ׀אַךשטאַנדיק: 
,כגיי" (אַזױ שךייב֌ן שוין אייניקע אין ׀֌וילן). 

6 אַ קינסטלעכֿע גלידעךונג ׀ון טעקסט קומט ׀א֞ך ב֌יים' 
אַךיב֌עךטךא֞גן אַ װא֞ךט ׀ון איין שוךה אויף דעך ׊וייטעך. דעךב֌י" 
דאַך׀ן קיינע ב֌אַגךענעץ-כ֌ללים נישט זיין, אַחוץ איינעם: אַךיב֌עךטךא֞גן 
אַזױי, אַז ס'זא־ל נישט ׀אַךשװועךיקן דא֞ס לייענען (ךיכטיקעך = ס'זא־ל 
מינימאַל ׀אַךשװועךיקן, װא־׹ים יעדע אַךיב֌עךטךא֞גונג ׀אַךשװועךיקט 
אַב֌יסל). קלא־׹ איז, אַז מע טא֞ך נישט אַךיב֌עךטךא֞גן: אַױועק, מיינען, 
סטעז-שקעס; מע מעג א֞ב֌עך (און ׀אַקטיש ט׹א־גט מען אַךיב֌עך)+ 
אַיװעק. זא־ל-סט, טך-ע׀ט (שוין א֞׀֌געךעדט װעגן מא־ילן, טישל, וב 
די טךאַ׀ן-טיילונג איז אױיסגעהאַלטן). 

אַנטקעגן דעך ׀א֞דעךונג אַךיב֌עך׊וטךא֞גן דװקא־ גאַנ׊ע טךאַ׀ן קען מען, 
אַהוץ ׀֌ךינ׊י׀֌יעלע מענות (נישט ב֌אַלעסטיקן זיך אַלײן מיט נישטנײטיקע: 
שװעךיקײטן), נא־ך א֞נװײזן, אַז אַ׀֌ילו אַזאַ אַךיב֌עךטךא֞גנג ׀אַךשװעךיקט 
א֞׀טמא֞ל דא֞ס לײענען. א֞ט אין אַ ב֌ײש׀֌יל ׀ון אַ געדךוקטן מעקסט: 
,׀֌אַך-ב֌יקן". זעענדיק אין סוף שוךה ׀׀אַך, נעמען מי׹ עס א־ן ׀אַך א 
׀֌ךע׀יקס און לײענען א־ן אן אַק׊ענט, דעךזעענדיק דעךנא֞ך ,כב֌יק", װײסן 
מ֮י׹ נישט, װא֞ס דא֞ס איז, און מון זיך אומקעךן שום א֞נהײב֌ און איב֌עך. 
לײענען אַנדעךש. ב֌עסעך װא־לט שון געװען אךיב֌עךמךא֞גן דא־ לט 
מא֞ך׀֌עמעס -- ,׀֌אַךב֌-יק". נא־ך אַ ב֌ײש׀֌יל ׀ון ,כ֌שךעך" אַךיב֌עךטךא֞גונג,. 
װא֞ס ׀אַךשװעךיקט ׀ונדעסטװענן ב֌ים לײענען: ,סאַכמע-טעךדיקע". הײנט 
קען מען א֞נװײזן, אַז לא־זן אױף אײן שוךה אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע און אַךיב֌עך- 
ט׹א־גן" אויף דעך אַנדעךעך שוךה דעם ב֌ױג׀אַל ׀֌אַךװעךט דא־ך אװדאי 
קײנעך נישט, און דא־ך ׀אַךשװעךיקט עס אױך א֞׀֌טמא֞ל דא֞ס לײענען. 
אַלזא֞, דאַך׀ן אַחוץ דעם אױב֌ן ׀א֞ךמוליךטן כ֌לל קײנע אַךיב֌עךטךא֞ג-- 
כ֌ללים נישט עקזיסטיךן (די סא֞װעטישע א֞ךטא֞גךאַ׀יע אַנטהאַלט אַ ׀ונקם 
װעגן ׀֌ךײהײם ׀ון איב֌עךטךא֞גן). 

7 בנוגע שו שךי׀ם דאַךף מען א׀שך, אין קעגנזאַץ שו לעב֌ע- 
דיקעך ךײד, ךעדן נישט װעגן ,גלידעךנג', נא֞ך װעגן ,סינטעז' (׀וף 


עמ עי 
2 אינטא֞נאַ׊יע, אַק׊ענט 


8 די אינטאַנאַ׊יע ‏ װעךט אין דעך שךי׀ט זיעך א֞ךעם 
׀א֞ךגעשטעלט. קיין כ֌ללים ׀ון ׀֌נקטואַ׊יע בב֌אַנוץ ׀ון א֞׀֌שטעל. 
׊ײכֿנס) אין יידיש זענען, אױיף וי׀ל מי׹ איז ב֌אַװו֌סט, נא־ך נישט 
אױסגעאַךב֌עט. ׀אַקטיש ׀יךט מען זיך א־ן, אין ךאַטנ׀אַךב֌אַנד, מיט 
דעך ךוסישעך ׀֌ונקטואַ׊יע. די דא֞זיקע איזן געגךינדט איינשייטיק אויף 
שוויי ׀֌ךינ׊י׀ן : ׀א֞נעטישן (א֞׀֌ש׀֌יגלען די אינטא֞נאַ׊יע) און גךאַמאַטישן 
{ב֌אַ׊ײכענען די ׊יו֌נג ׀ון די װעךטעך און דעך עיקך ׀ון זאַ׊ן 
און ב֌אַהע׀טן). 

9. דעך לא֞גישעך אַק׊ענט װעךט נא֞ךמאַל נישט ב֌אַ׊ײכֿנט. 
׀אַך נויט ב֌אַ׊ײיכנט מען אים מיט אַן אַק׊ענט:׊ײכֿן (') א֞דעך מיט 
מאונטעךשטךייכֿונג" (אַ ליניע אונטעךן װא֞ךט, גךעב֌עךע שךי׀ט, ׊עװא֞ך- 
×€×¢× ×¢ אותיות). 

איב֌עךיקנס, מע ב֌אַנו׊ט או֌נטעךשטךײכונג ׀אַך א סימן ׀ון װיב. 
טיקײם א׀ילו דעמא֞לט, װען אין דעך לעב֌עדיקעך ךײד ב֌אַקומט די 
װויכטיקיים נישם קײן אויסדךיק אין לא֞גישן אק׊ענט, 

דא֞ס, װא֞ס דעך לא֞גישעך אַק׊ענםט װעךט שךי׀טלעך נישט בֹ֌אַ- 
שיכנט, ׀יךט אַמא֞ל שו ׊װײדײטיקײטן. ב֌ײיש׀֌, ; ,׊ו׀יל עךדך װעךט 
א֞׀֌גענומען" (,עמעס', אַ קע׀֌ל ׀ון אַ נא֞טיץ). ס'איז נאַטיךלעך שו לײענען 
מיטן אַק׊ענט אױף ,עךד', דעמא֞לט הײסט עס, אַז מע נעמם א֎ם 
׊ו׀יל, מע דאַךף א֞׀֌נעמען װײניקעך; דעך אױטא֞ך הא־ט א֞ב֌עך געמײנט 
ךעם אק׊ענט אוױיף יא֞׀֌גענומעף, װעלנדיק זא־גן, אַז ב֌ײ די בעליגו׀ים, 
װא֞ס הא֞ב֌ן ׊ו׀יל עךך, נעמט מען א טײל א֞׀֌. 

0. אייניקע געזע׊ן ׀ון יידישן אַק׊ענט: 

אין אַן איינ׀אַכֿן ב֌אַטיײיטיקן װא֞ךט קומט דעך אַק׊ענט אוי׀ן 
װא־׹של (גענויעך--אויף איינעם ׀ון די װא֞ך׊לטךאַ׀ן; איב֌עךיקנס, דא֞ס 
׹וב איז דעך װא־׹של אײינטךאַ׀יק). 

אַמא֞ל קומט דעך זעלב֌יקעך װא־׹של (אַ מעךטךאַ׀יקעך) מיט 
׊ווייעךליי אַק׊ענטיךונג: גזלןגזלנים, סטא֞ליעך-סטא֞ליאַךעס (איב֌עך. 
אַק׊ענטיךונג). | 

די דא֞זיקע סו׀יקסן זענען שטענדיק אַק׊ענטיךט:--אַל (טעאַטךאַל, 
׀א֞ךמאַל), --אַנט (קוךסאַנט), --ו֌ך (סטךוקטוך), --יזם (קא־מוניזם), --יי 
(ב֌עקעךיי), --יסט (מאַשיניסט),--י׹ (ךעקא֞מענדיךן), --ענט (אינטעליגענט) 








-- 287 -- 


יאון אייניקע אַנדעךע, אויך אַ גךויסעך טייל ׀ון די ׀אַךאַכֿט.סו׀יקסן. 
װען אין אײן װא֞ךם קומען ׊װײ ׀ון די אַק׊ענמיךטע סו׀יקסן 
קומט דעך אַק׊ענם אי׀ן אַנדעךן: גאַ׊יא֞נאַל--נאַ׊יא֞נאַליזיךן. 

די דא֞זיקע ׀֌ךע׀יקסן װעךן אַק׊ענטיךט: אומ-, או׹--, װי׊ע-, 
עלמעך--, שמי׀-- א'א. זײ שטמײען אי׀ן גךענעץ ׀ון ׊ונוי׀זאַ׊ן. 

אין זעלטענע ׀אַלן הא־ט איין װא֞ךט שויי גלייך שטאַךקע 
אַק׊ענטן: וועךטעך מיטן סו׀יקס --עךהייט (געזונטעךהייט), ׀֌אַךטי׊י׀֌ן 
א"אַ. מיטן ׀֌ךע׀יקס אומ-- (אומגעװאַשן, אוממעגלעך) אאאַ. 
| אין אַ ׊ונוי׀געזע׊טן װא֞ךט קומט דעך אַק׊ענט דא֞ס ׹וב אוי׀ן 
ב֌אַשטימטײל, 

די װיכטיקסטע אױסנאַמען: 6) אינטעךנאַ׊יא֞נאַלע ׊וננוי׀זאַ׊ן: 
טעלעגךאַף (=-,וייטשךייב֌עך"), ׀יזיא֞לא֞גיע (=-,קעך׀֌עך-װויסנשאַ׀֌ט") 
אדג"ל; 2) קא֞מב֌יניךטע אַב֌ךעװיאַ׊יעס: יידסעק׊יע אדג"ל. 

װען ב֌ײדע ב֌אַשטאַנדמײלן זענען הױ׀֌ט:-טײלן, קומט דעך אַק׊ענט 
אוי׀ן ׊װײטן (טאַטע:מאַמע) א֞דעך איף ב֌ײךע (כ֌לב.שב֌כ֌לבים). 

העך װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ הא־ט אויף זיך שטענדיק דעם אַק׊ענט. 

1. ב֌אַהיל׀יקע װעךטעך הא֞ב֌ן דא֞ס ׹וב גא־׹ קיין אַק׊ענט 
נ֎ישט. זיי שליסן זיך ךיטמיש א־ן שו די ׀ךיעךדיקע א֞דעך שו די 
װוייטעךדיקע װעךטעך (דעךיב֌עך ׀אַלן נישט ׊װאַמען ,טאַקט" 
און ,װא־׹ט"). 

2 דעך אַק׊ענט ׀ון װא֞ךט װועךט שךי׀טלעך נישט ב֌אַ׊ייכנט. 
דא֞ס איז דא֞ס ׹וב קיין אומגליק נישט, װא־׹ים דעך יידישעך אַק׊ענט 
הא־ט, װי מי׹ הא֞ב֌ן נא֞ך-װא֞ס געזען, גאַנץ ׀עסטע געזע׊ן, און ס'קומט 
כ֌מעט קיינמא־ל נישט ׀א֞ך, מע זא־ל קענען לײענען איין א֞נשךי׀ט 
מיט ׀֌אַךשידענע אַק׊ענטן. 

קינסטלעך קען מען קעגנשטעלן אַזעלכע װעךטעך װי קולטוךע'לע 
{אַדיעקטיוו) און קולטו'ךעלע ׀אַךקלענעךנא֞מען. 

3. דעך איינ׊יקעך ׀אַל, דוכט זיך, וו֌ די נישט.ב֌אַ׊ײכֿענונג 
׀ון אַק׊ענט ׀יךט א֞׀טמא֞ל שו שװיידייטיקייטן א֞דעך יעדנ׀אַלס 
׀֌אַךשװעךיקט דא֞ס לייענען, איז דעך ׀אַל, װען אַ װעךב֌אַלעך ׊ונא֞ב֌ 
איז ׀א֞נעטיש ענלעך שו אַ ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (;אונטעך, מיט" א'אַ) אַזא 
׀֌ךאַזע, וי ,דעך קאַ׀֌יטאַליזם װאַקסט איב֌עך זיינע גךענע׊ן" (, שטעךן") 
קען מען לייענען ׊װײיעךליי֞ק: 


288 - 





1) דעך קאַ׀֌יטאַליזם | װאַקסט | איב֌עך זיינע | גךענע׊ן (,איב֌עך"-- 
׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע). | 

2) דעך קאַ׀֌יטאַליזם | װאַקסטיב֌עך | זיינע גךענע׊ן (;איב֌עך"-- / 
װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌), אט 

אױסמײדן די דא֞זיקע ׊װײדײטיקײיט קען מען אַמא֞ל דו׹ך דעם, 6 
װא֞ס מע זא־ל דעם װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌ ׀אַךב֌ינדן מיטן שכנישן װעךב֌ דוךךף 
א ב֌ינדשטךיך ,דעך קאַ׀֌יטאַליזם װאקסט.איבעך'). אַזױ איזן מען זיך 
נוהג אין ׀֌ױלן, א֞ב֌עך דא֞ס גילט נא֞ך, װען דעך װעךב֌אַלעך שוא־ם / 
שטײם ב֌שכנות מיטן װעךב֌. דעך ךאַ׊יא֞נאַלסטעך מיטל װא־לט, ׀אַךשטײמ / 
זיך, געװען ב֌אַ׊ײכענען אין אזעלכע ׀אַלן דעם אַק׊ענט. : 


קלאַנג ב֌וכשטאַב : 


4 ׀א֞נעטישעך עלעמענט ׀ון ׹ייד איז קלאַנג; גךאַ׀יש / 
אַנטש׀֌ךע׀ֿט אים ב֌וכֿשטאַב֌, 7 
8. ש׀֌ךאַך-קלאַנגען טיילט מען אויף װא֞קאַלן אין קא֞נסא֞נאַנטן: 
די עךשטע װעךן אַךױסגעךעדט מיט אַ געע׀נטן מויל, די ׊װײטע 
מיט אַ האַלב֌:געע׀נטן א֞דעך ׀אַךמאַכֿטן מױל. די קא֞נסא֞נאַנטן קלאַסײ 

׀י׊יךט מען נא־ך אַזױ: 


















לי׀נדילע | שונג-גומעןי | .2 | 
"ן קלאַנגען | 3 
בי געט ןעייג 
ןב יק 
3 טאילע 2 ׀ן 3 
: {*ן | -+- |קן |דומ׀ע 
= אוי׀ךייסיקע 32 ח׊טשנטגענ׊ךאננגיקינטאטבשךאנוג- 6משנטאגאנאם קהךשקעומטע׊שעמעומעו:. ‏ |שמוחשמטה עי ךמויתועך מישם תטטךע׀ךאקשיהיקנאנטאאהכאמט 
(וין וי 
׊ אַ׀֌ךיקאַטן - : דומ׀֌9 
9| (׊ונוי׀גע. אש זש׊שקאס׊./ 
זע׊טע) ; | |דז |דזשן : הילכיקע 
| ו ×€ דומ׀֌ע 
א ךייב֌יקע אעשאךאושטקף ‏ = : : 
׊ ×°| ו | זש = ה הילכֿיקע 6 
4 | א א 
: {ן 6 


שש הל זי / 















-- 289 == 


6, ׀אַךאַן נא־ך ווייכע (׀֌אַלאַטאַליזיךטע) קא֞נסא֞נאַנטן, וי אין 
׀ליאַלקע? ,גאַטעני?. ו 

דעך קלאַנג { (ים, יא־׹, מאַי, ב֌וי) הייסט יא־ט. 

7. ׊װוישן װא֞קאַלן דאַךף מען דעךמא֞נען , אומב֌אַשטימטע װא֞-. 
קאַלן", ד. ה. נישט אַ, א֞. ×¢, י, ו; זי קומען ׀א֞ך א֞׀֌ט (שטענדיק 
נישט אַק׊ענטיךט), א֞ב֌עך װעךן ב֌אַ׊ײכֿנט מיט איינעך ׀ון די אותיות 
׀אַך ,ב֌אַשטימטע? װא֞קאַלן, דא֞ס ׹וב מיט ×¢. 

| 8. די קלאַנגעןגךו׀֌עס יי (עי, יי (אֵי), וי (א֮י) ךו׀ט מען 


די׀טא֞נגען. 


9. די קלאנגען ׀ון דעך ש׀֌ךאַך זענען ׀יל ׀אַךשידנאַךטיקעך 
אײדעך די ׀֌א֞ך ׊ענדליק אותיות ׀ון אַלףב֌ית. ב֌אַ׊ײכנען ׀֌ינקטלעך די 
קלאַנגען איז אין דעך געװײנלעכעך שךי׀ט אוממעגלעך. אַחוץ דעם איז 
אוממעגלעך שו אנאַליזיךן די ךײד (סײ אײגענע, סײ עמע׊נס) א־ן ס׀ע׊. 
עלע אַ׀֌אַךאַטן. דא֞ס איז די עךשטע סיב֌ה, ׀֌אַךװא֞ס ס'קען נישט זײן 


קין ׀ולשטענדיק ׀א֞נעטישע שךי׀ט (שךײב֌ן װי מע ךעדט)). 


0. די יידישע ש׀֌ךאַך שטעלט.׀א֞ך, װי אַנדעךע ש׀֌ךאַכֿן, ׀אַך 
שידענע דיאַלעקטן. די דיאַלעקטן שיידן זיך אונטעך סיי אין ׀֌א֞נעטיק. 
סיי אין לעקסיק, סיי אין גךאַמאַטיק (אױב֌ נישט ךעכֿענען יענע ׀אַך 
שידנקייטן, װא֞ס שטאַמען ׀ון ׀אַנעטישע ׀אַךשידנקיטן, איז דעך אונ' 
(עךשייד אין גךאַמאַטיק א׀שך דעך סאַמע קלענסטעך) 

1. די שךי׀ט איז ׀֌ךינ׊י׀֌יעל (איגנא־׹י׹נדיק ׀֌אַקטישע א֎׀ְ֌נֵיי. 
גונגען) איינע ׀אַך אַלע דיאַלעקטן (,אונטעךדיאַלעקטישעך ׀֌ךינ׊י׀֌ ׀ון 
שךי׀ט'). אויף ווי׀ל מי׹ ווילן נישט. ס"א־ל זיין אַזױ ׀יל ב֌אַזונ. 
דעךע אויסלייגן, ווי׀ל דיאַלעקטן -- איז דא֞ס איינע ׀ון די סיב֌ות, 


׀אַךװא֞ס ס'קען נישט זיין קיין ׀֌א֞נעטישע שךי׀ט. 


2. ×€Ö¿×¢ קען ךעדן װענגן אַ ׀יקטיװעך ;אינהײטלעכעך ליטעךאַ. 
ךישעך אױסש׀֌ךאַך', א֞נגעמא֞סטן לוים דעך שךי׀ט. דהינו, די אַנט. 
ש׀֌ךעכונגען-סיסטעם" לימו. 0 -- אוק׹. ש - ׀֌וליש ם קען מען קא֞נװענ׊= 
א֞נעל ךו׀ן ,ליטעךאַךישעך 0" (װײל זי װעךם ב֌אַ׊ײכנט אין אונזעך, 
הײנטיקעך שךי׀ט ,א֞')1 די אַנטש׀֌ךעכונגען-סיסטעם ;ליטװיש {6--אוק׹. 
1( -׀ויל. {0' קען מען ךו׀ן ;ליטעךאַךישעך {ס" א־׹מא־ג׹. ווי)!, 
א אַז"ח. אַף דעם װעג הא֞ב֌ איך זיך געשטעלט אין דעך גךאַמאַטיק, 


ךעדנדיק אַשטײנעך װעגן װא֞קאַלישן איב֌עךב֌ײםט אין ,ב֌ךודעך--ב֌ךידעך" 


יידישע גךאַמאַטיק : (19) 


00 א 


אדג"ל. אנישט װא־לטן מי׹ געמווט ב֌ױען ׀֌אַךאַלעל גךאַמאַטיקעס ׀ון 


׀אַךשידענע ךיאלעקטן. 
3 אין יעדן טךאַף קומט געויינלעך ׀א֞ך א װאַקאַל. ׀אַךאַן 


א֞ב֌עך טךאַ׀ן א־ן װא֞קאַלן--דא֞ס זענען טךאַ׀ן, װא֞ס אַנטהאַלטן ל, ×  
(זעלטענעך מ, ך)), װא֞ס זענען אַלײן ב֌כ֌וח שו ב֌ילדן אַ טךאַף, ׊.ב. 


,׀וי--גל, ווי--סן, הא־--ב֌מ" (שךייב֌ט זיך ,הא֞ב֌ן"). אַואַ ל, ×  הייסט 
טךאַ׀יקעך, 

ב֌ייש׀֌ילן ׀ון טךאַ׀יקע קא֞נסא֞נאַנטן: לאַכֿ, ש׀֌ילן; לאַכֿנדיק, 
ש׀֌ילנדיק{ געטךא֞׀ן, געשוויגן ; טישן, מענטשן; אַבךהם.ב֌עךן, ךאַב֌י 
נא֞װיטשן ; דעם גוטן; זילב֌עךן גע׀עס; ׀ו׀׊ן; ךעכֿן; חון; 

ב֌ענקל, געסלן איידל, שליסל; װא־לקנדל, געגנטן, ב֌אַךעכֿנטן. 

4, טךאַ׀יקע קא֞נסא֞נאַנטן קומען-׀א֞ך א֞׀טעך טךאַףאויס (אין 
סוף טךאַף), א֞ב֌עך אויך טךאַףאין (אין מיטן טךאַף): ,געךעכֿנט, דעם 
מענטשנס, דעם גוטנס". 

ס. ׀אַך אַ װא֞קאַל איז ל, ×  קינמא־ל נישט טךאַ׀יק. 

אויסנאַמען : ׊ונוי׀זאַ׊ן (, אײגן-א׹טיק", ,שטעךן:נאַכט,, קײענםט זייך, 
;שטעךן-אַכט'), ב֌אַגעגעניש ׀ון װעךטעך (לוי׀ן אַהין', ,לױי׀ן נא־ך אים )ן 

דעךיב֌עך איז, װען שו אַ װא֞ךט מיט טךאַ׀יקע ל, ×  קומט ׊ 
אַ סו׀יקס, װא֞ס הייב֌ט זיך א־ן מיט אַ װא֞קאַל, ׀אַךליךן ל, ×  זייעך 
טךאַ׀יקײט (האַנדל -- האַנדלען, זילב֌עךן גע׀עס -- זילב֌עךנעך גא֞׀֌ל). 
א֞׀֌טמא֞ל קומט אין אַזאַ ׀אַל ׀אַךן ל, ×  דע֞ך קלאַנג ×¢, װעלכן מע 
קען ךו׀ן ,קא֞מ׀֌ענסיך-עין", ׊.ב֌ : | 

{) אינ׀יניטיוו, עךשטע--דךיטע ׀֌עךזא֞ן מעך׊א֞ל, געךונדיום, 
ב֌יי טךאַ׀יקן × : ךעכֿן--ךעכענען, מי׹ ךעכֿענען, זיי ךעכֿענען (אויסנאַמען: 
דאַװנען, לעךנען); א֞ב֌עך ב֌יי טךא׀יקן ל קומט דעך קא֞מ׀֌ענסיך-×¢ 
נישט: האַנדל--האַנדלען, מי׹ האַנדלען, האַנדלענדיק (נישט ,האַנדעלען 
האַנדעלענדיק"). 

2) אַדיעקטיוו-דעקלינאַ׊יע און ב֌ילדונג ׀ון קא֞מ׀֌אַךאַטיו, בי" 
טךאַ׀יקע 1× , 7: געךא֞טן -- אַ געךא֞טענעך, א געךא֞טענעם, עך איז 
געךא֞טענעך ׀ון די׹, איידל--אַן איידעלעך, אַן איידעלע, נא־ך איידעלעך. 
אויסנאַם -- אייניקע אַדיעקטיוון מיטן סו׀יקס --×  ׀ון שטא֞׀֌נעמען: 
זילב֌עךן -- אַ זילב֌עךנעך, נישט ,זלב֌עךענעך, א֞ב֌עך ,זיידענעך", 
גישט /זיידנעך" | 





3) ׀֌אַךקלענעך-נעמען ׀ון סוב֌סטאַנמיון מיט-ל: שליסל-שליסעלע, 
ב֌ענקל--ב֌ענקעלע. 

4) סוב֌סטאַנטיוון מיט -- ונג, געב֌ילדעט ׀ון אַ טעמע מיט 
טךאַ׀יקן × : ךעכֿן--ךעכֿענונג, א־׹דן--א֞ךדענונג, א֞ב֌עך האַנדל--האַנדלונג. 

5) ד׹יישן-דךי׊ענעך אאַז"ו. 

אַ אינטעךעסאַנטעך ׀֌אַל ׀ון א֞׀֌װעזנהײט ׀ון קא֞מ׀֌ענסיך *×¢ איז 
גוטנא־װנם" (;א֞ךמאַל װא־לט געװען א֞דעך ,גוטןא־װנט" װי ,אײגןאַךטיק" 
א֞דעך ,נו֌טענא֞װנט" װי ,ךעבענען'. 

6. ׀אַך גךאַמאַטיק זענען וויכטיק די כ֌ללים וועגן טךאַ׀יקײט 
׀ֿון × , ד.ה. ווען איז ×  דווקא טךאַ׀֌יק און ווען דווקא נישט-טךאַ׀יק 
{קא֞נסאַנאַנטיש). דא֞ס איז װכֿטיק דעך׀אַך, װא֞ס טךאַ׀יקעך ×  קומט 
א֞׀֌ט אַלס סו׀יקס, און װען עך קען נישט זיין טךאַ׀יק, װועךט עך 
׀֌אַךב֌יטן אויף --ען, --ן (קא֞נסא֞נאַנטישן), --עם. 

7 די דא֞זיקע טאַב֌עלע וייזט, װען װי עס וװעךט ׀אַךב֌יטן 
דעך סו׀יקס טךאַ׀יקעך × : 

=( 2 1 





נא־ך אַק׊ענטיךטן װא֞קאַל } ען ען ען 


יא׹ את, - 5 עי קן 
נא־ך מ, טךאַ׀יקן ל ש. 7 1 
נא־ך נג, × ×§ יע 1 


נא־ך נישט-אַק׊ענטיךטן 
װא֞קאַל דוס 

די ׊י׀עךן 1 2, 3 ב֌אַטײטן: 

4 טךאַ׀֌יקעך 1 אַל֌ס אינ׀יניטיוו-סו׀יקס, אַלס סו׀יקס ׀ון 
עךשטעך-דךיטעך ׀֌עךזא֞ן מעך׊א֞ל, אַלס ׀֌אַךטי׊י׀֌-סו׀יקס (אויך --נדיק 
אַלס געךונדיום-סו׀יקס), אַלס מעך׊א֞ל-סו׀יקס ב֌יי סוב֌סטאַנטיון, אַלס 
װא֞ךטב֌ילדונג-סו׀יקס ב֌יי אַדיעקטיוון ׀ון שטא֞׀֌נעמען. 

9) טךאַ׀יקעך ×  אַלס אַקאַטיװ-דאַטיוו-סו׀יקס אין עךשטן מין 
און דאַטיוו-סו׀יקס אין ד׹יטן מין ׀ון אַדיעקטיון. 


- 999 -- 


3) טךאַ׀יקעך ×  אַלס אַקוזאַטיװו-דאַסיוו-סו׀יקס ב֌יי ךעקלייךלעכע = 


סוב֌סטאַנטיון. 


טךאַ׀֌יקעך × , אַלס סו׀יקס ׀ון װײב֌לעכע נעמען קומט, דאַכט זיך, 
קײנמא֞ל נישט אין אועלכע װעךמעך, װו֌ עך װא־לט נישט געקענט. 


זיין טךאַ׀יק. 

8 ב֌ייש׀֌ילן ! | 

נא־ך אַן אַק׊ענטיךטן װא֞קאַל: בֹ֌לי -- ב֌ליען, ׹ו -- ךועןי 
ב֌יוךא֞--ב֌יוךא֞ען. | 

נא־ך יא־ט (די׀֌טא֞נג): ב֌וי--ב֌ויען, גיי--גייען, (אויסנאַם -- אינ׀י- 
ניטיוון ,גיין, זיין"), אַךמײ--אַךמײען. | : 

! נא־ך ×  (קא֞נסא֞נאַנטישן): מא־ן--מא֞נען, זון--זונען, שין--׊ינענעך. 

נא־ך טךאַ׀יקן ×  (דעךב֌יי קומט אַ קא֞מ׀֌ענסיך -×¢) : ךעכֿן--ךעכֿענען- 

נא־ך מ: קום--קומען, ים--ימע. 

נא־ך טךאַ׀יקן ל (קיין קא֞מ׀֌ענסיך :×¢ קומט גישט)+ האַנדל -- 
האַנדלען, הימל--הימלען. 

נא־ך נג, × ×§: ט׹ינק--טךינקען, קלאַנג--קלאַנגען 

נא־ך טךאַ׀֌יקן ך--ב֌לויז אין די נישט-ײידישלעכע מעך׊א֞ל-׀֌א֞ךמעס 
,טעאַטךען, ׊ענטךען" אדג"ל ׀ון ,שעאַטך" אדג"ל): ײךישלעכעך--אײנ׊א֞ל 
, טעאטעך", מיט נישט-טךאַ׀יקן ך, מעך׊א֞ל שוין ממילא ,טעאַטעךס' 

נא־ך נישט-אַק׊ענטיךטן װא֞קאַל: הא֞ךעװע--הא֞ךעװען, הא֞ךעװענדיק{ 
עכֿא֞ן (אַלס אינ׀יניטיוו--ב֌יי נאַדיךן). 

2) ג׹א־ -- דעם גךא֞ען (); דעם נייעם, שיינעם, גא֞לדענעם+ 
ק׹ומן, איידעלן, יונגן, קךאַנקן, כיטךען (4. 


3) ךוסא֞--ךוסא֞ען, טא֞לסטױ--טא֞לסטױען, הא֞׀שטײינען, אַהךנען. 


מנחמען, ב֌עךלען, שעלינגן, מאַשאַן. 

די דךיטע גװו׀֌ע (דעקלינאַ׊יע ׀ון סוב֌סטאַנטיון) איז אין אַלץ 
ענלעך שו דעך עךשטעך, אַחוץ דעם ׀אַל מיט נג, × ×§, ×°×±ÖŒ זי איד 
ענלעך שו דעך ׊ווייטעך, ד.ה., װו֌ סב֌לײיב֌ט טךאַ׀יקעך 1: שו יונגןי 
(׀ון אַ ׀֌עךזא֞ן-נא֞מען ,יונג"), ,וועגן שעלינגן?. 

טךאַ׀֌יקעך | נא־ך אַ נישט-אַק׊ענטיךטן װא֞קאַל װעךט ׀אַךב֌יטן 
אויף { (קא֞נסא֞נאַנטישן). דא֞ס קומט ׀א֞ך, װען די װעךב֌-טעמע א֞דעך 


דעך ׀֌עךזאַןנא֞מען לא־זן זיך אויס מיט ×¢ (זעלטן אַן אַנדעך װא֞קאַל)-. 


9 אין די װעךטעך ,׀יךען, ׀ינ׀ען..." איז דעך | נישט טךאַ׀יק. 





0. מךא׀יקעך מ קומט ׀א֞ך {) אֵלס ׀֌ךא֞דוקט ׀ון אַסימילאַ׊יע. / 





שי 


דיי 
ךיע 
7 


׊' 


1 


עי וי 


א באט 2 = 


7 
שי וע 


א 
-+ 993 -- 


׀ון טךאַ׀יקן |: הא֞ב֌ם, כאַ׀֌ם, 2) אין ׀ךעמדש׀֌ךאכיקע סו׀יקסן: 
קא־מוניזם (װעךט א֞׀֌ט אַךױסגעךעדם ׀אַךיידישט ,קא֞מוניזעם, קא־מוניזום'), 
ימע באַנו׊ט א֞׀֌טמא֞ל ,׀֌א֞ךם' (מעך׊. ,׀֌א֞ךמען), ײדישלעכעך: ׀א֞ךמע-- 
:׀א֞ךמעס. 

טךאַ׀֌יקעך ך קומט ׀א֞ך אין נישט ׀אַךיי֎דישטע ׀ךעמדװעךטעך: 
,גלאַװ׀֌ךא֞׀֌א֞ב֌ך" (װעךט א֞׀֌ט אַךױסגעךעדט ׀אַךיידישט ,גלאַװ׀֌ךא֞׀֌א֞ב֌עך') ; 
א֞ב֌עך א֞נשטא֞ט ,טעאַטך, מעטך, ׊ענטך' אדג'ל ב֌עסעך - ,טעאַטעך, 
שע עך ׊ענטעך" 


4 געגנזייטיקע ווי׹קונג ׀ון קא֞נטא֞נאַנטן 


1 ווען ס'קומען ב֌שכנות אַ הילכיקעך און אַ דומ׀עך קא֞נסא֞נאַנט, 
זועךט דעך הילכֿיקעך אױך דומ׀֌, א֞דעך, ׀אַךקעךט, דעך דומ׀֌עך 
װועךט הילכיק. אַזאַ ווי׹קונג ׀ון איין קלאַנג אוי׀ן שװייטן הייסט 
אַס֌ימיליאַ׊יע (׀אַךענלעכנג). דא֞ס ׹וב װי׹קט דעך ׊װייטעך 
קא֞נסא֞נאַנט אוי׀ן עךשטן, זעלטענעך ׀אַךקעךט. ב֌ייש׀֌. : זא־ג-|-ט==/208. 
זא־גן-שין== 20880(8. 

׀אך ×°, װי אויך שסטךב :מע 3 8, קומט קײן 8סימיליא׊יע 
נישט ׀֌א֞ך: אַנטװא֞׀ענען, נישם ח884901606. 

2 אַחוץ דעך דא֞זיקעך טיילווייזעך אַסימיליאַ׊יע עקזיסטיךט 
נא־ך א ׀ולע אַסימיליאַ׊יע. װען סשךע׀ן זיך אַ דומ׀֌עך און אַ 
הילכֿיקעך קא֞נסא֞נאַנט ׀ונעם זעלב֌יקן סא֞ךט (ד.ה. װא֞ס שיידן זיך 
אונטעך טאַקע נא֞ך מיט דעך הילכיקײט, ׊.ב֌. ד |ט, ×€ÖŒ|ב֌ אדג"ל) 
דעמא֞לט גיסן זיך ב֌יידע קלאַנגען ׊ונויף אין איינעם: ךעד ךט-- 164 
א֞׀֌ךב֌עטן = 09618. 

׀ון אַסימיליאַ׊יע דאַךף מען א֞׀֌שײדן ׀֌שוטן ׊ו֌נוי׀גוס ׀ון 
אַל׊אײנע קא֞נסא֞נאַנטן : דעך--ךייכעך=-ז8146ז46, טךאַכֿט -ט--}88ז). 

מע דאַךף נא־ך א֞נמעךקן אַ ׊ונוי׀גוס ׀ון ט|ס (א֞דעך ד--ס) 
ט בש (ד|׊), ׊|ס (׊|ז) אין ׊ *), 

3 ׀אַךאַן נא־ך אַסימיליאַ׊יע ׀ון ס מיט ש (׀ולע), ג מיט מ 
{׀ולע), ×  מיט ב֌, ×€ (טילווייזע --דעך ×  װעךט 3)). 

| 4. קלאַסי׀י׊יךן די ׀אַךשידענע ׀אַלן דאַךף מען אין שוויי 


*) כ'שטעל זיך נישט א֞׀֌ אויף אַנאַלא֞גישע דעךשינונגען מיט 6--42, װײל זײ 


| שטעלן קיין א֞ךטא֞גךאַ׀ישן אינטעךעס נישט ׀א֞ך. 


יי 
א 


-- 294 -- 


ךיכֿטונגען: לויט דעם, װא֞ס עס אַסימיליךט זיך, און לוט דעם, ×°×±ÖŒ 


עס אַסימיליךט זיך (׊װישן װעךטעך, ׊װישן אַ׀יקְס און װא־׹של, א"אַ). 


אַזױ ב֌אַקומט זיך אַ טאַב֌עלע. (ז' זיײיט 996 -- 299) (װעךטעך מיטן 
׊ײיכֿן * ב֌אַטײטן נישט-א֞נגענומענע אויסלייגן), 

ס. אין שךי׀ט אין א֞נגענומען דעך מא֞ך׀א֞לא֞גישעך 
׀֌ךינ׊יט, עך ב֌אַשטײט אין דעם, װא֞ס קלאַנגעןאַסימיליאַ׊יע (אוך 
קלאַנגען-׊ונוי׀זאַץ) וועךן אין ‏ דעך שךי׀ט נישט א֞׀֌געש׀֌יגלט. מע 
שךײב֌ט: דעך ךב֌י, װא֞ס זא֞גסטו, ב֌אַנקקךייזן, ב֌א֞ד׊ימעך, עסשיסל, 
אױסזא֞גן, געלעב֌ט אאַז"וו (מא֞ך׀֌א֞לא֞גיש), נישט (װי סװא֞לט געװען 


׀א֞נעטיש):. דע ךב֌י, װא֞ זא֞קסטו, ב֌אַנקךײזן, ב֌א֞׊ימעך, עשיסל,. / 


אױזא֞גן, געלע׀֌ט אאַז"וו. 

6. אויסנאַמען : 

) די ךוב֌ךיקעס 1 שךיײב֌ט מען ׀א֞נעטיש; : 

א֞ב֌עך נעא֞לא֞גיזמען (װי , אידעאַללא֞ז') װעט מען גיכֿעך שךײיב֌ן 
מא֞ך׀א֞לא֞גיש. 

2) די ךוב֌ךיקעס 01 און ום שךײב֌ט מען אין ךאַטן-׀אַךב֌אַנד 
׀א֞נעטיש, אין אױסלאַנד--מא֞ך׀֌א֞לא֞גיש, 

3) אין דעך ךוב֌ךיקת 3 שךײב֌ט מען: דו ב֌לא֞זט, ב֌ךויזט, 
ווייזט, לא־זט, מוזט אאַז"וו (ס'איז נישט מא֞ך׀א֞לא֞ניש, נישט ׀א֞נעטיש). 


7. אייניקע ועךב֌ן מיט --ט ׀אַךליךן דעם ט אין ׊וייטעך : 


׀֌עךזא֞ן געגנװאַךט: דו אַכסט (איך אַכֿט), האַלסטן?), װא֞לסט, טךאַכסט, 
כֿא֞לסטו (כֿיי װא֞לסטו, הא֞לסטו), ׀֌לע׀ֿסטן(;), ךיכֿסטא֞׀֌ א"א, א֞ב֌עך: 
דו ב֌ייטסט, ב֌עטסט, גלעטסט, א"אַ אויסלייג ׀א֞נעטיש. 

די זעלב֌יקע דעךשיינונג קומט-׀א֞ך א֞׀֌ט אין סו׀֌עךלאַטיוו: דעך 
׀אַךב֌יטעךסטעך (מא֞ך׀. , ׀אַךב֌יטעךטסטעך'), דעך געשיקסטעך (מא֞ך׀. 
,געשיקטסטעך"), געב֌ענטשסטעך. ב֌יידע דעךשיינונגען זענען אינדיווידועל. 

װען אײײינעך שךײב֌ט ,׀ֿאַךב֌יטעךמסטעך", איז אַ זײטיקן שװעך ׊ו֌ 
זא־גן, ‏ שי איז עס אױסנעלײגט ׀֌א֞נעטיש, שי מא֞ך׀֌א֞לא֞גיש, װײל מע 
װײסט נישׂט, שי דעך שךײב֌עך ךעדטאַךױס ׀׀אַךב֌יטעךסטעך" שי 
,׀אַךב֌יטעך׊טעך". 

8. ב֌יי דעך ב֌אַנעגעניש ׀ון --סט מיט --סט אין ׊װייטעך 


׀֌עךזא֞ן געגנװאַךט װעךט איין --סט ׀אַךלא֞ךן: ‏ דו גלוסט, הוסט,. 


מעסט, ׀֌אַסט, קא֞סט. | 
שי קומט.׀֌א֞ך דא֞ס אײגענע ב֌ים סו׀֌עךלאַטיו? מע שךײב֌ט: ,דעך 


- 295 -- 


ב֌אַװו֌סטסטעך, דעך עךנסטסטעך'-װי זא־גט מען עס? אין דעך לעב֌עדיקעך 
ש׀֌ךאַך װעךן אַזעלכע ׀֌א֞ךמעס װײזט.אויס גא־׹ אויסגעמיטן. 

. 919. קו׹שזיכטיק (׀א֞נ. ,, קו׹זיכטיק"), נישקשה (מא֞ך׀, ,נישטקשה"), 
דוךכגע׀יךט (׀א֞נ, א֞׀֌ט דוךגע׀יךם), 

קלענסטעך ׀׀א֞נ. א֞׀֌טמא֞ל ,קלענ׊טעך"). 

איך װיל, אז דוֹ זא֞לסט.,. (׀א֞נ. א֞׀֌טמא֞ל ,אדװא֞לסט', 

0 אַמא֞ל קומט ׊װוישן קא֞נסא֞נאַנטן, װא֞ס װא־לטן זיך אַסימיליךט, 
אַן ×¢, װעלכֿע מאַכֿט די אַסימיליאַ׊יע אוממעגלעך: ,עך בילדעט, דו 
ב֌ילדעסט" (איב֌עךיקנס, אויך ,איך ב֌ילדע'), עך לאַדעט אין, עך 
גךינדעט, עך ׀אַךװאַלטעט א"אַ, געב֌ילדעט, געגךינדעט; דעך קיך׊עסטעך 
װועג, ‏ דעך מינדעסטעך. אַזעלכע ׀א֞ךמעס זענען דא֞ס ׹וב נישט 
יידישלעך און ׀אַךשװינדן מיט דעך שייט. נא֞ך יענע ׀ון זיי, װא֞ס 
דינען שום אונטעךשיידן ׀ון הא֞מא֞נימען (;,עך ב֌ילדעט -- עך ב֌ילט, 
עך גךינדעט--עך ג׹ינט") הא֞ב֌ן שאַנסן שו ׀אַךב֌לייב֌ן אין דעך ש׀֌ךאַך. 

דעך ×¢ איז דא־ נישט 8 ,מיטל קעגן אַסימיליאַ׊יע ׀ון קלאַנגען, 
נא֞ך אַ װי׹קונג ׀ון דײיטש. 

1. עטלעכֿע שויידייטיקייטן (הא֞מא֞נימען און הא֞מא֞נימישע 
׀א֞ךמעס), װא֞ס שטאַמען ׀ון קלאַנגען-אַסימיליאַ׊יע: 

4)דו עסט--עך עסט, דו זישט--עך זישט, דו לא־זט--עך לא־זט, 
דו 0884 -- עך װאַשט, איך טךאַכט--עך טךאַכֿט, איך מעסט--דו מעסט--. 
עך מעסט. 

2) דו גיסט (׀ון ,גיסן" און ,געב֌ן"), דו הישט זיך -- היטסט 
זיך, דו זישט--זידסט, דו ׀ליסט (׀ון ,׀ליסן" און ,׀ליען", דו 
שאַ׊ט- שאַטסט, דו ש׀֌ײיסט--ש׀֌ײזט, עך ליידט--לײט, עך נײט (׀ון 
,נייטן" און ;נייען". 

׀א֞לקסש׀֌אַס : ,גאַנץ גוט. - גאנדז גום, קאטשקע נא־ך ב֌עסעך". 

2 גא־׹ אַן אַנדעך קאַטעגא֞ךיע דעךשיינונגען זענען אַזעלכע, 
וי ,שנייד--שניט, געשניטן" (אַנטש׀֌ךעלונג ׀ון ד--ט), זיץ--געזעסן, 
שלא֞ג--שלאַכֿט, שךייב֌--שךי׀ט, ג׹ונט--ג׹ינדן, ׀ךיינט -- ב֌אַ׀ךיינדן, 
׀א֞לק (׀א֞ג. ,׀֌א֞לג")--׀עלקעך. דא֞ס איז ,אינװוייניקסטע ב֌ייגונג". 

דעך אויסלייג איז אַ ׀א֞נעטישעך. /׀א֞לק" שךײב֌ט מען 
גישט-׀א֞נעטיש. | 


1 א א 5 ך 
8 3 2 6 : 5 5 
== 296 =לין יי בע 2 
. 2 / א יי : : : בע 2 
1 6 אי { 2 : 8 1 5 


׊ונױי׀֌גום. ׀ון | ׊ונוי׀גוס: | ׀ולע 
אל׊איינע |ט {ס, ד-|-ס, : 
קא֞נטא֞נאַנטן | ׊--ס, ט-ךש | הילכי 













דעך ךב֌י, | מיט ׊ינעך, 




















2 ׊װישן װעךטעך לא־ז זײן, | אַחוץ סימן, |װא֞ס זא֞גסטה 
מי׹ן נעמען | מיט סימן, | מיט די׹ 
|| זעם זי 
ב֌אַנקקךײזן, 4 
גךא֞זזײו֌נג, ׀ול, אַלט- 
הױ׀֌טטײל, דײימש, ט׹ינק. 
ב֌א֞ד׊ימעך, 8 
מ ׊וישן ב֌אַשטאַנדטײל | זומעךךעגן - (גע׀ט, לײה 
ב֌ךויט׊ינז, 
׀ון אַ ׊ונוי׀זאַץ (׀אַךג עסענע : 
| הו׀֌טסימן 
׊ונוי׀זא׊ן ; 
אוי׹ינגל, 
א־׹ימאן) | | = |גײסטו,, נישט! 
א֞נעמען 
0 ׊װישן װעךב֌אַל *א֞ננעמען) 
1 ך 2 ×± מיט׊יען 
׊וגא֞ב֌ און טעמע אוי׀א֞ךן זיך, 
א֞׀֌טךן 
ת ׊װישן ׀֌ךע׀יקס |דעךעדן זיך, עס 
אוֹן טעמע ׀אךעבענען די 
ם ׊וישן דו עסט עך ךעד 
טעמ | | ("עססט) עך | דו זי׊סט, | געךעך 
{ | װעךב 7 
און טךאַכט | דו ב֌עטסט | הו / 
סו׀יקס (טךאַכטט) : 
0 0 2 א 












7 

אַסימיליאַ׊יע } אַסימיליאַ׊יע מײילװײזע אַסי. אַסימיליאַ׊יע 
ס|ש, שךם ךמ מיליאַ׊יע לויט בךב, ×€, 
הילכיקײט ב֌, ×€ |×  


















אײן מינום | 
' זא־ג טאַקע, אַז ך" 
װא֞ס שב֌ת איז, אי מײן. / אין ב֌אַן 
 |‏ קיין ב֌אַךיכט, 
װא֞ס זשע דיאַלעקט | און ׀א֞טעך 
הונדעךט זעקס 
6 (6) ! 


אַלף-ב֌ית, 

אלש׹ינג, 

׀עסטנע: 

עסשיסל ב֌אַנב֌׊ַאַמטעך 
שטעלם אין 
מײן דיאלעקט 


)0:::114 


יי אע שיט = א על 2 
' | אײנב֌עטן (אין 
| א֞נמעךקן (אין | 
: אױיסגײן, מיין דיאַלעקט 
אױסשע׀֌ן מײן ךיאַלעקט : 
6 אַנטזא֞גן ת/810261), 
אי א֞נב֌אַלאַנגען 


3, 1: ,,,..--.- ,,- |{ ,.,,:--- 


עך לעבט, שךײב֌ן, 
געלעב֌ט געשךיב֌ן 





דו ׀֌אַטשסט 





׊ונוי׀גוס ׀ון | ׊ונוי׀גוס; | ׀ולע אַסימי } 
אַל׊אײנע |ט-)ס, ד-)ךס, | ליאַ׊יע לױיטן 
קא֞נסא֞נאַנטן -׊ -ס, ט |-שן הילכיקײַט } + / 








1 אק 
דעך שמא֞ל׊. | 











סטעך, -דעך 
דעך װיים. 
עלטסטעך, דעך ב֌ײ?×± | 
אַדיעקטיוו /טעך, אַ קלײדל 
א קינד סטעך, אַ קינדן 
א װײיס 
א שטא֞ל׊ס, אַ ב֌ײוס 
: 8 גוטס 
׊װוישן 
טעמע 
(*בעל-נסס) קךעזס 
סו׀'7ס | ׀֌אַסעסיו קאַ׊ס, גא֞טס אט 
2 מאַךקס' און | דעך מויזס 
ענגעלסעם 
הײליקײט 
: נךיננקײט, - 
8 *יהײיליקקיײיםט 
איךעךב ‏ יס יק א־װנטדיק 
אידעאַללא֞ז 
׊ווישן טעמ 
×§ ׀עבת אינהאַלטסךײיך 
און ׀אַךב֌ינדקלאַנג | | 





4 ב֌אַגעגעניש ׀ון קא֞נ. 
סא֞נאַנטן ב֌יי אַךױס. 
׀אַל ׀ון װא֞קאַל 





ך 
| 


אע יי 
4 Öž 


יס | וישע גי 8 א 
עשיט׀יגע יךענייב טניוטשךע :ך ןנב׹ ינע ליך׀יע בשע 
4 | 5 | 6 7 
אַסימיליאַ׊יע | אַסימיליאַ׊יע | מײלװײזע אַסי. | אַסימיליאַ׊יע 
ס -ש, ש--ס וט מיליא׊יע לוים × -|-ב, ×€8, 

הילכיקײיט ב֌, ×€-ךנ 





דעך נאַךיש. דעך קליג. 
סטעך, א קינד סטעך, אַ קינד 
אַ נאךישס 8 קלוגס 
אַשם, 
ליטװאַקא֞װס 
אילייטשס 
= 
וְ אוי׀מעךקזאַם, 
| לא֞מ׀֌ן 
הװוקע 
׊וגךײטונגס. 
לײענב֌אַך 
קוךס 


ו׊דקתך, 
זביה (׀ךגל' 
זקן, שיךוך, 
שדיק, זוכה) 





זקנים, שדכן, 


























יב֌ייגונג, ד.ה. װען דעך זעלב֌יקעך װא־׹של קומט אין איין װו 
איין קלאַנג, אין אַ שווייטן -- מיט אַן אַנדעךן. דהיינו אין- 
שניט". הא֞ב֌ן מי׹ אַנטש׀֌ךעכונג ׊װישן יי און י, און אוי 
ד און ט. אינװײיניקסטע ב֌ייגונג קומט ׀א֞ך א֞׀֌טעך ב֌נוגע | 
ה(כ֌מעט שטענדיק אַק׊ענטיךטע), זי איז גאַנץ ׀אַךשידנאַךטיק, ; 

יי--י: שנייד-שניט. 4 

י--ו: זינגען-געזונגען, ב֌יכֿעך-ב֌וך. 

אַ--×¢: ב֌אַךג-ב֌עךג. 

א"אַ. 

4. ׀ון די אַלע ׀אַךשידנאַךטיקע ׀אַלן דאַךף מען א֞נ 
ב֌אַזונדעך איין גךו׀֌ע, װא֞ס איז עטלעכע מא־ל דעךמא֞נט מאן | 
גךונטקוךס -- דא֞ס איז װא֞קאַלישעך איב֌עךב֌ייט (,אומלויט'). | 
-כ֌אַשטײט אין די דא֞זיקע אַנטש׀֌ךעכֿונגען : 

אַדע 

א֞דע 

ו--י | 

וי--יי (װען דעך וי איז אין ליטװישן דיאַלעקט {6). 

--ײַ (ווען דעך וי איז אין ליטװישן דיאַלעקט {0) 

ס'קומען ׀֌א֞ך אױיך אנדעךע איב֌עךב֌ײט, ׊.ב֌. ׊א֞-׊ײף . - 

8. װא֞קאַלישעך איב֌עךב֌ייט קומט ׀א֞ך ב֌יי ב֌ילדונג 


׀ון ׀אַךקלענעך-נעמען, ׀ון קא֞מ׀֌אַךאַטיוון און סו׀֌עךלאַטיון . 

6. ס'קומט אױס אַמא֞ל שו העךן א ׀א֞ךמוליךונג: ,א 
אַק׊ענטיךטעך װא֞קאַל װעךט ׀אַךטונקלט'. ס'איז נישם גענוי -- 
אוי׀נעמען דא֞ס, אַשטײנעך, װי דעם ׀לל אַ הילכיקעך קא֞נס : 
׀אַך אַ דומ׀ן װעךט דומ׀',. דעך ׀֌ךינ׊י׀֌יעלעך אונטעךשײד שװיק 
׊װײ כ֌לל֎ים איז, װא֞ס די ,׀אַךװאַנדלונג" (׀אךב֌"ים) ׀ון אַ הילב 
א דומ׀֌ן קענען מי׹ שטענדיק זען, װען מי׹ װילן נא֞ך; א֞ט אי , 
מים 2, און א֞ט איז ,שךײ׀֌ט'-מיט ×§. ב֌ידע ׀א֞ךמעס עי : 
ש׀֌ךאך אײנ׊ײטיק. דא֞ס אײגענע איז שיך שו דעך װי׹קנג |׀ון 


2 א בי א בבדה 1 שיט 
א ׹ יד ׹ 


יי עי 300 























י ,ב֌אַקומען" איז ,בא" א־ן טן אק׊ענט. אין נישטא֞ קין אײן 
! װא֞ךט, װו֌ ,בא" זא־ל זײַן אַק׊ענטיךט; אױב֌ אין ,׀יסלעך' איד 
-עֶך' א־ן אן אק׊ענט, איז עס אין אַלע װעךמעך א־ן אַן אַק׊ענט. װו֌ 
וע איז דא־ ׀אַךטנקלתג ׀ון װא֞קאַל אנטעךן װי׹קנג ׀ון אַק׊ענט. 
ײם? זי קען זיך אַךױסװײזן נא֞ך ב֌ײ גע שיכ טל עך-׀אַ ׹ג י+ 
ק֌עך דעךלעךנונג ׀ון דעך ש׀֌ךאַך, און נישט ב֌ײ דעךלעךננג. 
הײנטיקן ײדיש א־ן ׀אַךגלײך מיט קךובהשע ש׀֌ךאַכן. דעךיב֌עך 
אַך׀ן אין אַן עלעמענטאַךן קוךס (און ב֌׀ךט אין דעך שול) די 
יע׀יקסן אַנט., ב֌אַ, ׀אַך. אאַז"×°, די סו׀יקסן -עךְ א"אַ ׀ון שטאַנד. 
ועקש ׀ון װא־קאל-׀אַךטנקלונג נישט ב֌אַטךאַכט װעךן. זײ קענען דעך- 
עךנט װעךן נא֞ך אין א֞ךמא֞גךאַ׀֌ישן אַס׀֌עקט, און ב֌אַטךאַכט װעךן אַלם 
׀קדיקע" אותיות. א֞ב֌עך דעמא֞לט איז נישטא֞ קײן ׀֌ךינ׊י׀֌יעלעך חילוק ׊װישן 
;קדיקע נישט-אַק׊ענטיךטע און ס׀קדיקע אַק׊ענטיךטע װא֞קאַלן: אױב 
נעך ס׀קט זיך שו שךײב֌ן ,׀יסלעך" א֞דעך ,׀יסלאַך' (װײל זײַן 
יגענעך אױסש׀֌ךאַך איז נעענטעך שו דעך א֞דעך יענעך ׀א֞ךמע), איז 
עס די זעלב֌יקע דעךשײננג (א֞ךטא֞גךאַ׀֌יש),. װי אז מע ס׀קט יך 
א־גן א֞דעך ;זו֌גן", ,נעמען" שי ,נײמען". אַנדעךש געךעדט, דעך אויסלײג. 
יסלעך" (נישט ,׀יסלך') דאַךף ב֌אַטךאַכט װעךן אַלס אַךױסװײז ׀ונעם 
יי יט ׀֌ךינ׊י׀֌ ׀ון אויסליג. 

7. א֞ט איז אַ ׊עטל ב֌אַהיל׀יקע מא֞ך׀עמעס ׀֌ךע׀יקסן, 
| היל׀וועךטעך), װא֞ס ַנטהאַלטן א נישט-אַק׊ענטיךטן 


׀֌ךע׀יקסן: 
הא (אַהיים, אַמא֞ל) 

| = א֞נט)- (א֞ט דעך--א֞ידעך) 

- = אַנט- (אַנטלוי׀ן) 

| ב֌אַי (928) 

- ב֌- (928) 

גע: (גענומען, געזאַנג, געב֌יידע) 

- = דע:, דעז- (דענאַ׊יא֞נאַליזיךט, דעזינ׀י׊יךן) 
- 4 (דוד המלך, אַ שיכ֌וך הגדול) 

4 (ששון ושמחה) 2 





-(×¢)ניש (ב֌אַגעגעניש, ׀ינ׊טעךניש) 


(למשל, לכ֌בוד) 

(משד, מכ֌וח) 
׊ע- (999) 
ךע- (ךעא֞ךגאניזיךן) 

(כ֌לב שב֌כ֌לבים) 

סו׀יקסן: 

-אַטא֞ך (קא֞א֞׀֌עךאַטא֞ך, מע שךײיב֌ט אַמא֞ל ‏ אַטעך) 
-דיק (ךעגנדיק, ׀ייעךדיק) : 
-הייט (מעךהייט) 
-ונג (קליידונג) 
-װאַךג (אַלטװאַךג) 
-ווייז (מחנותווייז) 
-טע (חבךטע) 
-טשיק (׀יינטשיק). 
-יטשקעך (׀ייניטשקעך) 
י֮ים אַלס מעך׊א֞ל-סימן (שב֌תים, מלמדים) 
-ינק (שיינינקעך, שלא֞׀ינקען) 
-יק (קךע׀טיק, ענדיקן, לא־גיק) 
ייש (יידיש) 
-לעך (גליקלעך) 
-ניק (ישובניק) 
-סטו (גייסטו, װעסטו גיין) 
-עװאַטע (ת֌מעװאַטע) 
(שעמעוודיק) 





-עך (טישלעך) 

-עכֿץ (טועכֿץ) 

-עלע (טישעלע) 
דען (׊ווייען, ׀יךען) 
-עניו (טאַטעני) 


-עשי (זיידעשי) 
יקייט (ךײי׀ֿקײט) 
-שאַ׀֌ט (קלוגשאַ׀ט) 


2 





== 808 += 


היל׀װ עךטעך: 


אַ {אַ מענטש) 
- אַן (אַן ע׀֌ל) 

אַף--אויף, אַ׀ן--אוי׀ן 

ב֌א--ב֌יי (998) 

ב֌עת 

זיך (זיך װאַשן, עס ךעדט זיך) 

ני(ש)ט 

על-׀֌י (על׀֌י שכל) 

׀אַ(׀ו֌)נאַנדעך 

שו (999) 

שי (929) 

8. װעךב֌אַלעך ׀֌ךע׀יקס איז בֹ֌אַ. (נעמען, ב֌אַנומען), ׀֌ךע׀֌א֞. 
זי׊יע איז ב֌אַ א֞דעך ב֌יי (ב֌אַ מי׹, ב֌יי מי׹, ב֌אַם טיש, ב֌יים טיש, 
ב֌יין טיש). די ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע קומט אַמא֞ל אַלס טייל ׀ון אַן אינװאַךיאַנט: 
ב֌אַטא֞ג-ב֌ײיטא֞ג, ב֌אַנאַכֿט-ב֌ײנאַכֿט. ‏ דעך העב֌ך. ׀֌ךע׀יקס ב֌ (==-,מיט, 
אין" אדג"ל) קומט קײנמא֞ל נישט אַלס ב֌אַזונדעך װא֞ךט (;ב֌מקום, 
ב֌שלום, ב֌נאַטוך?). ׂ 

9. וועגן ,שו, ׊ע, שי" העךשט אַ שטיקל ׀֌לאַנטעך. ׀אַךאַן: 

) ,שו" אַלס װעךב֌אַלעך ׊וגא֞ב֌ (,׊ונעמען, ׊ויגענומען, נעמסט. 
. שו', נעם-שוי, הא־ט מו׹א ׊ו׊ונעמען"; ,׊וי׀לוס -- נישט קיין װעךב֌, 
א֞ב֌עך ׀ון װעךב֌ שו'׀ליסן"). דעך ,שו" װעךט שטענדיק אַק׊ענטיךט 
און קען קיינע א֞ךטא֞גךאַ׀ישע ס׀קות נישט אַךויסךו׀ן. 

- /2) ,׊ע"--אַלס װעךב֌אַלעך ׀֌ךע׀יקס: ;׊ענעמען, ׊ענומען, הא־ט 
מו׹א שו ׊ענעמען"ן ,׊עשטעךונג" -- נישט קין װעךב֌, א֞ב֌עך ׀ון 
װעךב֌ ,׊עשטעךן". ועךט אַךױסגעךעדט ׀אַךשידן (מע זא־גט ,׊ונע'מען, 
׊ונוימען" אדג"ל). שךייב֌ט זיך ,׊ע' -- קען כ֌מעט שטענדיק ׀אַךב֌יטן 
וועךן אויף -׀ונאַנדעך", -- ב֌אַטײט אַ ב֌אַװעגונג אין ׀אַךשידענע 
ךיכֿטונגען, אַנטש׀֌ךעכֿט א֞׀ט מיט ךוסישן נגן--דא֞ס אַלץ קען דינען 
׀אַך אַן א֞ךטא֞גךאַ׀ישן סימן. 

3) ;שו" אַלס ׀֌אַךטיקל ב֌יים אינ׀יניטיוו: ,הא־ט מו׹א שו גיין, 
הייב֌ט א־ן שו לייענען". שךײב֌ט זיך ;שו". וען דעך אינ׀יניטיוו 


- = הא־ט אַ װעךב֌אַלן ׊וגא֞ב֌. קומט דעך ׀֌אַךטיקל ׊װישן ׊וגא֞ב֌ און 





















6 =! 


אינ׀יניטיוו : ,הא־ט מו׹א אַװעק׊וגײן, הייב֌ט א־ן נא֞כ׊ולײענען". ×  


דעך זעךבאללך ׊וגא֞ב֌ דעך ׊ווייטעך--דעך אינינישיוישעך 5 

דעך ׀֌אַךטיקל קומט ׀א֞ך אויך איך די אויסדךיקן ,; 
גיין" אדג"ל. 

4) ,שו" אַלס ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע: ,5עגײ שו אים, שךייב֌ן שו. 
איז נישט גלייך, שו ד׹יי שולייגן שויי". שךייב֌ט זיך ,שוי 
׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע קען, װי אַנדעךע ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יעס, ב֌ילדן אַ טייל / 
׊ונוי׀זאַץ : , ׊ולהכֿעיס, שוליב, ׊ולע׊ט, ׊ועךשט, ׊ו׀וסנס, ׊ו׀ 
׊וקא֞׀֌נס, שב֌ת.׊וינאַכטס" אאַז"וו. נישטא֞ קיין ג׹ונט שו ענדעך 
דעם אויסלייג ׀ון דעך ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע (ג׹ינג אונטעך׊ושיידן די וע 
׊וקא֞׀֌נס" אדג"ל ׀ון ,׊ענעמען" אדג"ל: יענע זענען שטענדיק ו 
א֞דעך װעךב֌אַלע װעךטעך, און ׊ע -- ב֌אַטײט דא־׹טן ,׀ונאַנד 
די--שטאַמען ׀ון סוב֌סטאַנטיוון א'אַ און , שו"--ב֌אַטײט דא־ ,שו". ‏ 

5),שו" אַלס ׀֌אַךטיקל ב֌יי ׊א֞לװעךטעך: +שו ד׹י" 
חלק"; אַהעך געהעך אויך: ׊וב֌יסלעך. : 

(6) , שי? אַלס דע -׀֌אַךטיקל און אַלס א , שי אי 


ווען דו ווילסט". 
;עך װענדט זיך ׊ַןְ מי׹ מיט אַ ׀ךאַגע, װי 
׊ױינעמען ׊ַי ׊ענעמען". דא־ הא֞ב֌ן מי׹ (כסדך) ׹יט 8 
אינ׀יניטיווישן ׀֌אַךטיקל ;שו", װעךב֌אַלן ׊גא֞ב֌ ,שו". 
,שיי, װעךב֌אַלן ׀֌ךע׀יקס , ׊ע". א 
0. דעך אײנ׊יקעך ׀֌אַל, װען ס'מעךקט זיך אין הע 
א װי׹קונג ׀ון אַק׊ענטלא֞זקײמ אױ׀ן װא־קאל, דא֞ס איז ב֌ײ א 
אק׊ענטיךונג (דא֞ס ׹וב אין מעך׊א֞לב֌ילדתג); סטא֞ליעך--סטא֞ליאַך 
מיניסטעך--מיניסמא֞ךן. " 1 
דא־ קען מען ׀א֞ךמוליךן א כ֌לל: 2 
אין ׀אַל ׀ון איב֌עךאַק׊ענטיךונג (אין מעך׊א֞ל) יי 


-- 309 -- 





6 ׀אַךיי֎דישונג ׀ון ׀ךעמדע קלאַנגען 


1. ווען אין דעך ש׀֌ךאַך קומען אַךײן ׀ךעמדע ועךטעך 
וװועךן זיי מיט דעך שייט ׀אַךיי֎דישט אין אויסש׀֌ךאך, ד.ה. די קלאַנגען. 
- װא֞ס זענען אין יידיש נישטא֞, א֞דעך א׀ילו ׀אַךאַן, נא֞ך אין אַן אַנדעך 

׀֌א֞נעטישעך לאַגע, וועךן ׀אַךב֌יטן אויף אַנטש׀֌ךעכֿיקע אַנדעךע קלאַנגען: 
א֞נשט. נאעחסט זא־גן מי׹ ,װא־לין", א֞נשט. ׀טאנץ׀א -- ,כֿאַךקעװ" (דעך 
קלאַנג א֞ איז אין יידיש ׀אַךאַן, א֞ב֌עך אין לע׊טן טךאַף, װען עך איז 
נישט אַק׊ענטיךט, ,ליידט" נישט יידיש קיין אַנדעך קלאַנג אַחוץ ×¢! 
א֞נשט, ואװװסקז -- ,טךא֞׊קע", א֞נשט. 8׀אסטש -- ,מא֞סקעװע". 

די שךי׀ט ׀אַךהאַלט א֞׀֌טמא֞ל די ׀אַךיידישונג: מע שךײב֌ט 
ט׹א־שקי, ט׹א־שקין, כֿאַךקא֞וו. מא֞סקװע (אמת, נישט ,מא֞סקװאַ"). 

9. ׀ון דעך אַנדעךעך זייט, מעךקן זיך אַמא֞ל טענדענ׊ן שו 
׀אַךגיכֿעךן ב֌אַװו֌סטזיניק די ׀אַךיידישונג ׀ון װעךטעך. דהינו, מע 
׀אַךב֌ייט דעם דייטשישן ׀֌ךע׀יקס --ז6 אומעטום אויף דעך--(דעךלי+ 
ב֌עניש, דעך׀א֞לג, דעךשיינונג). דא֞ס איז, ב֌לי-ס׀ק, אַ ׀אַךיידישונג 
(אַ ךאַיה ׀ון די אַלטגעזעסענע װעךטעך ,דעך׊יילן, דעךשךעקן" א"אַ), 
א֞ב֌עך זי װעךט אין דעך ליטעךאַטוך דוךכגע׀יךט מיט אַ גיכֿעךן טעמ׀֌, 
וי אין דעך לעב֌עדיקעך ׹ייד (און דא֞ס גו׀אַ ׀אַךגיכֿעךט שין די 
׀֌אַךיידישונג אין דעך לעב֌עדיקעך ׹ייד). 

3. ׀ון לינגװא֞טעכנישן שטאַנד׀֌ונקט דאַךף מען ךעקא֞מענדיךן 
זיך האַלטן אין אויסש׀֌ךאך ב֌יי די ׀אַךיידישטע ׀א֞ךמעס כֿאַךקעװ, 
מא֞סקעװע, דעךשיינונג), אויף ווי׀ל סאיז נישט ׀אַךב֌ונדן מיט קין 
ש׀֌ךאַכלעכֿן. גװאַלדטאַט איב֌עך זיך אַליין (אַ ש׀֌ךאַכֿלעכעך זעלב֌ס׊װאַנג 
איז -- ב֌כלל -- נישט געװו֌נטשן, װא־׹ים עך װענדט דעם ךעדעךס 
אוי׀֌מעךקזאַמקײט טיילווייז אוי׀ן ׀֌ךא֞׊עס ׀ון ךעדן, ב֌עת סאיז 
געווונטשן, אַז די גאַנ׊ע אוי׀מעךקזאַמקײט זא־ל געװענדט זיין אוי׀ן 
אינהאַלט ׀ון ךעדן). 

אין שךי׀ט א֞ב֌עך דאַךף מען א֞׀֌ט מאַכן אַן אױסנאַם ׀אַך ׀֌עךזא֞. 
נעמען, װײל זײ ש׀֌ילן אין אַ געװיסעך מא֞ס א ךא֞לע ׀ון ׀ךעמךע עלע. 
מענטן, ׀ון אידעא֞גךאַ׀ישע ׊ײכנס. ב֌ךײטעך זיך א֞׀֌שטעלן אױף דעך 
א֞ךטא֞גךאַ׀֌ישעך ׀֌ךאַגע קען איך דא־ נישט. | 


יידישע גךאַמאַטיק | 20) 





טא 2 


7? שךי׀ט און ש׀֌ךאַך 












4. די שךי׀ט אין נישט קיין קא֞׀֌יץ ׀ון דעך 
ש׀֌ךאַך. עךשטנס, איז זי נישט ׀א֞נעטיש. ׊וייטנס. הא־ט זי 


די יש ׀ון דעך ך ׹ייד, א 
די שךי׀ט קען נישט זיין קיין קא֞׀֌יע ׀ו֌ן דעך געךעדטעך ש׀֌ךאַך. יי 
זי הא־ט מעך ׀֌אַךאַנטװא֞ךטלעכֿע ׀ונק׊יעס, װי די געךעדטע ש׀֌ךאַך. / 
,קלאַנג ׀אַךשװינדט, געשךיב֌נס ב֌לייב֌ט'. שוי׀ט הא־ט אַ ב֌ךייטעךן . 
אַנװענד, אַן אומב֌אַגךענע׊ט ב֌ךייטעךע , אױידיטא֞ךיע", װי געךעדטע ש׀֌ךאַך- / 
די שךי׀ט דאַךף גא֞ךנישט, יל גא֞ךנישט זיין קיין קא֞׀֌יע ׀ון / 
דעך געךעדטעך ש׀֌ךאַך, עס לױינט אי׹ נישט. זי הא־ט גא־׹ אַנדעךע / 
ךעסוךטן, מעכטיקעךע אויסדךיק:או׀נים, װי די געךעדטע ש׀֌ךאַך. ‏ / 
סאיז אַ ש׀֌ךאַך ׀אַך זיך, אַ ש׀֌ךאַך, װא֞ס איז אַנטשטאַנען, װי ‏ 
ס'ווייזט אויס, זעלב֌שטענדיק ׀ון דעך געךעדטעך ש׀֌ךאַך, דעךנא֞ך זיך. 1 
דעךגענטעךט שו אי׹, געװא֞ךן כ֌מעט איךס אַן א֞׀֌ש׀֌ינלונג, און עךשט 0 4 
דעךווייטעךט זי זיך װידעך ׀ון אי׹, ב֌אַ׀ךייט זיך, ךייסט זיך אַךֹיס ‏ 
ון די ענגע ךעמלעך ׀ון דעך געךעדטעך ש׀֌ךאַך. / 
5. די געךעדטע ש׀֌ךאַך ׀אַךמא֞גט נישט דא֞ס, װא֞ס די שךי׀ט / 
דעךגךײיכֿט א֞׀֌טמא֞ל מיט אי׹ ׀֌ונקטואַ׊יע (דא־׹טן װו֌ זי ש׀֌יגלט נישט 2 , 
א֞׀֌ קיין אינטא֞נאַ׊יע, דהיינו אין לאַ׀֌קעס אַלס שיטי׹-:׊ייכֿן). ‏ ד" ‏ / 
געךעדטע ש׀֌ךאַך מוז א֞נקומען שו סוךא֞גאַטן (׀ון שטאַנד׀֌ונקט ׀ון / 
שךי׀טש׀֌ךא֞ך), כ֌די אונטעך׊ושיידן דא֞ס, װא֞ס די שךי׀ט שיידט / 
נאַטיךלעך אונטעך (׊.ב֌. ,דו הישט זיך" און ,דו' היטסט זיך'). די 
געךעדטע ש׀֌ךאַך ׀אַךב֌ייט אויף סוךא֞נאַטן ‏ די טיילונג ׀ון אַ טעקסט . 











דא־ מעגן דעךמא֞נט װעךן אױך גךױסהאנטיקע אותיות. אין ײדיש 
זענען זײ נישטא֞--קײן אומגליק נישט. א֞ב֌עך װו֌ זײ זענען ׀אךאן זענען 
זײ א ךעסוךס, װא֞ס די געךעדטע ש׀֌ךאַך ׀אַךמא֞גט נישט. 1 


הא־ט קיין מו׹א־ נישט ׀אַך ׀אַנעטיש-שוועךע וװעךטעך, זי הא־ט. 


= 2307 = 


מו׹א־ נישט ׀אַך אַזעלכע איסב֌ילדונגען,. װי ,׊וקעךךעך, שװאַך׊' 
׊יינעךדיק", װא֞ס װעלן אין געךעדטעך ש׀֌ךאַך זיין נישט ׀אַךשטאַנדיק 
א֞דעך שוועך ׀֌אַךשטאַנדיק. זי ׀אַךמא֞גט העכֿעךע סינטאַקסישע ׀֌א֞ךמעס 


4 (קא֞מ׀֌לי׊יךטע ׊ונוי׀געזע׊טע באַהע׀טן, קא֞מ׀֌לי׊יךטע ב֌אַהע׀טן- 


סיסטעמען), 

אַזאַ קאַנסטךוק׊יע װי: ;די מאַטעךיאַלן און ב֌אַשטעלונגען. 
װעלכֿע װעלן געשיקט װועךן אויף אַנדעךע אַדךעסן, איז ׀אַך זֵיי די 
ךעדאַק׊יע און קא֞נטא֞ך נישט ׀אַךאַנטװא֞ךטלעך" (,עמעס' -- איז אין 
דעך לעב֌עדיקעך ׹ייד שו דעךליידן (839). די לעב֌עדיקע ׹ייד קען 
נישט ב֌אַהעךשן קיין העכֿעךע סינטאַקסישע ׀א֞ךמעס. די שךי׀ט ליידט 
נישט אַזאַ נישט-קאַךעקטן זאַ׊ב֌ױ (אמת, דעך ב֌יײיש׀֌יל איז גענומען 
דווקא ׀ון אַ געדךוקטן טעקסט, א֞ב֌עך ג׹א־ד די שייטונג-ש׀֌ךאַך לא־זט 
זיך א֞׀֌טמא֞ל אַךא֞׀֌ שו דעך געךעדטעך ש׀֌ךאַך אוי׀ן חשב֌ון ׀ון דעך 
סינטאַקסישעך ךיכֿטיקײט ׀ון ב֌וי). 

די שךי׀ט, װא֞ס הא־ט נישט דעם ךעסוךס ׀ון איב֌עך׀ךעגן", 
דאַךף זיין זא֞ךגזאַמעך, װי די געךעדטע ש׀֌ךאַך, אין דעך ׹ינקייט 
או֌ן ךיכֿטיקײט ׀ון איךע קאַנסטךוק׊יעס. 

7, די שךי׀ט הא־ט אידעא֞גךאַ׀ישע טענדענ׊ן, ד.ה. טענדענ׊ן 
אויס׊ודךיקן נישט קלאַנגען, װא֞ס גיב֌ן איב֌עך געויסע ב֌אַטײטן, נא֞ך 
אויס׊ודךיקן אוממיטלב֌אַך ב֌אַטײיטן. 

אין דעך זעלב֌יקעך שייט ׀אַךליךט זי נישט די ׀עיקיײט שו 
ב֌אַ׊ײכֿענען, קלאַנגען אַלין (אַ׀ילו קלאַנגען א־ן ב֌אַטײיטן), 

8. די שךי׀ט הא־ט אַךױסגעב֌ךאַכט אַ נייעם מיטל שו ׀אַךש׀֌א֞ךן 
ש׀֌ךאַך-ענעךגיע--וועךטעך-׀אַךקיך׊ונג. די אַלע היינטיקע ,ךאַט׀֌א֞לקא֞ם?, 
קא֞מ׀֌אַךטײ,. ׊עקאַ" אדג"ל שטאַמען -- היסטאַויש -- ׀ון דעך וועךטעך- 
קי׹שוגג אין טעלעגךאַמעס און טעלעגךאַמע-אַדךעסן. 

אויך דעך שוין מויטעך קי׹שונג-טי׀֌ י"ש (==ײן-שךף) אדג'ל שטאַמט 
׀ֿון דעך שׂךי׀ם. 

אמת, די געךעדטע ש׀֌ךאַך הא־ט זעלב֌שטענדיק אױסגעאַךב֌עט 
אן אַנדעך סא֞ךט קי׹שונג: קדוסט נעמען, עסט נעמען, סטנעמען (דו 
וװועסט נעמען), מי׹ן זען (=-מי׹ װעלן זען)" אדג"ל. אױיב֌ אין דעך 
שךי׀ט מיידט מען אויס אַזעלכֿע ׀א֞ךמעס, איזן עס נא֞ך שו ב֌אַדױעךן. 
קי׹שונג ׀ון ש׀֌ךאַכ׀א֞ךמעס איז ׀֌ךאַגךעסיו. אין דעם ׀֌ךט איז דעךיב֌עך 
געװו֌נטשן, אַז יעדעךע ׀ון די דאַזיקע ב֌יידע ש׀֌ךאַכֿן (די געךעדטע 













די גךאַמאַטיק ׀ון דעך 
| ש׀ךאך איז 7 ,׀אַךנעמעז" דעך ׀ךע׀יקס ‏ , ׀אַך": א אין ח 


- = דעך ׀֌ךע׀יקס , ׀אַך":. 
וא ימע קען ךעכענען אַז די שךי׀ש גײש אוי׀ן װעג אױס׊ 
! אַ׀֌ילו נײע טמאַך׀֌א֞לא֞נישע ׀֌א֞ךמעס. אַ בײש׀יל אין די |מעך׊א֞ל. 
דו׹ך ׀אַךמא֞׀֌לונג: ח'-- חב׹, ח"ח -= חב׹ים, 
אידעא֞גךאַ׀ישעך טענדענץ ׀ון דעך שךי׀ט. 





























|קלאַנג און ב֌אַטײם 





גלידעךונג ׀ון ךײך ול 12 : 

: 18 : ׀א֞ךמע ׀ון װא֞ךט. : טי‎  .3/ 
װעךטעך-קלאַסי׀יקא׊יע . : : 27 | וְ‎ 4 0 : 
׀֌א֞ךמע ׀ון ב֌אַהע׀ט  /. : . 6 40 שא‎ .8/ 
1 48 גךאמאַטיק - אע‎  .6 | 





א א א ו֌ א עו ףיש 6 





1{ װא֞ךט 
|| בילדונג ׀ון סוב֌סטאנטיױ . : : 28 א 
| /2. /מעך׊א֞ל-ב֌ילדונג . : : : 64 ו 
3 סוב֌סטאַנטיװן-׊ונוי׀וא׊ן . : : 76 : 
4. סוב֌סטאנמיװיךונגען. ; : : 83 : 
8. ב֌אַטײט ׀ון אַךטיקל . . : 88 
6. ׀ין ׀ון סוב֌סטאַנטי : : : 99 
 .?‏ ב֌ילדונג ׀ון אַדיעקטיױן . : : 98 1 
8. בילדונג ׀ון װעךב֌ן : : : ׀ו1 אש 
9. ׀֌עךי׀֌ךאַסטישע װעךב֌ן . : : 117 וי 
0 טא֞דוסן און ׊ײטן. : : 121 / 
|},. ׀ֿאַךטי׊י׀֌, אינ׀יניטיל . : 5 129 
12. בילדונג ׀ון אינװאַךיאַנטן . : : 139 
| 13 ׀אַךטךעט-װעךטעך, : : : 11 | 
| סינטאַגמע אה , 
| = 1 = ׀֌עךזא֞נװא֞ךט : א ך ו 189 
|/2. ב֌אַהעךשטעך ב֌ױג׀אַל ‏ , 4 : 158 


: 








ידידי /10 ק׹ 








ז"ם | : 

8. ׀֌א֞סעסיח . : Ö°ÖŒ 168 

4 אַדיעקטיױ . : : : : 109 

8 אדװעהךם , : . : : 19 

6 אנ׀ייטיםט. 020 , , ' : 184 

7 ׀֌אַךאַלעליזם און ענלעכע קא֞נסטךוק׊יעס . 186 

8. אינװאַךיאַנט , : : : 193 

9 ׀֌ךע׀֌א֞זי׊יע . : . , 6 . 

0 ׀ינדונג , , : , , 203 

1. ולײכאךטיקע סינטאַגמעס . : . 207 

2 נא־מינאטי . , . , , 213 
סכֿעמאַטיזיךונג ׀ון אַ ב֌אַהע׀ט : 217 : 
שן. װעךטעך-ס ד ך 

אַלגעמײנס : : , : 290 

2. װעךטעך-סדך אין א֞׀ענעם ב֌אַהע׀ט : 231 

3. גךו׀֌עס-סדך אין זאץ . : : 284 

ש, ׊ונוי׀געזע׊טעך ב֌אַהע׀ט : 
ביאץ : . , 2 : 246 | 

9 באַהיל׀יקע װעךטעך . : . 247 

3 ׀֌א֞ךמאַלע ב֌אַזונדעךהײטן , : : שן 

4. אײַניקע כ֌ללים װעגן װעךטעך-סדך : 208 

קא֞מ׀לי׊יךטע קא֞נסטךוק׊יעס .. . 296 : 

6 א֞׀֌ענעך ב֌ײב֌אַהע׀ט : : : 208 אי 

7. - א֞׀֌זונדעךונג אין ׊ונוי׀געזע׊טן זאַץ : 209 | 

8. איא֞ליךטעך ב֌ײזאץ / . : : 200 
זע. ב֌אַהע׀טן-סיסטעם 

זאץואץ . : : : , 1 + 

9 זאַץ בא֞׀֌ענעך ב֌אַהע׀֌ט . : : 264 

3 א֞׀ענעך ב֌אַהע׀ט {א֞׀֌ענעך ב֌אַהע׀ט ‏ . 268 

4 ׀א֞ךמאַלע ב֌אַזונדעךהײטן . . : 268 

×€9. קא֞מ׀֌לי׊ידטעךע סיסטעמען . : 208 

6 גךענעץ-דעךשיינונגען : : , 26 אט 
זע. ׀ךאַזע. : : 7 טי 0 


זַז׊. ׀אַךב֌ינדונג ׊װישן ׀ךאַועס. : 277 





א יק און אייסלךט׀ךאךיזל, 
| עלעמענטן אי הײד 5 


נעטיק און א֞ךטא֞גךאַ׀ֿישץ ‏ 
א וע  308-3‏ 


א 0 טעקסט 283 
א אַק׊ענט : 206 
אע ב֌וכשטאַב . יע 288 
293 

300 

3059 

3060